Natuur – en techniekonderwijs in de onderbouw ... - Skipos
Natuur – en techniekonderwijs in de onderbouw ... - Skipos
Natuur – en techniekonderwijs in de onderbouw ... - Skipos
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Natuur</strong> <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rbouw<br />
SchoolOntwikkel<strong>in</strong>gsProject<br />
1<br />
Emily Campbell<br />
2088196
I Sam<strong>en</strong>vatt<strong>in</strong>g<br />
<strong>Natuur</strong> <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> is e<strong>en</strong> verplicht on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el op basisschol<strong>en</strong>. <strong>Natuur</strong> <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> kan e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> bijdrage lever<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> realisatie van <strong>de</strong> kerndoel<strong>en</strong> voor NME <strong>in</strong><br />
het basison<strong>de</strong>rwijs.<br />
Dit on<strong>de</strong>rzoek naar <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> op het<br />
welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw werd uitgevoerd <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van<br />
mijn Afstu<strong>de</strong>erfase aan <strong>de</strong> PABO te ’s-Hertog<strong>en</strong>bosch.<br />
Door het uitvoer<strong>en</strong> van dit on<strong>de</strong>rzoek heb ik <strong>de</strong> conclusie kunn<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> mix van op<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>, het zogehet<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>, <strong>de</strong> beste manier van on<strong>de</strong>rwijs gev<strong>en</strong> is voor zowel<br />
leerkracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Leerkracht<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> door <strong>de</strong>ze manier van werk<strong>en</strong> <strong>de</strong> kans om hun<br />
<strong>in</strong>vloed uit te oef<strong>en</strong><strong>en</strong> op <strong>de</strong> les <strong>en</strong> zich voor te bereid<strong>en</strong>. Leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> wordt, door <strong>de</strong>ze manier van<br />
werk<strong>en</strong>, <strong>de</strong> kans gebod<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaald ka<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d te ler<strong>en</strong>.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zal het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid tijd<strong>en</strong>s het ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>, waarbij er meer<br />
nadruk komt te ligg<strong>en</strong> op het op<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong> les dan op het geslot<strong>en</strong> ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong> les,<br />
word<strong>en</strong> vergroot bij <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Om tot dit resultaat te kom<strong>en</strong> heb ik verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> observaties uit moet<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>. Deze observaties<br />
bestond<strong>en</strong> uit vier verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> vier verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>. De vier on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong><br />
war<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les hetzelf<strong>de</strong>. Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong>ze observaties heb ik <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gefilmd,<br />
foto’s gemaakt <strong>en</strong> zoveel mogelijk zak<strong>en</strong> objectief prober<strong>en</strong> te noter<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s heb ik het<br />
materiaal na <strong>de</strong> les direct verwerkt <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong>dividueel gescoord op <strong>de</strong> observatielijst<strong>en</strong>. Ook<br />
heb ik <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong> groepsleerkracht<strong>en</strong> gevraagd om hun ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> met <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s less<strong>en</strong>.<br />
Om <strong>in</strong>zicht te krijg<strong>en</strong> <strong>in</strong> het werk<strong>en</strong> met techniek <strong>–</strong> <strong>en</strong> natuuron<strong>de</strong>rwijs op an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> heb ik<br />
bezoek<strong>en</strong> gebracht aan drie verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> schol<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio, resp. De Beemd <strong>in</strong> Schijn<strong>de</strong>l,<br />
J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk <strong>in</strong> Boxtel <strong>en</strong> ’t Kiemveld <strong>in</strong> D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong>. Deze laatste twee schol<strong>en</strong> zijn,<br />
net zoals <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r, aangeslot<strong>en</strong> bij <strong>Skipos</strong>.<br />
Uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk vorm<strong>en</strong> al mijn bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> toekomst van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r .<br />
2
II Inhoudsopgave<br />
Hoofdstuk Pag<strong>in</strong>a<br />
III Voorwoord 5<br />
1. Inleid<strong>in</strong>g 6<br />
2. De projectopdracht 7<br />
3. Probleemstell<strong>in</strong>g <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvraag 8<br />
4. Theoretisch ka<strong>de</strong>r 11<br />
5. Opzet <strong>en</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van het on<strong>de</strong>rzoek 30<br />
5.1 keuze van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekse<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> 30<br />
5.2 Dataverzamel<strong>in</strong>gsmethod<strong>en</strong> 30<br />
5.3 Materiaal verzamel<strong>en</strong> 30<br />
5.4 Niet <strong>–</strong> on<strong>de</strong>rzoeksmatige activiteit<strong>en</strong> 31<br />
5.5 Registratie, verwerk<strong>in</strong>g <strong>en</strong> preparatie van<br />
gegev<strong>en</strong>s<br />
5.6 Beschrijv<strong>in</strong>g <strong>en</strong> verantwoord<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
analysebesliss<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
5.7 Betrouwbaarheid <strong>en</strong> validiteit 31<br />
5.8 On<strong>de</strong>rzoeksconclusies 32<br />
3<br />
31<br />
31<br />
6. Ontwerp <strong>–</strong> <strong>en</strong> ontwikkelactiviteit<strong>en</strong> 35<br />
7. E<strong>in</strong>dconclusies <strong>en</strong> aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor<br />
e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>d project of on<strong>de</strong>rzoek<br />
37<br />
8. Evaluatie 39<br />
Literatuur 41<br />
Bijlag<strong>en</strong> 43<br />
1. Logboek 43<br />
2. Brief aan ou<strong>de</strong>rs 49<br />
3. Plann<strong>in</strong>g observatieless<strong>en</strong> 50
4. Lesvoorbereid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> observatieless<strong>en</strong> 52<br />
5. Klasse observatielijst<strong>en</strong> +theorie 82<br />
6. Bezoek<strong>en</strong> aan an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> 127<br />
7. Uitgeschrev<strong>en</strong> observaties 148<br />
8. Reacties leerkracht<strong>en</strong> 169<br />
9. Contact<strong>en</strong> 171<br />
10. Pres<strong>en</strong>tatie SOP 172<br />
11. Verslag pres<strong>en</strong>tatie SOP 176<br />
12. Beoor<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door opdrachtgever 177<br />
4
III Voorwoord<br />
De rapportage die u <strong>in</strong> uw hand<strong>en</strong> hebt, is het resultaat van e<strong>en</strong> lang groeiproces. Ik b<strong>en</strong> erg blij met<br />
het resultaat! Het is e<strong>en</strong> uitgebreid verslag geword<strong>en</strong> dat u e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk <strong>in</strong>zicht zal gev<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
aanbied<strong>en</strong> van natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> techniekless<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw.<br />
Aan het beg<strong>in</strong> van <strong>de</strong> Afstu<strong>de</strong>erfase leek het mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> SOP nog zo ver weg. SOP?! Het klonk<br />
wel <strong>in</strong>teressant <strong>en</strong> van <strong>de</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die er al mee war<strong>en</strong> begonn<strong>en</strong>, hoor<strong>de</strong> ik alle<strong>en</strong> maar<br />
<strong>in</strong>teressante verhal<strong>en</strong>. <strong>Natuur</strong>lijk wild<strong>en</strong> ze ook lat<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> dat ze al erg ver war<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun diploma<br />
zo goed als op zak hadd<strong>en</strong>. Daar raakte ik natuurlijk wel e<strong>en</strong> beetje van on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>in</strong>druk. Zij wist<strong>en</strong> al<br />
wat het SOP precies <strong>in</strong>hield, <strong>en</strong> ik niet. Maar daar kwam snel veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>in</strong>…<br />
Aan het beg<strong>in</strong> van het nieuwe schooljaar 2008- 2009 werd ik mete<strong>en</strong> met <strong>de</strong> neus op <strong>de</strong> feit<strong>en</strong><br />
gedrukt. Er moest e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoeksplan word<strong>en</strong> <strong>in</strong>geleverd, uiteraard <strong>in</strong>clusief on<strong>de</strong>rzoeksvraag <strong>en</strong><br />
bijbehor<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong>. Ik had echter nog helemaal ge<strong>en</strong> i<strong>de</strong>e wat ik wil<strong>de</strong> met <strong>de</strong> opdracht (!)<br />
zoals die was opgesteld door <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r. Ik zeg met klem opdracht, want dat was waar <strong>de</strong><br />
Touwlad<strong>de</strong>r op gerek<strong>en</strong>d had: kant <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>–</strong> klare less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>. Maar dat was<br />
ge<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek <strong>en</strong> daarom moest <strong>de</strong> opdracht omgebouwd word<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek. Dat heeft<br />
behoorlijk wat tijd <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie gekost. Me<strong>de</strong> door hulp van mijn SLB-er A.v.G. mijn basisschoolcoach<br />
E.V. me<strong>de</strong>stud<strong>en</strong>t I.v.L. <strong>en</strong> directeur van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r N.T. heeft mijn on<strong>de</strong>rzoek vorm gekreg<strong>en</strong>.<br />
Via <strong>de</strong>ze weg wil ik h<strong>en</strong> daarom ook graag bedank<strong>en</strong> voor hun me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>in</strong>zet.<br />
Op het mom<strong>en</strong>t dat mijn on<strong>de</strong>rzoeksplan was getek<strong>en</strong>d kon ik aan <strong>de</strong> slag. Ik heb veel tijd besteed<br />
aan het do<strong>en</strong> van theoretisch on<strong>de</strong>rzoek, helaas was <strong>de</strong> beschikbaarheid van literatuurboek<strong>en</strong><br />
m<strong>in</strong>imaal. Gelukkig kon ik gebruik mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> expertises van A.v.G. <strong>en</strong> N.T. nogmaals dank<br />
daarvoor. Ook heb ik veel tijd besteed aan het do<strong>en</strong> van observaties <strong>in</strong> twee kleuterklass<strong>en</strong>.<br />
Me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> groepsleerkracht<strong>en</strong> was hierbij noodzakelijk. Daarom wil ik N.M. J.S. E. M. <strong>en</strong><br />
L.v.R. bedank<strong>en</strong> voor hun me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> observaties. Mijn speciale dank gaat ook uit naar <strong>de</strong><br />
conciërge van Touwlad<strong>de</strong>r J.vd.B. <strong>en</strong> naar <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs van groep 1/2 D. Zij hebb<strong>en</strong> material<strong>en</strong> ter<br />
beschikk<strong>in</strong>g gesteld die ik kon gebruik<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong>.<br />
Ook wil ik graag <strong>de</strong> fijne <strong>en</strong> goe<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> schol<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r<br />
b<strong>en</strong>adrukk<strong>en</strong>. Ik wil graag A.H. (De Beemd, Schijn<strong>de</strong>l), E.v.K. (J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk, Boxtel) <strong>en</strong><br />
J.K. (’t Kiemveld, D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong>) bedank<strong>en</strong> voor hun <strong>in</strong>formatie <strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>heid.<br />
Tot slot wil ik aangev<strong>en</strong> dat mijn ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> met het do<strong>en</strong> van on<strong>de</strong>rzoek als positief heb ervar<strong>en</strong>. Ik<br />
heb heel veel acties moet<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rnem<strong>en</strong> om het SOP tot e<strong>en</strong> goed e<strong>in</strong><strong>de</strong> te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong> daarom<br />
ook trots op het resultaat! Ik heb veel geleerd over het contact legg<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re <strong>in</strong>stanties, <strong>de</strong><br />
omgang met leerkracht<strong>en</strong>/ collega’s <strong>en</strong> <strong>de</strong> zorg voor material<strong>en</strong>. En natuurlijk over het do<strong>en</strong> van<br />
on<strong>de</strong>rzoek <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed die geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> / of op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> op k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> leerkracht<strong>en</strong>.<br />
Ik w<strong>en</strong>s u veel plezier met het lez<strong>en</strong> van mijn rapportage.<br />
Emily Campbell<br />
5
1. Inleid<strong>in</strong>g<br />
Goed on<strong>de</strong>rwijs is steeds <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g. Zo ook on<strong>de</strong>rwijs op het gebied van natuur <strong>en</strong> techniek. Op<br />
het mom<strong>en</strong>t is natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> erg actueel <strong>in</strong> on<strong>de</strong>rwijsland. Door <strong>de</strong>ze<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> word<strong>en</strong> er ook nieuwe w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> eis<strong>en</strong> gesteld aan <strong>de</strong> manier van on<strong>de</strong>rwijs gev<strong>en</strong>,<br />
<strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. In <strong>de</strong>ze rapportage wordt <strong>in</strong>gegaan op <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed van op<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur- <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw op het gebied van het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
In hoofdstuk 2 ‘ <strong>de</strong> Projectopdracht’ wordt er <strong>in</strong>gegaan op <strong>de</strong> opdracht zoals <strong>de</strong>ze vermeld is <strong>in</strong> het<br />
schoolontwikkel<strong>in</strong>gsplan. In dit hoofdstuk zal dui<strong>de</strong>lijk word<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke<br />
opdracht had geformuleerd die moest word<strong>en</strong> omgebouwd tot e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek.<br />
In hoofdstuk 3 ‘ Probleemstell<strong>in</strong>g <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvraag’ zal ik dieper <strong>in</strong>gaan op <strong>de</strong> aanleid<strong>in</strong>g tot het<br />
gekoz<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwerp. In het hoofdstuk zal ik tev<strong>en</strong>s <strong>in</strong>gaan op <strong>de</strong> achtergrond van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r, <strong>de</strong><br />
visie <strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwijskundig concept van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r. Ik zal dit hoofdstuk afsluit<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
c<strong>en</strong>trale vraag waar het on<strong>de</strong>rzoek om draait.<br />
Het theoretisch ka<strong>de</strong>r zal behan<strong>de</strong>ld word<strong>en</strong> <strong>in</strong> hoofdstuk 4. In dit hoofdstuk komt literatuur over<br />
techniek <strong>–</strong> <strong>en</strong> natuuron<strong>de</strong>rwijs aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>. In hoofdstuk 5 zal vervolg<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> <strong>in</strong>gegaan op <strong>de</strong><br />
opzet <strong>en</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van het on<strong>de</strong>rzoek. In dit hoofdstuk verantwoord ik mijn manier van werk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> keuzes <strong>en</strong> besliss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> die ik heb gemaakt. In paragraaf 8 van hoofdstuk 5 zull<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rzoeksconclusies behan<strong>de</strong>ld word<strong>en</strong>.<br />
In hoofdstuk 6 staan alle ontwerp <strong>–</strong> <strong>en</strong> ontwikkelactiviteit<strong>en</strong> die ik heb on<strong>de</strong>rnom<strong>en</strong> voor het SOP. Ik<br />
beschrijf alle activiteit<strong>en</strong> die ik heb uitgevoerd <strong>en</strong> met wie <strong>en</strong> waarom ik dit heb gedaan. Activiteit<strong>en</strong><br />
die ik heb on<strong>de</strong>rnom<strong>en</strong> zijn het do<strong>en</strong> van observaties <strong>en</strong> het bezoek<strong>en</strong> van an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
omgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>rs die ook aangeslot<strong>en</strong> zijn bij het <strong>Skipos</strong> netwerk. Vervolg<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
hoofdstuk 7 <strong>de</strong> projectresultat<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>. De projectresultat<strong>en</strong> bestaan uit <strong>de</strong> uitwerk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van<br />
<strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong> (veelal tabell<strong>en</strong>) <strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> fotomateriaal. Dit fotomateriaal bevat belangrijke<br />
<strong>in</strong>formatie; <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd van <strong>de</strong> les <strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wordt hiermee extra dui<strong>de</strong>lijk<br />
gemaakt.<br />
Ik zal mijn aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> toekomst op <strong>de</strong> korte <strong>en</strong> lange termijn voor <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r do<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
hoofdstuk 8. Ik heb mijn aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gebaseerd op <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> <strong>in</strong>zicht<strong>en</strong> die ik heb verkreg<strong>en</strong><br />
door het do<strong>en</strong> van on<strong>de</strong>rzoek. Ook geef ik e<strong>en</strong> suggestie voor e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek, dat ev<strong>en</strong>tueel door e<strong>en</strong><br />
volg<strong>en</strong><strong>de</strong> stud<strong>en</strong>t uitgevoerd zou kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Tot slot zal ik <strong>in</strong> hoofdstuk 9 evaluer<strong>en</strong> op het SOP. Wat g<strong>in</strong>g er goed? Welke obstakels b<strong>en</strong> ik<br />
teg<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong>? Hoe b<strong>en</strong> ik hiermee omgegaan? Wat zou ik e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> keer weer do<strong>en</strong>? Wat zou<br />
ik an<strong>de</strong>rs aanpakk<strong>en</strong>? Wat heeft het voor mijn (compet<strong>en</strong>tie - )ontwikkel<strong>in</strong>g betek<strong>en</strong>t?<br />
De rapportage zal word<strong>en</strong> afgeslot<strong>en</strong> door <strong>de</strong> literatuurlijst <strong>en</strong> bijlag<strong>en</strong> met daar<strong>in</strong> o.a. het logboek<br />
<strong>en</strong> het (verslag van) mijn pres<strong>en</strong>tatie.<br />
6
2. De projectopdracht<br />
Gevond<strong>en</strong> op vacaturebank voor Meestertraject van Fontys PABO ’s-Hertog<strong>en</strong>bosch opgesteld door<br />
Basisschool <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r S<strong>in</strong>t Michielsgestel:<br />
Titel:<br />
Less<strong>en</strong> natuur <strong>en</strong> techniek zodanig vormgegev<strong>en</strong> dat <strong>de</strong>ze <strong>in</strong> het buit<strong>en</strong>lokaal gerealiseerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>,<br />
rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g houd<strong>en</strong>d met <strong>de</strong> meervoudige <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Ontwikkel<strong>in</strong>gsresultaat:<br />
De stud<strong>en</strong>t levert zijn/haar bijdrage <strong>in</strong> het aanlever<strong>en</strong>/ontwikkel<strong>en</strong> van material<strong>en</strong> die <strong>in</strong> het buit<strong>en</strong>leslokaal<br />
gebruikt kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> maar ook <strong>de</strong> <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g, vormgev<strong>in</strong>g van het buit<strong>en</strong>leslokaal ligt niet vast. Ook daar<br />
kunn<strong>en</strong> frisse <strong>in</strong>zicht<strong>en</strong> gebruikt word<strong>en</strong> om d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> te veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. De material<strong>en</strong> die ontwikkeld word<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
manier<strong>en</strong> van werk<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> gevoed word<strong>en</strong>, liefst vanuit zoveel mogelijk verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>ties. Het<br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el Techniek will<strong>en</strong> we graag extra uitgewerkt zi<strong>en</strong> <strong>in</strong> het realiser<strong>en</strong> van less<strong>en</strong>. Het geheel di<strong>en</strong>t aan te<br />
sluit<strong>en</strong> bij of geïntegreerd te zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> “Schatkist”.Er zal e<strong>en</strong> overzicht moet<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> van welke<br />
activiteit<strong>en</strong> met welke k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>, welke groep<strong>en</strong> gedaan kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, <strong>in</strong> heterog<strong>en</strong>e dan wel homog<strong>en</strong>e<br />
groep<strong>en</strong>. Het te verricht<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek di<strong>en</strong>t gerelateerd te zijn aan één of meer<strong>de</strong>re aspect<strong>en</strong> van het gebruik<br />
van e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>lokaal. Het opstell<strong>en</strong> van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvraag moet <strong>in</strong> overleg met <strong>de</strong> school plaatsv<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
7
3. Probleemstell<strong>in</strong>g <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvraag<br />
3.1 Probleemstell<strong>in</strong>g<br />
Vanuit <strong>de</strong> school lag er e<strong>en</strong> kant <strong>en</strong> klare opdracht (!) klaar, waar ik zo aan kon beg<strong>in</strong>n<strong>en</strong>. De<br />
resultat<strong>en</strong> die <strong>de</strong> school graag wil<strong>de</strong> zi<strong>en</strong> war<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk, gericht op <strong>de</strong> visie van <strong>de</strong> school <strong>en</strong> op het<br />
ontwikkel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> opdracht. Deze opdracht moest uiteraard word<strong>en</strong> ‘ omgebouwd’ tot e<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>rzoek <strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong> op <strong>de</strong> projectopdracht die e<strong>en</strong> vorige PABO-stud<strong>en</strong>t had gemaakt. Ook<br />
wil<strong>de</strong> <strong>de</strong> school met het on<strong>de</strong>rzoek aansluit<strong>en</strong> op <strong>de</strong> actualiteit, namelijk <strong>de</strong> <strong>in</strong>tegratie van natuur <strong>–</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> het hed<strong>en</strong>daagse basison<strong>de</strong>rwijs. De school wil<strong>de</strong> ook <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op <strong>de</strong> zone<br />
van <strong>de</strong> naaste ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> meervoudige <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie; e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijsconcept wat op <strong>de</strong><br />
Touwlad<strong>de</strong>r nog volop <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g is.<br />
De Touwlad<strong>de</strong>r is ontstaan uit <strong>de</strong> fusie tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> Michaëlschool <strong>en</strong> <strong>de</strong> Beekhof. De fusie is<br />
gerealiseerd per 1 augustus 2005 (per 1 augustus 2006 is <strong>de</strong> fusie geformaliseerd). Met het realiser<strong>en</strong><br />
van <strong>de</strong> fusie was <strong>de</strong> eerste opdracht van het schoolbestuur voltooid. De ‘echte’ fusie; het<br />
sam<strong>en</strong>smelt<strong>en</strong> van twee verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> schoolcultur<strong>en</strong> zal <strong>in</strong> <strong>de</strong> loop van <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> jar<strong>en</strong> via e<strong>en</strong><br />
natuurlijk proces gaan verlop<strong>en</strong>.<br />
Deze sam<strong>en</strong>smelt<strong>in</strong>g wil <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r realiser<strong>en</strong> door het ler<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te zi<strong>en</strong> als één<br />
grote ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gsreis. Dit geldt natuurlijk ook voor <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong>; het is e<strong>en</strong> collectief leerproces.<br />
Op <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r will<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> nieuwe, eig<strong>en</strong>tijdse vorm van on<strong>de</strong>rwijs, met behoud van kwaliteit;<br />
ou<strong>de</strong> tradities <strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuwe werkwijze, die elkaar versterk<strong>en</strong> creër<strong>en</strong>.<br />
Zij will<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> school, die voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> uitdag<strong>en</strong>d is <strong>en</strong> waar ze met heel<br />
veel plezier naartoe gaan. Hoe groter <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> het <strong>en</strong>thousiasme, hoe meer ze ler<strong>en</strong>.<br />
De kern van het on<strong>de</strong>rwijs is: e<strong>en</strong> belangrijke bijdrage lever<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> voortdur<strong>en</strong><strong>de</strong> groei van het<br />
<strong>in</strong>dividu <strong>en</strong> aan het ontstaan van e<strong>en</strong> gelukkig lev<strong>en</strong>.<br />
De Touwlad<strong>de</strong>r is zich erg bewust van <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> het basison<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> speelt hier<br />
met zijn on<strong>de</strong>rwijsvisie dan ook op <strong>in</strong>. Ze will<strong>en</strong> <strong>de</strong> school graag ontwikkel<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g voor<br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>,die opgroei<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>d veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong>, veeleis<strong>en</strong><strong>de</strong> maatschappij <strong>en</strong> die <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s zo optimaal mogelijk voorbereidt voor het voortgezet on<strong>de</strong>rwijs. Hierbij zijn dit <strong>de</strong><br />
uitgangspunt<strong>en</strong>:<br />
• K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> natuurlijke aanleg om te ler<strong>en</strong>.<br />
• Bij ler<strong>en</strong> gaat het erom, dat het nieuw geleer<strong>de</strong> aansluit bij bestaan<strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis.<br />
• Ler<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> <strong>in</strong>dividueel <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sociaal proces.<br />
• De katholieke id<strong>en</strong>titeit van <strong>de</strong> school.<br />
• Het ler<strong>en</strong> v<strong>in</strong>dt plaats <strong>in</strong> e<strong>en</strong> veilige, vertrouw<strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g. Dit is e<strong>en</strong> voorwaar<strong>de</strong> om tot e<strong>en</strong><br />
optimale (cognitieve) ontwikkel<strong>in</strong>g te kom<strong>en</strong>.<br />
• Ler<strong>en</strong> doe je 24 uur per dag <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> lang.<br />
• De ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> vorm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> staan c<strong>en</strong>traal.<br />
• De <strong>in</strong>houd van het on<strong>de</strong>rwijs stuurt <strong>de</strong> organisatie.<br />
8
Voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>t dit dat hun rol veran<strong>de</strong>rt. Van e<strong>en</strong> <strong>en</strong>igsz<strong>in</strong>s passieve, ontvang<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g naar e<strong>en</strong> actieve ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gsreiziger, die <strong>in</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> mate me<strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijk is<br />
voor zijn eig<strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g. Voor <strong>de</strong> leerkracht betek<strong>en</strong>t dit dat er geleerd wordt e<strong>en</strong> houd<strong>in</strong>g te<br />
ontwikkel<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> je werkt als begelei<strong>de</strong>r <strong>en</strong> ook als lei<strong>de</strong>r.<br />
Met mijn on<strong>de</strong>rzoek speel ik heel sterk <strong>in</strong> op <strong>de</strong>ze veran<strong>de</strong>r<strong>en</strong><strong>de</strong> rol van zowel <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g als <strong>de</strong><br />
leerkracht. Ik b<strong>en</strong> gaan kijk<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r om op e<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><strong>de</strong> manier met natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> om te gaan. Ik heb<br />
hiermee <strong>in</strong>gespeeld op <strong>de</strong> ‘nieuwe’ rol van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g om e<strong>en</strong> actieve ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gsreiziger te word<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> nieuwe rol van <strong>de</strong> leerkracht om meer als begelei<strong>de</strong>r <strong>en</strong> coach aan <strong>de</strong> slag te gaan.<br />
Om waar<strong>de</strong>volle conclusies uit mijn on<strong>de</strong>rzoek te kunn<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> was het van belang verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
soort<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijsstijl<strong>en</strong> aan te bied<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong>ze te vergelijk<strong>en</strong>. Ik heb hierbij<br />
gekek<strong>en</strong> naar het leerr<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> of er wordt <strong>in</strong>gespeeld op <strong>de</strong> zone van <strong>de</strong><br />
naaste ontwikkel<strong>in</strong>g (meervoudige <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie).<br />
Het on<strong>de</strong>rzoek is erop gericht om te kijk<strong>en</strong> op welke manier<strong>en</strong> het natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> op<br />
<strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r het best kan word<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong> om het voor leerl<strong>in</strong>g <strong>en</strong> leerkracht zo betek<strong>en</strong>isvol<br />
mogelijk te mak<strong>en</strong>.<br />
3.2 On<strong>de</strong>rzoeksvraag<br />
a. On<strong>de</strong>rzoeksvraag <strong>en</strong> <strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong><br />
• On<strong>de</strong>rzoeksvraag: Wat is <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed van geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur/ techniek <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
buit<strong>en</strong>lokaal op k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid, het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> het <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op <strong>de</strong> zone van <strong>de</strong> naaste ontwikkel<strong>in</strong>g (meervoudige <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie)?<br />
• Deelvrag<strong>en</strong>:<br />
Wat zijn op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur / techniek?<br />
Waarvoor zijn op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> het meest geschikt?<br />
Wat zijn geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur / techniek?<br />
Waarvoor zijn geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> het meest geschikt?<br />
Hoe wordt er nu gewerkt met natuur <strong>en</strong> techniek? Op<strong>en</strong>/ geslot<strong>en</strong>? M<strong>en</strong>gvorm?<br />
Hoe wordt natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> op an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>Skipos</strong><br />
<strong>in</strong>gericht?<br />
Vooral op<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong>? Vooral geslot<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong>?<br />
Wat zijn <strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> met <strong>de</strong>ze manier van on<strong>de</strong>rwijs gev<strong>en</strong><br />
gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid, het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op <strong>de</strong> zone van <strong>de</strong><br />
naaste ontwikkel<strong>in</strong>g?<br />
Hoe werk<strong>en</strong> op<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas op het gebied van natuur <strong>en</strong> techniek?<br />
Hoe moet je op<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong> aanbied<strong>en</strong> om <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid bij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zo<br />
groot mogelijk te mak<strong>en</strong>?<br />
Hoe moet je geslot<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong> aanbied<strong>en</strong> om <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid bij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zo<br />
groot mogelijk te mak<strong>en</strong>?<br />
9
Wat zijn <strong>de</strong> voor <strong>–</strong> <strong>en</strong> na<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van op<strong>en</strong>/ geslot<strong>en</strong> op het gebied van natuur/ techniek<br />
gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid / welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op <strong>de</strong> zone van <strong>de</strong><br />
naaste ontwikkel<strong>in</strong>g?<br />
o On<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> van <strong>de</strong> effect<strong>en</strong> van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> natuur/ techniek less<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal.<br />
o Deelname door 2 groep<strong>en</strong>: 1 groep op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> & 1 groep geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal<br />
o Hoe groot is <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>in</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> of geslot<strong>en</strong> les?<br />
o Hoe groot is het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> of geslot<strong>en</strong> les?<br />
Hoe staan doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> op <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r teg<strong>en</strong>over op<strong>en</strong> / geslot<strong>en</strong> natuur/ techniek<br />
on<strong>de</strong>rwijs <strong>in</strong> het buit<strong>en</strong>lokaal?<br />
• Conclusie <strong>en</strong> aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
b. Verantwoord<strong>in</strong>g<br />
B<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r zijn er op dit mom<strong>en</strong>t buit<strong>en</strong>lokal<strong>en</strong> beschikbaar, maar <strong>de</strong>ze word<strong>en</strong><br />
op dit mom<strong>en</strong>t niet optimaal gebruikt. De school wordt b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>kort verbouwd <strong>en</strong> het is <strong>de</strong><br />
bedoel<strong>in</strong>g dat er voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> ruimte wordt gemaakt voor buit<strong>en</strong>lokal<strong>en</strong> <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rwijs.<br />
Het is dus belangrijk om te wet<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> is van buit<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> hoe<br />
ze dit buit<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rwijs <strong>in</strong> kunn<strong>en</strong> zett<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun on<strong>de</strong>rwijs.<br />
In het on<strong>de</strong>rwijs van teg<strong>en</strong>woordig wordt naar mijn i<strong>de</strong>e m<strong>in</strong><strong>de</strong>r aandacht besteed aan het<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> van <strong>de</strong> natuur <strong>en</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g. Ik v<strong>in</strong>d het belangrijk dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hier k<strong>en</strong>nis van<br />
hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> wet<strong>en</strong> wat er allemaal uit <strong>de</strong> natuur te hal<strong>en</strong> is.<br />
De mogelijke nieuwswaar<strong>de</strong> van mijn on<strong>de</strong>rzoek is dat ik uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk conclusies kan trekk<strong>en</strong><br />
op het gebied van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong> op het gebied van natuur <strong>en</strong> techniek <strong>in</strong><br />
buit<strong>en</strong>lokal<strong>en</strong>. Er zijn g<strong>en</strong>oeg schol<strong>en</strong> die meer op<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs op het gebied van natuur <strong>en</strong><br />
techniek prober<strong>en</strong> te bewerkstellig<strong>en</strong>, maar volg<strong>en</strong>s mij zijn er nog te we<strong>in</strong>ig vergelijk<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
getrokk<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs natuur & techniek <strong>in</strong> buit<strong>en</strong>lokal<strong>en</strong>. Met mijn<br />
on<strong>de</strong>rzoek hoop ik e<strong>en</strong> hel<strong>de</strong>r <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur & techniek <strong>in</strong><br />
buit<strong>en</strong>lokal<strong>en</strong> te verschaff<strong>en</strong>, wat <strong>de</strong> voor <strong>–</strong> <strong>en</strong> na<strong>de</strong>l<strong>en</strong> zijn van bei<strong>de</strong> soort<strong>en</strong> van on<strong>de</strong>rwijs<br />
<strong>en</strong> waar het leerr<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> op het gebied van natuur & techniek <strong>in</strong><br />
buit<strong>en</strong>lokal<strong>en</strong> het grootst is.<br />
c. Metho<strong>de</strong><br />
Ik zal eerst e<strong>en</strong> literatuurstudie moet<strong>en</strong> gaan do<strong>en</strong>. Informatie zoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> bewerk<strong>en</strong> over het<br />
aanbied<strong>en</strong> van less<strong>en</strong> natuur & techniek(zowel voor geslot<strong>en</strong> als voor op<strong>en</strong> less<strong>en</strong>).<br />
Vervolg<strong>en</strong>s zal ik veel <strong>in</strong>formatie moet<strong>en</strong> gaan <strong>in</strong>w<strong>in</strong>n<strong>en</strong> bij an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong>. Schol<strong>en</strong> die<br />
werk<strong>en</strong> met sterk geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> <strong>en</strong> schol<strong>en</strong> die werk<strong>en</strong> met vooral op<strong>en</strong> less<strong>en</strong>. Ik zal hier<br />
veel moet<strong>en</strong> observer<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar moet<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>. Ik zal ook <strong>in</strong>terviews met leerkracht<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> afnem<strong>en</strong> op <strong>de</strong>ze schol<strong>en</strong>. Het legg<strong>en</strong> van contact<strong>en</strong> met diverse schol<strong>en</strong> zal<br />
belangrijk zijn.<br />
Interviews met diverse person<strong>en</strong> op dit vakgebied.<br />
Dit alles zal verwerkt word<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> beantwoord<strong>in</strong>g op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong>.<br />
10
4. Theoretisch ka<strong>de</strong>r<br />
4.1 On<strong>de</strong>rwijsstijl<strong>en</strong> bij natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
B<strong>in</strong>n<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijsland word<strong>en</strong> er veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsstijl<strong>en</strong> gehanteerd. Elke school pakt het<br />
an<strong>de</strong>rs aan <strong>en</strong> heeft zijn eig<strong>en</strong> visie op natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>. Het is belangrijk om rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<br />
te houd<strong>en</strong> met uitgangspunt<strong>en</strong> gebaseerd op wat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> is <strong>en</strong> op <strong>de</strong> doel<strong>en</strong> van natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> zoals die zijn opgesteld door het Nationaal expertisec<strong>en</strong>trum<br />
LeerplanOntwikkel<strong>in</strong>g (SLO). De Vaan <strong>en</strong> Marell (2006) gev<strong>en</strong> <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> uitgangspunt<strong>en</strong>:<br />
- Het on<strong>de</strong>rwijs moet pass<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> aard van het k<strong>in</strong>d. <strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> ‘beleefd’<br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g oproep<strong>en</strong>, spann<strong>en</strong>d <strong>en</strong> uitdag<strong>en</strong>d zijn. Je kunt aan <strong>de</strong> manier<br />
waarop k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bezig zijn, zi<strong>en</strong> of ze betrokk<strong>en</strong> zijn.<br />
- Het on<strong>de</strong>rwijs moet pass<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> cognitieve mogelijkhed<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>, dus ook<br />
aansluit<strong>en</strong> op <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>gsstadia die er b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> elke groep zijn.<br />
- Leer -<strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>gspsycholog<strong>en</strong>, zoals 1 Piaget, 2 Bruner <strong>en</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, wijz<strong>en</strong> erop dat<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> veel concrete ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> nodig hebb<strong>en</strong> om logische verband<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> legg<strong>en</strong>,<br />
zoals ‘als..dan…’- relaties, <strong>en</strong> dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nieuwe ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> altijd zull<strong>en</strong> ‘aanhak<strong>en</strong> ‘ aan<br />
bestaan<strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis. Bij gebrek aan ‘kapstokk<strong>en</strong>’ is er ofwel ge<strong>en</strong> leereffect ofwel <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
zoek<strong>en</strong> zelf voor h<strong>en</strong> logisch lijk<strong>en</strong><strong>de</strong> ‘aanhaakpunt<strong>en</strong>’. Dit laatste kan leid<strong>en</strong> tot hardnekkige<br />
misconcepties.<br />
- Bij 3 natuuron<strong>de</strong>rwijs is het hanter<strong>en</strong> van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong><strong>de</strong> werkwijze onmisbaar. Deze<br />
aanpak kan alle<strong>en</strong> maar al do<strong>en</strong><strong>de</strong> (han<strong>de</strong>l<strong>en</strong>d <strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>d) word<strong>en</strong> opgebouwd. Het gaat<br />
daarbij niet alle<strong>en</strong> om toepasbare k<strong>en</strong>nis maar ook om vaardighed<strong>en</strong>.<br />
- Bij natuur on<strong>de</strong>rwijs hoort ook het drag<strong>en</strong> van verantwoor<strong>de</strong>lijkheid (on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re voor<br />
material<strong>en</strong>/organism<strong>en</strong>). dit betek<strong>en</strong>t dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook verantwoor<strong>de</strong>lijkheid moet<strong>en</strong><br />
krijg<strong>en</strong> voor die zak<strong>en</strong> die zij zelf kunn<strong>en</strong> overzi<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarop zij zelf <strong>in</strong>vloed hebb<strong>en</strong>.<br />
In Praktische didactiek voor natuuron<strong>de</strong>rwijs (2006) wordt door Docters van Leeuw<strong>en</strong> (1978)<br />
on<strong>de</strong>rscheidt gemaakt <strong>in</strong> drie on<strong>de</strong>rwijsstijl<strong>en</strong>. De keuze voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsstijl bepaald welke<br />
uitgangspunt<strong>en</strong> er te verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong> zijn.<br />
1. Spontaan ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> (op<strong>en</strong> less<strong>en</strong>)<br />
Spontaan ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> vorm van ler<strong>en</strong> waarbij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> het <strong>in</strong>itiatief nem<strong>en</strong>; <strong>de</strong>ze<br />
vorm van ler<strong>en</strong> is natuurlijk ler<strong>en</strong> of zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>. De leerkracht past zich aan aan <strong>de</strong><br />
leerbehoeft<strong>en</strong> van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>; <strong>de</strong> communicatie met <strong>de</strong> leraar gaat over <strong>de</strong> wereld van natuur <strong>en</strong><br />
techniek die door <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> wordt. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> bij <strong>de</strong>ze manier van ler<strong>en</strong> zelf<br />
wat zij gaan on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> structurer<strong>en</strong> zelf hun activiteit<strong>en</strong>. Op <strong>de</strong>ze manier ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> zij<br />
sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> hun waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> formuler<strong>en</strong> verband<strong>en</strong>.<br />
1 Jean Piaget - Wikipedia B<strong>in</strong>n<strong>en</strong>gehaald op maandag 9 februari 2009<br />
2 Jerome Bruner - Wikipedia, the free <strong>en</strong>cyclopedia <strong>en</strong> SimQuest Advice tool B<strong>in</strong>n<strong>en</strong>gehaald op maandag 9<br />
februari 2009<br />
3 Kan ook van toepass<strong>in</strong>g zijn op ‘<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>’<br />
11
Bij <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>rwijsstijl is het <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige taak van <strong>de</strong> leerkracht om <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> groepjes<br />
te begeleid<strong>en</strong>. De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> zelf d<strong>en</strong>kbeeld<strong>en</strong> over natuur <strong>en</strong> techniek, die onafhankelijk zijn<br />
van die van <strong>de</strong> leraar.<br />
! Hoe z<strong>in</strong>vol spontaan ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook is, het is erg tijdrov<strong>en</strong>d, tamelijk<br />
<strong>in</strong>dividueel <strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> schoolsituatie moeilijk te realiser<strong>en</strong>!<br />
Slang<strong>en</strong> (2005) gebruikt <strong>in</strong> zijn boek ‘Techniek: ler<strong>en</strong> door do<strong>en</strong>’ <strong>de</strong> term ‘zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d’ ler<strong>en</strong>. Hij<br />
gaat <strong>in</strong> zijn boek ver<strong>de</strong>r <strong>in</strong> op <strong>de</strong> leeromgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> school. Hij geeft aan dat zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong><br />
vraagt om e<strong>en</strong> leeromgev<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> iets te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> moet zijn. Dat kan betek<strong>en</strong><strong>en</strong> dat het k<strong>in</strong>d<br />
zelfstandig material<strong>en</strong> kiest uit e<strong>en</strong> aanbod dat <strong>in</strong> bepaal<strong>de</strong> mate al voorgestructureerd is met<br />
opdracht<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> rijke leeromgev<strong>in</strong>g zijn wel veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leermaterial<strong>en</strong> beschikbaar, maar<br />
<strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g kiest <strong>en</strong> bepaalt. De leerl<strong>in</strong>g laat hiermee zi<strong>en</strong> dat <strong>de</strong>ze bezig is met zelfstandig ler<strong>en</strong> ler<strong>en</strong><br />
( 4 Droste & van d<strong>en</strong> Boogert 2000). Dit is e<strong>en</strong> belangrijke vaardigheid bij techniekler<strong>en</strong>. Bij techniek<br />
zijn leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vaak <strong>in</strong>dividueel iets aan het on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>, construer<strong>en</strong> of aan het lez<strong>en</strong>.<br />
Voor leerkracht<strong>en</strong> is het van belang dat hij <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vrij laat om hun eig<strong>en</strong> leerroute te bepal<strong>en</strong>,<br />
ook al is <strong>de</strong>ze an<strong>de</strong>rs dan <strong>de</strong> leerroute die <strong>de</strong> leerkracht voor og<strong>en</strong> had. Deze ‘an<strong>de</strong>re’ leerroute hoeft<br />
niet perse m<strong>in</strong><strong>de</strong>r leerzaam te zijn. Als er hulp gebod<strong>en</strong> wordt door <strong>de</strong> leerkracht di<strong>en</strong>t dit op<br />
5 metacognitief niveau te gebeur<strong>en</strong>. Dat kan met vrag<strong>en</strong> zoals: Hoe heb je het aangepakt? Wat wil<strong>de</strong><br />
je ler<strong>en</strong> of mak<strong>en</strong>? Is dat gelukt? Heb je opgeschrev<strong>en</strong> wat je opvalt? K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> ruimte <strong>en</strong><br />
tijd krijg<strong>en</strong> om na te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>. Leerkracht<strong>en</strong> zijn vaak g<strong>en</strong>eigd als e<strong>en</strong> leerproces ev<strong>en</strong> lijkt stil te<br />
vall<strong>en</strong>, mete<strong>en</strong> <strong>de</strong> regie over te nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> overdrag<strong>en</strong><strong>de</strong> rol te kruip<strong>en</strong>.<br />
Zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> is iets wat het k<strong>in</strong>d van nature heeft meegekreg<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat zeer waar<strong>de</strong>vol is om<br />
gemotiveerd van <strong>de</strong> natuur <strong>en</strong> techniek te ler<strong>en</strong>. De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hanter<strong>en</strong> het vaak zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong><br />
leerkracht<strong>en</strong> zich ervan bewust zijn <strong>en</strong> communicatie aangaan met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g. Helaas blijkt <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
praktijk dat <strong>de</strong> echte (waar<strong>de</strong>volle) dialoog met <strong>de</strong> leerkracht of an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vaak nog gemist<br />
wordt.<br />
2. Overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> (geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>)<br />
Overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> is <strong>de</strong> teg<strong>en</strong>pool van zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>: <strong>de</strong> leraar bepaalt niet alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd<br />
van <strong>de</strong> leerstof, <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g moet ook met <strong>de</strong> leraar meed<strong>en</strong>k<strong>en</strong>. De communicatie tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> leraar gaat over <strong>de</strong> natuurwet<strong>en</strong>schappelijke wereld van <strong>de</strong> leraar. De leraar kiest <strong>de</strong> stof,<br />
formuleert <strong>de</strong> problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> legt uit hoe je ze op kunt loss<strong>en</strong>, trekt <strong>de</strong> conclusies <strong>en</strong> vertelt hoe je ze<br />
kunt toepass<strong>en</strong>. Als er concreet materiaal wordt gebruikt, is dat voor <strong>de</strong>monstratieproev<strong>en</strong> of<br />
practica met kookboekachtige <strong>in</strong>structies. Hierbij past ge<strong>en</strong> <strong>in</strong>itiatief van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>; zij zijn<br />
afhankelijk van <strong>de</strong> leraar. Bij <strong>de</strong>ze stijl van lesgev<strong>en</strong> plaatst <strong>de</strong> leraar zich tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
natuurwet<strong>en</strong>schappelijke wereld <strong>in</strong>, <strong>en</strong> draagt die over aan <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
4 Janneke Hessel<strong>in</strong>k, zelfstur<strong>in</strong>g, twijfel <strong>en</strong> <strong>in</strong>spiratie<br />
http://www.reflectietools.nl/docum<strong>en</strong>tatie/Zelfstur<strong>in</strong>g_twijfel_<strong>en</strong>_<strong>in</strong>spiratie_JH.pdf B<strong>in</strong>n<strong>en</strong>gehaald op<br />
maandag 9 februari 2009<br />
5 Communicer<strong>en</strong> over het leerproces<br />
12
Als leraar b<strong>en</strong> je vrij snel g<strong>en</strong>eigd om leerstof over te drag<strong>en</strong>; wanneer je <strong>de</strong> stof goed hebt<br />
gestructureerd, lijkt er we<strong>in</strong>ig mis te kunn<strong>en</strong> gaan. Bij <strong>de</strong>ze stijl is het vaak moeilijk na te gaan wat <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> echt hebb<strong>en</strong> geleerd. Ze prat<strong>en</strong> gewoon na wat er is verteld <strong>en</strong> vaak zijn dat, bij gebrek aan<br />
aanknop<strong>in</strong>gspunt<strong>en</strong> met eig<strong>en</strong> bewuste ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> (kapstokk<strong>en</strong>), volg<strong>en</strong><strong>de</strong> week weer verget<strong>en</strong>. Het<br />
omgekeer<strong>de</strong> komt ook voor: dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vóór <strong>de</strong> les al wet<strong>en</strong> wat je zo moeizaam staat uit te<br />
legg<strong>en</strong>.<br />
In Slang<strong>en</strong> (2005) wordt verwez<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> verwantschap met <strong>de</strong> behavioristische leertheorie. De<br />
behavioristische leertheorie gaat uit van ontwikkel<strong>in</strong>g waarbij m<strong>en</strong> het waarneembaar gedrag <strong>en</strong><br />
externe stimuli <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g cruciaal zijn voor het begrijp<strong>en</strong> van <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> <strong>in</strong>dividu.<br />
Deze theorie verwerpt het i<strong>de</strong>e dat alle m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stadia doorlop<strong>en</strong>. Er wordt vanuit gegaan dat<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beïnvloed door <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>gsstimuli waaraan ze toevallig word<strong>en</strong> blootgesteld.<br />
Gekek<strong>en</strong> naar natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> zoud<strong>en</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> datg<strong>en</strong>e aan kunn<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> wat<br />
ze van <strong>de</strong> leerkracht geleerd krijg<strong>en</strong>. Ze zijn niet <strong>in</strong> staat om zelfstandig problem<strong>en</strong> op te loss<strong>en</strong><br />
(zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d te ler<strong>en</strong>). Volg<strong>en</strong>s behavioristische theorieën wordt het vermog<strong>en</strong> van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> om<br />
problem<strong>en</strong> op te loss<strong>en</strong> voornamelijk groter naarmate ze ou<strong>de</strong>r word<strong>en</strong> dankzij hun grotere m<strong>en</strong>tale<br />
capaciteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet door <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> het soort d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat ze op e<strong>en</strong> probleem kunn<strong>en</strong><br />
loslat<strong>en</strong> (Feldman, 2007).<br />
In zijn puurste vorm zal <strong>de</strong> behavioristische leertheorie nauwelijks geschikt zijn voor natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>. Soms kan het echter wel z<strong>in</strong>vol zijn om overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> toe te pass<strong>en</strong>;<br />
bijvoorbeeld als er voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te we<strong>in</strong>ig mogelijkhed<strong>en</strong> zijn om zelf concept<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>in</strong>zicht<strong>en</strong> over<br />
e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwerp op e<strong>en</strong> (zelf) ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><strong>de</strong> manier te ler<strong>en</strong>. Het kan ook z<strong>in</strong>vol als e<strong>en</strong> leerproces<br />
begonn<strong>en</strong> of versneld moet word<strong>en</strong>. Door extra toelicht<strong>in</strong>g of <strong>in</strong>formatie <strong>in</strong> e<strong>en</strong> opstartfase van e<strong>en</strong><br />
activiteit kunn<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> sneller bij <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g kom<strong>en</strong>.<br />
3. Ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> (comb<strong>in</strong>atie van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>)<br />
Bij <strong>de</strong>ze manier van ler<strong>en</strong> drag<strong>en</strong> zowel <strong>de</strong> leraar als <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>teel bij aan <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd<br />
van het on<strong>de</strong>rwijs. Waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> i<strong>de</strong>eën van alle betrokk<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
communicatie <strong>en</strong> drag<strong>en</strong> bij aan het leerproces.<br />
Ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g die <strong>de</strong> <strong>in</strong>teresse van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> serieus neemt, h<strong>en</strong> aanmoedigt<br />
om hun omgev<strong>in</strong>g on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d tegemoet te tred<strong>en</strong> <strong>en</strong> om sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> leerkracht tot<br />
bevredig<strong>en</strong><strong>de</strong> antwoord<strong>en</strong> te kom<strong>en</strong>. Deze on<strong>de</strong>rwijsstijl biedt je als leerkracht <strong>de</strong> mogelijkheid om<br />
leersituaties goed voor te bereid<strong>en</strong>, terwijl er toch ruimte is om flexibel met reacties van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
om te gaan. De ler<strong>en</strong><strong>de</strong> werkelijkheid van <strong>de</strong> leerkracht wordt sam<strong>en</strong>gesmolt<strong>en</strong> met die van <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g.<br />
Voor <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> is ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> e<strong>en</strong> werkwijze waarbij hun betrokk<strong>en</strong>heid meer kans krijgt,<br />
<strong>en</strong> die h<strong>en</strong> stimuleert om z<strong>in</strong>volle vrag<strong>en</strong> die zij hebb<strong>en</strong> door on<strong>de</strong>rzoek te beantwoord<strong>en</strong>. Als<br />
leerkracht bied je daarbij niet meer, maar ook niet m<strong>in</strong><strong>de</strong>r hulp dan nodig is. Dit wordt ook wel<br />
begeleid of gecoached ler<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd. Om k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te begeleid<strong>en</strong> bij ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>, maak je<br />
13
gebruik van 6 operationele vrag<strong>en</strong>. Met dit type vrag<strong>en</strong> kun je k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> uitdag<strong>en</strong> om iets met het<br />
materiaal te gaan do<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> antwoord te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. Door <strong>de</strong> ler<strong>en</strong><strong>de</strong> rol van <strong>de</strong> leerkracht voelt <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g echte betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> zich gestrekt <strong>in</strong> zijn eig<strong>en</strong> d<strong>en</strong>kproces. De leerl<strong>in</strong>g ervaart dat het<br />
zoek<strong>en</strong> naar antwoord<strong>en</strong> belangrijker gedrag is dan het gev<strong>en</strong> van <strong>de</strong> antwoord<strong>en</strong>. Dit stimuleert<br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> om z<strong>in</strong>volle vrag<strong>en</strong> te stell<strong>en</strong> die door on<strong>de</strong>rzoek of het vervaardig<strong>en</strong> van iets beantwoord<br />
word<strong>en</strong> (Slang<strong>en</strong>, 2005).<br />
- Coöperatief ler<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> manier van ler<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> Vaan & Marell (2006) niet op <strong>in</strong>gaan, maar door Slang<strong>en</strong> (2005) wel<br />
g<strong>en</strong>oemd wordt is coöperatief ler<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> bov<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> drie leervorm<strong>en</strong> wordt alle<strong>en</strong> <strong>in</strong>gegaan op<br />
het <strong>in</strong>teractieproces tuss<strong>en</strong> leerkracht <strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g. Maar ler<strong>en</strong> kan ook gebeur<strong>en</strong> door het<br />
sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> met me<strong>de</strong>leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Förrer (2000) geeft aan waarom coöperatief ler<strong>en</strong> belangrijk is,<br />
omdat het:<br />
- Leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> uitdaagt tot actief <strong>en</strong> constructief ler<strong>en</strong><br />
- Interactie tuss<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> stimuleert<br />
- Verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> b<strong>en</strong>ut als kans<strong>en</strong> om van elkaar te ler<strong>en</strong><br />
- E<strong>en</strong> bijdrage levert aan het realiser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> goed pedagogisch klimaat.<br />
Bij coöperatief ler<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> zorgvuldig sam<strong>en</strong>gestel<strong>de</strong> groep<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> om problem<strong>en</strong> .<br />
op te loss<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> vraagstuk te beantwoord<strong>en</strong> of iets te vervaardig<strong>en</strong>. Bij techniek <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
natuuron<strong>de</strong>rwijs kan <strong>de</strong>ze vorm van ler<strong>en</strong> zeer veel toevoeg<strong>en</strong>.<br />
4.2 De stageschool<br />
Om e<strong>en</strong> goed beeld te kunn<strong>en</strong> schets<strong>en</strong> van <strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> van <strong>de</strong> stageschool is het van belang<br />
<strong>de</strong> visie/ uitgangspunt<strong>en</strong> van <strong>de</strong> stageschool te betrekk<strong>en</strong> <strong>in</strong> mijn on<strong>de</strong>rzoek; dit om reële <strong>en</strong><br />
uitvoerbare doel<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of conclusies te kunn<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong>.<br />
Basisschool <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r gaat ervan uit dat <strong>de</strong> tijd die door e<strong>en</strong> k<strong>in</strong>d wordt doorgebracht op <strong>de</strong>ze<br />
basisschool één grote ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gsreis behoort te zijn. Hiermee wordt <strong>in</strong>gespeeld op <strong>de</strong> behoeft<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> k<strong>in</strong>d, zoals:<br />
- K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> natuurlijke aanleg om te ler<strong>en</strong>.<br />
- Bij ler<strong>en</strong> gaat het erom, dat het nieuw geleer<strong>de</strong> aansluit bij bestaan<strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis.<br />
- Ler<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> <strong>in</strong>dividueel <strong>en</strong> e<strong>en</strong> sociaal proces.<br />
- De katholieke id<strong>en</strong>titeit van <strong>de</strong> school.<br />
- Het ler<strong>en</strong> v<strong>in</strong>dt plaats <strong>in</strong> e<strong>en</strong> veilige, vertrouw<strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g. Dit is e<strong>en</strong> voorwaar<strong>de</strong> om tot e<strong>en</strong><br />
optimale (cognitieve) ontwikkel<strong>in</strong>g te kom<strong>en</strong>.<br />
6 Operationele vrag<strong>en</strong> nodig<strong>en</strong> uit om dát met het materiaal te do<strong>en</strong>, wat e<strong>en</strong> antwoord/ ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g oplevert.<br />
Voorspell<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> operationele vrag<strong>en</strong> hor<strong>en</strong> op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> manier bij elkaar, als <strong>de</strong> woord<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong>: operationele vrag<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> <strong>en</strong> voorspell<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong> het d<strong>en</strong>kproces<br />
daarbij.<br />
14
- Ler<strong>en</strong> doe je 24 uur per dag <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> lang.<br />
- De ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> vorm<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> staan c<strong>en</strong>traal.<br />
- De <strong>in</strong>houd van het on<strong>de</strong>rwijs stuurt <strong>de</strong> organisatie.<br />
Voor het k<strong>in</strong>d betek<strong>en</strong>t dit dat van e<strong>en</strong> passieve leerl<strong>in</strong>g naar e<strong>en</strong> meer ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g wordt<br />
gegaan. Er wordt <strong>de</strong> mogelijkheid gebod<strong>en</strong> om <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> kwaliteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>, te<br />
ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ontplooi<strong>en</strong>. Er wordt geprobeerd e<strong>en</strong> situatie te creër<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hun<br />
eig<strong>en</strong> leerproces ler<strong>en</strong> te bepal<strong>en</strong>. Belangrijk is wel dat er wordt aangegev<strong>en</strong> dat <strong>de</strong>ze vrijheid echter<br />
wel <strong>in</strong> gebond<strong>en</strong>heid is. Er is dus nog e<strong>en</strong> belangrijke controler<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>–</strong> <strong>en</strong> stur<strong>en</strong><strong>de</strong> taak voor <strong>de</strong><br />
leerkracht weggelegd. Het k<strong>in</strong>d zal ler<strong>en</strong> om tijd<strong>en</strong>s klassikale mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> basisgroep <strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s<br />
heterog<strong>en</strong>e, groepsdoorbrek<strong>en</strong><strong>de</strong> werktijd<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> krachtige leeromgev<strong>in</strong>g.<br />
Om tot e<strong>en</strong> ler<strong>en</strong><strong>de</strong> basisschool te kom<strong>en</strong>, gaat <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r uit van e<strong>en</strong> vijftal leerdiscipl<strong>in</strong>es die<br />
er op gericht zijn e<strong>en</strong> op ler<strong>en</strong> gerichte attitu<strong>de</strong> aan te nem<strong>en</strong>. Deze vijf leerdiscipl<strong>in</strong>es zijn opgesteld<br />
door 7 Peter M. S<strong>en</strong>ge.<br />
1. Persoonlijk meesterschap.<br />
2. Geme<strong>en</strong>schappelijke visie.<br />
3. M<strong>en</strong>tale mo<strong>de</strong>ll<strong>en</strong>.<br />
4. Teamler<strong>en</strong>.<br />
5. Systeemd<strong>en</strong>k<strong>en</strong>.<br />
Peter M. S<strong>en</strong>ge geeft tev<strong>en</strong>s aan hoe e<strong>en</strong> ler<strong>en</strong><strong>de</strong> organisatie eruit ziet:<br />
- Waar<strong>in</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>d hun mogelijkhed<strong>en</strong> uitbreid<strong>en</strong> om die resultat<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong><br />
die zij werkelijk w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> nastrev<strong>en</strong>.<br />
- Waar nieuwe <strong>en</strong> expansieve d<strong>en</strong>kpatron<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gevoed <strong>en</strong> gekoesterd.<br />
- Waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> collectieve aspiraties volkom<strong>en</strong> vrij zijn.<br />
- Waar m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> te ler<strong>en</strong> (Peter M. S<strong>en</strong>ge).<br />
Door Peter M. S<strong>en</strong>ge word<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> aantal belangrijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheid<strong>en</strong> die van<br />
<strong>in</strong>vloed zijn op <strong>de</strong> organisatie (<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g) van het on<strong>de</strong>rwijs:<br />
• Beleids- <strong>en</strong> strategieproces wordt gezi<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t leerproces.<br />
o Er is voor alle leerkracht<strong>en</strong> ruimte om te experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>.<br />
• Gerichtheid op participatie.<br />
o Alle organisatieled<strong>en</strong> <strong>en</strong> direct betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> uit <strong>de</strong> schoolomgev<strong>in</strong>g word<strong>en</strong><br />
betrokk<strong>en</strong> bij beleidsontwikkel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> strategieproces.<br />
o Conflict<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong><strong>in</strong>gsverschill<strong>en</strong> word<strong>en</strong> niet als bedreig<strong>en</strong>d ervar<strong>en</strong>.<br />
o In beleid zijn opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> cq. waard<strong>en</strong> <strong>en</strong> norm<strong>en</strong> van alle teamled<strong>en</strong> terug te zi<strong>en</strong><br />
(niet <strong>en</strong>kel die van het managem<strong>en</strong>t).<br />
7 Peter S<strong>en</strong>ge - Wikipedia B<strong>in</strong>n<strong>en</strong>gehaald op maandag 9 februari 2009<br />
15
• Er wordt grote waar<strong>de</strong> gehecht aan <strong>in</strong>formatieverwerv<strong>in</strong>g <strong>en</strong> het <strong>de</strong>l<strong>en</strong> van <strong>in</strong>formatie.<br />
o Informatie wordt gebruikt om zak<strong>en</strong> beter te kunn<strong>en</strong> begrijp<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong>, niet<br />
om te belon<strong>en</strong> <strong>en</strong> straff<strong>en</strong>.<br />
o A<strong>de</strong>quaat <strong>en</strong> planmatig gebruik<strong>en</strong> van <strong>in</strong>formatiesystem<strong>en</strong>, waardoor alle<br />
organisatieled<strong>en</strong> geholp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bij hun <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> het wel <strong>en</strong> wee van <strong>de</strong> school.<br />
o M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ontvang<strong>en</strong> vaak feedback op hun han<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
• M<strong>en</strong> voelt zich gezam<strong>en</strong>lijk verantwoor<strong>de</strong>lijk voor f<strong>in</strong>anciële <strong>en</strong> materiële mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
• Het nem<strong>en</strong> van <strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong> wordt gestimuleerd.<br />
o Werkgroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> netwerk<strong>en</strong> zijn <strong>in</strong> staat om <strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong> te ontplooi<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r het<br />
schoolbelang uit het oog te verliez<strong>en</strong>.<br />
• Flexibele organisatiestructuur.<br />
o M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> van taak wissel<strong>en</strong>.<br />
o Ze kunn<strong>en</strong> die d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> do<strong>en</strong> die pass<strong>en</strong> bij hun capaciteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> voorkeur<strong>en</strong>.<br />
o Regels <strong>en</strong> structur<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>, na bez<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g daarop, veran<strong>de</strong>rd word<strong>en</strong>.<br />
o Gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bouw<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorbrok<strong>en</strong>.<br />
• Contact<strong>en</strong> met <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g word<strong>en</strong> als zeer belangrijk gezi<strong>en</strong>.<br />
o Op verga<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> is <strong>de</strong> relatie met <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g regelmatig als ag<strong>en</strong>dapunt<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
o Informatie uit <strong>de</strong> schoolomgev<strong>in</strong>g wordt systematisch vergaard.<br />
o Ie<strong>de</strong>r <strong>in</strong>dividueel teamlid voelt verantwoor<strong>de</strong>lijkheid voor <strong>de</strong> relatie met <strong>de</strong><br />
schoolomgev<strong>in</strong>g.<br />
• M<strong>en</strong> wil ler<strong>en</strong> van an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> organisaties.<br />
o M<strong>en</strong> gaat regelmatig bij an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong>.<br />
o M<strong>en</strong> zoekt sam<strong>en</strong>werk<strong>in</strong>g met gelijksoortige schol<strong>en</strong>.<br />
o M<strong>en</strong> wil ler<strong>en</strong> van <strong>de</strong> “best-practice” van an<strong>de</strong>re teams<br />
• Het school-leerklimaat is e<strong>en</strong> bijzon<strong>de</strong>r punt van aandacht.<br />
o Als er iets fout gaat, kun je hulp <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g van collega’s krijg<strong>en</strong>.<br />
o Als je iets niet weet, is het normaal het aan an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> te vrag<strong>en</strong>.<br />
o M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> hun opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkwijz<strong>en</strong> ter discussie.<br />
o Verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> (jong-oud, man-vrouw, ervar<strong>en</strong>-onervar<strong>en</strong>) word<strong>en</strong><br />
positief opgevat <strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> bron tot ler<strong>en</strong>.<br />
• Zelfontplooi<strong>in</strong>gskans<strong>en</strong> voor all<strong>en</strong>.<br />
o Clusters <strong>en</strong> IB-ers hebb<strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong> budgett<strong>en</strong> die ze on<strong>de</strong>r meer aanw<strong>en</strong>d<strong>en</strong> voor<br />
hun ver<strong>de</strong>re professionele ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />
o Teamled<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangemoedigd verantwoor<strong>de</strong>lijkheid te nem<strong>en</strong>.<br />
16
4.3 Opzet op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> bij natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
In op<strong>en</strong> leersituaties hebb<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> veel <strong>in</strong>vloed <strong>in</strong> wat er <strong>in</strong> <strong>de</strong> les gaat gebeur<strong>en</strong>. In het boek<br />
van De Vaan & Marell (2006) wordt door mid<strong>de</strong>l van e<strong>en</strong> schema dui<strong>de</strong>lijk gemaakt welke <strong>in</strong>vloed<br />
e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> aanpak heeft op <strong>de</strong> roll<strong>en</strong> van leraar <strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> bij elke fase van e<strong>en</strong> 8 5-stapp<strong>en</strong>les met<br />
echt materiaal. De vijf stapp<strong>en</strong> zijn: <strong>in</strong>troductie op <strong>de</strong> les, vrije exploratie van het materiaal<br />
(aanrommel<strong>en</strong>), on<strong>de</strong>rzoek van het materiaal, rapportage: communicatie over <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong>, waarna<br />
<strong>de</strong> leerkracht <strong>de</strong> les afrondt met extra <strong>in</strong>formatie <strong>en</strong> verwerk<strong>in</strong>g.<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
Stap 4<br />
De rapportage<br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
Taak van <strong>de</strong> leerkracht bij op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> zijn:<br />
- Geeft criteria <strong>en</strong>/of strategische suggesties <strong>en</strong> h<strong>in</strong>ts<br />
- Geeft <strong>de</strong>sgew<strong>en</strong>st advies<br />
17<br />
Alle stapp<strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
4.4 Opzet geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> bij natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwerp <strong>in</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om<br />
materiaal rond het on<strong>de</strong>rwerp te verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>;<br />
daarbij kunn<strong>en</strong> ze zelf tot vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> zelf antwoord op hun<br />
vrag<strong>en</strong>. Ze kiez<strong>en</strong> zelf wát ze gaan on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>,<br />
met welk materiaal, <strong>en</strong> hoe: ze formuler<strong>en</strong> zelf<br />
on<strong>de</strong>rzoeksvrag<strong>en</strong>; ze ord<strong>en</strong><strong>en</strong> zelf resultat<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong>, trekk<strong>en</strong><br />
conclusies <strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> of vrag<strong>en</strong> meer <strong>in</strong>formatie<br />
over het on<strong>de</strong>rwerp.<br />
In geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> we<strong>in</strong>ig <strong>in</strong>vloed op wat er <strong>in</strong> <strong>de</strong> les gaat gebeur<strong>en</strong>. Overdrag<strong>en</strong>d<br />
ler<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordigt daarbij <strong>de</strong> meest geslot<strong>en</strong> vorm van ler<strong>en</strong>. In het boek van De Vaan & Marell<br />
(2006) wordt door mid<strong>de</strong>l van e<strong>en</strong> schema dui<strong>de</strong>lijk gemaakt welke <strong>in</strong>vloed e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> aanpak heeft<br />
op <strong>de</strong> roll<strong>en</strong> van leraar <strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> bij elke fase van e<strong>en</strong> 5-stapp<strong>en</strong>les met echt materiaal.<br />
8 Voor mijn on<strong>de</strong>rzoek gaat het te ver om <strong>in</strong> te gaan op <strong>de</strong> <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke uitleg van het 5-stapp<strong>en</strong>plan, dit is niet<br />
het doel van mijn on<strong>de</strong>rzoek.
Stap 1<br />
Introductie<br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
Stap 4<br />
De rapportage<br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
Tak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> leerkracht bij geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> zijn:<br />
- Voert uit/bepaalt<br />
- Doet door/ expliceert hoe <strong>en</strong> waarom<br />
18<br />
Alle stapp<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong><br />
De leerkracht bepaalt het on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> geeft er<br />
<strong>in</strong>formatie over.<br />
Ge<strong>en</strong> spontane verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g.<br />
De leerkracht versterkt <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong> (vaak <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> vorm van kookboek<strong>in</strong>structies) <strong>en</strong> schrijft<br />
voor <strong>in</strong> welke vorm ze <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
weergev<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht controleert <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> geeft<br />
conclusies <strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Stap 5 gaat vooraf aan het werk<strong>en</strong> met materiaal<br />
<strong>en</strong> / of <strong>de</strong> leerkracht geeft aanvull<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>formatie.<br />
4.5 Comb<strong>in</strong>atie van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
Door <strong>de</strong> projectgroep <strong>Natuur</strong>on<strong>de</strong>rwijs voor <strong>de</strong> basisschool, NOB, is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> vijfstapp<strong>en</strong>plan<br />
opgesteld. Het NOB heeft e<strong>en</strong> comb<strong>in</strong>atie(ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>) hierbij gemaakt van<br />
leerkrachtgestuur<strong>de</strong> (overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>)<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>ggestuur<strong>de</strong> (spontaan ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>) less<strong>en</strong>.<br />
In het artikel geschrev<strong>en</strong> door Hans Stegeman (<strong>Natuur</strong>on<strong>de</strong>rwijs <strong>in</strong> vijf stapp<strong>en</strong>,2002) <strong>in</strong> De<br />
Grabbelton word<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze vijf stapp<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>. Deze vijf stapp<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> nag<strong>en</strong>oeg overe<strong>en</strong> met<br />
<strong>de</strong> vijf stapp<strong>en</strong> die hierbov<strong>en</strong> zijn behan<strong>de</strong>ld. Stegeman (2002) geeft alle<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re b<strong>en</strong>am<strong>in</strong>g<strong>en</strong> aan<br />
het 5-stapp<strong>en</strong>plan van het NOB.<br />
Stap 1 Er komt iets b<strong>in</strong>n<strong>en</strong><br />
In elke klas of groep, <strong>in</strong> school of thuis, gebeur<strong>en</strong> er onverwachte d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, die <strong>de</strong> belangstell<strong>in</strong>g van<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong>. Verstan<strong>de</strong>lijk <strong>en</strong> emotioneel is <strong>de</strong> aandacht sterk op één feit gericht. Of er iets mee<br />
wordt gedaan hangt sterk af van verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> factor<strong>en</strong>:<br />
- Past het <strong>in</strong> het schema van werk, waar je mee bezig b<strong>en</strong>t?<br />
- Kun je snel omschakel<strong>en</strong> op dit on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> is er geleg<strong>en</strong>heid <strong>de</strong> eerstkom<strong>en</strong><strong>de</strong> dag<strong>en</strong> er<br />
telk<strong>en</strong>s mee bezig te zijn?
- Is <strong>de</strong> <strong>in</strong>teresse sterk g<strong>en</strong>oeg, <strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwerp geschikt, om er op door te gaan?<br />
Stap 2 Aanrommel<strong>en</strong><br />
Als je iets <strong>in</strong> hand<strong>en</strong> krijgt wat je hevig <strong>in</strong>teresseert, ga je ermee experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. Er wordt van alles<br />
geprobeerd. Van alles uit <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g wordt gebruikt om mee te experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. Het hangt van <strong>de</strong><br />
creativiteit van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g/leerkracht af, wat er bedacht wordt. Als er <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas iets ‘b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> komt’ <strong>en</strong><br />
er wordt beslot<strong>en</strong> mee door te gaan(als er aan <strong>de</strong> voorwaard<strong>en</strong> van stap 1 is voldaan!), is het zaak<br />
om allerlei material<strong>en</strong> aan te slep<strong>en</strong> die di<strong>en</strong>stig kunn<strong>en</strong> zijn om te experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>. Ook <strong>in</strong>stanties<br />
buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> school kun je <strong>in</strong>schakel<strong>en</strong>: <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>telijke di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> , <strong>de</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> milieuc<strong>en</strong>tra voor<br />
leskist<strong>en</strong> <strong>en</strong> lesmateriaal, <strong>de</strong> schoolbegeleid<strong>in</strong>gsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, op<strong>en</strong>bare bibliotheek, musea <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio,<br />
ou<strong>de</strong>rs die beroepshalve goe<strong>de</strong> i<strong>de</strong>eën kunn<strong>en</strong> verstrekk<strong>en</strong> of hulp kunn<strong>en</strong> bied<strong>en</strong>.<br />
Hoelang ‘aanrommel<strong>en</strong>’ dur<strong>en</strong> moet, ligt aan:<br />
- Het on<strong>de</strong>rwerp: is het zodanig dat er mee ver<strong>de</strong>r gegaan kan word<strong>en</strong><br />
- Blijft het aanrommel<strong>en</strong> serieus<br />
- Is <strong>de</strong> materiaalkeuze goed <strong>en</strong>/of voldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
Stap 3 Vraag het <strong>de</strong>… zelf maar<br />
Tijd<strong>en</strong>s het aanrommel<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al vaak vrag<strong>en</strong>. Meestal word<strong>en</strong> er nog meer vrag<strong>en</strong><br />
opgeroep<strong>en</strong>. Daarom is het goed oom op e<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> og<strong>en</strong>blik je met elkaar af te vrag<strong>en</strong>: “Wat zou<br />
ik van… wel e<strong>en</strong>s will<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>? “. Als er we<strong>in</strong>ig vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>, zegt dit veel over <strong>de</strong> emotionele<br />
betrokk<strong>en</strong>heid. Voor het overzicht is het goed om alle vrag<strong>en</strong> op het bord te noter<strong>en</strong> (vervolg<strong>en</strong>s kan<br />
je ev<strong>en</strong>tueel overgaan tot het mak<strong>en</strong> van webschema’s). Hoe er nu ver<strong>de</strong>r gegaan wordt hangt af van<br />
het organisatietal<strong>en</strong>t van <strong>de</strong> leerkracht, van <strong>de</strong> geoef<strong>en</strong>dheid <strong>en</strong> het gedrag van <strong>de</strong> klas, <strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
vraag. Er moet nu namelijk on<strong>de</strong>rzoek beg<strong>in</strong>n<strong>en</strong>. Hoe moet dit gedaan word<strong>en</strong>?<br />
- Allemaal <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> vraag of verschill<strong>en</strong>d?<br />
- On<strong>de</strong>r schooltijd of als e<strong>en</strong> soort ‘huiswerk’?<br />
- Individueel of <strong>in</strong> groep<strong>en</strong>.<br />
Wat er ook gekoz<strong>en</strong> wordt, het is zaak snel te start<strong>en</strong> <strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijke afsprak<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> over <strong>de</strong><br />
tijdsduur, verslaggev<strong>in</strong>g etc. Je kunt beter met wat m<strong>in</strong><strong>de</strong>r diepgaand resultaat g<strong>en</strong>oeg<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>,<br />
dan tolerer<strong>en</strong> dat zo’n on<strong>de</strong>rzoekje e<strong>in</strong><strong>de</strong>loos duurt. Het is belangrijk dui<strong>de</strong>lijke afsprak<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong><br />
over <strong>de</strong> vorm waar<strong>in</strong> verslaggev<strong>in</strong>g plaatsv<strong>in</strong>dt.<br />
Stap 4 Vertel het je vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
Als je iets leuks hebt ont<strong>de</strong>kt, wil je dat graag aan an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>. Dat is leuk om te do<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
(meestal) ook leuk om te hor<strong>en</strong> <strong>en</strong> je wordt er (doorgaans) wijzer van. Dat kan op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
manier<strong>en</strong>:<br />
19
- De on<strong>de</strong>rzoeker(s) br<strong>en</strong>g(t)<strong>en</strong> verslag uit aan <strong>de</strong> klas. Ze vertell<strong>en</strong> over hun on<strong>de</strong>rzoek, lez<strong>en</strong><br />
hun verslag door, lat<strong>en</strong> geproduceerd materiaal zi<strong>en</strong>, ton<strong>en</strong> schema’s of grafiek<strong>en</strong>, foto’s of<br />
constructies.<br />
- Er wordt e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>toonstell<strong>in</strong>(g)(kje) opgebouwd <strong>in</strong> <strong>de</strong> hal, die voor ie<strong>de</strong>r toegankelijk is<br />
- Er word<strong>en</strong> kopieën van verslag<strong>en</strong> naar el<strong>de</strong>rs gestuurd of op <strong>de</strong> website van <strong>de</strong> school<br />
geplaatst<br />
Stap 5 <strong>de</strong> leraar kan me nog meer vertell<strong>en</strong><br />
Als <strong>de</strong> leraar iets te meld<strong>en</strong> heeft, dan is dat om <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> red<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
- Er ontbrak e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel stuk <strong>in</strong> <strong>de</strong> verslaggev<strong>in</strong>g<br />
- Er kan heel makkelijk e<strong>en</strong> verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g word<strong>en</strong> gelegd naar te behan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> of behan<strong>de</strong>l<strong>de</strong><br />
leerstof<br />
- Naar aanleid<strong>in</strong>g van vrag<strong>en</strong> bleek, dat er over sommige <strong>in</strong>formatie verwarr<strong>in</strong>g ontstond<br />
- Er war<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers ge<strong>en</strong> raar mee wist<strong>en</strong> <strong>en</strong> die ze daarom liet<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong><br />
Er zijn nog e<strong>en</strong> paar activiteit<strong>en</strong> die <strong>de</strong> leerkracht di<strong>en</strong>t te do<strong>en</strong>:<br />
- Als er materiaal is dat geschikt is om te bewar<strong>en</strong>, wordt dit opgeborg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> museumkast<br />
- Gemaakt materiaal wordt tot e<strong>en</strong> ‘ bewaarboek’ verwerkt, dat c<strong>en</strong>traal wordt opgeborg<strong>en</strong>.<br />
Ook kunn<strong>en</strong> opdrachtkaartjes gemaakt word<strong>en</strong> zodat hetzelf<strong>de</strong> of ver<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rzoek gedaan<br />
kan word<strong>en</strong><br />
- Er wordt e<strong>en</strong> verslag gemaakt van wat er gebeurd is, volg<strong>en</strong>s <strong>de</strong> 5 stapp<strong>en</strong>. Hier<strong>in</strong> word<strong>en</strong><br />
ook <strong>de</strong> gehanteer<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijskundige problem<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>.<br />
Tak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> leerkracht bij e<strong>en</strong> comb<strong>in</strong>atie van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>:<br />
- Geeft <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke opties<br />
- Geeft <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke suggesties <strong>en</strong> h<strong>in</strong>ts<br />
4.6 On<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> belangrijke toevoeg<strong>in</strong>g om <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> stapp<strong>en</strong>plann<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g te kunn<strong>en</strong><br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> is om te kijk<strong>en</strong> naar on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>. In M. van Graft, Kemmers (2007)<br />
wordt <strong>in</strong>gegaan op on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>. In het algeme<strong>en</strong> heeft on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong><br />
ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> als doel om k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties te lat<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> die sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
(natuur-)wet<strong>en</strong>schappelijke manier van werk<strong>en</strong> of te werk<strong>en</strong> als ontwerper. Het gaat daarbij om <strong>de</strong><br />
ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>in</strong> sam<strong>en</strong>hang van concept<strong>en</strong>, vaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> houd<strong>in</strong>g over natuurwet<strong>en</strong>schappelijke<br />
<strong>en</strong> technische on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>. Het on<strong>de</strong>rzoeks- <strong>en</strong> ontwerpproces wordt daarbij als ‘spel’ gebruikt.<br />
Leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ‘spel<strong>en</strong>’ dat zij on<strong>de</strong>rzoeker of ontwerper zijn. Zij word<strong>en</strong> door <strong>de</strong> leraar gestimuleerd te<br />
han<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> zich te gedrag<strong>en</strong> als nieuwsgierige, kritische <strong>en</strong> creatieve on<strong>de</strong>rzoekers <strong>en</strong>/of<br />
ontwerpers (Van Oers, 2005).<br />
20
M. van Graft, Kemmers (2007) gev<strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> overzicht van verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> auteurs die e<strong>en</strong><br />
stapp<strong>en</strong>plan hebb<strong>en</strong> ontwikkeld om te werk<strong>en</strong> met on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>.<br />
Suchman Llewellyn EDC De Vaan & Marell Van Graft &<br />
Kemmers<br />
Confrontation Inquisition Question Confrontatie Confrontatie<br />
Exploration Acquisition Aanrommel<strong>en</strong> Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
Hypothesize & Implem<strong>en</strong>tation Design Opzett<strong>en</strong><br />
Test<br />
Organize &<br />
expla<strong>in</strong><br />
21<br />
experim<strong>en</strong>t<br />
Summation Data On<strong>de</strong>rzoek Uitvoer<strong>en</strong><br />
experim<strong>en</strong>t<br />
Exhibition Conclusion Conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
Reflect on proces Communication Verslaglegg<strong>in</strong>g Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>/<br />
communicer<strong>en</strong><br />
Verbred<strong>in</strong>g / Verdiep<strong>en</strong> /<br />
verdiep<strong>in</strong>g verbred<strong>en</strong><br />
- <strong>Natuur</strong>on<strong>de</strong>rwijs<br />
Hieron<strong>de</strong>r wordt <strong>de</strong> voorgestel<strong>de</strong> 9 on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>dler<strong>en</strong>cyclus na<strong>de</strong>r toegelicht:<br />
1. Confrontatie:<br />
Introductie of confrontatie met e<strong>en</strong> probleem, verschijnsel of object/organisme dat<br />
nieuw is, maar aansluit bij <strong>de</strong> wereld van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>en</strong> nieuwsgierigheid word<strong>en</strong><br />
gestimuleerd door object<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschijnsel<strong>en</strong> aan te bied<strong>en</strong> die net bov<strong>en</strong> het k<strong>en</strong>nisniveau van het<br />
k<strong>in</strong>d zitt<strong>en</strong> (zone van <strong>de</strong> naaste ontwikkel<strong>in</strong>g, zie<br />
Vygotsky)<strong>en</strong> die ze daarmee uitdag<strong>en</strong> <strong>en</strong> motiver<strong>en</strong> om ‘op on<strong>de</strong>rzoek uit te gaan’.<br />
2. Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>:<br />
Het verschijnsel of probleem wordt zo breed mogelijk verk<strong>en</strong>d. Deze vrije exploratie<br />
v<strong>in</strong>dt bij voorkeur aan het materiaal / voorwerp / organisme zelf plaats. In dat geval wordt er vaak<br />
over <strong>de</strong> aanrommelfase gesprok<strong>en</strong>. Het aanrommel<strong>en</strong> voorziet <strong>in</strong> het opdo<strong>en</strong> van impressies, het<br />
ophal<strong>en</strong> van voork<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> uitwissel<strong>en</strong> van ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> over het aangebod<strong>en</strong> materiaal of f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong>.<br />
Deze creatieve fase roept vrag<strong>en</strong>, i<strong>de</strong>e<strong>en</strong>, <strong>en</strong>/of voorspell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> op <strong>en</strong> is belangrijk voor het<br />
k<strong>en</strong>nisnem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> van elkaars (pre-)concept<strong>en</strong>. Voor jonge k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> (groep 1 <strong>en</strong> 2) is dit niet<br />
haalbaar; zij zull<strong>en</strong> vooral hardop verwoord<strong>en</strong> wat ze waarnem<strong>en</strong>. Deze bre<strong>de</strong> verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g leidt tot<br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> typ<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>. Niet alle vrag<strong>en</strong> l<strong>en</strong><strong>en</strong> zich voor on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>, soms kunn<strong>en</strong><br />
antwoord<strong>en</strong> op vrag<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgezocht of aan e<strong>en</strong> <strong>de</strong>skundige word<strong>en</strong> gevraagd. De leraar zal<br />
daar regie <strong>in</strong> moet<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> er voor moet<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> niet teleurgesteld word<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
an<strong>de</strong>re werkwijze is gui<strong>de</strong>d re<strong>in</strong>v<strong>en</strong>tion (Freud<strong>en</strong>thal, 1991), waarbij <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze fase wordt gefocust<br />
op e<strong>en</strong> vooraf gesteld doel. Dit ‘geleid heruitv<strong>in</strong>d<strong>en</strong>’ wordt als term veel gebruikt <strong>in</strong> het (realistisch)<br />
rek<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rwijs. Analoog hieraan bij <strong>de</strong> natuurwet<strong>en</strong>schappelijke vakk<strong>en</strong> is <strong>de</strong> probleemstell<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g (Vollebregt et al., 1999).<br />
4. Opzett<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>t:<br />
De on<strong>de</strong>rzoekbare vrag<strong>en</strong> word<strong>en</strong> omgezet naar e<strong>en</strong> uitvoerbaar experim<strong>en</strong>t. Er wordt e<strong>en</strong> plannetje<br />
gemaakt over wat er <strong>in</strong> het experim<strong>en</strong>t bekek<strong>en</strong> of gemet<strong>en</strong> gaat<br />
word<strong>en</strong>, welke material<strong>en</strong> <strong>en</strong> meet<strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ervoor nodig zijn, <strong>en</strong> wie wat wanneer doet.<br />
9 Vooral van toepass<strong>in</strong>g op natuuron<strong>de</strong>rwijs
5. Uitvoer<strong>en</strong> van het experim<strong>en</strong>t:<br />
Het experim<strong>en</strong>t wordt uitgevoerd zoals van tevor<strong>en</strong> was bedacht. Waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vastgelegd<br />
<strong>in</strong> e<strong>en</strong> logboek <strong>en</strong> <strong>de</strong> betek<strong>en</strong>is ervan wordt besprok<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
groepje (ev<strong>en</strong>tueel met <strong>de</strong> leraar erbij). Ze leid<strong>en</strong> uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk tot resultat<strong>en</strong>.<br />
6. Conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong>:<br />
Op basis van <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> conclusies, die leid<strong>en</strong> tot oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> misschi<strong>en</strong><br />
tot vervolgvrag<strong>en</strong>, waarna opnieuw <strong>de</strong> stapp<strong>en</strong> 1 tot <strong>en</strong> met 4 word<strong>en</strong> uitgevoerd.<br />
7. Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> van resultat<strong>en</strong>:<br />
De opzet, resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> conclusies word<strong>en</strong> als tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong>, foto’s, tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> tabell<strong>en</strong> of grafiek<strong>en</strong><br />
verwerkt tot e<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatie. De uitkomst van het experim<strong>en</strong>t <strong>en</strong> daarmee het antwoord op <strong>de</strong> vraag<br />
wordt aan <strong>de</strong> rest van <strong>de</strong> klas k<strong>en</strong>baar gemaakt. Het <strong>de</strong>l<strong>en</strong> van opgedane ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> met<br />
leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> is erg belangrijk voor <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van eig<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>rmans k<strong>en</strong>nis.<br />
8. Verdiep<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbred<strong>en</strong>:<br />
Uit <strong>de</strong> gesprekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> pres<strong>en</strong>taties heeft <strong>de</strong> leraar e<strong>en</strong> beeld gekreg<strong>en</strong> van het begripsniveau van <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. In <strong>de</strong>ze fase verzilvert <strong>de</strong> leraar <strong>de</strong>ze opbr<strong>en</strong>gst door <strong>de</strong> begripp<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r te<br />
conceptualiser<strong>en</strong>. Dit doet ze door <strong>de</strong> <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke opbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong> te verbred<strong>en</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is te gev<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> an<strong>de</strong>re context<strong>en</strong> <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang aan te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re concept<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> belangrijk punt dat uit <strong>de</strong>ze verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> aanpakk<strong>en</strong> naar vor<strong>en</strong> komt, is het on<strong>de</strong>rscheid<br />
tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> (zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>) fase <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gerichte(overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>) fase. In <strong>de</strong> op<strong>en</strong> fase<br />
wordt zoveel mogelijk <strong>in</strong>formatie verzameld om het probleem te on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> of het f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
kaart te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Voor <strong>de</strong> basisschoolleeftijd wordt hier vaak over <strong>de</strong> ‘aanrommelfase’ gesprok<strong>en</strong>. Dit is e<strong>en</strong> bijzon<strong>de</strong>r<br />
belangrijke fase waar<strong>in</strong> aanspraak wordt gemaakt op <strong>de</strong> creativiteit van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>, die vanuit bij h<strong>en</strong><br />
al bestaan<strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis over het verschijnsel gaan red<strong>en</strong>er<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of fantaser<strong>en</strong>. In <strong>de</strong>ze fase, die zich kan<br />
ontpopp<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> ongerichte fase <strong>en</strong> die bijzon<strong>de</strong>r associatief, willekeurig, <strong>en</strong> ‘van <strong>de</strong> hak op <strong>de</strong> tak’<br />
is, kan het leerdoel uit het oog word<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong>.<br />
De leraar heeft als taak om voor e<strong>en</strong> zeker focus te zorg<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> te conc<strong>en</strong>trer<strong>en</strong><br />
op het leerdoel. In on<strong>de</strong>rstaand figuur is dat <strong>in</strong> het zog<strong>en</strong>aam<strong>de</strong> l<strong>en</strong>smo<strong>de</strong>l weergegev<strong>en</strong>.<br />
22
M. van Graft, Kemmers (2007) gev<strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk overzicht van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>gactiviteit<strong>en</strong> die van<br />
belang zijn voor het uitvoer<strong>en</strong> van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> stapp<strong>en</strong>:<br />
Fase Activiteit<strong>en</strong><br />
1. Confrontatie Waarnem<strong>en</strong><br />
(H)erk<strong>en</strong>nn<br />
Vergelijk<strong>en</strong><br />
2. Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> Aanrommel<strong>en</strong><br />
3. Opzett<strong>en</strong><br />
experim<strong>en</strong>t<br />
4. Uitvoer<strong>en</strong><br />
experim<strong>en</strong>t<br />
Gegev<strong>en</strong>s verzamel<strong>en</strong><br />
Vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong><br />
I<strong>de</strong>eën opper<strong>en</strong><br />
Voorspell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> do<strong>en</strong><br />
Ontwerp<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>t: materiaal <strong>en</strong> meer<strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>/ gereedschap<br />
bije<strong>en</strong>zoek<strong>en</strong><br />
Eerlijk met<strong>en</strong><br />
Plann<strong>en</strong><br />
Waarnem<strong>en</strong>: kijk<strong>en</strong>, luister<strong>en</strong>, ruik<strong>en</strong>, voel<strong>en</strong>, proev<strong>en</strong><br />
Met<strong>in</strong>g<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong><br />
Noter<strong>en</strong> uitkomst<strong>en</strong> (<strong>in</strong> labjournaal, logboek)<br />
Ord<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Vergelijk<strong>en</strong><br />
Data verwerk<strong>en</strong><br />
Constater<strong>en</strong><br />
5. Conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> Argum<strong>en</strong>ter<strong>en</strong><br />
6. Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong><br />
resultat<strong>en</strong><br />
Conclusies formuler<strong>en</strong><br />
Verslag mak<strong>en</strong><br />
Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong><br />
Uitlegg<strong>en</strong><br />
23
7. Verdiep<strong>en</strong>/<br />
verbred<strong>en</strong><br />
Reflecter<strong>en</strong><br />
Discussiër<strong>en</strong><br />
Vergelijk<strong>en</strong> (experim<strong>en</strong>t an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, bijv. klasg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>)<br />
Met betrekk<strong>in</strong>g tot het primair on<strong>de</strong>rwijs, kan er al snel word<strong>en</strong> <strong>in</strong>gezi<strong>en</strong> dat sommige<br />
van <strong>de</strong>ze activiteit<strong>en</strong> wellicht niet uitvoerbaar zijn <strong>in</strong> alle groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet haalbaar zijn<br />
voor alle leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Bij het toepasbaar mak<strong>en</strong> van on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> basisschool<br />
moet rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g gehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met <strong>de</strong> <strong>in</strong>tellectuele ontwikkel<strong>in</strong>g van het k<strong>in</strong>d.<br />
Elk k<strong>in</strong>d is hier<strong>in</strong> uniek. (Zie ook Jean Piaget)<br />
4.6.1 Zone van <strong>de</strong> naaste ontwikkel<strong>in</strong>g 10 (Vygotski)<br />
De zone van naaste ontwikkel<strong>in</strong>g (Zone of Proximal Developm<strong>en</strong>t, ZPD), is het niveau waarop e<strong>en</strong><br />
k<strong>in</strong>d e<strong>en</strong> taak bijna onafhankelijk kan uitvoer<strong>en</strong>, maar hem kan voltooi<strong>en</strong> met <strong>de</strong> hulp van e<strong>en</strong><br />
compet<strong>en</strong>ter niveau. Als <strong>de</strong> juiste <strong>in</strong>structie b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> ZPD wordt aangebod<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hun<br />
<strong>in</strong>zicht vergrot<strong>en</strong> <strong>en</strong> nieuwe tak<strong>en</strong> beheers<strong>en</strong>. In Ontwikkel<strong>in</strong>gspsychologie van R. Feldman (2005)<br />
wordt aangegev<strong>en</strong> dat als e<strong>en</strong> k<strong>in</strong>d zich op 11 cognitief gebied wil kunn<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>, dan moet er<br />
nieuwe <strong>in</strong>formatie word<strong>en</strong> gepres<strong>en</strong>teerd, b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> naaste ontwikkel<strong>in</strong>g van het k<strong>in</strong>d.<br />
L. van Beem<strong>en</strong> b<strong>en</strong>adrukt <strong>in</strong> haar boek nogmaals <strong>de</strong> c<strong>en</strong>trale rol die <strong>de</strong> meer ervar<strong>en</strong> ‘an<strong>de</strong>r’<br />
(bijvoorbeeld leerkracht) speelt <strong>in</strong> het leerproces van het k<strong>in</strong>d. Het k<strong>in</strong>d leert zeer algem<strong>en</strong>e<br />
cognitieve schema’s die <strong>de</strong> basis vorm<strong>en</strong> van nieuwe, ver<strong>de</strong>rgaan<strong>de</strong> leerprocess<strong>en</strong>.<br />
4.6.2 Techniekon<strong>de</strong>rwijs<br />
Bij techniek wordt met e<strong>en</strong> soortgelijk proces gewerkt als bij natuurwet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, maar het<br />
vertrekpunt is e<strong>en</strong> geconstateerd probleem of e<strong>en</strong> behoefte waarvoor naar e<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g wordt<br />
gezocht. Na e<strong>en</strong> — ongerichte — fase waar<strong>in</strong> zoveel mogelijk oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>in</strong>formatie word<strong>en</strong><br />
verzameld, focuss<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk gericht op e<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g of product. Ze mak<strong>en</strong> daar e<strong>en</strong><br />
ontwerp voor, eerst schetsmatig, maar nadat <strong>de</strong> schets is besprok<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas mak<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>f<strong>in</strong>itieve ontwerptek<strong>en</strong><strong>in</strong>g met meer <strong>de</strong>tail. Om aan te sluit<strong>en</strong> bij het k<strong>in</strong>d wordt on<strong>de</strong>rwijs <strong>in</strong><br />
techniek dan ook bij voorkeur aan <strong>de</strong> hand van ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> gedaan.<br />
Ontwerp<strong>en</strong> is net zoals on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> e<strong>en</strong> proces dat <strong>in</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> fas<strong>en</strong> verloopt. Er<br />
wordt aan het ontwerpproces vaak e<strong>en</strong> cyclisch karakter toegeschrev<strong>en</strong>. De ontwerpcyclus<br />
kan als volgt word<strong>en</strong> weergegev<strong>en</strong>.<br />
1. Probleem constater<strong>en</strong>:<br />
De aanleid<strong>in</strong>g tot het ontwerp<strong>en</strong> is vaak e<strong>en</strong> probleem of e<strong>en</strong> mismatch tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> wereld<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> behoeft<strong>en</strong> van <strong>de</strong> opdrachtgever of e<strong>en</strong> doelgroep. In <strong>de</strong>ze fase wordt het probleem<br />
afgebak<strong>en</strong>d <strong>en</strong> e<strong>en</strong> programma van eis<strong>en</strong> vastgesteld waaraan het ontwerp moet voldo<strong>en</strong>.<br />
10 Lev Vygotski - Wikipedia B<strong>in</strong>n<strong>en</strong>gehaald op d<strong>in</strong>sdag 10 februari 2009<br />
11 Ontwikkel<strong>in</strong>g die betrekk<strong>in</strong>g heft op <strong>de</strong> manier waarop het gedrag van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> wordt beïnvloed door groei<br />
<strong>en</strong> veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun <strong>in</strong>tellectuele vermog<strong>en</strong>s.<br />
24
2. Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>:<br />
Creatieve fase waar<strong>in</strong> naar verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>gsmogelijkhed<strong>en</strong> wordt gezocht, <strong>in</strong>formatie wordt<br />
gezocht <strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>eld waarna meer<strong>de</strong>re (<strong>de</strong>el)uitwerk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> word<strong>en</strong> overdacht.<br />
3. Ontwerpvoorstel mak<strong>en</strong>:<br />
Het beste i<strong>de</strong>e wordt uitgewerkt <strong>in</strong> e<strong>en</strong> ontwerpschets. Er word<strong>en</strong> material<strong>en</strong> <strong>en</strong> gereedschapp<strong>en</strong><br />
bij gezocht waarmee het ontwerp kan word<strong>en</strong> uitgevoerd.<br />
4. Uitvoer<strong>en</strong>:<br />
Het ontwerp wordt — ev<strong>en</strong>tueel op schaal — tot e<strong>en</strong> prototype uitgevoerd. Bij problem<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
uitvoer<strong>in</strong>g wordt teruggegaan naar stap 2 <strong>en</strong>/of 3.<br />
5. Test<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong>:<br />
Het prototype wordt getest <strong>en</strong> is goed (g<strong>en</strong>oeg) wanneer het aan het programma van eis<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus<br />
aan <strong>de</strong> opdracht voldoet. Wanneer het niet voldoet komt m<strong>en</strong> vanzelf weer bij stap 1, 2, 3 <strong>en</strong>/of 4<br />
terecht.<br />
6. Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>:<br />
Het ontwerp <strong>en</strong> <strong>de</strong> relatie met <strong>de</strong> behoefte word<strong>en</strong> gepres<strong>en</strong>teerd <strong>en</strong>/of ge<strong>de</strong>monstreerd aan <strong>de</strong><br />
klasg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> leraar. Door te ervar<strong>en</strong> hoe an<strong>de</strong>re groepjes e<strong>en</strong> ontwerp hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong> voor<br />
e<strong>en</strong> probleem word<strong>en</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gestimuleerd <strong>in</strong> hun v<strong>in</strong>d<strong>in</strong>grijkheid.<br />
7. Verdiep<strong>en</strong>:<br />
Indi<strong>en</strong> gew<strong>en</strong>st kan <strong>de</strong> leraar pl<strong>en</strong>air met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> prat<strong>en</strong> over juiste <strong>en</strong> onjuiste aanpakk<strong>en</strong> of<br />
metho<strong>de</strong>s, of wijz<strong>en</strong> op <strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke onvolkom<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> dan wel zorg<strong>en</strong> voor verdiep<strong>in</strong>g, verbred<strong>in</strong>g<br />
of toepass<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> prototyp<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> er ‘echte’ apparat<strong>en</strong> bestaan voor dit probleem kan hier<br />
uitvoerig naar gekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Wat hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> technici an<strong>de</strong>rs gedaan dan wij? Wat is hetzelf<strong>de</strong>?<br />
Ook het ijk<strong>en</strong> van <strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan hier aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
Ook bij ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> M. van Graft, Kemmers (2007) e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk overzicht van <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>gactiviteit<strong>en</strong> die van belang zijn voor het uitvoer<strong>en</strong> van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> fas<strong>en</strong>:<br />
Fase Activiteit<strong>en</strong><br />
1. Probleem<br />
constater<strong>en</strong><br />
(H)erk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> probleem/ behoefte<br />
Probleem verwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong> verhel<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
Eis<strong>en</strong> formuler<strong>en</strong><br />
2. Verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> Gegev<strong>en</strong>s verzamel<strong>en</strong><br />
Oploss<strong>in</strong>gsmogelijkhed<strong>en</strong> overd<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
Vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong><br />
Voorspell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> do<strong>en</strong><br />
Oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> formuler<strong>en</strong><br />
25
3. Ontwerpvoorstel<br />
mak<strong>en</strong><br />
Geschikt materiaal <strong>en</strong> gereedschapp<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong><br />
Herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> constructie <strong>–</strong> <strong>en</strong> beweg<strong>in</strong>gspr<strong>in</strong>cipes<br />
Plann<strong>en</strong><br />
Schematisch uitwerk<strong>en</strong><br />
4. Uitvoer<strong>en</strong> Gereedschapp<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong><br />
Material<strong>en</strong> bewerk<strong>en</strong><br />
Volg<strong>en</strong>s plan werk<strong>en</strong><br />
5. Test<strong>en</strong> <strong>en</strong> evaluer<strong>en</strong> Test<strong>en</strong> prototype aan <strong>de</strong> hand van eis<strong>en</strong><br />
6. Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> Verslag mak<strong>en</strong><br />
7. Verdiep<strong>en</strong>/<br />
verbred<strong>en</strong><br />
Relatie legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g <strong>en</strong> gestel<strong>de</strong> eis<strong>en</strong> (vormfunctie)<br />
Onvolkom<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong><br />
Demonstrer<strong>en</strong> / uitlegg<strong>en</strong><br />
Portfolio aanlegg<strong>en</strong><br />
Oploss<strong>in</strong>g / product van an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
Reflecter<strong>en</strong><br />
Discussiër<strong>en</strong><br />
Vergelijk<strong>en</strong> (met ‘echte’ apparat<strong>en</strong> of product<strong>en</strong> van klasg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>)<br />
IJk<strong>en</strong><br />
4.7 Van geslot<strong>en</strong> naar meer op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
De ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> richt<strong>in</strong>g van meer leerl<strong>in</strong>ggestuurd on<strong>de</strong>rwijs is om e<strong>en</strong> aantal red<strong>en</strong><strong>en</strong> van<br />
belang. Zwiers (2005) geeft <strong>in</strong> <strong>Natuur</strong> is overal aan dat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> meer gemotiveerd zijn als ze zelf<br />
(me<strong>de</strong>) <strong>de</strong> leerstof voor <strong>de</strong> les mog<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong>. T<strong>en</strong> twee<strong>de</strong> zijn ze zo nog actiever met <strong>de</strong> leerstof<br />
bezig, waardoor <strong>de</strong> kans groter wordt dat <strong>de</strong>ze diepgaan<strong>de</strong>r wordt verwerkt. T<strong>en</strong>slotte ler<strong>en</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zo ook <strong>in</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> mate hoe ze vrag<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> natuur <strong>en</strong> hoe ze<br />
antwoord<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> op <strong>de</strong>ze vrag<strong>en</strong>. Ze ler<strong>en</strong> vanuit verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> perspectiev<strong>en</strong> naar <strong>de</strong><br />
natuur te kijk<strong>en</strong>, ermee om te gaan <strong>en</strong> er over na te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>.<br />
Door zowel Zwiers (2005) <strong>en</strong> De Vaan & Marell (2006) wordt er gewerkt met e<strong>en</strong> 5 stapp<strong>en</strong>plan, of<br />
zoals Zwiers (2005) verwoordt 5 verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> ‘niveaus’. Van niveau 1 naar niveau 5 neemt <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed<br />
26
van <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> op het leerproces steeds meer toe. Daarmee veran<strong>de</strong>rt ook <strong>de</strong> rol van <strong>de</strong> leerkracht<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> metho<strong>de</strong>. Tot <strong>en</strong> met niveau 3 wordt <strong>de</strong> leerstof nog grot<strong>en</strong><strong>de</strong>els door <strong>de</strong> leerkracht <strong>en</strong><br />
metho<strong>de</strong> bepaalt. Leerkracht <strong>en</strong> metho<strong>de</strong> zijn dan ook <strong>de</strong> belangrijkste <strong>in</strong>formatiebronn<strong>en</strong>. Vanaf<br />
niveau 4 (stap 4) komt hier veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>in</strong>. De leerl<strong>in</strong>g gaat meer <strong>en</strong> meer bepal<strong>en</strong> welke aspect<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwerp word<strong>en</strong> behan<strong>de</strong>ld, waardoor er steeds meer e<strong>en</strong> beroep zal word<strong>en</strong> gedaan op<br />
an<strong>de</strong>re <strong>in</strong>formatiebronn<strong>en</strong>.<br />
Niveau Verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> Vraagt stell<strong>en</strong> Antwoord gev<strong>en</strong> Toepass<strong>en</strong><br />
1.<br />
2.<br />
3.<br />
4.<br />
5.<br />
-<br />
LK<br />
LK<br />
LK<br />
GED./LL<br />
-<br />
LK<br />
LK<br />
GED./LL<br />
GED./LL<br />
27<br />
LK<br />
LK<br />
GED./LL<br />
GED./LL<br />
GED./LL<br />
LK= leerkrachtgestuurd GED.= ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> stur<strong>in</strong>g LL= leerl<strong>in</strong>ggestuurd<br />
GED.<br />
GED.<br />
GED./LL<br />
GED./LL<br />
GED./LL<br />
In het schema word<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leson<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> gebruikt: verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, vraag stell<strong>en</strong>, antwoord<br />
gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong>. Hieron<strong>de</strong>r zal ik kort aangev<strong>en</strong> wat <strong>de</strong>ze verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leson<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, die per<br />
niveau/ stap aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> kom<strong>en</strong>, <strong>in</strong>houd<strong>en</strong>(Zwiers, 2005).<br />
- Verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>: verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g ontstaat als e<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g ont<strong>de</strong>kt dat het gewone ongewone<br />
kant<strong>en</strong> blijkt te hebb<strong>en</strong>. Als e<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g ont<strong>de</strong>kt dat iets an<strong>de</strong>rs is dan hij dacht. Vier<br />
vuistregels kunn<strong>en</strong> help<strong>en</strong> bij het oproep<strong>en</strong> van verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g:<br />
o Richt <strong>de</strong> aandacht op het on<strong>de</strong>rwerp<br />
o Bekijk het on<strong>de</strong>rwerp vanuit e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r perspectief<br />
o Concretiseer <strong>de</strong> stof<br />
o Stel vrag<strong>en</strong> over het on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> probeer <strong>de</strong>ze te beantwoord<strong>en</strong><br />
- Vraag stell<strong>en</strong>: vrag<strong>en</strong> die voortkom<strong>en</strong> uit verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g noem<strong>en</strong> we 12 verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong>.<br />
Dit type vraag komt <strong>in</strong> het regulier on<strong>de</strong>rwijs relatief we<strong>in</strong>ig voor. De meeste vrag<strong>en</strong> die <strong>in</strong><br />
e<strong>en</strong> klas door leerkracht<strong>en</strong> of leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gesteld zijn 13 toepass<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong> of 14 sociaal<br />
<strong>–</strong> procedurele vrag<strong>en</strong>. Hieron<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> viertal vuistregels, waarmee vrag<strong>en</strong> die ‘verborg<strong>en</strong>’<br />
ligg<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geëxpliceerd <strong>en</strong> gebruikt door leerkracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>:<br />
o Doelstell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> omzett<strong>en</strong> <strong>in</strong> vrag<strong>en</strong><br />
12 Vrag<strong>en</strong> die voortkom<strong>en</strong> uit verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g <strong>en</strong> nieuwsgierigheid.<br />
13 Vrag<strong>en</strong> die betrekk<strong>in</strong>g hebb<strong>en</strong> op toepass<strong>en</strong> van eer<strong>de</strong>r verworv<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis<br />
14 Vrag<strong>en</strong> die zorg<strong>en</strong> voor verhel<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van relaties of procedures
o Toepass<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong> omzett<strong>en</strong> <strong>in</strong> verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong><br />
o Gebruik sleutelvrag<strong>en</strong>(<strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong>) voor het formuler<strong>en</strong> van <strong>de</strong> vraag<br />
o De stof met behulp van <strong>de</strong> sleutelvrag<strong>en</strong> (<strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong>) vraaggestuurd (her)-ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><br />
Tak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> leerkracht om het on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el ‘vraag stell<strong>en</strong>’ van leerkrachtgestuurd naar meer<br />
leerl<strong>in</strong>ggestuurd te krijg<strong>en</strong> zijn:<br />
Taak van <strong>de</strong> leerkracht Stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong><br />
Leerkracht gestuurd De leerkracht stelt <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
Ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> stur<strong>in</strong>g De leerkracht biedt e<strong>en</strong> aantal vrag<strong>en</strong> aan <strong>en</strong><br />
laat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hieruit kiez<strong>en</strong>. De leerkracht<br />
geeft wat extra <strong>in</strong>formatie over het on<strong>de</strong>rwerp,<br />
bijvoorbeeld <strong>en</strong>kele wet<strong>en</strong>swaardighed<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
stimuleert daarmee bij <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> het stell<strong>en</strong><br />
van vrag<strong>en</strong>. Of <strong>de</strong> leerkracht biedt e<strong>en</strong><br />
hoofdvraag aan waar <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> dan<br />
<strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong> voor mog<strong>en</strong> bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong>.<br />
Leerl<strong>in</strong>ggestuurd De leerkracht laat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hoe ze<br />
vrag<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> stell<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s gaan <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hiermee zelf vrag<strong>en</strong> bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> bij het<br />
betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp.<br />
- Antwoord gev<strong>en</strong>: nadat e<strong>en</strong> vraag gesteld is, zal <strong>de</strong>ze ook moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beantwoord.<br />
Hieron<strong>de</strong>r volg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tweetal vuistregels voor het formuler<strong>en</strong> van hel<strong>de</strong>re antwoord<strong>en</strong>. Deze<br />
vuistregels geld<strong>en</strong> zowel voor vraaggestuurd ler<strong>en</strong> als voor antwoord gestuurd ler<strong>en</strong>.<br />
o Eerst het grote geheel <strong>en</strong> dan <strong>de</strong> <strong>de</strong>tails<br />
o Eerst <strong>de</strong> functie van het geheel, dan <strong>de</strong> functies van het on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el, dan <strong>de</strong> bouw <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> werk<strong>in</strong>g van het on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el.<br />
Tak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> leerkracht om het on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el ‘antwoord gev<strong>en</strong>’ van leerkrachtgestuurd naar meer<br />
leerl<strong>in</strong>ggestuurd te krijg<strong>en</strong> zijn:<br />
Taak van <strong>de</strong> leerkracht Stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong><br />
Leerkracht gestuurd De leerkracht geeft het antwoord.<br />
Ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> stur<strong>in</strong>g De leerkracht geeft bijvoorbeeld <strong>en</strong>kele<br />
antwoordmogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
dan het antwoord kiez<strong>en</strong> dat ze het beste<br />
v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. De leerkracht geeft extra <strong>in</strong>formatie of<br />
28
29<br />
verwijst naar iets wat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> al wet<strong>en</strong>,<br />
zodat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> <strong>in</strong> welke richt<strong>in</strong>g ze<br />
moet<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> bij het zoek<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong><br />
antwoord.<br />
Leerl<strong>in</strong>ggestuurd De leerkracht geeft aan hoe <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> het<br />
beantwoord<strong>en</strong> van <strong>de</strong> vraag kunn<strong>en</strong> aanpakk<strong>en</strong>,<br />
doet dit voor <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> dit vervolg<strong>en</strong>s<br />
zelf prober<strong>en</strong>. Hij geeft ze daarbij feedback op<br />
<strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g. De leerkracht laat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
helemaal zelfstandig <strong>de</strong> vraag beantwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
geeft alle<strong>en</strong> tips <strong>en</strong> adviez<strong>en</strong> als ze daarom<br />
vrag<strong>en</strong>.<br />
- Toepass<strong>en</strong>: als leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> antwoord<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong> op gestel<strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> is het van belang<br />
dat ze <strong>de</strong> verworv<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis ook ler<strong>en</strong> toepass<strong>en</strong>. Dit is zowel belangrijk voor <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g als<br />
<strong>de</strong> leerkracht. De leerl<strong>in</strong>g kan zo immers nagaan of hij <strong>de</strong> leerstof voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> beheerst, maar<br />
ook <strong>de</strong> leerkracht krijgt zo <strong>in</strong>formatie over welke k<strong>en</strong>nis leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> wel <strong>en</strong> niet hebb<strong>en</strong><br />
verworv<strong>en</strong>. Voor het leson<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el toepass<strong>en</strong> geld<strong>en</strong> weer twee vuistregels:<br />
o Laat toepass<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> leerdoel<strong>en</strong><br />
o Gebruik perspectiev<strong>en</strong> voor het formuler<strong>en</strong> van uitdag<strong>en</strong><strong>de</strong> toepass<strong>in</strong>gsvrag<strong>en</strong>
5. Opzet <strong>en</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van het on<strong>de</strong>rzoek<br />
5.1 Keuze van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekse<strong>en</strong>hed<strong>en</strong><br />
Literatuur verwijz<strong>in</strong>g Literatuurlijst<br />
Annie van Gal<strong>en</strong> SLB-er PABO <strong>en</strong> natuur<strong>de</strong>skundige<br />
Nol Trum directeur De Touwlad<strong>de</strong>r, natuur<strong>de</strong>skundige; heeft k<strong>en</strong>nis van e<strong>en</strong> groot netwerk<br />
b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> natuuron<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> heeft zelf e<strong>en</strong> grote docum<strong>en</strong>tatie aan material<strong>en</strong><br />
Kees Both on<strong>de</strong>rwijspedagoog, <strong>de</strong>skundig op <strong>de</strong> gebied<strong>en</strong> van <strong>de</strong> J<strong>en</strong>aplan <strong>–</strong> pedagogiek <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
relatie k<strong>in</strong>d <strong>–</strong> natuur, contact met K.B. vanwege zijn grote k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> zijn <strong>in</strong>teresse <strong>in</strong> mijn on<strong>de</strong>rzoek;<br />
ik heb hem vrag<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> stell<strong>en</strong><br />
5.2 Dataverzamel<strong>in</strong>gsmethod<strong>en</strong><br />
5.2.1 Observaties<br />
Door <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> uitgevoerd. Ik<br />
heb tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong>ze less<strong>en</strong> gefilmd <strong>en</strong> <strong>de</strong> less<strong>en</strong> geobserveerd. Ik heb gekoz<strong>en</strong> voor observaties, omdat<br />
ik op <strong>de</strong>ze manier verwacht <strong>de</strong> meeste <strong>in</strong>formatie te krijg<strong>en</strong>. Ook omdat ik mijn on<strong>de</strong>rzoek uitvoer bij<br />
kleuters (on<strong>de</strong>rbouw), is observer<strong>en</strong> <strong>in</strong> mijn og<strong>en</strong> <strong>de</strong> beste manier van werk<strong>en</strong>. De uitgeschrev<strong>en</strong><br />
uitwerk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong> observaties zijn te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> bijlage 6.<br />
5.2.2 Kr<strong>in</strong>ggesprekk<strong>en</strong><br />
Voor mijn on<strong>de</strong>rzoek was het van belang voorafgaand aan <strong>de</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
vast te stell<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> al wist<strong>en</strong> van het on<strong>de</strong>rwerp. Ik heb korte kr<strong>in</strong>gsgesprekk<strong>en</strong><br />
gehoud<strong>en</strong> met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> om hun beg<strong>in</strong>niveau <strong>in</strong> te schatt<strong>en</strong>. Mijn on<strong>de</strong>rzoek heeft betrekk<strong>in</strong>g op<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw van <strong>de</strong> basisschool <strong>en</strong> was ik, naar mijn m<strong>en</strong><strong>in</strong>g, g<strong>en</strong>oodzaakt om <strong>de</strong>ze manier van het<br />
vaststell<strong>en</strong> van het beg<strong>in</strong>niveau te gebruik<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> toets om dit beg<strong>in</strong>niveau vast te stell<strong>en</strong> is voor<br />
<strong>de</strong>ze bouw absoluut niet geschikt.<br />
5.2.3 Interviews<br />
Na <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong> less<strong>en</strong> door <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> heb ik <strong>de</strong>ze leerkracht<strong>en</strong> geïnterviewd. Ik<br />
heb tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> <strong>in</strong>terviews vooral <strong>in</strong>gespeeld op hun (leer)ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong> less<strong>en</strong> <strong>en</strong> naar <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed<br />
die <strong>de</strong> les had op het functioner<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Ik heb <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> na <strong>de</strong> less<strong>en</strong> om hun<br />
ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gevraagd, omdat zij <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst moet<strong>en</strong> gaan werk<strong>en</strong> met natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> op <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r. Zij moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid krijg<strong>en</strong> om aan te gev<strong>en</strong> wat voor<br />
h<strong>en</strong> prettig werkt <strong>en</strong> wat niet. De uitwerk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong> <strong>in</strong>terviews zijn te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> bijlage<br />
5.3 Materiaal verzamel<strong>en</strong><br />
Ik heb materiaal verzameld aan <strong>de</strong> hand van observaties van natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> techniekless<strong>en</strong>. Ik heb vier<br />
less<strong>en</strong> met verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> ontworp<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong>ze lat<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> <strong>in</strong> zowel e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> als<br />
geslot<strong>en</strong> les. In totaal heb ik dus acht observaties uitgevoerd. De less<strong>en</strong> die ik heb geobserveerd zijn<br />
uitgevoerd door <strong>de</strong> groepsleerkracht<strong>en</strong>. De less<strong>en</strong> zijn uitgevoerd <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong><strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
Touwlad<strong>de</strong>r, locatie Christ<strong>in</strong>astraat. E<strong>en</strong> belangrijke voorwaar<strong>de</strong> om <strong>de</strong> less<strong>en</strong> goed uit te kunn<strong>en</strong><br />
voer<strong>en</strong> is dat het weer re<strong>de</strong>lijk tot goed is, reg<strong>en</strong> is absoluut uit d<strong>en</strong> boze bij <strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong>ze<br />
less<strong>en</strong>. Door het observer<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ze less<strong>en</strong> heb ik <strong>in</strong>zicht gekreg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> het<br />
welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. De observaties war<strong>en</strong> noodzakelijk om conclusies te kunn<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong><br />
30
welke less<strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> positief beïnvloed<strong>en</strong>. Door <strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
less<strong>en</strong> heb ik ook kunn<strong>en</strong> observer<strong>en</strong> welke manier (op<strong>en</strong> of geslot<strong>en</strong>) het beste <strong>in</strong>speelt op <strong>de</strong><br />
manier van on<strong>de</strong>rwijs waar <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r voor staat, namelijk <strong>de</strong> meervoudige <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie <strong>en</strong><br />
daarmee het <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op <strong>de</strong> zone van <strong>de</strong> naaste ontwikkel<strong>in</strong>g.<br />
De zelfontworp<strong>en</strong> lesvoorbereid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn terug te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> bijlage 4.<br />
5.4 Niet <strong>–</strong> on<strong>de</strong>rzoeksmatige activiteit<strong>en</strong><br />
- Zorg<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> material<strong>en</strong> voor <strong>in</strong> <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek.<br />
Ik heb aan onze conciërge gevraagd welke material<strong>en</strong> er beschikbaar war<strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
Touwlad<strong>de</strong>r. De conciërge heeft <strong>de</strong> material<strong>en</strong> die op school aanwezig war<strong>en</strong> bij elkaar<br />
gezocht <strong>en</strong> op e<strong>en</strong> lijst aangegev<strong>en</strong> welke material<strong>en</strong> beschikbaar war<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s heb ik<br />
e<strong>en</strong> brief opgesteld voor <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs om te vrag<strong>en</strong> of zij material<strong>en</strong> beschikbaar wild<strong>en</strong> stell<strong>en</strong><br />
voor mijn on<strong>de</strong>rzoek. Zie <strong>de</strong> brief <strong>in</strong> bijlage2 .Ook heb ik gebruik gemaakt van het wormarium<br />
van <strong>de</strong> PABO.<br />
- Om <strong>de</strong> organisatie van <strong>de</strong> less<strong>en</strong> goed te lat<strong>en</strong> verlop<strong>en</strong> heb ik e<strong>en</strong> plann<strong>in</strong>g gemaakt voor <strong>de</strong><br />
leerkracht<strong>en</strong>. Deze plann<strong>in</strong>g gaf dui<strong>de</strong>lijk aan wanneer ik zou kom<strong>en</strong> voor het kr<strong>in</strong>ggesprek<br />
<strong>en</strong> wanneer ik zou kom<strong>en</strong> om <strong>de</strong> les te observer<strong>en</strong>. Voor <strong>de</strong> plann<strong>in</strong>g <strong>en</strong> het rooster zie<br />
bijlage 3.<br />
5.5 Registratie, verwerk<strong>in</strong>g <strong>en</strong> preparatie van <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s<br />
Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong> heb ik alles wat ik heb gezi<strong>en</strong> zo objectief mogelijk gerapporteerd. Ik heb<br />
ervoor gekoz<strong>en</strong> zo objectief mogelijk te observer<strong>en</strong>, omdat ik zo het beste beeld zou krijg<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>vloed van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>en</strong> techniek. Ik wil met mijn on<strong>de</strong>rzoek bereik<strong>en</strong> dat ik<br />
e<strong>en</strong> conclusie kan trekk<strong>en</strong> op basis van feitelijke gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> niet op basis van mijn m<strong>en</strong><strong>in</strong>g.<br />
Direct na <strong>de</strong> les heb ik <strong>de</strong> klasse observatielijst <strong>in</strong>gevuld. Het was belangrijk om <strong>de</strong>ze gegev<strong>en</strong>s zo snel<br />
mogelijk te verwerk<strong>en</strong>, omdat ik direct na <strong>de</strong> les nog het beste beeld had over <strong>de</strong> les. Vervolg<strong>en</strong>s heb<br />
ik <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s geord<strong>en</strong>d <strong>en</strong> <strong>in</strong> overzichtelijke tabell<strong>en</strong> geplaatst. Op <strong>de</strong>ze manier kon ik ook mijn<br />
conclusies trekk<strong>en</strong>.<br />
5.6 Beschrijv<strong>in</strong>g <strong>en</strong> verantwoord<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> analysebesliss<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
De verzamel<strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s zorgd<strong>en</strong> voor veel <strong>in</strong>formatie <strong>en</strong> het was lastig om dit af te bak<strong>en</strong><strong>en</strong>; het<br />
on<strong>de</strong>rzoek moest niet te uitgebreid word<strong>en</strong>. Ik heb beslot<strong>en</strong> me echt te beperk<strong>en</strong> tot het<br />
welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. In eerste <strong>in</strong>stantie heb ik alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> met elkaar vergelek<strong>en</strong>, maar tijd<strong>en</strong>s het bekijk<strong>en</strong> van <strong>de</strong> klasse observatielijst<strong>en</strong> viel<br />
mij het verschil tuss<strong>en</strong> oudste <strong>en</strong> jongste kleuters op. In mijn conclusie heb ik ook <strong>de</strong> vergelijk<strong>in</strong>g<br />
getrokk<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> oudste <strong>en</strong> jongste kleuters.<br />
5.7 Betrouwbaarheid <strong>en</strong> validiteit<br />
Ik heb ervoor gezorgd dat mijn uitsprak<strong>en</strong> betrouwbaar <strong>en</strong> vali<strong>de</strong> zijn door mijn conclusies te<br />
verb<strong>in</strong>d<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s die ik heb gehaald uit <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong>. Ook heb ik al mijn gegev<strong>en</strong>s<br />
toegevoegd aan <strong>de</strong> rapportage, zodat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> zicht heeft <strong>in</strong> <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s.<br />
31
De gegev<strong>en</strong>s die ik heb verkreg<strong>en</strong> van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> heb ik ook gecontroleerd op<br />
betrouwbaarheid <strong>en</strong> validiteit door zelf op bezoek te gaan bij <strong>de</strong>ze schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> te kijk<strong>en</strong> hoe het er <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> praktijk aan toegaat.<br />
5.8 On<strong>de</strong>rzoeksconclusies<br />
Uit het on<strong>de</strong>rzoek heb ik het volg<strong>en</strong><strong>de</strong> kunn<strong>en</strong> conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong>:<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Voor <strong>de</strong> theoretische achtergrond<strong>en</strong> over welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> zie bijlage 5.<br />
Het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> is beter dan dat van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> geslot<strong>en</strong><br />
less<strong>en</strong>. Dit is vooral te zi<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> scores <strong>in</strong> het gro<strong>en</strong>e(zeer goed welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>) gebied (87,36%<br />
teg<strong>en</strong>over 74,71%) <strong>en</strong> <strong>de</strong> scores <strong>in</strong> het ro<strong>de</strong> (laag welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>) gebied (0% teg<strong>en</strong>over 8,05%).<br />
Tev<strong>en</strong>s scor<strong>en</strong> oudste kleuters (groep 2) hoger dan jongste kleuters (groep 1).<br />
Gekek<strong>en</strong> naar het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> ze het hoogst bij les 3 Bloem<strong>en</strong>feest, dit geldt<br />
voor zowel <strong>de</strong> op<strong>en</strong> als <strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> les. E<strong>en</strong> red<strong>en</strong> hiervoor is dat er voor alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bloem<strong>en</strong><br />
beschikbaar mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al blij werd<strong>en</strong> van het feit dat ze iets kreg<strong>en</strong>.<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
Voor <strong>de</strong> theoretische achtergrond<strong>en</strong> over betrokk<strong>en</strong>heid zie bijlage 5.<br />
De betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> is vele mal<strong>en</strong> groter dan dat van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>. Dit is vooral te zi<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> scores <strong>in</strong> het gro<strong>en</strong>e (hoge betrokk<strong>en</strong>heid) gebied<br />
(74,71% teg<strong>en</strong>over 56,05%) <strong>en</strong> <strong>de</strong> scores <strong>in</strong> het ro<strong>de</strong> (lage betrokk<strong>en</strong>heid) gebied (8,05% teg<strong>en</strong>over<br />
28,57%).<br />
Ook hier scoort e<strong>en</strong> oudste kleuter veel hoger dan e<strong>en</strong> jongste kleuter.<br />
Gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scor<strong>en</strong> ze het hoogst bij les 4 Zet ‘m op, dit geldt<br />
voor <strong>de</strong> op<strong>en</strong> les. Bij <strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> les is dit les 1 Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> oorzaak van <strong>de</strong>ze hoge score bij<br />
Les 1 reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> (geslot<strong>en</strong> les) is dat <strong>de</strong> leerkracht e<strong>en</strong> mix heeft toegepast van e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
geslot<strong>en</strong> les <strong>en</strong> zich niet helemaal aan <strong>de</strong> beschrev<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les heeft gehoud<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
kreg<strong>en</strong> bij <strong>de</strong>ze les te veel <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om te on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>. Voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
was het e<strong>en</strong> erg leuke les, maar er is dus niet voldaan aan het doel van <strong>de</strong> les.<br />
Hoe <strong>de</strong>ze scores tot stand zijn gekom<strong>en</strong> (<strong>en</strong> meer <strong>in</strong>teressante cijfers) is terug te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> bijlage 5.<br />
In bijlage 5 foto’s zijn ook foto’s toegevoegd die van grote waar<strong>de</strong> zijn voor het on<strong>de</strong>rzoek.<br />
Het verschil tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> oudste <strong>en</strong> jongste kleuter is te verklar<strong>en</strong> doordat e<strong>en</strong> oudste kleuter (groep<br />
2) vaak beter weet wat er van hem/ haar verwacht wordt <strong>en</strong> <strong>in</strong>speelt op <strong>de</strong> verlang<strong>en</strong>s van <strong>de</strong><br />
leerkracht. Ook was er tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> observaties te zi<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> oudste kleuters doelgerichter te werk<br />
g<strong>in</strong>g<strong>en</strong> dan <strong>de</strong> jongste kleuters. Het verschil valt te verklar<strong>in</strong>g door <strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>g die <strong>de</strong> oudste kleuters<br />
tijd<strong>en</strong>s hun schoolperio<strong>de</strong> al hebb<strong>en</strong> opgedaan. In Feldman (2005) wordt hier als verklar<strong>in</strong>g <strong>de</strong><br />
morele ontwikkel<strong>in</strong>g gegev<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> kleuterperio<strong>de</strong> is het k<strong>in</strong>d bezig met <strong>de</strong> rijp<strong>in</strong>g van zijn<br />
rechtvaardigheidsgevoel <strong>en</strong> zijn besef van goed <strong>en</strong> fout, <strong>en</strong> zijn gedrag met betrekk<strong>in</strong>g tot die zak<strong>en</strong>.<br />
Opvall<strong>en</strong>d tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> observaties was dat voor jongste kleuters op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> beter geschikt zijn dan<br />
geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>. De jongste kleuters kreg<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les m<strong>in</strong><strong>de</strong>r waarschuw<strong>in</strong>g<strong>en</strong> dan tijd<strong>en</strong>s<br />
32
e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les. Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> op<strong>en</strong> les hadd<strong>en</strong> <strong>de</strong> jongste kleuters meer <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om te<br />
on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> op hun eig<strong>en</strong> manier. Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> moest<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
meer stilzitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> luister<strong>en</strong>, voldo<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> eis<strong>en</strong> die gesteld word<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> hele klas <strong>en</strong> meegaan<br />
<strong>in</strong> het tempo van <strong>de</strong> oudste kleuters. In e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les kreg<strong>en</strong> <strong>de</strong> jongste kleuters meer <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid<br />
zich te ontplooi<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong> tempo aan te houd<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s was hierbij opvall<strong>en</strong>d dat oudste<br />
kleuters tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les meer stur<strong>in</strong>g gev<strong>en</strong> aan het proces van <strong>de</strong> jongste kleuter. Bij e<strong>en</strong><br />
geslot<strong>en</strong> les werd er vaak mete<strong>en</strong> <strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g gegev<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> jongste kleuter door e<strong>en</strong> oudste.<br />
Door <strong>de</strong> begeleid<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> oudste kleuter <strong>in</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les werd <strong>de</strong> jongste kleuter gestimuleerd om<br />
betrokk<strong>en</strong> te zijn bij <strong>de</strong> les.<br />
De conclusie die ik kan trekk<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s sluit aan bij De Vaan <strong>en</strong> Marell (2006). Het on<strong>de</strong>rwijs<br />
moet pass<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> aard van het k<strong>in</strong>d <strong>en</strong> het hanter<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong><strong>de</strong> werkwijze is<br />
onmisbaar. Belangrijk hierbij is wel dat er voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> beschikbaar word<strong>en</strong> gesteld voor<br />
alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>, zoals ook Slang<strong>en</strong> (2005) aangeeft. Ook geeft Slang<strong>en</strong> (2005) aan dat er e<strong>en</strong><br />
leeromgev<strong>in</strong>g moet zijn waar iets te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> valt. Op <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> Christ<strong>in</strong>astraat zijn er<br />
twee b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong><strong>en</strong> die <strong>de</strong>ze leeromgev<strong>in</strong>g bied<strong>en</strong>, maar <strong>de</strong>ze is zeker nog niet optimaal te noem<strong>en</strong>.<br />
In hoofdstuk 7 zal ik hier ver<strong>de</strong>r op <strong>in</strong>gaan.<br />
De conclusie die ik kan trekk<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> reacties van <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> sluit erg aan bij mijn eig<strong>en</strong><br />
bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, namelijk dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> erg betrokk<strong>en</strong> zijn geweest bij <strong>de</strong> natuur; ook al is er e<strong>en</strong> groot<br />
verschil waar te nem<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>. Ook werd door <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong><br />
dat er an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> aan bod zijn gekom<strong>en</strong> dan gebruikelijk. E<strong>en</strong> conclusie die hieruit te<br />
trekk<strong>en</strong> is, is dat er meer material<strong>en</strong> voor natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> beschikbaar moet<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
Bij mijn aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> hoofdstuk 7 zal ik hier ver<strong>de</strong>r op <strong>in</strong> gaan.<br />
E<strong>en</strong> conclusie die dui<strong>de</strong>lijk aansluit bij bov<strong>en</strong>staan<strong>de</strong> is dat <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong><strong>en</strong> beter <strong>in</strong>gericht moet<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>, ook hier zal ik ver<strong>de</strong>r op <strong>in</strong>gaan <strong>in</strong> hoofdstuk 7.<br />
33
6. Ontwerp <strong>–</strong> <strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>gsactiviteit<strong>en</strong><br />
6.1 De observatieless<strong>en</strong><br />
Om e<strong>en</strong> goed beeld te krijg<strong>en</strong> van <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>, was het noodzakelijk observatieless<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong>. Deze less<strong>en</strong> werd<strong>en</strong><br />
uitgevoerd door <strong>de</strong> groepsleerkracht<strong>en</strong> van <strong>de</strong> klass<strong>en</strong> 1/2 B (J.S. & N.M.) <strong>en</strong> 1/2 D (E.M. & L.v.R.). De<br />
less<strong>en</strong> zijn ontworp<strong>en</strong> door mij <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s twee wek<strong>en</strong> voor aanvang van <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong><br />
aangebod<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong>.<br />
Om mijn keuzes voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong> heb ik eerst e<strong>en</strong> aantal method<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
naslagwerk<strong>en</strong> die ik van N.T. (directeur Touwlad<strong>de</strong>r <strong>en</strong> expert natuuron<strong>de</strong>rwijs) bekek<strong>en</strong>. Op basis<br />
van <strong>de</strong>ze gegev<strong>en</strong>s heb ik zelf less<strong>en</strong> ontworp<strong>en</strong> die uit te voer<strong>en</strong> war<strong>en</strong> <strong>in</strong> het buit<strong>en</strong>lokaal van <strong>de</strong><br />
Touwlad<strong>de</strong>r <strong>en</strong> die betrekk<strong>in</strong>g hadd<strong>en</strong> op het seizo<strong>en</strong> (L<strong>en</strong>te).<br />
Deze method<strong>en</strong> <strong>en</strong> naslagwerk<strong>en</strong> zijn terug te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> literatuurlijst.<br />
De volg<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> zijn behan<strong>de</strong>ld tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong>. De on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> zijn zowel <strong>in</strong><br />
e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> als <strong>in</strong> e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les uitgevoerd door <strong>de</strong> groepsleerkracht<strong>en</strong>.<br />
• Les 1: Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> (natuuron<strong>de</strong>rwijs)<br />
• Les 2: Magnet<strong>en</strong> (<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>)<br />
• Les 3: Bloem<strong>en</strong>feest (natuuron<strong>de</strong>rwijs)<br />
• Les 4: Zet ‘m op (t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bouw<strong>en</strong>) (<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>)<br />
De zelfontworp<strong>en</strong> lesvoorbereid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn terug te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> bijlage 4.<br />
6.2 Bezoek<strong>en</strong> aan an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong><br />
Om <strong>de</strong> <strong>de</strong>elvraag “Hoe wordt e<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>lokaal op an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> <strong>in</strong>gericht?” te kunn<strong>en</strong><br />
beantwoord<strong>en</strong> heb ik e<strong>en</strong> bezoek gebracht aan e<strong>en</strong> drietal schol<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
Touwlad<strong>de</strong>r. Alle drie <strong>de</strong> schol<strong>en</strong> zijn ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s aangeslot<strong>en</strong> bij <strong>Skipos</strong>. Op aanrad<strong>en</strong> van N.T.<br />
(directeur De Touwlad<strong>de</strong>r) heb ik e<strong>en</strong> bezoek gebracht aan De Beemd <strong>in</strong> Schijn<strong>de</strong>l, J<strong>en</strong>aplanschool<br />
Mol<strong>en</strong>wijk <strong>in</strong> Boxtel <strong>en</strong> ’t Kiemveld <strong>in</strong> D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong>. Ik heb gekoz<strong>en</strong> voor <strong>de</strong>ze schol<strong>en</strong>, omdat zij<br />
natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> hoog ik het vaan<strong>de</strong>l hebb<strong>en</strong> staan <strong>en</strong> al ver<strong>de</strong>r zijn met <strong>de</strong><br />
ontwikkel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> op dit gebied dan <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r.<br />
Hieron<strong>de</strong>r zal ik <strong>in</strong> het kort e<strong>en</strong> aantal opvall<strong>en</strong>dhed<strong>en</strong> per school aangev<strong>en</strong>. De uitgebrei<strong>de</strong><br />
verslag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> bezoek<strong>en</strong> zijn terug te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> bijlage 6. Ook zijn <strong>in</strong> bijlage 6 foto’s van <strong>de</strong> schol<strong>en</strong><br />
toegevoegd. De foto’s gev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk beeld over <strong>de</strong> opvall<strong>en</strong>dhed<strong>en</strong> per school.<br />
• De Beemd, Schijn<strong>de</strong>l:<br />
o Speelleertu<strong>in</strong><br />
o Speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong><br />
• J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk, Boxtel:<br />
o Schooltu<strong>in</strong>tje per klas<br />
34
o Dommellandje<br />
o Zeer uitdag<strong>en</strong>d schoolple<strong>in</strong> met verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> tot ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><br />
• ’t Kiemveld, D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong>:<br />
o Schooltu<strong>in</strong> beschikbaar voor alle groep<strong>en</strong><br />
o Techniekkar met zeer uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong><br />
o Quatro: tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong>ze ur<strong>en</strong> word<strong>en</strong> NME activiteit<strong>en</strong> uitgevoerd<br />
35
7. E<strong>in</strong>dconclusies <strong>en</strong> aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>d project of on<strong>de</strong>rzoek<br />
De aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> die ik ga do<strong>en</strong> zijn gebaseerd op <strong>de</strong> k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> <strong>in</strong>zicht<strong>en</strong> die ik verworv<strong>en</strong> heb door<br />
het lez<strong>en</strong> van <strong>de</strong> theorie, het uitvoer<strong>en</strong> van <strong>de</strong> observaties <strong>en</strong> <strong>de</strong> bezoek<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong>.<br />
Dit is terug te lez<strong>en</strong> <strong>in</strong> hoofdstuk 7 van dit on<strong>de</strong>rzoek.<br />
1. Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong> heb ik beslot<strong>en</strong> twee uiterst<strong>en</strong> te vergelijk<strong>en</strong>, namelijk het<br />
spontaan ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> (op<strong>en</strong> less<strong>en</strong>) <strong>en</strong> het overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> (geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>). Uit <strong>de</strong><br />
gegev<strong>en</strong>s is af te leid<strong>en</strong> dat geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid van <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> niet t<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> komt. Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> is geblek<strong>en</strong> dat het voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
uit <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw belangrijk is b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaald ka<strong>de</strong>r te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong> tot hun<br />
beschikk<strong>in</strong>g te hebb<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>vorm, ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>, zou e<strong>en</strong> i<strong>de</strong>ale vorm van lesgev<strong>en</strong><br />
zijn die het beste aansluit bij <strong>de</strong> manier van lesgev<strong>en</strong> op <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r. De leerkracht heeft<br />
<strong>de</strong> mogelijkheid om <strong>de</strong> less<strong>en</strong> voor te bereid<strong>en</strong> (wat noodzakelijk is om k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> juiste <strong>en</strong><br />
goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie te verschaff<strong>en</strong>), waarbij voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> ruimte wordt <strong>in</strong>gericht om met reacties<br />
van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> om te gaan.<br />
Door het stell<strong>en</strong> van operationele vrag<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>de</strong> gestimuleerd om te on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> te<br />
ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>.<br />
Deze manier van werk<strong>en</strong> sluit ook goed aan bij <strong>de</strong> visie van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r. De<br />
basisschoolperio<strong>de</strong> moet voor het k<strong>in</strong>d e<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gsreis zijn; e<strong>en</strong> krachtige leeromgev<strong>in</strong>g<br />
is daarbij erg belangrijk. E<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> leeromgev<strong>in</strong>g is <strong>de</strong> “outdoor <strong>–</strong> classroom” ,<br />
die moet zorg<strong>en</strong> voor het buit<strong>en</strong> ler<strong>en</strong>, het ler<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> natuur <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ruimte die kan di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> educatieve natuurtu<strong>in</strong>. Voor <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw zal <strong>de</strong>ze manier van<br />
werk<strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> positief beïnvloed<strong>en</strong> <strong>en</strong> word<strong>en</strong> er wellicht<br />
weer echte natuurk<strong>en</strong>ners gecreëerd.<br />
Om dit te bewerkstell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zal <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> aantal stapp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rnem<strong>en</strong>.<br />
2. Ik zou op <strong>de</strong> korte termijn aanbevel<strong>en</strong> om <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>lokal<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> Christ<strong>in</strong>astraat ruimer op te<br />
zett<strong>en</strong>. Ruimte om e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g te houd<strong>en</strong> met <strong>de</strong> hele klas (wellicht het houtwerk <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> zon<strong>de</strong>r vijver verwij<strong>de</strong>r<strong>en</strong>) is belangrijk geblek<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijkere ver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g van<br />
<strong>de</strong> ruimte geeft <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook meer <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> die het buit<strong>en</strong>lokaal kan<br />
bied<strong>en</strong>. Je zou bijvoorbeeld kunn<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> techniekhoek, e<strong>en</strong> bloem<strong>en</strong> <strong>en</strong> / of<br />
moestu<strong>in</strong>tje voor ie<strong>de</strong>re klas <strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoek waar kr<strong>in</strong>ggesprekk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> plaatsv<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
3. Op <strong>de</strong> lange termijn wil ik ook nog graag e<strong>en</strong> aantal aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. De Touwlad<strong>de</strong>r gaat<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst verhuiz<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> nieuwbouw school. Op het mom<strong>en</strong>t wordt hard gewerkt<br />
aan <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> nieuwe school. Het i<strong>de</strong>ale mom<strong>en</strong>t om ruimte te reserver<strong>en</strong> voor<br />
e<strong>en</strong> mooie <strong>en</strong> krachtige leeromgev<strong>in</strong>g. Bij <strong>de</strong> <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> outdoor <strong>–</strong> classroom wil ik <strong>de</strong><br />
volg<strong>en</strong><strong>de</strong> zak<strong>en</strong> aanbevel<strong>en</strong>:<br />
a. E<strong>en</strong> schooltu<strong>in</strong> (zoals ’t Kiemveld): k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> zelf <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid over<br />
<strong>de</strong> (ge<strong>de</strong>elte van) tu<strong>in</strong>. In <strong>de</strong>ze tu<strong>in</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> over <strong>de</strong> natuur,<br />
ontspann<strong>en</strong> <strong>en</strong> actief bezig zijn. In <strong>de</strong> tu<strong>in</strong> moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> o.a. <strong>de</strong> beschikk<strong>in</strong>g<br />
hebb<strong>en</strong> over bloem<strong>en</strong>, plant<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>, (tu<strong>in</strong>-) gereedschap, relaxhoekjes, e<strong>en</strong><br />
amfitheater <strong>en</strong> e<strong>en</strong> mesthoop.<br />
36
. De aanschaf van lesbox<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d materiaal (zoals <strong>de</strong> Beemd): voor <strong>de</strong><br />
leerkracht<strong>en</strong> <strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> is bij <strong>de</strong>ze manier van werk<strong>en</strong> direct materiaal<br />
beschikbaar. Ze kunn<strong>en</strong> snel aan <strong>de</strong> slag. De aanschaf, ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van<br />
<strong>de</strong> lesbox<strong>en</strong> zal veel tijd <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie <strong>in</strong> beslag nem<strong>en</strong>, maar uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk zal het voor<br />
zowel leerkracht als leerl<strong>in</strong>g erg veel op gaan lever<strong>en</strong>.<br />
4. Voor <strong>de</strong> lange termijn zou ik ook e<strong>en</strong> techniekkar will<strong>en</strong> aanbevel<strong>en</strong>d (zoals ’t Kiemveld).<br />
Deze kar bevat allerlei verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> op het gebied van techniek, zoals<br />
bijvoorbeeld gereedschap maar ook het werk<strong>en</strong> met elektriciteit <strong>en</strong> <strong>de</strong> werk<strong>in</strong>g van zonne<strong>en</strong>ergie.<br />
Het voor<strong>de</strong>el van <strong>de</strong>ze kar is dat hij te verplaats<strong>en</strong> is <strong>en</strong> dus op veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
plaats<strong>en</strong> <strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>in</strong>zetbaar is.<br />
5. E<strong>en</strong> schoolple<strong>in</strong> waar <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid hebb<strong>en</strong> om natuurlijke process<strong>en</strong> te<br />
ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>, zoals bijvoorbeeld <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>gloop van water <strong>en</strong> <strong>de</strong> groei van bom<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s zal er<br />
op het schoolple<strong>in</strong> ruimte moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gereserveerd om te kunn<strong>en</strong> spel<strong>en</strong>, bijvoorbeeld<br />
tikkertje <strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om te kunn<strong>en</strong> voetball<strong>en</strong>. De <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van het schoolple<strong>in</strong> wordt<br />
gedaan met natuurlijke material<strong>en</strong> zoals hout.<br />
6. Zeer belangrijk voor <strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van al <strong>de</strong>ze zak<strong>en</strong> is dat leerkracht<strong>en</strong>, leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, ou<strong>de</strong>rs,<br />
geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> steeds goed op <strong>de</strong> hoogte word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> van <strong>de</strong> gang<br />
van zak<strong>en</strong>. Ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> aan dat door <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> zak<strong>en</strong> te gev<strong>en</strong>,<br />
betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong>thousiast word<strong>en</strong> gemaakt. De implem<strong>en</strong>tatie van iets nieuws verloopt<br />
daardoor soepeler <strong>en</strong> je kunt op meer me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g rek<strong>en</strong><strong>en</strong> van alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Suggestie voor e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rzoek: <strong>de</strong> implem<strong>en</strong>tatie van <strong>de</strong> lesbox<strong>en</strong>. Wat vraagt dit van<br />
leerkracht<strong>en</strong>? En wat van leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>? Moet<strong>en</strong> we dit zelf gaan ontwerp<strong>en</strong> of kunn<strong>en</strong> we gebruik<br />
mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Beemd? Wat zijn <strong>de</strong> kost<strong>en</strong>? Wat is er nog meer nodig om lesbox<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong><br />
implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>?<br />
37
8. Evaluatie<br />
Zo dat was het dan; e<strong>en</strong> mooie afsluit<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> PABO lev<strong>en</strong>…<br />
Vier jaar geled<strong>en</strong> heb ik <strong>de</strong> race op <strong>de</strong> PABO <strong>in</strong>gezet met <strong>de</strong> wil om leerkracht basison<strong>de</strong>rwijs te<br />
word<strong>en</strong>. Net zoals vele an<strong>de</strong>re <strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland had ik <strong>de</strong> gedachte <strong>de</strong> hele dag te moet<strong>en</strong> knipp<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
plakk<strong>en</strong>, maar niets was m<strong>in</strong><strong>de</strong>r waar. De <strong>en</strong>e na <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re reflectie volg<strong>de</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze beg<strong>in</strong>perio<strong>de</strong>.<br />
Later kwam daar ook <strong>de</strong> stage bij. Gelukkig ,<strong>de</strong> praktijk, daar kwam ik voor! Vele stageur<strong>en</strong>, dag<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
jar<strong>en</strong> later is o.a. <strong>de</strong>ze rapportage het resultaat van het verzette werk <strong>de</strong> afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong>.<br />
Gemakkelijk was het zeker niet; vooral <strong>de</strong> formuler<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksvraag heeft veel werk<br />
gekost. Wat wil<strong>de</strong> <strong>de</strong> school, wat wil<strong>de</strong> ik, <strong>en</strong> wat wil<strong>de</strong> <strong>de</strong> PABO van mij zi<strong>en</strong> blek<strong>en</strong> belangrijke<br />
vrag<strong>en</strong> waaraan voldaan moest word<strong>en</strong>. To<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze vrag<strong>en</strong> e<strong>en</strong>maal beantwoord war<strong>en</strong> heeft het<br />
SOP e<strong>en</strong> hele tijd stil geleg<strong>en</strong>. Pas to<strong>en</strong> ik twee wek<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> carnavalsvakantie begon met<br />
theoretisch on<strong>de</strong>rzoek begon het SOP goed te lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> mijn <strong>in</strong>teresse aan te wakker<strong>en</strong>. De contact<strong>en</strong><br />
met mijn collega’s op <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r zijn van grote waar<strong>de</strong> geblek<strong>en</strong>. Flexibiliteit <strong>en</strong> <strong>in</strong>teresse van<br />
hun kant heeft mij zeker erg geholp<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van mijn on<strong>de</strong>rzoek. Ook <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid<br />
die ou<strong>de</strong>rs hebb<strong>en</strong> getoond, door het beschikbaar stell<strong>en</strong> van material<strong>en</strong>, heeft mij ver<strong>de</strong>r geholp<strong>en</strong>.<br />
Voor mij was dit e<strong>en</strong> erg positieve ervar<strong>in</strong>g. Door <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> zak<strong>en</strong> te gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong> te zijn heb ik <strong>in</strong><br />
eerste <strong>in</strong>stantie onbewust <strong>en</strong> later bewust hun betrokk<strong>en</strong>heid gestimuleerd. Ondanks <strong>de</strong> vele<br />
material<strong>en</strong> die door ou<strong>de</strong>rs <strong>en</strong> <strong>de</strong> school beschikbaar zijn gesteld heb ik gemerkt dat techniek <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
natuuron<strong>de</strong>rwijs <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw erg kostbaar is. T<strong>en</strong> eerste moet er gezorgd word<strong>en</strong> voor<br />
voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> <strong>en</strong> wanneer dit al het geval is, gaat er regelmatig iets kapot of raakt er iets<br />
kwijt. Tja, wat wil je, het zijn k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>, dan gebeurt dat nu e<strong>en</strong>maal, maar daardoor wordt het wel<br />
heel kostbaar. Als school moet je dit ervoor over hebb<strong>en</strong> om je k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke ervar<strong>in</strong>g<br />
mee te gev<strong>en</strong>.<br />
Tijd<strong>en</strong>s het mak<strong>en</strong> van het SOP b<strong>en</strong> ik gelukkig ge<strong>en</strong> obstakels teg<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong> die niet op te loss<strong>en</strong><br />
war<strong>en</strong>. De m<strong>in</strong>imale beschikbaarheid van literatuur over natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>en</strong> over<br />
klasse observatie <strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> was e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong> obstakel. Door goed te zoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> hulp <strong>in</strong> te schakel<strong>en</strong><br />
van werknemers van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bibliothek<strong>en</strong> b<strong>en</strong> ik toch e<strong>en</strong> heel e<strong>in</strong>d gekom<strong>en</strong>. Ook het<br />
schrijv<strong>en</strong> van <strong>de</strong> rapportage was e<strong>en</strong> behoorlijke klus. Ik had soms moeite met <strong>de</strong> opbouw <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>houd van <strong>de</strong> hoofdstukk<strong>en</strong>; e<strong>en</strong> stuk begeleid<strong>in</strong>g had dit wellicht voorkom<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />
Gelukkig heb ik uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk toch nog gebruik kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> SOP begeleid<strong>in</strong>g die aangebod<strong>en</strong><br />
wordt op <strong>de</strong> PABO <strong>en</strong> dit heeft mij geholp<strong>en</strong> <strong>de</strong> puntjes op <strong>de</strong> i te zett<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> keer zou ik dit<br />
wel an<strong>de</strong>rs aanpakk<strong>en</strong>. Ik zou ervoor zorg<strong>en</strong> dat ik beter op <strong>de</strong> hoogte was van <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
hoofdstukk<strong>en</strong> <strong>en</strong> meer contact<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rhoud<strong>en</strong> met me<strong>de</strong>stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, ook is dat soms lastig omdat<br />
ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> erg <strong>in</strong>dividueel bezig is én heel an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> heeft.<br />
Tot slot kan ik zeker zegg<strong>en</strong> dat het mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ze rapportage mij veel heeft opgeleverd! Ik heb<br />
geleerd on<strong>de</strong>rzoek te do<strong>en</strong> <strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s te verwerk<strong>en</strong>, iets wat <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst zeker nog van pas zal<br />
kom<strong>en</strong>. Ook heb ik geleerd contact<strong>en</strong> aan te gaan met collega’s <strong>en</strong> hier<strong>in</strong> <strong>de</strong> leid<strong>in</strong>g te nem<strong>en</strong>. Ik heb<br />
erg veel geluk gehad met <strong>de</strong> fijne houd<strong>in</strong>g van mijn collega’s op <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r. Ze hebb<strong>en</strong> er ge<strong>en</strong><br />
probleem van gemaakt dat ik h<strong>en</strong> aanstuur<strong>de</strong>; ik heb erg fijn sam<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. Ook heb ik<br />
<strong>in</strong>zicht gekreg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> mate van belangrijkheid die natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Ik b<strong>en</strong> erg on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>in</strong>druk geraakt van <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid die k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ton<strong>en</strong> bij<br />
38
natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>. Zowel tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong> als tijd<strong>en</strong>s mijn bezoek<strong>en</strong> aan<br />
an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> heb ik gezi<strong>en</strong> <strong>en</strong> gevoeld hoe <strong>en</strong>thousiast k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zijn als je less<strong>en</strong> natuur <strong>en</strong><br />
techniek op e<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><strong>de</strong> manier <strong>in</strong>richt.<br />
In <strong>de</strong> toekomst wil ik mij zeker gaan <strong>in</strong>zett<strong>en</strong> voor waar<strong>de</strong>volle natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> techniekless<strong>en</strong>, zeker nu<br />
ik zelf heb aangetoond hoe belangrijk het is…<br />
39
Literatuurlijst<br />
K. Beijerveld & M. Van Graft (2002), Uit <strong>de</strong> Grabbelton over didactiek, didactische aanwijz<strong>in</strong>g<strong>en</strong> over<br />
less<strong>en</strong> natuur, techniek <strong>en</strong> milieu, Ensche<strong>de</strong><br />
H. Smits & Y. Van Geel<strong>en</strong> (….) <strong>Natuur</strong>lijk, metho<strong>de</strong> voor natuuron<strong>de</strong>rwijs, D<strong>en</strong> Bosch, Malmberg<br />
B. De Boer, A. t<strong>en</strong> Seldam, G. Tal<strong>en</strong>s, H. Valk<strong>en</strong>ier (1999) Leefwereld, natuuron<strong>de</strong>rwijs <strong>en</strong> techniek<br />
voor <strong>de</strong> basisschool, Hout<strong>en</strong>, Wolters <strong>–</strong> Noordhoff (Handleid<strong>in</strong>g, Werkblad<strong>en</strong>, Leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong>boek)<br />
M. Uijl<strong>in</strong>gs <strong>–</strong> Schuurmans (1991) De didactiek van het veldwerk b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> milieueducatie,<br />
Ass<strong>en</strong><strong>de</strong>lft, Uitgeverij <strong>de</strong> Akelei<br />
Bert Y<strong>de</strong>ma(2008) De gro<strong>en</strong>e hemel, K<strong>in</strong><strong>de</strong>rtu<strong>in</strong><strong>en</strong>, Utrecht / Antwerp<strong>en</strong>, Kosmos Uitgevers<br />
De gro<strong>en</strong>e hemel: k<strong>in</strong><strong>de</strong>rtu<strong>in</strong><strong>en</strong> (DVD)<br />
E. De Vaan & J. Marell (1999)Praktische Didactiek voor natuuron<strong>de</strong>rwijs, Bussum, Uitgeverij Cout<strong>in</strong>ho<br />
E. De Vaan & J. Marell (2006)Praktische Didactiek voor natuuron<strong>de</strong>rwijs, Bussum, Uitgeverij Cout<strong>in</strong>ho<br />
J. Zwiers (2005) <strong>Natuur</strong> is overal, e<strong>en</strong> praktijkgericht didactiekboek natuuron<strong>de</strong>rwijs met bouwst<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>tiegericht werkwijze<br />
L. Slang<strong>en</strong> (2005) Techniek: ler<strong>en</strong> door do<strong>en</strong>, Baarn, HB Uitgevers<br />
R.S. Feldman (2005) Ontwikkel<strong>in</strong>gspsychologie, Amsterdam , Pearson Education B<strong>en</strong>elux<br />
L. van Beem<strong>en</strong> (2001)Ontwikkel<strong>in</strong>gspsychologie, Gron<strong>in</strong>g<strong>en</strong>/Hout<strong>en</strong>, Wolters-Noordhoff<br />
De Touwlad<strong>de</strong>r (2008-2009) Schoolplan<br />
Kees Both (2000) Op weg naar ‘lev<strong>en</strong> met verschill<strong>en</strong>’, biodiversiteit <strong>in</strong> het basison<strong>de</strong>rwijs: e<strong>en</strong> terre<strong>in</strong><br />
<strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g, Amersfoort, CPS On<strong>de</strong>rwijsontwikkel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> Advies & Beun<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, Leerstoelgroep<br />
NME Universiteit Utrecht <strong>en</strong> Sticht<strong>in</strong>g Oase,<br />
Kees Both (september 2007) Ruimte voor beweg<strong>en</strong>, De wereld van het Jonge k<strong>in</strong>d, Baarn, Bekadidact<br />
Kees Both (maart 2007) <strong>Natuur</strong> als bondg<strong>en</strong>oot bij zorgverbred<strong>in</strong>g, De wereld van het jonge k<strong>in</strong>d,<br />
Baarn, Bekadidact<br />
J. Verboom, S. De Vries, H. Van Blitterswijk, P. Jans<strong>en</strong>, K. Van Kopp<strong>en</strong>, A. Van d<strong>en</strong> Berg, R. Van d<strong>en</strong><br />
Born <strong>en</strong> K. Both (2006) Topervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> met <strong>de</strong> natuur<br />
Nol Trum, Het Biologisch Mom<strong>en</strong>t, e<strong>en</strong> verzamel<strong>in</strong>g kant <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>–</strong> klare i<strong>de</strong>eën voor e<strong>en</strong> biologisch<br />
mom<strong>en</strong>t<br />
Paula van Lith& Anneke van Rhijn (1999) Schoolnatuurtu<strong>in</strong><strong>en</strong> <strong>in</strong> het basison<strong>de</strong>rwijs, e<strong>en</strong> case study<br />
on<strong>de</strong>rzoek, Utrecht , Faculteit Biologie Universiteit Utrecht<br />
40
C. Both <strong>en</strong> G.W. <strong>de</strong> Vries (1989) Over <strong>de</strong> drempel, natuuron<strong>de</strong>rwijs <strong>in</strong> <strong>de</strong> schoolomgev<strong>in</strong>g,<br />
Amsterdam, Ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong><strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke pedagogische c<strong>en</strong>tra<br />
Deborah Mart<strong>in</strong>, Bill Lucas, W<strong>en</strong>dy Titman and Siobhan Hayward (1996) The Chall<strong>en</strong>ge of the Urban<br />
school site, W<strong>in</strong>chester, Learn<strong>in</strong>g trough Landscapes<br />
Maggi Brown (1996) Grow<strong>in</strong>g naturally, a teacher’s gui<strong>de</strong> tot organic gard<strong>en</strong><strong>in</strong>g, Learn<strong>in</strong>g trough<br />
landscapes, Devon , Southgate Publicers<br />
G. van Har<strong>de</strong>veld, J. Vermeij (1991)Kijk<strong>en</strong> naar kleuters, hoe doe je dat? Beschrijv<strong>in</strong>g <strong>en</strong> analyse van<br />
observatie-<strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> groep<strong>en</strong> 1 <strong>en</strong> 2, Hoevelak<strong>en</strong> , Christelijk Pedagogisch Studiec<strong>en</strong>trum<br />
K. Houterman, A. Jacobse, J. Jongerius, J. Klep, I. Markus ( 2002) Kijk op ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rbouw, e<strong>en</strong> <strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t om <strong>de</strong> voortgang <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> groep 1 tot <strong>en</strong> met 4 te<br />
observer<strong>en</strong> <strong>en</strong> te stimuler<strong>en</strong>), Ensche<strong>de</strong>, Sticht<strong>in</strong>g Leerplanontwikkel<strong>in</strong>g (SLO<br />
F. Laevers, P. Van Sand<strong>en</strong> (1994) Basisboek voor e<strong>en</strong> ervar<strong>in</strong>gsgerichte kleuterpraktijk , Leuv<strong>en</strong>,<br />
C<strong>en</strong>trum voor Ervar<strong>in</strong>gsgericht On<strong>de</strong>rwijs- V.Z. W.<br />
M. van Graft, Kemmers (2007) On<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> bij natuur <strong>en</strong> techniek,<br />
basisdocum<strong>en</strong>t over <strong>de</strong> didactiek voor on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> ontwerp<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> <strong>in</strong> het primair on<strong>de</strong>rwijs, ,<br />
D<strong>en</strong> Haag, Sticht<strong>in</strong>g Platform Bète Techniek<br />
D. Jans<strong>en</strong>, D. Memel<strong>in</strong>k (2005) Observer<strong>en</strong> kun je ler<strong>en</strong>, Baarn, HB Uitgevers<br />
Maart<strong>en</strong> <strong>de</strong> Jongh(2008) Schaduwbeestjes <strong>in</strong> het zonnetje, Praxisbullet<strong>in</strong>, 25, 24-27<br />
Els Vand<strong>en</strong>bussche, Mar<strong>in</strong>a Kog, Luk Depondt, Ferre Laevers (1995) E<strong>en</strong> procesgericht<br />
k<strong>in</strong>dvolgsysteem voor kleuters, Leuv<strong>en</strong>, C<strong>en</strong>trum voor Ervar<strong>in</strong>gsgericht On<strong>de</strong>rwijs<br />
41
Bijlag<strong>en</strong><br />
1. Logboek<br />
Week Dag + datum Activiteit Waar Voortgang<br />
6 Don<strong>de</strong>rdag 5-2<br />
10.15 <strong>–</strong> 14.00<br />
14.30 <strong>–</strong> 16.30<br />
Literatuurstudie SOP<br />
Boek<strong>en</strong> bekijk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
beoor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> welke<br />
<strong>in</strong>fo ik nodig heb/ ga<br />
gebruik<strong>en</strong><br />
Start<strong>en</strong> met<br />
<strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong><br />
beantwoord<strong>en</strong>:<br />
op<strong>en</strong>/ geslot<strong>en</strong><br />
less<strong>en</strong>?!<br />
Vrijdag 6-2 Literatuurstudie SOP<br />
Zone van <strong>de</strong> naaste<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
Leerr<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t<br />
Contact school De<br />
Beemd, Schijn<strong>de</strong>l<br />
voor bezoek<br />
Less<strong>en</strong> uitgezocht<br />
die ter observatie<br />
gaan di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
7 Maandag 9-2<br />
42<br />
Thuis/ PABO Vandaag e<strong>en</strong> start gemaakt.<br />
Begon goed. Interessant<br />
on<strong>de</strong>rwerp. Kwam<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong><br />
aantal vrag<strong>en</strong> bij me op: hebb<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oeg diepgang?<br />
Heb ik wel alles b<strong>en</strong>oemd <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong>? Hoe groot moet <strong>de</strong><br />
literatuurstudie zijn? A. gevraagd<br />
om e<strong>en</strong> afspraak.<br />
Thuis / PABO Zie overlap met <strong>de</strong> less<strong>en</strong> die ik<br />
wil gaan gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> die <strong>in</strong> het<br />
thema L<strong>en</strong>te, Vertel ’t maar<br />
word<strong>en</strong> behan<strong>de</strong>ld. Mijn<br />
observatieless<strong>en</strong> dus aanpass<strong>en</strong>.<br />
Zelf<strong>de</strong> <strong>in</strong>houd van e<strong>en</strong> les op<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>! Let op:<br />
<strong>in</strong>leid<strong>en</strong>d ge<strong>de</strong>elte per <strong>de</strong>elvraag<br />
(maar is meer afwerk<strong>in</strong>g, komt<br />
later aan bod!)<br />
Literatuurstudie SOP Thuis / PABO Doelstell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> less<strong>en</strong>: dui<strong>de</strong>lijke<br />
observatiepunt<strong>en</strong>, aansluit<strong>en</strong>d<br />
op kerndoel<strong>en</strong>&leerlijn<strong>en</strong> SLO.<br />
Visie school, P. M.S. Later<br />
conclusies trekk<strong>en</strong> visie school<br />
m.b.t. conclusie observatie.<br />
Vraag 1: moet ik natuur/techniek<br />
on<strong>de</strong>rwijs als één geheel<br />
beschouw<strong>en</strong> of scheid<strong>en</strong>.<br />
Scheid<strong>en</strong> wordt waarschijnlijk<br />
dubbelop & extra veel. Verschil<br />
kort aanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>; wordt dui<strong>de</strong>lijk<br />
gemaakt <strong>in</strong> literatuurstudie, zo<br />
goed.<br />
Vraag 2: moet ik <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijsconcept<strong>en</strong> ook<br />
behan<strong>de</strong>l<strong>en</strong>? Of alle<strong>en</strong> die van <strong>de</strong><br />
stageschool? Wat is het<br />
on<strong>de</strong>rwijsconcept van <strong>de</strong><br />
stageschool? Ler<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>? Zo is<br />
het goed, alle<strong>en</strong> stageschool is<br />
voldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
Aanvull<strong>in</strong>g met Slang<strong>en</strong> (2005) op
spontaan ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> <strong>–</strong><br />
overdrag<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>–</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d<br />
ler<strong>en</strong><br />
Vraag 3: coöperatief ler<strong>en</strong>:<br />
ver<strong>de</strong>r op <strong>in</strong>gaan? Misschi<strong>en</strong><br />
zelfs weglat<strong>en</strong>? An<strong>de</strong>rs te<br />
uitgebreid misschi<strong>en</strong>? Goed om<br />
ev<strong>en</strong> kort op <strong>in</strong> te gaan, zo is het<br />
goed, misschi<strong>en</strong> nog wat<br />
aanvull<strong>en</strong>.<br />
Vraag 4; N./A., welke schol<strong>en</strong><br />
werk<strong>en</strong> er al veel met<br />
natuuron<strong>de</strong>rwijs? Zie lijst die ik<br />
van N. heb gekreg<strong>en</strong>.<br />
Aanvull<strong>in</strong>g met Slang<strong>en</strong> (2005) op<br />
natuur/<strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> bij<br />
jonge k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
A. gemaild over mogelijke<br />
afspraak.<br />
Vraag 5: hoe kan ik het best het<br />
beg<strong>in</strong> niveau vaststell<strong>en</strong>?<br />
Kr<strong>in</strong>ggesprek, zelf do<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> klass<strong>en</strong>. In <strong>de</strong><br />
middag. Bijv.: maandagmiddag<br />
korte kr<strong>in</strong>g om te wet<strong>en</strong> te<br />
kom<strong>en</strong> wat ze al wet<strong>en</strong>,<br />
d<strong>in</strong>sdagmorg<strong>en</strong> wordt <strong>de</strong> les<br />
gegev<strong>en</strong>, d<strong>in</strong>sdagmiddag kr<strong>in</strong>g<br />
over nieuwe les etc.<br />
Les 1 Worm<strong>en</strong>: geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
les gemaakt<br />
Vraag 6: Les zo uitgebreid<br />
g<strong>en</strong>oeg? Toevoeg<strong>in</strong>g<strong>en</strong>? Zie<br />
maandag 16 februari 2009.<br />
D<strong>in</strong>sdag 10-2 Literatuurstudie SOP Thuis / PABO Les 2 Bloem<strong>en</strong>feest: geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong> les gemaakt<br />
Vraag 1: lesdoel ook nog<br />
toevoeg<strong>en</strong>? Omdat kerndoel etc.<br />
al is toegevoegd? Verdui<strong>de</strong>lijk<strong>en</strong><br />
kan , maar zo is het ook goed.<br />
Vraag 2: groep 3 toevoeg<strong>en</strong>? H<strong>en</strong><br />
lat<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> met<br />
ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> (tuss<strong>en</strong>vorm?)<br />
of wordt dat gewoon te veel?!<br />
Niet do<strong>en</strong>, R. / F. <strong>in</strong>zett<strong>en</strong> voor<br />
observaties.<br />
Les 3: Sterke magnet<strong>en</strong>: geslot<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les<br />
Vraag 3: Hoeveel less<strong>en</strong> moet ik<br />
mak<strong>en</strong>? 5 …10? 4 is voldo<strong>en</strong><strong>de</strong>.<br />
43
Wo<strong>en</strong>sdag 11-2 Literatuurstudie SOP<br />
12.15<br />
K<strong>en</strong>nismak<strong>in</strong>gsgespr<br />
ek Floor <strong>in</strong> groep ½ D<br />
13.00<br />
Raamwerk nieuwe<br />
thema mak<strong>en</strong> sam<strong>en</strong><br />
met W.<br />
14.30<br />
Afspraak Nol<br />
Don<strong>de</strong>rdag 12-2 Literatuurstudie SOP<br />
13.45 <strong>–</strong> 14.30<br />
afsluit<strong>en</strong>d gesprek<br />
M<strong>in</strong>or Pedagogische<br />
Adviser<strong>in</strong>g<br />
44<br />
Thuis / PABO<br />
De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
Thuis / PABO<br />
Tilburg<br />
Les 4: Zeepbell<strong>en</strong>: geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong> les<br />
Les 5: Zet ‘m op: geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong> les<br />
K<strong>en</strong>nismak<strong>in</strong>gsgesprek g<strong>in</strong>g erg<br />
goed. Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> blokstage<br />
kom<strong>en</strong> er nog meer nieuwe<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>; dus nog meer<br />
k<strong>en</strong>nismak<strong>in</strong>gsgesprekk<strong>en</strong>. F.<br />
komt 2x oef<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>in</strong> eerste week<br />
blokstage, daarna voor vast.<br />
Raamwerk mak<strong>en</strong> g<strong>in</strong>g erg goed.<br />
Aantal voorbereid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> treff<strong>en</strong>.<br />
Gister van N. (directeur<br />
Touwlad<strong>de</strong>r) nog veel <strong>in</strong>formatie<br />
gekreg<strong>en</strong> uit zijn privéarchief.<br />
Veel <strong>in</strong>teressante<br />
boekjes/naslagwerk<strong>en</strong>. Via<br />
brochures bij <strong>in</strong>teressante,<br />
bruikbare <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>isvolle sites<br />
gekom<strong>en</strong>.<br />
Bestu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong>formatie van Nol.<br />
Literatuurlijst aanvull<strong>en</strong> met<br />
bruikbare <strong>in</strong>formatie.<br />
Nogmaals A. vrag<strong>en</strong> om afspraak.<br />
Toevoeg<strong>en</strong> literatuur n@tschool<br />
Vrijdag 13-2 Literatuurstudie SOP Thuis / PABO Voorbereid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> raamwerk, brief<br />
ou<strong>de</strong>rs ter <strong>in</strong>tro.<br />
Contact met K.B. ( ook reactie<br />
terug !)<br />
Analyse <strong>in</strong>fo N.<br />
Les 6: Bouw<strong>en</strong>: geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
les<br />
8 Maandag 16-2 Less<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> die ter<br />
observatie gaan<br />
di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Thuis / PABO<br />
9.00 <strong>–</strong> 10.00<br />
Afspraak A.<br />
PABO<br />
Raamwerk nieuwe thema.<br />
E<strong>en</strong> kle<strong>in</strong> stukje van <strong>de</strong> les<br />
aanpass<strong>in</strong>g, toevoeg<strong>in</strong>g. Keuze<br />
less<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> (4 less<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong>,<br />
natuur + techniek goed<br />
verspreid<strong>en</strong>)<br />
Antwoord op e<strong>en</strong> aantal vrag<strong>en</strong>,<br />
zie <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> hierbov<strong>en</strong>.<br />
Aanvull<strong>en</strong> literatuurstudie.<br />
Start mak<strong>en</strong> met<br />
observatielijst<strong>en</strong>.<br />
Plann<strong>in</strong>g gemaakt wanneer ik
D<strong>in</strong>sdag 17-2 Less<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> die ter<br />
observatie gaan<br />
di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Contact opnem<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
schol<strong>en</strong>+afsprak<strong>en</strong><br />
mak<strong>en</strong><br />
Wo<strong>en</strong>sdag 18-2 Less<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> die ter<br />
observatie gaan<br />
di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Don<strong>de</strong>rdag 19-2 Less<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> die ter<br />
observatie gaan<br />
di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
Vrijdag 20-2 Carnaval De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
15 Maandag 6-4 Observaties De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
D<strong>in</strong>sdag 7-4 Observaties De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
45<br />
waar ga observer<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
on<strong>de</strong>rwerp kom <strong>in</strong>troducer<strong>en</strong>.<br />
Selectie observatieless<strong>en</strong>.<br />
Observatiepunt<strong>en</strong> opgesteld.<br />
Thuis / PABO Observatielijst gemaakt.<br />
Uitwerk<strong>in</strong>g observatiepunt<strong>en</strong>,<br />
<strong>in</strong>houd<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ze punt<strong>en</strong><br />
gemaakt.<br />
Informatie voor <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong><br />
over <strong>de</strong> observatie + <strong>in</strong>troductie<br />
less<strong>en</strong> gemaakt.<br />
Thuis / PABO Materiaallijst compleet gemaakt.<br />
Gestart met het mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
rapportage:<br />
Vraag 1: keuze van <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rzoekse<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> komt<br />
overe<strong>en</strong> met literatuurlijst?!<br />
Dubbelop do<strong>en</strong> of erg<strong>en</strong>s<br />
weglat<strong>en</strong>?<br />
- Wo<strong>en</strong>sdag 15 april 2009<br />
9.00 uur De Beemd<br />
Schijn<strong>de</strong>l<br />
- 2 wek<strong>en</strong> na cv vakantie<br />
nog contact opnem<strong>en</strong><br />
met t Kiemveld<br />
Thuis / PABO<br />
Observatie les 1 Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
- Op<strong>en</strong> les 1/2 D<br />
- Geslot<strong>en</strong> les 1/2 B<br />
Foto’s mak<strong>en</strong> + observaties<br />
noter<strong>en</strong>+ wordt e<strong>en</strong> film<br />
gemaakt<br />
Verwerk<strong>en</strong> observaties<br />
Aanpass<strong>en</strong> observatielijst<strong>en</strong><br />
Klaarzett<strong>en</strong> material<strong>en</strong> voor<br />
morg<strong>en</strong><br />
Observatie les 2 Magnet<strong>en</strong><br />
- Op<strong>en</strong> les 1/2 D<br />
- Geslot<strong>en</strong> les 1/2 B<br />
Foto’s mak<strong>en</strong> + observaties<br />
noter<strong>en</strong><br />
Verwerk<strong>en</strong> observaties<br />
Klaarzett<strong>en</strong> material<strong>en</strong> voor<br />
morg<strong>en</strong><br />
Wo<strong>en</strong>sdag 8-4 Observaties De Observaties les 3 Bloem<strong>en</strong>feest
Don<strong>de</strong>rdag 9-4 Paasvier<strong>in</strong>g De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
46<br />
Touwlad<strong>de</strong>r - Op<strong>en</strong> les 1/2 D<br />
- Geslot<strong>en</strong> les 1/2 B<br />
Foto’s mak<strong>en</strong> + observaties<br />
noter<strong>en</strong><br />
Verwerk<strong>en</strong> observaties<br />
In eerste <strong>in</strong>stantie zou ik op <strong>de</strong>ze<br />
dag ook observaties do<strong>en</strong> maar<br />
i.v.m. <strong>de</strong> paasvier<strong>in</strong>g bleek dit<br />
e<strong>en</strong> dag van tevor<strong>en</strong> toch ge<strong>en</strong><br />
optie.<br />
Vrijdag 10-4 Verwerk<strong>in</strong>g less<strong>en</strong> Thuis De observatielijst<strong>en</strong> zoals ik die<br />
eerst had opgesteld blek<strong>en</strong><br />
tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> observaties toch niet<br />
zo geschikt. A. adviseer<strong>de</strong> mij om<br />
toch nog te zoek<strong>en</strong> naar an<strong>de</strong>re<br />
lijst<strong>en</strong>. Op het <strong>in</strong>ternet is daar vrij<br />
we<strong>in</strong>ig over te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>, bijna alle<br />
lijst<strong>en</strong> zijn voor het <strong>in</strong>dividuele<br />
k<strong>in</strong>d<br />
16 D<strong>in</strong>sdag 14-4 Observatielijst<strong>en</strong> Thuis Observatielijst<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
mediatheek PABO. Nog erg lastig<br />
om te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. Uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk goe<strong>de</strong><br />
lijst<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. Lijst<strong>en</strong><br />
aangepast <strong>en</strong> opgestuurd naar A.<br />
A. tevred<strong>en</strong> over <strong>de</strong> lijst<strong>en</strong>. Had<br />
ze zelf ook <strong>in</strong> gedacht<strong>en</strong>.<br />
Wo<strong>en</strong>sdag 15-4 Bezoek an<strong>de</strong>re Schijn<strong>de</strong>l 9.00- 10.00 Bezoek aan De<br />
schol<strong>en</strong><br />
Don<strong>de</strong>rdag 16-4 Observatie<br />
Bezoek an<strong>de</strong>re<br />
schol<strong>en</strong><br />
De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
Boxtel<br />
Beemd Schijn<strong>de</strong>l<br />
10.00-12.00 observatie les 4<br />
Op<strong>en</strong> les Zet ‘m op<br />
13.00-14.00 Bezoek aan<br />
J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk Boxtel<br />
17 Maandag 20-4 Observatie De<br />
13.30 <strong>–</strong> 16.00 observatie les 4<br />
Touwlad<strong>de</strong>r Geslot<strong>en</strong> les Zet ‘m op<br />
D<strong>in</strong>sdag 21-4 Bezoek an<strong>de</strong>re D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong> 10.30 <strong>–</strong> 12.00 Bezoek aan ’t<br />
schol<strong>en</strong><br />
Kiemveld D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong><br />
(rondleid<strong>in</strong>g door 4 k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> uit<br />
groep 8)<br />
18 Maandag 27-4 Uitwerk<strong>en</strong> SOP Thuis Verwerk<strong>en</strong> observatiegegev<strong>en</strong>s<br />
D<strong>in</strong>sdag 28-4 Uitwerk<strong>en</strong> SOP Thuis Mak<strong>en</strong> rapportage<br />
Wo<strong>en</strong>sdag 29-4 Uitwerk<strong>en</strong> SOP Thuis Mak<strong>en</strong> rapportage<br />
Vrijdag 1-5 Uitwerk<strong>en</strong> SOP Thuis Mak<strong>en</strong> rapportage<br />
Zaterdag 2-5 Uitwerk<strong>en</strong> SOP Thuis Mak<strong>en</strong> rapportage / Pres<strong>en</strong>tatie<br />
mak<strong>en</strong><br />
19 Maandag 4-5 Pres<strong>en</strong>tatie mak<strong>en</strong> Thuis PPP pres<strong>en</strong>tatie mak<strong>en</strong>
Wo<strong>en</strong>sdag 6-5<br />
Don<strong>de</strong>rdag 7-5 Afspraak L.v.d.B. PABO 15.30 afspraak met SOP<br />
begelei<strong>de</strong>r L.v.d.B.<br />
Vrijdag 8-5 Aanpass<strong>en</strong> Thuis Aanpass<strong>in</strong>g<strong>en</strong> toepass<strong>en</strong> <strong>in</strong> SOP<br />
20 Maandag 11-5 Pres<strong>en</strong>tatie De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r<br />
47<br />
Pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> SOP<br />
Schrijv<strong>en</strong> verslag pres<strong>en</strong>tatie<br />
Aanpass<strong>en</strong> tips A. betreft SOP
2. De brief aan ou<strong>de</strong>rs gericht<br />
Beste ou<strong>de</strong>rs/ verzorgers,<br />
48<br />
30 Maart 2009<br />
In <strong>de</strong> week van maandag 6 april tot <strong>en</strong> met don<strong>de</strong>rdag 9 april ga ik mijn on<strong>de</strong>rzoek uitvoer<strong>en</strong>. Het<br />
on<strong>de</strong>rzoek heeft betrekk<strong>in</strong>g op natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong><strong>en</strong>. Voor dit<br />
on<strong>de</strong>rzoek heb ik verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> nodig. Wellicht dat u mij hierbij kan help<strong>en</strong>. Als u<br />
material<strong>en</strong> heeft die u ter beschikk<strong>in</strong>g wilt stell<strong>en</strong>, kunt u die <strong>de</strong>ze week bij mij afgev<strong>en</strong>.<br />
Alvast bedankt voor uw me<strong>de</strong>werk<strong>in</strong>g!<br />
Met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijke groet,<br />
Juf Emily<br />
Material<strong>en</strong>lijst:<br />
- Bakjes voor reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> (bijv. bakjes van sala<strong>de</strong>s)<br />
- Staafmagneet<br />
- Hoefijzermagneet<br />
- Ron<strong>de</strong> magneet<br />
- Verlepte bloem<strong>en</strong> (kan ik ze op school drog<strong>en</strong>)<br />
- Bosje droogbloem<strong>en</strong><br />
- Bloem<strong>en</strong>pers<br />
- Tijdschrift<strong>en</strong> / fol<strong>de</strong>rs over bloem<strong>en</strong><br />
- (ou<strong>de</strong>) T<strong>en</strong>tstokk<strong>en</strong><br />
- (ou<strong>de</strong>) Scheerlijn<strong>en</strong><br />
- (ou<strong>de</strong>)Har<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
- Touw<strong>en</strong><br />
- Lapp<strong>en</strong> / kled<strong>en</strong> / doek<strong>en</strong>
3. Plann<strong>in</strong>g observatieless<strong>en</strong><br />
Overleg over <strong>de</strong> observatieless<strong>en</strong> <strong>en</strong> kr<strong>in</strong>ggesprekk<strong>en</strong>.<br />
Met <strong>de</strong> collega’s L. E. (bei<strong>de</strong> groep 1/2 D), J. <strong>en</strong> N. (bei<strong>de</strong> groep 1/2 B) heb ik overleg gehad over het<br />
observatierooster. Ik heb e<strong>en</strong> rooster gemaakt a.d.h.v. het gymrooster van <strong>de</strong>ze klass<strong>en</strong>,<strong>de</strong> gymtijd<strong>en</strong><br />
moest<strong>en</strong> namelijk vrij blijv<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s heb ik met h<strong>en</strong> gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> wanneer ik<br />
<strong>de</strong> <strong>in</strong>leid<strong>en</strong><strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g zou kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>. Het observatierooster is hieron<strong>de</strong>r te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
Plann<strong>in</strong>g observatieless<strong>en</strong><br />
1/2 B<br />
Vrijdag 3 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Maandag 6 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Middag<br />
D<strong>in</strong>sdag 8 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Middag<br />
Wo<strong>en</strong>sdag 9 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Middag<br />
Don<strong>de</strong>rdag 10 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
1/2 D<br />
Vrijdag 3 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Maandag 6 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Middag<br />
D<strong>in</strong>sdag 8 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Middag<br />
49<br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door groepsleerkracht, wat<br />
wet<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 1<br />
reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>?<br />
Les 1 Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door Emily, wat wet<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 2 magnet<strong>en</strong>?<br />
Les 2 Magnet<strong>en</strong><br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door Emily, wat wet<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 3<br />
bloem<strong>en</strong>feest?<br />
Les 3 Bloem<strong>en</strong>feest<br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door Emily, wat wet<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 4 Zet ‘m op?<br />
Les 4 Zet ‘m op<br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door Emily, wat wet<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 1<br />
reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>?<br />
Les 1 Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door Emily, wat wet<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 2 magnet<strong>en</strong>?<br />
Les 2 Magnet<strong>en</strong><br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door Emily, wat wet<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 3<br />
bloem<strong>en</strong>feest?
Wo<strong>en</strong>sdag 9 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Middag<br />
Don<strong>de</strong>rdag 10 april<br />
Ocht<strong>en</strong>d<br />
Observatierooster SOP<br />
Week 15 ( maandag 6 april tot <strong>en</strong> met don<strong>de</strong>rdag 9 april)<br />
Locatie : (b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong>(-<strong>en</strong>))<br />
Dag/ Tijd Groep<br />
Maandag 6 april<br />
50<br />
Les 3 Bloem<strong>en</strong>feest<br />
9.00 <strong>–</strong> 10.00 1/2 D (L., E.)<br />
10.45 <strong>–</strong> 11.45 1/2 B ( N., J.)<br />
D<strong>in</strong>sdag 7 april<br />
9.00 <strong>–</strong> 10.00 1/2 D<br />
10.30 <strong>–</strong> 11.30 1/2 B<br />
Wo<strong>en</strong>sdag 8 april<br />
9.00 <strong>–</strong> 10.00 1/2 B<br />
10.45 <strong>–</strong> 11.45 1/2 D<br />
Don<strong>de</strong>rdag 9 april<br />
9.00 <strong>–</strong> 10.00 1/2 B<br />
10.45 <strong>–</strong> 11.45 1/2 D<br />
Kort kr<strong>in</strong>ggesprek door Emily, wat wet<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> al van het on<strong>de</strong>rwerp les 4 et ‘m op?<br />
Les 4 Zet ‘m op
4. Lesvoorbereid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> observatieless<strong>en</strong><br />
Les 1 ‘Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>’ op<strong>en</strong> les (zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>)<br />
Kerndoel 39:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> met zorg om te gaan met het milieu.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
- Ze gebruik<strong>en</strong> bewust hun z<strong>in</strong>tuig<strong>en</strong><br />
- Ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> erover na waarover ze zich het meest verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?<br />
- Zij doet dat omdat ze <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wil lat<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> hoe belangrijk, hoe waar<strong>de</strong>vol natuur<br />
voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is.<br />
- Zij geeft <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> 'opdracht' goed hun og<strong>en</strong>, neus <strong>en</strong> or<strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong>.<br />
- Op e<strong>en</strong> rustig plekje laat ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over hun ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>.<br />
Kerndoel 40:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g veel voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheid<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> hoe ze functioner<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun leefomgev<strong>in</strong>g.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
- Ze werk<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> schooltu<strong>in</strong> <strong>en</strong> mak<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> gevond<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> glaz<strong>en</strong> huis voor<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> klas (wormarium). (Kleuters: wormarium is al beschikbaar)<br />
- Ze verzorg<strong>en</strong> <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zich over <strong>de</strong> beweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> het lev<strong>en</strong> van<br />
reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>in</strong> het wormarium.<br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?:<br />
- Zij maakt met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> wormarium voor <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> die ze vond<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> schooltu<strong>in</strong>.<br />
Zij laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat h<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
wormarium do<strong>en</strong>.<br />
Material<strong>en</strong>:<br />
- Leesboekjes <strong>de</strong> (reg<strong>en</strong>)worm (kle<strong>in</strong>e diertjes)<br />
- Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
- Loep<strong>en</strong>, ongeveer 30<br />
- Bakjes voor reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> (Annie, PABO) wormarium<br />
- L<strong>in</strong>iaal<br />
- Blad om <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g op te kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> (leuk format)<br />
- Schepp<strong>en</strong><br />
- Potjes met <strong>de</strong>ksels<br />
Lesduur<br />
51
Totaal: ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
De les<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
15 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 4<br />
De rapportage<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
52<br />
Alle stapp<strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwerp <strong>in</strong>.<br />
Door <strong>de</strong> leerkracht wordt <strong>de</strong> aanzet gegev<strong>en</strong> tot<br />
het zoek<strong>en</strong> van reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>. De leerkracht<br />
geeft e<strong>en</strong> korte <strong>in</strong>troductie d.m.v. het vertell<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> verhaal. Schepp<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> klaar <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan op zoek.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om materiaal<br />
rond het on<strong>de</strong>rwerp te verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>; daarbij<br />
kunn<strong>en</strong> ze zelf tot vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
Alle material<strong>en</strong> die <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nodig zoud<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong> zelfstandig<br />
gebruik<strong>en</strong>. Ze moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong>/ruil<strong>en</strong>/l<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> zelf antwoord op hun<br />
vrag<strong>en</strong>. Ze kiez<strong>en</strong> zelf wát ze gaan on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>,<br />
met welk materiaal, <strong>en</strong> hoe: ze formuler<strong>en</strong> zelf<br />
on<strong>de</strong>rzoeksvrag<strong>en</strong>; ze ord<strong>en</strong><strong>en</strong> zelf resultat<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> het werk<br />
neerlegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
kr<strong>in</strong>g. Ze vraagt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar ze mee bezig<br />
zijn? Wat heb je al ont<strong>de</strong>kt? Heb je tips voor<br />
an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>? Wat wil je nog gaan<br />
ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>/bekijk<strong>en</strong>?<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> nog ver<strong>de</strong>r gaan met het<br />
on<strong>de</strong>rzoek.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong>, trekk<strong>en</strong><br />
conclusies <strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g wat ze hebb<strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong>/gevond<strong>en</strong>/meegemaakt. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> wat ze hebb<strong>en</strong> gemaakt. De leerkracht<br />
stelt vrag<strong>en</strong> zoals: wie heeft hetzelf<strong>de</strong><br />
gevond<strong>en</strong>? Wie heeft wat an<strong>de</strong>rs gevond<strong>en</strong>?
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
53<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> of vrag<strong>en</strong> meer <strong>in</strong>formatie<br />
over het on<strong>de</strong>rwerp.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> over het<br />
on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerkracht probeert zoveel<br />
mogelijk antwoord te gev<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> nog tijd<br />
over, krijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> nog ev<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
geleg<strong>en</strong>heid om ver<strong>de</strong>r te zoek<strong>en</strong>.<br />
Leerkracht gaat met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g<br />
zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hoe alles<br />
opgeruimd moet word<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar we alle<br />
gemaakte d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gaan bewar<strong>en</strong>/<br />
t<strong>en</strong>toonstell<strong>en</strong>?<br />
Leerkracht speelt <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> dag<strong>en</strong> <strong>in</strong> op<br />
vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
! Het kan natuurlijk ook dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re diertjes v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat is alle<strong>en</strong> maar leuk! Stimuleer<br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook naar het (on<strong>de</strong>r)zoek<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ze beestjes.<br />
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> van <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> grond. Ze grav<strong>en</strong> gangetjes, waarbij ze <strong>de</strong> grond ge<strong>de</strong>eltelijk<br />
opzij duw<strong>en</strong> <strong>en</strong> ge<strong>de</strong>eltelijk opet<strong>en</strong>. Ze lev<strong>en</strong> van plant<strong>en</strong>rest<strong>en</strong> die <strong>in</strong> <strong>de</strong> toplaag van <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m<br />
voorkom<strong>en</strong>. Regelmatig trekk<strong>en</strong> ze als het donker is halfvergane blaadjes naar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun<br />
gangetjes.<br />
De uitwerpsel<strong>en</strong> die we k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> als kle<strong>in</strong>e zwarte kronkelige hoopjes bevatt<strong>en</strong> nog steeds materiaal<br />
dat tot voedsel kan di<strong>en</strong><strong>en</strong> voor plant<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> vorm die gemakkelijk door plant<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong><br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Daarom lever<strong>en</strong> worm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grote bijdrage aan het vruchtbaar houd<strong>en</strong> van grond. Het<br />
grav<strong>en</strong> geeft belucht<strong>in</strong>g net als bij ploeg<strong>en</strong>. De uitwerpsel<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> voed<strong>in</strong>gsstoff<strong>en</strong>. De worm heeft<br />
e<strong>en</strong> langgerekt darmkanaal van voor naar achter. Als je goed kijkt zie je daar <strong>de</strong> opgeget<strong>en</strong> grond als<br />
zwarte plekjes zitt<strong>en</strong>. De worm bestaat uit kle<strong>in</strong> r<strong>in</strong>gvormige segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Door aangroei van het<br />
achterlijf neemt het aantal segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toe naarmate <strong>de</strong> worm ou<strong>de</strong>r wordt.<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ca. 6 jaar oud word<strong>en</strong> <strong>en</strong> het aantal segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan oplop<strong>en</strong> tot wel 150. Er<br />
zijn ge<strong>en</strong> og<strong>en</strong> maar bij <strong>de</strong> kop is <strong>de</strong> worm wel lichtgevoelig want <strong>de</strong> kop reageert op licht <strong>en</strong> donker.<br />
Bov<strong>en</strong>gronds <strong>in</strong> direct zonlicht kan <strong>de</strong> worm maar korte tijd lev<strong>en</strong>. Waarschijnlijk doordat <strong>de</strong> dunn<strong>en</strong><br />
naakte huid gevoelig is voor UV-licht. A<strong>de</strong>mhal<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> via <strong>de</strong> huis. Daarvoor moet <strong>de</strong><br />
huis wel altijd e<strong>en</strong> beetje vochtig blijv<strong>en</strong>. Uitdrog<strong>in</strong>g is dan ook funest voor worm<strong>en</strong>. In ie<strong>de</strong>r<br />
segm<strong>en</strong>t zitt<strong>en</strong> spier<strong>en</strong>. Door die beurtel<strong>in</strong>gs sam<strong>en</strong> te trekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> te rekk<strong>en</strong> beweegt <strong>de</strong> worm zich<br />
voort. Daarbij zet <strong>de</strong> worm zich schrap met hele fijne borstelhar<strong>en</strong> die bijna niet te zi<strong>en</strong> zijn, maar die<br />
wel efficiënt werk<strong>en</strong>. Als je e<strong>en</strong> worm over e<strong>en</strong> stuk papier laat lop<strong>en</strong> hoor je het schuifel<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
borstelhar<strong>en</strong>. Ie<strong>de</strong>r segm<strong>en</strong>t heeft 4 paar borstelhar<strong>en</strong> 2 opzij <strong>en</strong> 2 van on<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> worm heeft dus
e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>kant. De on<strong>de</strong>rkant van <strong>de</strong> worm is meestal wat lichter van kleur dan <strong>de</strong><br />
bov<strong>en</strong>kant.<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> zijn tweeslachtig dat wil zegg<strong>en</strong> zowel mannetje als vrouwtje. De op<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
geslachtsorgan<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> vrijwel onzichtbaar <strong>in</strong> het 14 <strong>de</strong> (vrouwelijke) <strong>en</strong> 15 <strong>de</strong> (mannelijke) segm<strong>en</strong>t.<br />
Ze bevrucht<strong>en</strong> nooit zichzelf, maar altijd elkaar. Bij zo’n par<strong>in</strong>g die <strong>en</strong>kele ur<strong>en</strong> kan dur<strong>en</strong>, gaan <strong>de</strong><br />
worm<strong>en</strong> kop aan kont ligg<strong>en</strong>. De ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> bevruchte eitjes wordt geregeld vanuit het<br />
za<strong>de</strong>l. Dat is <strong>en</strong>igsz<strong>in</strong>s lichtgekleur<strong>de</strong> verdikk<strong>in</strong>g die loopt van segm<strong>en</strong>t 32 tot 37 <strong>en</strong> die alle<strong>en</strong><br />
aanwezig is bij volwass<strong>en</strong> worm<strong>en</strong>. Dat is <strong>de</strong> plek waar <strong>de</strong> worm eitje maakt waar later kle<strong>in</strong>e<br />
worm<strong>en</strong> uitkom<strong>en</strong>. De bloedsomloop van <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> gaat via twee <strong>in</strong> <strong>de</strong> l<strong>en</strong>gtericht<strong>in</strong>g<br />
lop<strong>en</strong><strong>de</strong> bloedvat<strong>en</strong> <strong>–</strong> één aan <strong>de</strong> rugzij<strong>de</strong>, één aan <strong>de</strong> buikzij<strong>de</strong> <strong>–</strong> met allemaal vertakk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Door<br />
<strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> het licht te houd<strong>en</strong> kun je daar waarschijnlijk iets van zi<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm van<br />
donkere streepjes.<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geget<strong>en</strong> door allerlei vogels <strong>en</strong> door moll<strong>en</strong>.<br />
Veel k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> (<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong>!) d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat je e<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm gerust midd<strong>en</strong>door kunt snijd<strong>en</strong>, omdat<br />
bei<strong>de</strong> helft<strong>en</strong> toch ver<strong>de</strong>r lev<strong>en</strong>. Dit is e<strong>en</strong> misverstand.<br />
Wel is het zo dat e<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm e<strong>en</strong> aantal segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aan voor <strong>–</strong> <strong>en</strong> achterkant kan afstot<strong>en</strong><br />
wanneer hij door e<strong>en</strong> vijand word<strong>en</strong> aangevall<strong>en</strong>. De verlor<strong>en</strong> gegane <strong>de</strong>l<strong>en</strong> groei<strong>en</strong> dan weer aan,<br />
maar dat is iets heel an<strong>de</strong>rs dan <strong>de</strong> worm <strong>in</strong> twee <strong>de</strong>l<strong>en</strong> snijd<strong>en</strong>.<br />
54
Les 1 ‘Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>’ geslot<strong>en</strong> les (overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>)<br />
Kerndoel 40:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g veel voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheid<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> hoe ze functioner<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun leefomgev<strong>in</strong>g.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
- Ze werk<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> schooltu<strong>in</strong> <strong>en</strong> mak<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> gevond<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> glaz<strong>en</strong> huis voor<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> klas (wormarium). (Kleuters: wormarium is al beschikbaar)<br />
- Ze verzorg<strong>en</strong> <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>en</strong> verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zich over <strong>de</strong> beweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> het lev<strong>en</strong> van<br />
reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>in</strong> het wormarium.<br />
Wat doet <strong>de</strong> leerkracht?:<br />
- Zij maakt met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> wormarium voor <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> die ze vond<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> schooltu<strong>in</strong>.<br />
Zij laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat h<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
wormarium do<strong>en</strong>.<br />
Material<strong>en</strong>:<br />
- Leesboekjes <strong>de</strong> (reg<strong>en</strong>)worm<br />
- Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
- Loeps, ongeveer 30<br />
- Bakjes voor reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> (Annie, PABO) wormarium<br />
- L<strong>in</strong>iaal<br />
- Blad om <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g op te kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> (leuk format)<br />
Lesduur<br />
Totaal: ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
De les<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
55<br />
Alle stapp<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong><br />
De leerkracht bepaalt het on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> geeft er<br />
<strong>in</strong>formatie over.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal. De leerkracht geeft het bakje<br />
(wormarium) met worm<strong>en</strong> door. Er zull<strong>en</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn die dit <strong>en</strong>g v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. De leerkracht<br />
moet hierop bedacht zijn <strong>en</strong> zoveel mogelijk<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> geruststell<strong>en</strong>. Is e<strong>en</strong> worm <strong>en</strong>g of vies?<br />
Stap 2 Ge<strong>en</strong> spontane verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g.
Vrije exploratie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
20 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 4<br />
De rapportage<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
56<br />
De leerkracht leest e<strong>en</strong> boekje (stukje) voor over<br />
worm<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht versterkt <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong> (vaak <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> vorm van kookboek<strong>in</strong>structies) <strong>en</strong> schrijft voor<br />
<strong>in</strong> welke vorm ze <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
weergev<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht bekijkt met <strong>de</strong> loep <strong>de</strong> worm <strong>en</strong><br />
vertelt wat hij ziet aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s<br />
krijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong> loep <strong>en</strong> gaan<br />
kijk<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> worm. De leerkracht stelt vrag<strong>en</strong>,<br />
zoals: Wat zie je? Valt je iets op?<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> werkblad waarop ze e<strong>en</strong><br />
tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm. De<br />
leerkracht loopt rond <strong>en</strong> luistert naar reacties<br />
van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Dit levert aanknop<strong>in</strong>gspunt<strong>en</strong><br />
op voor <strong>de</strong> nabesprek<strong>in</strong>g.<br />
De leerkracht controleert <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> geeft<br />
conclusies <strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> lever<strong>en</strong> <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> bij <strong>de</strong><br />
leerkracht. De leerkracht laat e<strong>en</strong> aantal<br />
tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> wat ze<br />
getek<strong>en</strong>d hebb<strong>en</strong>. De ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong>. Er zull<strong>en</strong><br />
waarschijnlijk vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> over het za<strong>de</strong>l. Zie<br />
<strong>de</strong> aanvull<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie voor <strong>de</strong> uitleg over<br />
het za<strong>de</strong>l.<br />
Stap 5 gaat vooraf aan het werk<strong>en</strong> met<br />
materiaal <strong>en</strong> / of <strong>de</strong> leerkracht geeft aanvull<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>formatie.<br />
Suggesties:<br />
- L<strong>en</strong>gte:De leerkracht kan één of twee<br />
worm<strong>en</strong> met<strong>en</strong><br />
- Kruip<strong>en</strong>: hoe kruipt e<strong>en</strong> worm? Wat zie<br />
je aan <strong>de</strong> r<strong>in</strong>getjes? De leerkracht laat <strong>de</strong><br />
worm over tafel kruip<strong>en</strong> <strong>en</strong> over zijn<br />
arm. Dit mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> evt. ook<br />
do<strong>en</strong>.
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
57<br />
- Wat d<strong>en</strong>k je dat e<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm eet?<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> over hun waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Nu is ook <strong>de</strong> juiste geleg<strong>en</strong>heid<br />
om <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te beantwoord<strong>en</strong>.<br />
Zie ook <strong>de</strong> achtergrond<strong>in</strong>formatie.<br />
Opruim<strong>en</strong>: De leerkracht zegt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar<br />
ze <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> naartoe kunn<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>/ neer<br />
kunn<strong>en</strong> zett<strong>en</strong>. Dit zal e<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>khoek <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal zijn.<br />
- Na <strong>en</strong>ige dag<strong>en</strong> gebruikt <strong>de</strong> leerkracht<br />
<strong>de</strong> werkblad<strong>en</strong> van <strong>en</strong>kele k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> om<br />
na te gaan wat ze nog van <strong>de</strong>ze les<br />
wet<strong>en</strong>.<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> van <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> grond. Ze grav<strong>en</strong> gangetjes, waarbij ze <strong>de</strong> grond ge<strong>de</strong>eltelijk<br />
opzij duw<strong>en</strong> <strong>en</strong> ge<strong>de</strong>eltelijk opet<strong>en</strong>. Ze lev<strong>en</strong> van plant<strong>en</strong>rest<strong>en</strong> die <strong>in</strong> <strong>de</strong> toplaag van <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m<br />
voorkom<strong>en</strong>. Regelmatig trekk<strong>en</strong> ze als het donker is halfvergane blaadjes naar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun<br />
gangetjes.<br />
De uitwerpsel<strong>en</strong> die we k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> als kle<strong>in</strong>e zwarte kronkelige hoopjes bevatt<strong>en</strong> nog steeds materiaal<br />
dat tot voedsel kan di<strong>en</strong><strong>en</strong> voor plant<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> vorm die gemakkelijk door plant<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong><br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Daarom lever<strong>en</strong> worm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> grote bijdrage aan het vruchtbaar houd<strong>en</strong> van grond. Het<br />
grav<strong>en</strong> geeft belucht<strong>in</strong>g net als bij ploeg<strong>en</strong>. De uitwerpsel<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> voed<strong>in</strong>gsstoff<strong>en</strong>. De worm heeft<br />
e<strong>en</strong> langgerekt darmkanaal van voor naar achter. Als je goed kijkt zie je daar <strong>de</strong> opgeget<strong>en</strong> grond als<br />
zwarte plekjes zitt<strong>en</strong>. De worm bestaat uit kle<strong>in</strong> r<strong>in</strong>gvormige segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Door aangroei van het<br />
achterlijf neemt het aantal segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toe naarmate <strong>de</strong> worm ou<strong>de</strong>r wordt.<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ca. 6 jaar oud word<strong>en</strong> <strong>en</strong> het aantal segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan oplop<strong>en</strong> tot wel 150. Er<br />
zijn ge<strong>en</strong> og<strong>en</strong> maar bij <strong>de</strong> kop is <strong>de</strong> worm wel lichtgevoelig want <strong>de</strong> kop reageert op licht <strong>en</strong> donker.<br />
Bov<strong>en</strong>gronds <strong>in</strong> direct zonlicht kan <strong>de</strong> worm maar korte tijd lev<strong>en</strong>. Waarschijnlijk doordat <strong>de</strong> dunn<strong>en</strong><br />
naakte huid gevoelig is voor UV-licht. A<strong>de</strong>mhal<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> via <strong>de</strong> huis. Daarvoor moet <strong>de</strong><br />
huis wel altijd e<strong>en</strong> beetje vochtig blijv<strong>en</strong>. Uitdrog<strong>in</strong>g is dan ook funest voor worm<strong>en</strong>. In ie<strong>de</strong>r<br />
segm<strong>en</strong>t zitt<strong>en</strong> spier<strong>en</strong>. Door die beurtel<strong>in</strong>gs sam<strong>en</strong> te trekk<strong>en</strong> <strong>en</strong> te rekk<strong>en</strong> beweegt <strong>de</strong> worm zich<br />
voort. Daarbij zet <strong>de</strong> worm zich schrap met hele fijne borstelhar<strong>en</strong> die bijna niet te zi<strong>en</strong> zijn, maar die<br />
wel efficiënt werk<strong>en</strong>. Als je e<strong>en</strong> worm over e<strong>en</strong> stuk papier laat lop<strong>en</strong> hoor je het schuifel<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
borstelhar<strong>en</strong>. Ie<strong>de</strong>r segm<strong>en</strong>t heeft 4 paar borstelhar<strong>en</strong> 2 opzij <strong>en</strong> 2 van on<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> worm heeft dus<br />
e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>kant. De on<strong>de</strong>rkant van <strong>de</strong> worm is meestal wat lichter van kleur dan <strong>de</strong><br />
bov<strong>en</strong>kant.
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> zijn tweeslachtig dat wil zegg<strong>en</strong> zowel mannetje als vrouwtje. De op<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
geslachtsorgan<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> vrijwel onzichtbaar <strong>in</strong> het 14 <strong>de</strong> (vrouwelijke) <strong>en</strong> 15 <strong>de</strong> (mannelijke) segm<strong>en</strong>t.<br />
Ze bevrucht<strong>en</strong> nooit zichzelf, maar altijd elkaar. Bij zo’n par<strong>in</strong>g die <strong>en</strong>kele ur<strong>en</strong> kan dur<strong>en</strong>, gaan <strong>de</strong><br />
worm<strong>en</strong> kop aan kont ligg<strong>en</strong>. De ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> bevruchte eitjes wordt geregeld vanuit het<br />
za<strong>de</strong>l. Dat is <strong>en</strong>igsz<strong>in</strong>s lichtgekleur<strong>de</strong> verdikk<strong>in</strong>g die loopt van segm<strong>en</strong>t 32 tot 37 <strong>en</strong> die alle<strong>en</strong><br />
aanwezig is bij volwass<strong>en</strong> worm<strong>en</strong>. Dat is <strong>de</strong> plek waar <strong>de</strong> worm eitje maakt waar later kle<strong>in</strong>e<br />
worm<strong>en</strong> uitkom<strong>en</strong>. De bloedsomloop van <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> gaat via twee <strong>in</strong> <strong>de</strong> l<strong>en</strong>gtericht<strong>in</strong>g<br />
lop<strong>en</strong><strong>de</strong> bloedvat<strong>en</strong> <strong>–</strong> één aan <strong>de</strong> rugzij<strong>de</strong>, één aan <strong>de</strong> buikzij<strong>de</strong> <strong>–</strong> met allemaal vertakk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Door<br />
<strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> het licht te houd<strong>en</strong> kun je daar waarschijnlijk iets van zi<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm van<br />
donkere streepjes.<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geget<strong>en</strong> door allerlei vogels <strong>en</strong> door moll<strong>en</strong>.<br />
Veel k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> (<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong>!) d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat je e<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm gerust midd<strong>en</strong>door kunt snijd<strong>en</strong>, omdat<br />
bei<strong>de</strong> helft<strong>en</strong> toch ver<strong>de</strong>r lev<strong>en</strong>. Dit is e<strong>en</strong> misverstand.<br />
Wel is het zo dat e<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm e<strong>en</strong> aantal segm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aan voor <strong>–</strong> <strong>en</strong> achterkant kan afstot<strong>en</strong><br />
wanneer hij door e<strong>en</strong> vijand word<strong>en</strong> aangevall<strong>en</strong>. De verlor<strong>en</strong> gegane <strong>de</strong>l<strong>en</strong> groei<strong>en</strong> dan weer aan,<br />
maar dat is iets heel an<strong>de</strong>rs dan <strong>de</strong> worm <strong>in</strong> twee <strong>de</strong>l<strong>en</strong> snijd<strong>en</strong>.<br />
58
Les 2 Sterke magnet<strong>en</strong>, op<strong>en</strong> les<br />
Kerndoel 39:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> met zorg om te gaan met het milieu.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
- Ze gebruik<strong>en</strong> bewust hun z<strong>in</strong>tuig<strong>en</strong><br />
- Ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> erover na waarover ze zich het meest verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?<br />
- Zij doet dat omdat ze <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wil lat<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> hoe belangrijk, hoe waar<strong>de</strong>vol natuur<br />
voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is.<br />
- Zij geeft <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> 'opdracht' goed hun og<strong>en</strong>, neus <strong>en</strong> or<strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong>.<br />
- Op e<strong>en</strong> rustig plekje laat ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over hun ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>.<br />
Kerndoel 42:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek do<strong>en</strong> aan material<strong>en</strong> <strong>en</strong> natuurkundige verschijnsel<strong>en</strong>, zoals licht,<br />
geluid, elektriciteit, kracht, magnetisme <strong>en</strong> temperatuur. ervar<strong>en</strong> dat (on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van)<br />
voorwerp<strong>en</strong> wel of niet magnetisch zijn.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
Bij magnetisme:<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> met constructiematerial<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> magnet<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> voor verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>,<br />
bijvoorbeeld bij het bouw<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> tre<strong>in</strong>.<br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?:<br />
Bij magnetisme:<br />
De leraar zorgt voor constructiemateriaal met magnet<strong>en</strong> waarmee <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
mak<strong>en</strong> (aan elkaar koppel<strong>en</strong> van tre<strong>in</strong>tjes).<br />
Zij <strong>in</strong>troduceert het begrip 'magneet'.<br />
Material<strong>en</strong>:<br />
- Staafmagneet<br />
- Hoefijzermagneet<br />
- Ron<strong>de</strong> magneet<br />
- Gum<br />
- Sleutel<br />
- Lepeltje<br />
- Wasknijper<br />
- Lucifer<br />
- Munt<br />
59
- Plastic bekertje<br />
- Spijker<br />
- Potlood<br />
- Paperclips<br />
- Werkblad ‘hoe sterk is e<strong>en</strong> magneet?’<br />
- ‘Slang’ van papier <strong>en</strong> paperclips<br />
- Doos / mand<br />
Lesduur:<br />
Totaal ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
De les:<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
20 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
60<br />
Alle stapp<strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwerp <strong>in</strong>.<br />
Door <strong>de</strong> leerkracht word<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. De<br />
leerkracht vertelt wat er allemaal <strong>in</strong> <strong>de</strong> hoek te<br />
zi<strong>en</strong> is. De leerkracht leest e<strong>en</strong> boekje voor over<br />
magnet<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om materiaal<br />
rond het on<strong>de</strong>rwerp te verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>; daarbij<br />
kunn<strong>en</strong> ze zelf tot vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
Alle material<strong>en</strong> die <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nodig zoud<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong> zelfstandig<br />
gebruik<strong>en</strong>. Ze moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong>/ruil<strong>en</strong>/l<strong>en</strong><strong>en</strong>. De leerkracht heeft <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>de</strong> opdracht gegev<strong>en</strong> e<strong>en</strong>s te<br />
bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> wat je met al die spulletjes zou<br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> zelf antwoord op hun<br />
vrag<strong>en</strong>. Ze kiez<strong>en</strong> zelf wát ze gaan on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>,<br />
met welk materiaal, <strong>en</strong> hoe: ze formuler<strong>en</strong> zelf<br />
on<strong>de</strong>rzoeksvrag<strong>en</strong>; ze ord<strong>en</strong><strong>en</strong> zelf resultat<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> het werk<br />
neerlegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
kr<strong>in</strong>g. Ze vraagt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar ze mee bezig<br />
zijn? Wat heb je al ont<strong>de</strong>kt? Heb je tips voor<br />
an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>? Wat wil je nog gaan
Stap 4<br />
De rapportage<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
61<br />
ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>/bekijk<strong>en</strong>/do<strong>en</strong>?<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g<br />
uitwissel<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan weer aan <strong>de</strong> slag.<br />
Belangrijk bij <strong>de</strong>ze stap is dat <strong>de</strong> leerkracht <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> laat ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> wat<br />
het gebruik van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> is of<br />
misschi<strong>en</strong> wel kan zijn. Voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> is er<br />
ook geleg<strong>en</strong>heid tot het stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> leerkracht. Leerkracht loopt rond <strong>en</strong> heeft<br />
e<strong>en</strong> coach<strong>en</strong><strong>de</strong> rol/taak.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong>, trekk<strong>en</strong><br />
conclusies <strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g wat ze hebb<strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong>/gevond<strong>en</strong>/meegemaakt. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> wat ze hebb<strong>en</strong> gemaakt. De leerkracht<br />
stelt vrag<strong>en</strong> zoals: wie heeft hetzelf<strong>de</strong><br />
gevond<strong>en</strong>? Wie heeft wat an<strong>de</strong>rs gevond<strong>en</strong>? Als<br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> gebruik hebb<strong>en</strong> gemaakt van<br />
het werkblad, kan <strong>de</strong> leerkracht hierop wijz<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> dit lat<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> of vrag<strong>en</strong> meer <strong>in</strong>formatie<br />
over het on<strong>de</strong>rwerp.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> over het<br />
on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerkracht probeert zoveel<br />
mogelijk antwoord te gev<strong>en</strong>. Ook vertelt <strong>de</strong><br />
leerkracht wat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nog meer hadd<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> met <strong>de</strong> material<strong>en</strong>.<br />
- Welke magneet is het sterkst? Welke het<br />
m<strong>in</strong>st sterk?<br />
Leerkracht gaat met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g<br />
zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hoe alles<br />
opgeruimd moet word<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar we alle<br />
gemaakte d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gaan bewar<strong>en</strong>/<br />
t<strong>en</strong>toonstell<strong>en</strong>?<br />
Leerkracht speelt <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> dag<strong>en</strong> <strong>in</strong> op<br />
vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
Magnet<strong>en</strong> zijn voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> geheimz<strong>in</strong>nige voorwerp<strong>en</strong>. Ze hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onzichtbare kracht<br />
waarmee ze an<strong>de</strong>re voorwerp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> aantrekk<strong>en</strong> of afstot<strong>en</strong>. Er zijn veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> magnet<strong>en</strong>.<br />
Lange rechte magnet<strong>en</strong> het<strong>en</strong> staafmagnet<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r zijn er hoefijzervormige magnet<strong>en</strong> <strong>en</strong> ron<strong>de</strong><br />
magnet<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> staafmagneet heeft twee uite<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. Deze uite<strong>in</strong>d<strong>en</strong> noem<strong>en</strong> we <strong>de</strong> Noordpool <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
Zuidpool. Als <strong>de</strong> magneet aan e<strong>en</strong> touwtje wordt gehang<strong>en</strong> zal <strong>de</strong> Noordpool naar het noord<strong>en</strong><br />
wijz<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> Zuidpool naar het zuid<strong>en</strong>. Hierop is <strong>de</strong> werk<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> kompas gebaseerd.<br />
E<strong>en</strong> magneet is niet overal ev<strong>en</strong> sterk. Bij <strong>de</strong> pol<strong>en</strong> is <strong>de</strong> magneet sterk. In het midd<strong>en</strong> is bijna ge<strong>en</strong><br />
aantrekk<strong>in</strong>gskracht. Voorwerp<strong>en</strong> van ijzer of staal blijv<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> magneet klev<strong>en</strong>. Ook nikkel<br />
(munt<strong>en</strong>) wordt door e<strong>en</strong> magneet aangetrokk<strong>en</strong>. Magnet<strong>en</strong> zijn zelf ook van ijzer gemaakt, dus ze<br />
kunn<strong>en</strong> elkaar aantrekk<strong>en</strong>. Ze kunn<strong>en</strong> elkaar ook afstot<strong>en</strong>. Gelijke pol<strong>en</strong> stot<strong>en</strong> elkaar af <strong>en</strong> ongelijke<br />
pol<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> elkaar aan.<br />
Overal om ons he<strong>en</strong> zijn er magnet<strong>en</strong>. In huis v<strong>in</strong>d je e<strong>en</strong>voudige <strong>en</strong> direct zichtbare toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
kast<strong>de</strong>urtjes (aan <strong>de</strong> <strong>en</strong>e kant zit e<strong>en</strong> magneet aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant e<strong>en</strong> stukje ijzer), <strong>in</strong> speelgoed <strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> koelkast<strong>de</strong>ur. Ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> telefoon, <strong>de</strong> computer, <strong>de</strong> walkman <strong>en</strong> <strong>de</strong> koptelefoon word<strong>en</strong><br />
magnet<strong>en</strong> gebruikt. Hele grote <strong>en</strong> sterke magnet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebruikt om bij e<strong>en</strong><br />
afvalverwerk<strong>in</strong>gsbedrijf afval te scheid<strong>en</strong>. IJzer<strong>en</strong> voorwerp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zo uit het afval getrokk<strong>en</strong>.<br />
62
Les 2 Sterke magnet<strong>en</strong>, geslot<strong>en</strong> les<br />
Kerndoel 42:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek do<strong>en</strong> aan material<strong>en</strong> <strong>en</strong> natuurkundige verschijnsel<strong>en</strong>, zoals licht,<br />
geluid, elektriciteit, kracht, magnetisme <strong>en</strong> temperatuur. ervar<strong>en</strong> dat (on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van)<br />
voorwerp<strong>en</strong> wel of niet magnetisch zijn.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
Bij magnetisme:<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> met constructiematerial<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> magnet<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> voor verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>,<br />
bijvoorbeeld bij het bouw<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> tre<strong>in</strong>.<br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?:<br />
Bij magnetisme:<br />
De leraar zorgt voor constructiemateriaal met magnet<strong>en</strong> waarmee <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
mak<strong>en</strong> (aan elkaar koppel<strong>en</strong> van tre<strong>in</strong>tjes).<br />
Zij <strong>in</strong>troduceert het begrip 'magneet'.<br />
Material<strong>en</strong>:<br />
- Staafmagneet<br />
- Hoefijzermagneet<br />
- Ron<strong>de</strong> magneet<br />
- Gum<br />
- Sleutel<br />
- Lepeltje<br />
- Wasknijper<br />
- Lucifer<br />
- Munt<br />
- Plastic bekertje<br />
- Spijker<br />
- Potlood<br />
- Paperclips<br />
- Werkblad ‘hoe sterk is e<strong>en</strong> magneet?’<br />
- ‘Slang’ van papier <strong>en</strong> paperclips<br />
- Doos / mand<br />
- Boekjes over magnet<strong>en</strong><br />
Lesduur:<br />
Totaal ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
63
De les<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
20 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 4<br />
De rapportage<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
64<br />
Alle stapp<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong><br />
De leerkracht bepaalt het on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> geeft er<br />
<strong>in</strong>formatie over.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal. De doos/mand met <strong>de</strong> slang staat<br />
voor <strong>de</strong> leerkracht. Zorg ervoor dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
niet <strong>in</strong> <strong>de</strong> doos kunn<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong>. De magneet aan<br />
het uite<strong>in</strong><strong>de</strong> van <strong>de</strong> draad is niet zichtbaar <strong>en</strong> zit<br />
ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> doos. Beg<strong>in</strong> te spel<strong>en</strong> <strong>en</strong> ga langzaam<br />
staan. De slang komt omhoog. Laat <strong>de</strong> slang na<br />
e<strong>en</strong> poosje weer <strong>in</strong> <strong>de</strong> doos of mand verdwijn<strong>en</strong>.<br />
Vraag <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> na afloop of zij wet<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong><br />
slang uit <strong>de</strong> doos/mand kwam.<br />
Vertel <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat <strong>de</strong>ze les over magnet<strong>en</strong><br />
gaat.<br />
Oef<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze truc van tevor<strong>en</strong>.<br />
Ge<strong>en</strong> spontane verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g.<br />
De leerkracht <strong>de</strong>elt <strong>de</strong> werkblad<strong>en</strong> uit aan <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. De leerkracht vraagt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
welke voorwerp<strong>en</strong> mogelijk magnetisch kunn<strong>en</strong><br />
zijn. Hier zett<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kruisje bij.<br />
De leerkracht versterkt <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong> (vaak <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> vorm van kookboek<strong>in</strong>structies) <strong>en</strong> schrijft voor<br />
<strong>in</strong> welke vorm ze <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
weergev<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht heeft alle material<strong>en</strong> voor zich<br />
ligg<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> nog steeds <strong>in</strong> e<strong>en</strong><br />
kr<strong>in</strong>g. De leerkracht gaat met <strong>de</strong> magneet alle<br />
material<strong>en</strong> prober<strong>en</strong>. Is e<strong>en</strong> voorwerp<br />
magnetisch, dan mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> dit<br />
<strong>in</strong>kleur<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht controleert <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> geeft<br />
conclusies <strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> hun werkblad zi<strong>en</strong>. De<br />
leerkracht kijkt of alles goed is gekleurd. De<br />
leerkracht vraagt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> of <strong>de</strong> kruisjes
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
65<br />
overe<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> met <strong>de</strong> gekleur<strong>de</strong> plaatjes. Dus<br />
of <strong>de</strong> voorspell<strong>in</strong>g (van <strong>de</strong> leerkracht) is<br />
uitgekom<strong>en</strong>.<br />
Stap 5 gaat vooraf aan het werk<strong>en</strong> met<br />
materiaal <strong>en</strong> / of <strong>de</strong> leerkracht geeft aanvull<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>formatie.<br />
Er wordt on<strong>de</strong>rzocht welk van <strong>de</strong> magnet<strong>en</strong> het<br />
sterkst is. De leerkracht maakt on<strong>de</strong>r ie<strong>de</strong>r van<br />
<strong>de</strong> magnet<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kett<strong>in</strong>g van paperclips. Vooraf<br />
vraagt <strong>de</strong> leerkracht aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> welke<br />
magneet het sterkst zal zijn.<br />
Na het proefje kleur<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> sterkste<br />
magneet rood, <strong>de</strong> iets m<strong>in</strong><strong>de</strong>r sterke oranje <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> m<strong>in</strong>st sterke gro<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> over hun waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Nu is ook <strong>de</strong> juiste geleg<strong>en</strong>heid<br />
om <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te beantwoord<strong>en</strong>.<br />
Zie ook <strong>de</strong> achtergrond<strong>in</strong>formatie.<br />
Opruim<strong>en</strong>: De leerkracht zegt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> waar<br />
ze <strong>de</strong> voorwerp<strong>en</strong> neer mog<strong>en</strong> legg<strong>en</strong><br />
(ont<strong>de</strong>khoek).<br />
Magnet<strong>en</strong> zijn voor k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> geheimz<strong>in</strong>nige voorwerp<strong>en</strong>. Ze hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onzichtbare kracht<br />
waarmee ze an<strong>de</strong>re voorwerp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> aantrekk<strong>en</strong> of afstot<strong>en</strong>. Er zijn veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> magnet<strong>en</strong>.<br />
Lange rechte magnet<strong>en</strong> het<strong>en</strong> staafmagnet<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r zijn er hoefijzervormige magnet<strong>en</strong> <strong>en</strong> ron<strong>de</strong><br />
magnet<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> staafmagneet heeft twee uite<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. Deze uite<strong>in</strong>d<strong>en</strong> noem<strong>en</strong> we <strong>de</strong> Noordpool <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
Zuidpool. Als <strong>de</strong> magneet aan e<strong>en</strong> touwtje wordt gehang<strong>en</strong> zal <strong>de</strong> Noordpool naar het noord<strong>en</strong><br />
wijz<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> Zuidpool naar het zuid<strong>en</strong>. Hierop is <strong>de</strong> werk<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> kompas gebaseerd.<br />
E<strong>en</strong> magneet is niet overal ev<strong>en</strong> sterk. Bij <strong>de</strong> pol<strong>en</strong> is <strong>de</strong> magneet sterk. In het midd<strong>en</strong> is bijna ge<strong>en</strong><br />
aantrekk<strong>in</strong>gskracht. Voorwerp<strong>en</strong> van ijzer of staal blijv<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> magneet klev<strong>en</strong>. Ook nikkel<br />
(munt<strong>en</strong>) wordt door e<strong>en</strong> magneet aangetrokk<strong>en</strong>. Magnet<strong>en</strong> zijn zelf ook van ijzer gemaakt, dus ze<br />
kunn<strong>en</strong> elkaar aantrekk<strong>en</strong>. Ze kunn<strong>en</strong> elkaar ook afstot<strong>en</strong>. Gelijke pol<strong>en</strong> stot<strong>en</strong> elkaar af <strong>en</strong> ongelijke<br />
pol<strong>en</strong> trekk<strong>en</strong> elkaar aan.<br />
Overal om ons he<strong>en</strong> zijn er magnet<strong>en</strong>. In huis v<strong>in</strong>d je e<strong>en</strong>voudige <strong>en</strong> direct zichtbare toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
kast<strong>de</strong>urtjes (aan <strong>de</strong> <strong>en</strong>e kant zit e<strong>en</strong> magneet aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kant e<strong>en</strong> stukje ijzer), <strong>in</strong> speelgoed <strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> koelkast<strong>de</strong>ur. Ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> telefoon, <strong>de</strong> computer, <strong>de</strong> walkman <strong>en</strong> <strong>de</strong> koptelefoon word<strong>en</strong><br />
magnet<strong>en</strong> gebruikt. Hele grote <strong>en</strong> sterke magnet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebruikt om bij e<strong>en</strong><br />
afvalverwerk<strong>in</strong>gsbedrijf afval te scheid<strong>en</strong>. IJzer<strong>en</strong> voorwerp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zo uit het afval getrokk<strong>en</strong>.
Les 3 Bloem<strong>en</strong>feest, op<strong>en</strong> les<br />
Kerndoel 39:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> met zorg om te gaan met het milieu.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
- Ze gebruik<strong>en</strong> bewust hun z<strong>in</strong>tuig<strong>en</strong><br />
- Ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> erover na waarover ze zich het meest verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?<br />
- Zij doet dat omdat ze <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wil lat<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> hoe belangrijk, hoe waar<strong>de</strong>vol natuur<br />
voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is.<br />
- Zij geeft <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> 'opdracht' goed hun og<strong>en</strong>, neus <strong>en</strong> or<strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong>.<br />
- Op e<strong>en</strong> rustig plekje laat ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over hun ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>.<br />
Kerndoel 40:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g veel voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheid<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> hoe ze functioner<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun leefomgev<strong>in</strong>g.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
Ze verwoord<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> die ze waarnem<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> (bloem)bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, <strong>de</strong> geur van bloem<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> plaats waar ze groei<strong>en</strong>.<br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?:<br />
Zij zoekt sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> naar woord<strong>en</strong> om <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> <strong>in</strong> vorm, kleur, 15 nervatuur <strong>en</strong><br />
16 bladrand te b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>.<br />
Zij praat met k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> plant<strong>en</strong> (kleur, geur, vorm) <strong>en</strong> waar ze voorkom<strong>en</strong>.<br />
Kerndoel 41:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> over <strong>de</strong> bouw van plant<strong>en</strong>, dier<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> over <strong>de</strong> vorm <strong>en</strong> functie van hun<br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. ontkiem<strong>en</strong> van zad<strong>en</strong><br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
Ze zaai<strong>en</strong> zaad <strong>en</strong> volg<strong>en</strong> <strong>de</strong> ontkiem<strong>in</strong>g van het zaad <strong>en</strong> <strong>de</strong> groei van het plantje gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong>ige<br />
tijd.<br />
15 Met <strong>de</strong> nervatuur word<strong>en</strong> <strong>de</strong> nerv<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> blad bedoeld. De nervatuur kan verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> zijn.<br />
16 Bladrand<strong>en</strong> zijn ook verschill<strong>en</strong>d. Ze kunn<strong>en</strong> glad of gekarteld zijn, gegolfd of gezaagd.<br />
66
Material<strong>en</strong>:<br />
- Versgeplukte kle<strong>in</strong>e bloem<strong>en</strong><br />
- Keuk<strong>en</strong>rol of papier<strong>en</strong> handdoekjes<br />
- Verlepte bloem<strong>en</strong><br />
- Bosje droogbloem<strong>en</strong><br />
- Bloem<strong>en</strong>pers of zware boek<strong>en</strong><br />
- Boekjes over bloem<strong>en</strong><br />
- Werkblad ‘bloem<strong>en</strong> drog<strong>en</strong>’<br />
- Bakjes om bloemetjes <strong>in</strong> te lat<strong>en</strong> groei<strong>en</strong><br />
- Potgrond<br />
- Bloem<strong>en</strong>zaad ( Oost<strong>in</strong>dische kers, Suzanne <strong>–</strong> met <strong>–</strong> <strong>de</strong>- mooie- og<strong>en</strong>, klimm<strong>en</strong><strong>de</strong> w<strong>in</strong><strong>de</strong>)<br />
- Ou<strong>de</strong> tijdschrift<strong>en</strong>/ fol<strong>de</strong>rs met bloem<strong>en</strong><br />
Lesduur<br />
Totaal: ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
25 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
67<br />
Alle stapp<strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwerp <strong>in</strong>.<br />
Door <strong>de</strong> leerkracht word<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. De<br />
leerkracht vertelt wat er allemaal <strong>in</strong> <strong>de</strong> hoek te<br />
zi<strong>en</strong> is.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om materiaal<br />
rond het on<strong>de</strong>rwerp te verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>; daarbij<br />
kunn<strong>en</strong> ze zelf tot vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
Alle material<strong>en</strong> die <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nodig zoud<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong> zelfstandig<br />
gebruik<strong>en</strong>. Ze moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong>/ruil<strong>en</strong>/l<strong>en</strong><strong>en</strong>. De leerkracht heeft <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>de</strong> opdracht gegev<strong>en</strong> e<strong>en</strong>s te<br />
bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> wat je met al die spulletjes zou<br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> zelf antwoord op hun<br />
vrag<strong>en</strong>. Ze kiez<strong>en</strong> zelf wát ze gaan on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>,<br />
met welk materiaal, <strong>en</strong> hoe: ze formuler<strong>en</strong> zelf<br />
on<strong>de</strong>rzoeksvrag<strong>en</strong>; ze ord<strong>en</strong><strong>en</strong> zelf resultat<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> het werk<br />
neerlegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar <strong>in</strong> <strong>de</strong>
Stap 4<br />
De rapportage<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
68<br />
kr<strong>in</strong>g. Ze vraagt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar ze mee bezig<br />
zijn? Wat heb je al ont<strong>de</strong>kt? Heb je tips voor<br />
an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>? Wat wil je nog gaan<br />
ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>/bekijk<strong>en</strong>/do<strong>en</strong>?<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g<br />
uitwissel<strong>en</strong>.<br />
Belangrijk bij <strong>de</strong>ze stap is dat <strong>de</strong> leerkracht <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> laat ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> wat<br />
het gebruik van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> is of<br />
misschi<strong>en</strong> wel kan zijn. Voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> is er<br />
ook geleg<strong>en</strong>heid tot het stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> leerkracht. Leerkracht loopt rond <strong>en</strong> heeft<br />
e<strong>en</strong> coach<strong>en</strong><strong>de</strong> rol/taak.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong>, trekk<strong>en</strong><br />
conclusies <strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g wat ze hebb<strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong>/gevond<strong>en</strong>/meegemaakt. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> wat ze hebb<strong>en</strong> gemaakt. De leerkracht<br />
stelt vrag<strong>en</strong> zoals: wie heeft hetzelf<strong>de</strong><br />
gevond<strong>en</strong>? Wie heeft wat an<strong>de</strong>rs gevond<strong>en</strong>?<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> of vrag<strong>en</strong> meer <strong>in</strong>formatie<br />
over het on<strong>de</strong>rwerp.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> over het<br />
on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerkracht probeert zoveel<br />
mogelijk antwoord te gev<strong>en</strong>. Ook vertelt <strong>de</strong><br />
leerkracht wat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nog meer hadd<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> met <strong>de</strong> material<strong>en</strong>. Als <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> gebruik hebb<strong>en</strong> gemaakt van <strong>de</strong><br />
bloem<strong>en</strong>pers, zou je dit nog uit kunn<strong>en</strong> legg<strong>en</strong>.<br />
Als er nog ruimte is, zou <strong>de</strong> leerkracht nog wat<br />
bloem<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> pers<strong>en</strong>. Zo niet, dan ev<strong>en</strong>tueel<br />
e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re keer.<br />
Leerkracht gaat met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g<br />
zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hoe alles<br />
opgeruimd moet word<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar we alle<br />
gemaakte d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gaan bewar<strong>en</strong>/<br />
t<strong>en</strong>toonstell<strong>en</strong>?<br />
Leerkracht speelt <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> dag<strong>en</strong> <strong>in</strong> op
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
69<br />
vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> bloem bestaat van b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> naar buit<strong>en</strong> uit stamper(s) <strong>en</strong> bloembo<strong>de</strong>m, meeldrad<strong>en</strong>,<br />
kroonbla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (meestal gekleurd) <strong>en</strong> kelkbla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (meestal gro<strong>en</strong>). De bloembo<strong>de</strong>m is <strong>de</strong><br />
voorzett<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> st<strong>en</strong>gel waarop <strong>de</strong> bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong> vastzitt<strong>en</strong>. De kroonbla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong><br />
door hun opvall<strong>en</strong><strong>de</strong> kleur <strong>en</strong> geur dat <strong>de</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> <strong>de</strong> bloem wet<strong>en</strong> te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
Stampers <strong>en</strong> meeldrad<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gsorgan<strong>en</strong> van <strong>de</strong> plant.<br />
Niet bij alle bloem<strong>en</strong> kun je <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> goed zi<strong>en</strong>. Soms zijn <strong>de</strong> kroonblaadjes aan elkaar<br />
vergroeid, zoals bij het v<strong>in</strong>gerhoedskruid. De bloempjes van <strong>de</strong> klaver zitt<strong>en</strong> dicht teg<strong>en</strong> elkaar aan<br />
als e<strong>en</strong> rond bolletje. Soms vorm<strong>en</strong> veel kle<strong>in</strong>e bloemetjes sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> scherm, zoals bij <strong>de</strong> vlier <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
bereklauw.
Les 3 Bloem<strong>en</strong>feest, geslot<strong>en</strong> les<br />
Kerndoel 40:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g veel voorkom<strong>en</strong><strong>de</strong> plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rscheid<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> <strong>en</strong> ler<strong>en</strong> hoe ze functioner<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun leefomgev<strong>in</strong>g.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
Ze verwoord<strong>en</strong> <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> die ze waarnem<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> (bloem)bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, <strong>de</strong> geur van bloem<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> plaats waar ze groei<strong>en</strong>.<br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?:<br />
Zij zoekt sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> naar woord<strong>en</strong> om <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> <strong>in</strong> vorm, kleur, 17 nervatuur <strong>en</strong><br />
18 bladrand te b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>.<br />
Zij praat met k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> plant<strong>en</strong> (kleur, geur, vorm) <strong>en</strong> waar ze voorkom<strong>en</strong>.<br />
Kerndoel 41:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> over <strong>de</strong> bouw van plant<strong>en</strong>, dier<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> over <strong>de</strong> vorm <strong>en</strong> functie van hun<br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. ontkiem<strong>en</strong> van zad<strong>en</strong><br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
Ze zaai<strong>en</strong> zaad <strong>en</strong> volg<strong>en</strong> <strong>de</strong> ontkiem<strong>in</strong>g van het zaad <strong>en</strong> <strong>de</strong> groei van het plantje gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong>ige<br />
tijd.<br />
Material<strong>en</strong>:<br />
- Versgeplukte kle<strong>in</strong>e bloem<strong>en</strong><br />
- Keuk<strong>en</strong>rol of papier<strong>en</strong> handdoekjes<br />
- Verlepte bloem<strong>en</strong><br />
- Bosje droogbloem<strong>en</strong><br />
- Bloem<strong>en</strong>pers of zware boek<strong>en</strong><br />
- Boekjes over bloem<strong>en</strong><br />
- Werkblad ‘bloem<strong>en</strong> drog<strong>en</strong>’<br />
- Bakjes om bloemetjes <strong>in</strong> te lat<strong>en</strong> groei<strong>en</strong><br />
- Potgrond<br />
- Bloem<strong>en</strong>zaad ( Oost<strong>in</strong>dische kers, Suzanne <strong>–</strong> met <strong>–</strong> <strong>de</strong>- mooie- og<strong>en</strong>, klimm<strong>en</strong><strong>de</strong> w<strong>in</strong><strong>de</strong>)<br />
- Ou<strong>de</strong> tijdschrift<strong>en</strong>/ fol<strong>de</strong>rs met bloem<strong>en</strong><br />
Lesduur<br />
17 Met <strong>de</strong> nervatuur word<strong>en</strong> <strong>de</strong> nerv<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> blad bedoeld. De nervatuur kan verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> zijn.<br />
18 Bladrand<strong>en</strong> zijn ook verschill<strong>en</strong>d. Ze kunn<strong>en</strong> glad of gekarteld zijn, gegolfd of gezaagd.<br />
70
Totaal: ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
De les<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
20 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
71<br />
Alle stapp<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong><br />
De leerkracht bepaalt het on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> geeft er<br />
<strong>in</strong>formatie over.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal. In het midd<strong>en</strong> van <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g staat<br />
e<strong>en</strong> bos(je) bloem<strong>en</strong>. De leerkracht stelt vrag<strong>en</strong>,<br />
zoals: K<strong>en</strong> je <strong>de</strong> nam<strong>en</strong> van <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>? Pluk e<br />
zelf wel e<strong>en</strong>s bloem<strong>en</strong>? Welke bloem<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d je<br />
mooi? Ruik je ook iets aan <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>? Heb je<br />
thuis e<strong>en</strong> tu<strong>in</strong>? Heb je thuis plant<strong>en</strong>bakk<strong>en</strong> met<br />
bloem<strong>en</strong>? Welke bloem<strong>en</strong> groei<strong>en</strong> daar? Wie<br />
verzorgt <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>/ plant<strong>en</strong>bakk<strong>en</strong>? Wanneer geef<br />
je iemand bloem<strong>en</strong> ca<strong>de</strong>au?<br />
Ge<strong>en</strong> spontane verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g.<br />
De leerkracht vertelt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hoe je<br />
snijbloem<strong>en</strong> verzorgt. Bloem<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> water<br />
nodig. Ze zuig<strong>en</strong> het water op door <strong>de</strong> steel.<br />
(plaatje lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>!) Als ze ge<strong>en</strong> water krijg<strong>en</strong><br />
verlepp<strong>en</strong> ze. De leerkracht laat <strong>de</strong> verlepte<br />
bloem<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. De leerkracht vertelt daarna dat<br />
bloem<strong>en</strong> toch mooi kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> ook al geef je<br />
ze ge<strong>en</strong> water. Laat het bosje droogbloem<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht versterkt <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong> (vaak <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> vorm van kookboek<strong>in</strong>structies) <strong>en</strong> schrijft voor<br />
<strong>in</strong> welke vorm ze <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
weergev<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht vertelt dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vandaag<br />
zelf droogbloem<strong>en</strong> gaan mak<strong>en</strong>. De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
krijg<strong>en</strong> ie<strong>de</strong>r twee stukk<strong>en</strong> keuk<strong>en</strong>rol; op één<br />
ervan staat hun naam.<br />
Vervolg<strong>en</strong>s <strong>de</strong>elt <strong>de</strong> leerkracht aan ie<strong>de</strong>r k<strong>in</strong>d<br />
e<strong>en</strong> aantal bloem<strong>en</strong> uit die ze kunn<strong>en</strong> drog<strong>en</strong>.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> legg<strong>en</strong> <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> netjes op hun<br />
stukje keuk<strong>en</strong>rol neer. Als ze dit gedaan hebb<strong>en</strong>,<br />
legg<strong>en</strong> ze het an<strong>de</strong>re stukje keuk<strong>en</strong>rol op <strong>de</strong>
Stap 4<br />
De rapportage<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
72<br />
bloem<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht controleert <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> geeft<br />
conclusies <strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> weer <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g zitt<strong>en</strong> met<br />
hun stukjes keuk<strong>en</strong>rol met daartuss<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
bloem<strong>en</strong>. De leerkracht vraagt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> één<br />
voor één hun pakketje naar haar toe te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerkracht legt <strong>de</strong> pakketjes zelf tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
bloem<strong>en</strong>pers. De leerkracht vertelt dat het wel<br />
één of twee wek<strong>en</strong> kan dur<strong>en</strong> voordat <strong>de</strong><br />
bloem<strong>en</strong> gedroogd zijn. Als <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong><br />
gedroogd zijn, mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ze opplakk<strong>en</strong><br />
op e<strong>en</strong> werkblad.<br />
Stap 5 gaat vooraf aan het werk<strong>en</strong> met<br />
materiaal <strong>en</strong> / of <strong>de</strong> leerkracht geeft aanvull<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>formatie.<br />
Suggesties:<br />
- Het is voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook leuk om te<br />
zi<strong>en</strong> hoe bloemetjes groei<strong>en</strong>. De<br />
leerkracht zaait <strong>in</strong> <strong>de</strong> bakjes met<br />
potgrond bloemzaad dat tot snel<br />
resultaat leidt.<br />
- In <strong>de</strong> klas: laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> collage<br />
mak<strong>en</strong> van plaatjes van bloem<strong>en</strong> uit<br />
tijdschrift<strong>en</strong> <strong>en</strong> fol<strong>de</strong>rs.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> over hun waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Nu is ook <strong>de</strong> juiste geleg<strong>en</strong>heid<br />
om <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te beantwoord<strong>en</strong>.<br />
Zie ook <strong>de</strong> achtergrond<strong>in</strong>formatie.<br />
Opruim<strong>en</strong>: De leerkracht zegt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> waar<br />
ze <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>pers neer mog<strong>en</strong> zett<strong>en</strong> (<strong>de</strong><br />
klas,want moet op e<strong>en</strong> warme plek zijn). De<br />
leerkracht zegt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> waar ze <strong>de</strong><br />
overgeblev<strong>en</strong> bloem<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> neerlegg<strong>en</strong><br />
(ont<strong>de</strong>khoek).
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
E<strong>en</strong> bloem bestaat van b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> naar buit<strong>en</strong> uit stamper(s) <strong>en</strong> bloembo<strong>de</strong>m, meeldrad<strong>en</strong>,<br />
kroonbla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (meestal gekleurd) <strong>en</strong> kelkbla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (meestal gro<strong>en</strong>). De bloembo<strong>de</strong>m is <strong>de</strong><br />
voorzett<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> st<strong>en</strong>gel waarop <strong>de</strong> bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oem<strong>de</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong> vastzitt<strong>en</strong>. De kroonbla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong><br />
door hun opvall<strong>en</strong><strong>de</strong> kleur <strong>en</strong> geur dat <strong>de</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> <strong>de</strong> bloem wet<strong>en</strong> te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
Stampers <strong>en</strong> meeldrad<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> voortplant<strong>in</strong>gsorgan<strong>en</strong> van <strong>de</strong> plant.<br />
Niet bij alle bloem<strong>en</strong> kun je <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> goed zi<strong>en</strong>. Soms zijn <strong>de</strong> kroonblaadjes aan elkaar<br />
vergroeid, zoals bij het v<strong>in</strong>gerhoedskruid. De bloempjes van <strong>de</strong> klaver zitt<strong>en</strong> dicht teg<strong>en</strong> elkaar aan<br />
als e<strong>en</strong> rond bolletje. Soms vorm<strong>en</strong> veel kle<strong>in</strong>e bloemetjes sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> scherm, zoals bij <strong>de</strong> vlier <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
bereklauw.<br />
73
Les 4 Zet ‘m op, op<strong>en</strong> les<br />
Kerndoel 39:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> met zorg om te gaan met het milieu.<br />
Wat do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>?:<br />
- Ze gebruik<strong>en</strong> bewust hun z<strong>in</strong>tuig<strong>en</strong><br />
- Ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> erover na waarover ze zich het meest verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
Wat doet <strong>de</strong> leraar?<br />
- Zij doet dat omdat ze <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wil lat<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> hoe belangrijk, hoe waar<strong>de</strong>vol natuur<br />
voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is.<br />
- Zij geeft <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> 'opdracht' goed hun og<strong>en</strong>, neus <strong>en</strong> or<strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong>.<br />
- Op e<strong>en</strong> rustig plekje laat ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over hun ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong>.<br />
Kerndoel 44:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> bij product<strong>en</strong> uit hun eig<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g relaties te legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> werk<strong>in</strong>g, <strong>de</strong><br />
vorm <strong>en</strong> het materiaalgebruik.<br />
Kerndoel 45:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor technische problem<strong>en</strong> te ontwerp<strong>en</strong>, <strong>de</strong>ze uit te voer<strong>en</strong> <strong>en</strong> te<br />
evaluer<strong>en</strong>.<br />
Material<strong>en</strong>:<br />
- Boekjes over kamper<strong>en</strong><br />
- T<strong>en</strong>tstokk<strong>en</strong><br />
- Scheerlijn<strong>en</strong><br />
- Har<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
- An<strong>de</strong>re kampeerspull<strong>en</strong><br />
- Touw<strong>en</strong><br />
- Lapp<strong>en</strong><br />
Lesduur:<br />
Totaal ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
De les:<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
74<br />
Alle stapp<strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> het on<strong>de</strong>rwerp <strong>in</strong>.<br />
Door <strong>de</strong> leerkracht word<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. De
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong> leerkracht vertelt wat er allemaal <strong>in</strong> <strong>de</strong> hoek te<br />
zi<strong>en</strong> is. De leerkracht leest e<strong>en</strong> boekje voor over<br />
kamper<strong>en</strong>.<br />
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
20 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
75<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om materiaal<br />
rond het on<strong>de</strong>rwerp te verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>; daarbij<br />
kunn<strong>en</strong> ze zelf tot vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
Alle material<strong>en</strong> die <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nodig zoud<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong> zelfstandig<br />
gebruik<strong>en</strong>. Ze moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong>/ruil<strong>en</strong>/l<strong>en</strong><strong>en</strong>. De leerkracht heeft <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>de</strong> opdracht gegev<strong>en</strong> e<strong>en</strong>s te<br />
bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> wat je met al die spulletjes zou<br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> zelf antwoord op hun<br />
vrag<strong>en</strong>. Ze kiez<strong>en</strong> zelf wát ze gaan on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>,<br />
met welk materiaal, <strong>en</strong> hoe: ze formuler<strong>en</strong> zelf<br />
on<strong>de</strong>rzoeksvrag<strong>en</strong>; ze ord<strong>en</strong><strong>en</strong> zelf resultat<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> het werk<br />
neerlegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
kr<strong>in</strong>g. Ze vraagt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar ze mee bezig<br />
zijn? Wat heb je al ont<strong>de</strong>kt? Heb je tips voor<br />
an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>? Wat wil je nog gaan<br />
ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>/bekijk<strong>en</strong>/do<strong>en</strong>? De leerkracht geeft<br />
aan dat het leuk is als ze e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g mak<strong>en</strong><br />
van hun constructie.<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>g<br />
uitwissel<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan weer aan <strong>de</strong> slag.<br />
Belangrijk bij <strong>de</strong>ze stap is dat <strong>de</strong> leerkracht <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> laat ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> wat<br />
het gebruik van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> material<strong>en</strong> is of<br />
misschi<strong>en</strong> wel kan zijn. Voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> is er<br />
ook geleg<strong>en</strong>heid tot het stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong> aan<br />
<strong>de</strong> leerkracht. Leerkracht loopt rond <strong>en</strong> heeft<br />
e<strong>en</strong> coach<strong>en</strong><strong>de</strong> rol/taak.<br />
Stap 4 De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong>, trekk<strong>en</strong><br />
conclusies <strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.
De rapportage<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
76<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g wat ze hebb<strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong>/gevond<strong>en</strong>/meegemaakt. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> wat ze hebb<strong>en</strong> gemaakt. De leerkracht<br />
stelt vrag<strong>en</strong> zoals: wie heeft hetzelf<strong>de</strong><br />
gevond<strong>en</strong>? Wie heeft wat an<strong>de</strong>rs gevond<strong>en</strong>? Als<br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> gebruik hebb<strong>en</strong> gemaakt van<br />
het werkblad, kan <strong>de</strong> leerkracht hierop wijz<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> dit lat<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> of vrag<strong>en</strong> meer <strong>in</strong>formatie<br />
over het on<strong>de</strong>rwerp.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> over het<br />
on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerkracht probeert zoveel<br />
mogelijk antwoord te gev<strong>en</strong>. Ook vertelt <strong>de</strong><br />
leerkracht wat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nog meer hadd<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> met <strong>de</strong> material<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht stelt voor dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
plattegrond mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> camp<strong>in</strong>g. Op e<strong>en</strong> vel<br />
laat hij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> camp<strong>in</strong>g natek<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Leerkracht gaat met <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g<br />
zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> hoe alles<br />
opgeruimd moet word<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar we alle<br />
gemaakte d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gaan bewar<strong>en</strong>/<br />
t<strong>en</strong>toonstell<strong>en</strong>?<br />
Leerkracht speelt <strong>de</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> dag<strong>en</strong> <strong>in</strong> op<br />
vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Alle traditionele t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn geconstrueerd met stokk<strong>en</strong>, doek <strong>en</strong> scheerlijn<strong>en</strong>, d<strong>en</strong>k aan <strong>de</strong> wigwams<br />
<strong>en</strong> tipi’s van <strong>de</strong> Indian<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Bedoeï<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>in</strong> Noord <strong>–</strong> Afrika.<br />
De e<strong>en</strong>voudigste vorm <strong>en</strong> constructie van e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t is te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong>:<br />
twee pal<strong>en</strong> rechtop, e<strong>en</strong> noklat daartuss<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar het t<strong>en</strong>tdoek overhe<strong>en</strong>. Variant<strong>en</strong> hierop zijn <strong>de</strong><br />
t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met twee stokk<strong>en</strong> extra aan <strong>de</strong> voorkant om e<strong>en</strong> soort voort<strong>en</strong>tje te mak<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />
variant is <strong>de</strong> driehoekige t<strong>en</strong>t met <strong>de</strong> luifel aan <strong>de</strong> zijkant.<br />
Om te voorkom<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> strak gespann<strong>en</strong> scheerlijn<strong>en</strong> brek<strong>en</strong> of dat het doek scheurt door uitzett<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> krimp<strong>en</strong> is er vaak e<strong>en</strong> elastiek aan het uite<strong>in</strong><strong>de</strong> van e<strong>en</strong> scheerlijn bevestigd. Sommige lagere<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t zijn zelfs met elastiek<strong>en</strong> vastgezet.
De meeste t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn teg<strong>en</strong>woordig dubbeldaks, zodat ze zelfs voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> bescherm<strong>in</strong>g bied<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
zeer kou<strong>de</strong> strek<strong>en</strong>. In dit soort gebied<strong>en</strong> wordt vaak gebruikgemaakt van t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met gebog<strong>en</strong>, licht<br />
kunststofframe waarbij <strong>de</strong> uitgeki<strong>en</strong><strong>de</strong> vorm <strong>en</strong> spann<strong>in</strong>g ervoor zorgt dat <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t alle<strong>en</strong> nog maar<br />
aan <strong>de</strong> grond hoeft te word<strong>en</strong> bevestigd. De bolle vorm zorgt voor e<strong>en</strong> optimale verhoud<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong>houd <strong>en</strong> oppervlakte. Het is belangrijk <strong>de</strong> oppervlakte van e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t zo kle<strong>in</strong> mogelijk te houd<strong>en</strong>, om<br />
zo m<strong>in</strong> mogelijk warmte te verliez<strong>en</strong>.<br />
Er zijn teg<strong>en</strong>woordig ook opblaasbare t<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Deze zijn koepelvormig <strong>en</strong> <strong>de</strong> t<strong>en</strong>tstokk<strong>en</strong> bestaan uit<br />
twee dikke ‘slang<strong>en</strong>’ waar<strong>in</strong> lucht wordt gepompt, zodat ze heel stevig word<strong>en</strong>. E twee slang<strong>en</strong><br />
kruis<strong>en</strong> elkaar <strong>in</strong> <strong>de</strong> nok. De slang<strong>en</strong> e<strong>in</strong>dig<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> hoek<strong>en</strong> van <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t bij het grondzeil <strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
op die punt<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> grond vastgezet. Zo’n t<strong>en</strong>t bestaat uit één stuk: t<strong>en</strong>tdoek <strong>en</strong> grondzeil zitt<strong>en</strong><br />
aan elkaar.<br />
T<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor grotere ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> constructies hebb<strong>en</strong>. Vaak drag<strong>en</strong> één<br />
of twee grote pal<strong>en</strong> <strong>de</strong> hele t<strong>en</strong>t. E<strong>en</strong> grondzeil is er meestal niet. Wel ligt er soms e<strong>en</strong> vloer <strong>in</strong> van<br />
hout<strong>en</strong> vlon<strong>de</strong>rs.<br />
77
Les 4 Zet ‘m op, geslot<strong>en</strong> les<br />
Kerndoel 44:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> bij product<strong>en</strong> uit hun eig<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g relaties te legg<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> werk<strong>in</strong>g, <strong>de</strong><br />
vorm <strong>en</strong> het materiaalgebruik.<br />
Kerndoel 45:<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor technische problem<strong>en</strong> te ontwerp<strong>en</strong>, <strong>de</strong>ze uit te voer<strong>en</strong> <strong>en</strong> te<br />
evaluer<strong>en</strong>.<br />
Lesdoel<strong>en</strong>:<br />
- De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>: pal<strong>en</strong> (stokk<strong>en</strong>, buiz<strong>en</strong>),<br />
t<strong>en</strong>tdoek, har<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, scheerlijn<strong>en</strong>, grondzeil.<br />
- De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> dat je e<strong>en</strong> har<strong>in</strong>g schu<strong>in</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond moet slaan.<br />
- De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stok rechtop zett<strong>en</strong> met behulp van scheerlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> har<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
- De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige t<strong>en</strong>t mak<strong>en</strong>.<br />
Material<strong>en</strong>:<br />
- Boekjes over kamper<strong>en</strong><br />
- (T<strong>en</strong>t)stokk<strong>en</strong><br />
- Scheerlijn<strong>en</strong><br />
- Har<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
- An<strong>de</strong>re kampeerspull<strong>en</strong><br />
- Blad ‘zet ‘m op’<br />
- Groot vel<br />
Lesduur:<br />
Totaal ongeveer 60 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
De les<br />
Stap 1<br />
Introductie<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
78<br />
Alle stapp<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong><br />
De leerkracht bepaalt het on<strong>de</strong>rwerp <strong>en</strong> geeft er<br />
<strong>in</strong>formatie over.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal. De leerkracht laat <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> aantal kampeerartikel<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. De leerkracht<br />
vertelt dat je <strong>de</strong>ze spull<strong>en</strong> gebruikt om mee te<br />
kamper<strong>en</strong>. De leerkracht vertelt wat het<br />
allemaal is. De leerkracht vraagt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>
Stap 2<br />
Vrije exploratie<br />
15 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 3<br />
On<strong>de</strong>rzoek<br />
15 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 4<br />
De rapportage<br />
10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Stap 5<br />
Extra <strong>in</strong>formatie<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
79<br />
naar hun kampeerervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Ge<strong>en</strong> spontane verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g.<br />
De leerkracht laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hoe je e<strong>en</strong><br />
stok rechtop kan zett<strong>en</strong>.<br />
- Probeer <strong>de</strong> stok zon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g<br />
rechtop te lat<strong>en</strong> staan. Dit lukt natuurlijk<br />
niet. B<strong>in</strong>d vervolg<strong>en</strong>s drie scheerlijn<strong>en</strong><br />
aan <strong>de</strong> punt van <strong>de</strong> stok. Vraag drie<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> stok rechtop te houd<strong>en</strong><br />
door <strong>de</strong> touw<strong>en</strong> strak te spann<strong>en</strong>. De<br />
leerkracht vertelt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hoe ze<br />
moet<strong>en</strong> gaan staan, zodat <strong>de</strong> stok blijft<br />
staan. Vervolg<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong> ze <strong>de</strong><br />
scheerlijn<strong>en</strong> met har<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond<br />
stek<strong>en</strong> (dit do<strong>en</strong> drie an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>).<br />
Vertel <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong> har<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
grond moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gestok<strong>en</strong><br />
(schu<strong>in</strong>).<br />
De leerkracht versterkt <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong> (vaak <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> vorm van kookboek<strong>in</strong>structies) <strong>en</strong> schrijft voor<br />
<strong>in</strong> welke vorm ze <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
weergev<strong>en</strong>.<br />
De leerkracht <strong>de</strong>elt <strong>de</strong> material<strong>en</strong> uit <strong>in</strong><br />
groepjes. Stap voor stap do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat<br />
<strong>de</strong> leerkracht zegt. Zie stap 2.<br />
De leerkracht controleert <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> <strong>en</strong> geeft<br />
conclusies <strong>en</strong> toepass<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
De leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>en</strong> op e<strong>en</strong> blad hun<br />
constructies. Alle tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g sam<strong>en</strong> word<strong>en</strong> op<br />
één groot vel geplakt <strong>en</strong> opgehang<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
ont<strong>de</strong>khoek.<br />
Stap 5 gaat vooraf aan het werk<strong>en</strong> met<br />
materiaal <strong>en</strong> / of <strong>de</strong> leerkracht geeft aanvull<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>formatie.<br />
De leerkracht leest e<strong>en</strong> verhaal voor over<br />
kamper<strong>en</strong>.
Stap 6<br />
Afsluit<strong>in</strong>g<br />
5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong><br />
Achtergrond<strong>in</strong>formatie<br />
80<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> over hun waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Nu is ook <strong>de</strong> juiste geleg<strong>en</strong>heid<br />
om <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te beantwoord<strong>en</strong>.<br />
Zie ook <strong>de</strong> achtergrond<strong>in</strong>formatie.<br />
Opruim<strong>en</strong>: De leerkracht zegt <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> waar<br />
ze <strong>de</strong> voorwerp<strong>en</strong> neer mog<strong>en</strong> legg<strong>en</strong><br />
(ont<strong>de</strong>khoek).<br />
Alle traditionele t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn geconstrueerd met stokk<strong>en</strong>, doek <strong>en</strong> scheerlijn<strong>en</strong>, d<strong>en</strong>k aan <strong>de</strong> wigwams<br />
<strong>en</strong> tipi’s van <strong>de</strong> Indian<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Bedoeï<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>in</strong> Noord <strong>–</strong> Afrika.<br />
De e<strong>en</strong>voudigste vorm <strong>en</strong> constructie van e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t is te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>l<strong>en</strong>:<br />
twee pal<strong>en</strong> rechtop, e<strong>en</strong> noklat daartuss<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar het t<strong>en</strong>tdoek overhe<strong>en</strong>. Variant<strong>en</strong> hierop zijn <strong>de</strong><br />
t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met twee stokk<strong>en</strong> extra aan <strong>de</strong> voorkant om e<strong>en</strong> soort voort<strong>en</strong>tje te mak<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />
variant is <strong>de</strong> driehoekige t<strong>en</strong>t met <strong>de</strong> luifel aan <strong>de</strong> zijkant.<br />
Om te voorkom<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> strak gespann<strong>en</strong> scheerlijn<strong>en</strong> brek<strong>en</strong> of dat het doek scheurt door uitzett<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> krimp<strong>en</strong> is er vaak e<strong>en</strong> elastiek aan het uite<strong>in</strong><strong>de</strong> van e<strong>en</strong> scheerlijn bevestigd. Sommige lagere<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t zijn zelfs met elastiek<strong>en</strong> vastgezet.<br />
De meeste t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn teg<strong>en</strong>woordig dubbeldaks, zodat ze zelfs voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> bescherm<strong>in</strong>g bied<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
zeer kou<strong>de</strong> strek<strong>en</strong>. In dit soort gebied<strong>en</strong> wordt vaak gebruikgemaakt van t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met gebog<strong>en</strong>, licht<br />
kunststofframe waarbij <strong>de</strong> uitgeki<strong>en</strong><strong>de</strong> vorm <strong>en</strong> spann<strong>in</strong>g ervoor zorgt dat <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t alle<strong>en</strong> nog maar<br />
aan <strong>de</strong> grond hoeft te word<strong>en</strong> bevestigd. De bolle vorm zorgt voor e<strong>en</strong> optimale verhoud<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong>houd <strong>en</strong> oppervlakte. Het is belangrijk <strong>de</strong> oppervlakte van e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t zo kle<strong>in</strong> mogelijk te houd<strong>en</strong>, om<br />
zo m<strong>in</strong> mogelijk warmte te verliez<strong>en</strong>.<br />
Er zijn teg<strong>en</strong>woordig ook opblaasbare t<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Deze zijn koepelvormig <strong>en</strong> <strong>de</strong> t<strong>en</strong>tstokk<strong>en</strong> bestaan uit<br />
twee dikke ‘slang<strong>en</strong>’ waar<strong>in</strong> lucht wordt gepompt, zodat ze heel stevig word<strong>en</strong>. E twee slang<strong>en</strong><br />
kruis<strong>en</strong> elkaar <strong>in</strong> <strong>de</strong> nok. De slang<strong>en</strong> e<strong>in</strong>dig<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> hoek<strong>en</strong> van <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t bij het grondzeil <strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
op die punt<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> grond vastgezet. Zo’n t<strong>en</strong>t bestaat uit één stuk: t<strong>en</strong>tdoek <strong>en</strong> grondzeil zitt<strong>en</strong><br />
aan elkaar.<br />
T<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor grotere ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> constructies hebb<strong>en</strong>. Vaak drag<strong>en</strong> één<br />
of twee grote pal<strong>en</strong> <strong>de</strong> hele t<strong>en</strong>t. E<strong>en</strong> grondzeil is er meestal niet. Wel ligt er soms e<strong>en</strong> vloer <strong>in</strong> van<br />
hout<strong>en</strong> vlon<strong>de</strong>rs.
5. Klasse observatielijst<strong>en</strong> + theorie welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> & betrokk<strong>en</strong>heid<br />
De observaties zijn verricht aan <strong>de</strong> hand van e<strong>en</strong> observatie <strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t dat is beschrev<strong>en</strong> <strong>in</strong> Els<br />
Vand<strong>en</strong>bussche, Mar<strong>in</strong>a Kog, Luk Depondt, Ferre Laevers (1995) E<strong>en</strong> procesgericht k<strong>in</strong>dvolgsysteem<br />
voor kleuters, Leuv<strong>en</strong>, C<strong>en</strong>trum voor Ervar<strong>in</strong>gsgericht On<strong>de</strong>rwijs . Door het observer<strong>en</strong> van <strong>de</strong> less<strong>en</strong><br />
heb ik gezocht naar antwoord<strong>en</strong> op <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong>:<br />
o On<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> van <strong>de</strong> effect<strong>en</strong> van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> natuur/ techniek less<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal.<br />
o Deelname door 2 groep<strong>en</strong>: 1 groep op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> & 1 groep geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
buit<strong>en</strong>lokaal<br />
o Hoe groot is <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid <strong>in</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> of geslot<strong>en</strong> les?<br />
o Hoe groot is het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> of geslot<strong>en</strong> les?<br />
Scre<strong>en</strong><strong>in</strong>g van <strong>de</strong> klasgroep vanuit vijf niveaus (Vorm B)<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
De mate van welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> geeft aan hoe zij het mak<strong>en</strong> op het emotionele vlak. Gaan zij<br />
gebukt on<strong>de</strong>r emotioneel belast<strong>en</strong><strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> of stek<strong>en</strong> zij goed <strong>in</strong> hun vel? V<strong>in</strong>dt e<strong>en</strong> gave<br />
emotionele ontwikkel<strong>in</strong>g plaats?<br />
Omschrijv<strong>in</strong>g<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> (<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>) die <strong>in</strong> e<strong>en</strong> toestand van welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> verker<strong>en</strong>, voel<strong>en</strong> zich ‘als e<strong>en</strong> vis <strong>in</strong><br />
het water’. Ze zijn gelukkig <strong>en</strong> ton<strong>en</strong> dit ook. Ze stell<strong>en</strong> zich op<strong>en</strong>, ontvankelijk <strong>en</strong> soepel op naar <strong>de</strong><br />
omgev<strong>in</strong>g. E<strong>en</strong> toestand van welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> br<strong>en</strong>gt zelfvertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed zelfwaar<strong>de</strong>gevoel met<br />
zich mee alsook e<strong>en</strong> fl<strong>in</strong>ke dosis weerbaarheid. Ze durv<strong>en</strong> zichzelf te zijn, voor zichzelf opkom<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> het lev<strong>en</strong> aan. Ze stral<strong>en</strong> vitaliteit <strong>en</strong> tegelijk ontspann<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>in</strong>nerlijke rust uit. De hoofdtoon<br />
van het bestaan is g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>. Ze belev<strong>en</strong> plezier, hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong>ugd aan elkaar <strong>en</strong> aan <strong>de</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r<br />
hebb<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> soepel <strong>en</strong> vlot contact met zichzelf: met eig<strong>en</strong> behoeft<strong>en</strong>, nod<strong>en</strong>, w<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, gevoel<strong>en</strong>s<br />
<strong>en</strong> gedacht<strong>en</strong>.<br />
…<br />
Signaler<strong>en</strong> van welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
- Op<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> ontvankelijkheid<br />
- Soepelheid, flexibiliteit<br />
- Zelfvertrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfwaar<strong>de</strong>gevoel<br />
- Weerbaarheid, assertiviteit<br />
- Vitaliteit<br />
- Ontspann<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>in</strong>nerlijke rust<br />
- T<strong>en</strong> volle kunn<strong>en</strong> g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong><br />
- In contact met zichzelf<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
81
De mate waar<strong>in</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas al dan niet betrokk<strong>en</strong> zijn, geeft aan hoe zij het mak<strong>en</strong> op het vlak<br />
van hun ontwikkel<strong>in</strong>g. Zijn <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> groei of staan <strong>de</strong> stil? Profiter<strong>en</strong> zij van het milieu waar<strong>in</strong> zij<br />
zich bev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> of gaat dat aan h<strong>en</strong> voorbij?<br />
Omschrijv<strong>in</strong>g<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid heeft niet te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd van <strong>de</strong> activiteit maar met <strong>de</strong> kwaliteit ervan. Wie<br />
betrokk<strong>en</strong>heid wil observer<strong>en</strong> kijkt dus niet (op <strong>de</strong> eerste plaats) naar: waarmee speelt <strong>de</strong> kleuter,<br />
doet <strong>de</strong> kleuter het goed, pass<strong>en</strong> zijn prestaties bij zijn leeftijd?<br />
We sprek<strong>en</strong> van betrokk<strong>en</strong>heid als k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> (<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>) <strong>in</strong>t<strong>en</strong>s bezig zijn. Ze bev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> zich <strong>in</strong><br />
e<strong>en</strong> bijzon<strong>de</strong>re toestand. Zij zijn geconc<strong>en</strong>treerd <strong>en</strong> gedrev<strong>en</strong> om met <strong>de</strong> activiteit aan <strong>de</strong> slag te<br />
blijv<strong>en</strong>. Zij voel<strong>en</strong> zich van b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>uit gemotiveerd om ver<strong>de</strong>r te do<strong>en</strong> omdat <strong>de</strong> activiteit tegemoet<br />
komt aan wat zij will<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong>, m.a.w. aan hun exploratiedrang: hun wil om iets te<br />
begrijp<strong>en</strong> <strong>en</strong> te beheers<strong>en</strong>, om greep te krijg<strong>en</strong> op <strong>de</strong> werkelijkheid, om te experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>, om<br />
nieuwe d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> te bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>.<br />
De ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> die met betrokk<strong>en</strong> activiteit gepaard gaan, zijn <strong>in</strong>t<strong>en</strong>s. Er is ge<strong>en</strong> vervel<strong>in</strong>g, noch<br />
frustratie. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong><strong>in</strong>g, g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> <strong>en</strong> gaan er met heel hun wez<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie<br />
teg<strong>en</strong>aan.<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid komt alle<strong>en</strong> voor <strong>in</strong> het smalle gebied tuss<strong>en</strong> ‘al <strong>–</strong> kunn<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> ‘nog <strong>–</strong>net <strong>–</strong> niet -<br />
kunn<strong>en</strong>’ of ‘al <strong>–</strong> begrijp<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> ‘nog <strong>–</strong> net <strong>–</strong> niet <strong>–</strong> begrijp<strong>en</strong>’. De activiteit is niet te makkelijk, ook niet<br />
te moeilijk. Het aanbod van het materiaal moet daarvoor aangepast zijn aan het niveau van ie<strong>de</strong>re<br />
kleuter. Pas dan kan m<strong>en</strong> zich beweg<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> gr<strong>en</strong>s van zijn mogelijkhed<strong>en</strong>, <strong>in</strong> <strong>de</strong> zone van <strong>de</strong><br />
naaste ontwikkel<strong>in</strong>g. Al <strong>de</strong>ze k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> dat ver<strong>de</strong>re ontwikkel<strong>in</strong>g reëel te verwacht<strong>en</strong><br />
is.<br />
Betrokk<strong>en</strong>heidsignal<strong>en</strong><br />
- Conc<strong>en</strong>tratie<br />
- Energie<br />
- Complexiteit <strong>en</strong> creativiteit<br />
- Mimiek <strong>en</strong> houd<strong>in</strong>g<br />
- Persist<strong>en</strong>tie (kleuters lat<strong>en</strong> hun activiteit niet makkelijk los)<br />
- Nauwkeurigheid<br />
- Reactietijd<br />
- Verwoord<strong>in</strong>g<br />
- Voldo<strong>en</strong><strong>in</strong>g<br />
Vijf niveaus van welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Niveau 1: uitgesprok<strong>en</strong> laag welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Niveau 2: laag welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Niveau 3: wissel<strong>en</strong>d welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> of eer<strong>de</strong>r neutraal<br />
82
Niveau 4: hoog welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Niveau 5: uitgesprok<strong>en</strong> hoog welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Vijf niveaus van betrokk<strong>en</strong>heid<br />
Niveau 1: we<strong>in</strong>ig tot ge<strong>en</strong> activiteit<br />
Niveau 2: mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van on<strong>de</strong>rbrok<strong>en</strong> activiteit of sporadisch activiteit<br />
Niveau 3: m<strong>in</strong> of meer aangehoud<strong>en</strong> activiteit of we<strong>in</strong>ig <strong>in</strong>t<strong>en</strong>se activiteit<br />
Niveau 4: activiteit met <strong>in</strong>t<strong>en</strong>se mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> of vrij <strong>in</strong>t<strong>en</strong>se activiteit<br />
Niveau 5: volgehoud<strong>en</strong> <strong>in</strong>t<strong>en</strong>se activiteit<br />
Instructie bij het <strong>in</strong>vull<strong>en</strong> van vorm B<br />
- Op basis van <strong>de</strong> <strong>in</strong>drukk<strong>en</strong> van <strong>de</strong> voorbije twee wek<strong>en</strong> overloopt m<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rustig mom<strong>en</strong>t<br />
alle kleuters <strong>en</strong> probeert h<strong>en</strong> e<strong>en</strong> score te gev<strong>en</strong>. Als m<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> kleuter nog twijfelt,<br />
omcirkelt m<strong>en</strong> het vraagtek<strong>en</strong><br />
Tuss<strong>en</strong>waard<strong>en</strong> scor<strong>en</strong><br />
In <strong>de</strong> regel k<strong>en</strong>t m<strong>en</strong> per kleuter één schaalwaar<strong>de</strong> toe. Soms voelt m<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wel <strong>de</strong> nood om aan<br />
e<strong>en</strong> kleuter twee schaalwaard<strong>en</strong> te gev<strong>en</strong>; bijv. niveau 3 <strong>en</strong> 4. Dit kan m<strong>en</strong> do<strong>en</strong> omdat m<strong>en</strong> v<strong>in</strong>dt<br />
dat <strong>de</strong> kleuter vaak schommelt tuss<strong>en</strong> die twee schaalwaard<strong>en</strong> of omdat <strong>de</strong> score zich erg<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong><br />
die twee waard<strong>en</strong> bev<strong>in</strong>dt. In die gevall<strong>en</strong> omcirkelt m<strong>en</strong> <strong>de</strong> waard<strong>en</strong> die het meest voorkom<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
verb<strong>in</strong>dt ze met elkaar. In extreme gevall<strong>en</strong>, wanneer <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid van e<strong>en</strong> kleuter heel sterk<br />
schommelt, kan m<strong>en</strong> zelfs meer dan twee waard<strong>en</strong> aanduid<strong>en</strong>.<br />
5.1 Scre<strong>en</strong><strong>in</strong>g<br />
NB : On<strong>de</strong>rstreepte nam<strong>en</strong> zijn oudste kleuters!<br />
Les 1 Op<strong>en</strong> les Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
D.(afwezig) ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
83
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
A. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
K. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
I. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
84
Les 1 Geslot<strong>en</strong> les Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C.(afwezig) ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
O. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
G. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
87
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
J. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
88
Les 2 Op<strong>en</strong> les Magnet<strong>en</strong><br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
A. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
K. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
I. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
90
Les 2 Geslot<strong>en</strong> les Magnet<strong>en</strong><br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
93
O. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
G. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
J. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
94
Les 3 Op<strong>en</strong> les Bloem<strong>en</strong>feest<br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
A. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
K. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
I. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
97
100
Les 3 Geslot<strong>en</strong> les Bloem<strong>en</strong>feest<br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
O. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
G. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
101
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
J. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
102
103
Les 4 Op<strong>en</strong> les Zet ‘m op<br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
A. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
R. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
K. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
I. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
104
105
106
107
108
109
110
Les 4 Geslot<strong>en</strong> les Zet ‘m op<br />
Naam Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
N. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
B. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
M. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
O. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
G. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
E. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
Y. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
111
S. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
L. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
D. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
F. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
J. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
C. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
T. ? 1 2 3 4 5 ? 1 2 3 4 5<br />
112
113
114
115
116
117
Conclusies na <strong>de</strong> klasscre<strong>en</strong><strong>in</strong>g<br />
Bij het <strong>in</strong>terpreter<strong>en</strong> of verwerk<strong>en</strong> van <strong>de</strong> scores kan m<strong>en</strong> gebruik mak<strong>en</strong> van drie kleur<strong>en</strong>:<br />
KLEUR VORM B<br />
Rood Score 1 <strong>en</strong> 2<br />
Geel Score 3 of ?<br />
Gro<strong>en</strong> Score 4 <strong>en</strong> 5<br />
- E<strong>en</strong> score 1 <strong>en</strong> 2 (Vorm B) op welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> of betrokk<strong>en</strong>heid is problematisch<br />
o Vanuit betrokk<strong>en</strong>heid: <strong>de</strong>ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> profiter<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> van het aanbod of het<br />
aanbod is onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> op h<strong>en</strong> afgestemd. Ze zijn gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> e<strong>en</strong> klasdag we<strong>in</strong>ig<br />
z<strong>in</strong>vol bezig. Ze zijn bijgevolg niet of nauwelijks <strong>in</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
o Vanuit welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>: ze voel<strong>en</strong> zich niet goed <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas, zijn niet gelukkig. Deze<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> behoev<strong>en</strong> onmid<strong>de</strong>llijk onze grootste zorg. Dit kan m<strong>en</strong> aangev<strong>en</strong> door op<br />
<strong>de</strong> klasscre<strong>en</strong><strong>in</strong>g hun nam<strong>en</strong> te on<strong>de</strong>rstrep<strong>en</strong> of te marker<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ro<strong>de</strong> kleur.<br />
Voor <strong>de</strong>ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaat m<strong>en</strong> over naar stap 2 van het k<strong>in</strong>dvolgsysteem: <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>dividuele observatie <strong>en</strong> analyse.<br />
- K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> die <strong>in</strong> <strong>de</strong> kolom niveau 3 scor<strong>en</strong> op welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> of betrokk<strong>en</strong>heid zijn ook niet<br />
zon<strong>de</strong>r risico. Ze gedij<strong>en</strong> niet echt goed. Ook voor <strong>de</strong>ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> is het aanbod onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
op h<strong>en</strong> afgestemd. Hun ontwikkel<strong>in</strong>g dreigt stil te vall<strong>en</strong>. Ook voor <strong>de</strong>ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> moet m<strong>en</strong><br />
maatregel<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> die h<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> hoger niveau van welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> of h<strong>en</strong><br />
meer ontwikkel<strong>in</strong>gskans<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>. Op <strong>de</strong> klasscre<strong>en</strong><strong>in</strong>g kan m<strong>en</strong> ze marker<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> oranje<br />
kleur.<br />
- Kleuters bij wie m<strong>en</strong> nog onvoldo<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie heeft om welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> of betrokk<strong>en</strong>heid <strong>in</strong><br />
te schatt<strong>en</strong>, moet m<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r observer<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong> er niet uitkomt <strong>en</strong> ge<strong>en</strong> hoogte krijgt<br />
van h<strong>en</strong>, kan het z<strong>in</strong>vol zijn ook voor h<strong>en</strong> naar stap 2 over te gaan. Op het formulier kan m<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> nam<strong>en</strong> van <strong>de</strong>ze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s met e<strong>en</strong> oranje kleur aangev<strong>en</strong>.<br />
- Kleuters die e<strong>en</strong> score 4-5 kreg<strong>en</strong> op welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> èn betrokk<strong>en</strong>heid, markeert m<strong>en</strong> met<br />
gro<strong>en</strong>. Over h<strong>en</strong> maakt m<strong>en</strong> zich (voorlopig) ge<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>.<br />
Verband tuss<strong>en</strong> welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>heid<br />
Wanneer m<strong>en</strong> nagaat of <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> die laag scor<strong>en</strong> op betrokk<strong>en</strong>heid ook laag scor<strong>en</strong> op<br />
welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>, dan merkt m<strong>en</strong> dat er vaak e<strong>en</strong> verband is tuss<strong>en</strong> bei<strong>de</strong>. Betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong><br />
welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> hang<strong>en</strong> nauw sam<strong>en</strong>.<br />
118
Eig<strong>en</strong>lijk is dit logisch: e<strong>en</strong> kleuter die zich emotioneel niet goed voelt <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas, niet ‘gelukkig’ is,<br />
komt moeilijker tot activiteit <strong>en</strong> zeker moeilijker tot betrokk<strong>en</strong>heid. Hij wordt al te zeer opgeslorpt<br />
door zijn emotionele problematiek.<br />
Ook het omgekeer<strong>de</strong> komt voor. Als <strong>de</strong> kleuter zijn gad<strong>in</strong>g niet v<strong>in</strong>dt <strong>in</strong> het klasaanbod (bijv. omdat<br />
<strong>de</strong> meeste material<strong>en</strong> te moeilijk zijn) <strong>en</strong> hij bijgevolg moeilijk toto betrokk<strong>en</strong>heid komt, zal hij na<br />
verloop van tijd ook niet meer ‘gelukkig’ zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas, zich er niet meer ‘goed’ voel<strong>en</strong>. Vervel<strong>in</strong>g,<br />
niet op zijn niveau aangesprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, niet voluit kunn<strong>en</strong> gaan is e<strong>en</strong> mogelijke bron voor<br />
gedragsproblem<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> schematisch overzicht <strong>in</strong> cijfers<br />
Op<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> groep 1/2 D: 22<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) - 4 17<br />
Les 2 - 3 19<br />
Les 3 - 1 21<br />
Les 4 - 3 19<br />
Totaal 0 11 76<br />
In proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) 0% 19,05% 80,95<br />
Les 2 0% 13,64 86,36%<br />
Les 3 0% 4,55% 95,44%<br />
Les 4 0% 13,64% 86,36%<br />
Totaal 0% 12,64% 87,36%<br />
Aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> groep 1/2 D: 22<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
119
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) 5 1 15<br />
Les 2 1 4 17<br />
Les 3 - 7 15<br />
Les 4 1 3 18<br />
Totaal 7 15 76<br />
In proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) 23,81% 4,76% 71,43<br />
Les 2 4,55 18,18% 77,27%<br />
Les 3 0% 31,82% 68,18%<br />
Les 4 4,55% 14,64% 81,81%<br />
Totaal 8,05% 17,24% 74,71%<br />
Geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> groep 1/2 B: 23<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) - 6 16<br />
Les 2 - 5 18<br />
Les 3 - 3 20<br />
Les 4 - 5 18<br />
Totaal 0 19 72<br />
In proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) 0% 27,27% 72,73%<br />
120
Les 2 0% 21,74% 78,26%<br />
Les 3 0% 13,64% 86,96%<br />
Les 4 0% 21,74% 78,26%<br />
Totaal 0% 20,88% 79,12%<br />
Aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> groep 1/2 B: 23<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) 5 2 15<br />
Les 2 6 6 11<br />
Les 3 6 5 12<br />
Les 4 9 1 13<br />
Totaal 26 14 51<br />
In proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid Rood (aantal) Geel (aantal) Gro<strong>en</strong> (aantal)<br />
Les 1 (1 k<strong>in</strong>d afwezig) 22,72% 9,10% 68,18%<br />
Les 2 26,09% 26,09% 47,82%<br />
Les 3 26,09% 21,74 52,17%<br />
Les 4 39,13% 4,35% 56,52%<br />
Totaal 28,57% 15,38% 56,05%<br />
Overzicht met ver<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g jongste / oudste kleuters:<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Les 1<br />
Op<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(10) Jongste(12)<br />
121<br />
Geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(14) Jongste(9)
Gro<strong>en</strong> 9 8 11 5<br />
Geel - 4 2 4<br />
Rood - - - -<br />
Les 2<br />
Gro<strong>en</strong> 9 10 12 6<br />
Geel 1 2 2 3<br />
Rood - - - -<br />
Les 3<br />
Gro<strong>en</strong> 10 11 13 7<br />
Geel - 1 1 2<br />
Rood - - - -<br />
Les 4<br />
Gro<strong>en</strong> 9 10 13 5<br />
Geel 1 2 1 4<br />
Rood 0 - - -<br />
In proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
Les 1<br />
Op<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(10) Jongste(12)<br />
122<br />
Geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(14) Jongste(9)<br />
Gro<strong>en</strong> 100% 66,67% 84,61% 55,56%<br />
Geel 0% 33,33% 15,39% 44,44%<br />
Rood 0% 0% 0% 0%-<br />
Les 2<br />
Gro<strong>en</strong> 90% 83,33% 85,71% 66,67%<br />
Geel 10% 16,67% 14,29% 33,33%
Rood 0% 0% 0% 0%<br />
Les 3<br />
Gro<strong>en</strong> 100% 91,67% 92,86% 77,78%<br />
Geel 0% 8,33% 7,14% 22,22%<br />
Rood 0% 0% 0% 0%<br />
Les 4<br />
Gro<strong>en</strong> 90% 83,33% 92,86% 55,56%<br />
Geel 10% 16,67% 7,14% 44,44%<br />
Rood 0% 0% 0% 0%<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid<br />
Les 1<br />
Op<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(10) Jongste(12)<br />
123<br />
Geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(14) Jongste(9)<br />
Gro<strong>en</strong> 9 6 12 3<br />
Geel - 1 1 1<br />
Rood - 5 - 5<br />
Les 2<br />
Gro<strong>en</strong> 9 8 11 -<br />
Geel 1 3 3 3<br />
Rood - 1 - 6<br />
Les 3<br />
Gro<strong>en</strong> 10 5 11 1<br />
Geel - 7 3 2<br />
Rood - - - 6<br />
Les 4
Gro<strong>en</strong> 9 9 11 2<br />
Geel - 3 1 -<br />
Rood 1 - 2 7<br />
In proc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />
Les 1<br />
Op<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(10) Jongste(12)<br />
124<br />
Geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
Oudste(14) Jongste(9)<br />
Gro<strong>en</strong> 100% 50% 92,31% 33,33%<br />
Geel - 8,33% 7,69% 11,11%<br />
Rood 0% 41,67% 0% 55,56%<br />
Les 2<br />
Gro<strong>en</strong> 90% 66,67% 78,57% 0%<br />
Geel 10% 25% 21,43% 33,33%<br />
Rood 0% 8,33% 0% 66,67%<br />
Les 3<br />
Gro<strong>en</strong> 100% 41,67% 78,57% 11,11%<br />
Geel 0% 58,33% 21,43% 22,22%<br />
Rood 0% 0% 0% 66,67%<br />
Les 4<br />
Gro<strong>en</strong> 90% 75% 78,57% 22,22%<br />
Geel 0% 25% 7,14% 0%<br />
Rood 10% 0% 14,29% 77,78%<br />
Door het uitwerk<strong>en</strong> van alle gegev<strong>en</strong>s heb ik antwoord gekreg<strong>en</strong> op <strong>de</strong> vrag<strong>en</strong> ”hoe groot het<br />
welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> is bij k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> of e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les” <strong>en</strong> “hoe groot is <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid bij<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les”.
Uit <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s zijn <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> conclusies te trekk<strong>en</strong>:<br />
Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>:<br />
- 87,36% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scoort gro<strong>en</strong> (zeer goed welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>) bij e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les teg<strong>en</strong>over<br />
74,71% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les. Hier is dus e<strong>en</strong> verschil waar te nem<strong>en</strong> van<br />
12,65%. E<strong>en</strong> behoorlijk verschil.<br />
- 12,64% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scoort geel (re<strong>de</strong>lijk welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>) bij e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les teg<strong>en</strong>over 17,24%<br />
van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les. Hier is dus e<strong>en</strong> verschil waar te nem<strong>en</strong> van 4,6%. E<strong>en</strong><br />
kle<strong>in</strong> verschil.<br />
- 0% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scoort rood (slecht welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong>) bij e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les teg<strong>en</strong>over 8,05% van<br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les. E<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk verschil, waar ik bij hoofdstuk 8 na<strong>de</strong>r op <strong>in</strong><br />
zal gaan.<br />
Betrokk<strong>en</strong>heid:<br />
- 74,71% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scoort gro<strong>en</strong> (grote betrokk<strong>en</strong>heid) bij e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les teg<strong>en</strong>over<br />
56,05% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les. Hier is dus e<strong>en</strong> verschil waar te nem<strong>en</strong> van<br />
18,66%. E<strong>en</strong> zeer groot verschil. In hoofdstuk 5 paragraaf 8 is te lez<strong>en</strong> welke conclusies<br />
hieruit te trekk<strong>en</strong> zijn.<br />
- 17,24% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scoort geel (gemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid) bij e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les teg<strong>en</strong>over<br />
15,38% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les. Hier is e<strong>en</strong> verschil waar te nem<strong>en</strong> van 1,86%.<br />
E<strong>en</strong> zeer kle<strong>in</strong> verschil.<br />
- 8,05% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> scoort rood (lage betrokk<strong>en</strong>heid) bij e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> les teg<strong>en</strong>over<br />
28,57% van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les. Hier is e<strong>en</strong> verschil waar te nem<strong>en</strong> van 20,52%.<br />
E<strong>en</strong> zeer groot verschil. In hoofdstuk 5 paragraaf 8 is te lez<strong>en</strong> welke conclusies hieruit te<br />
trekk<strong>en</strong> zijn.<br />
125
6. Bezoek aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong><br />
Bezoek aan <strong>de</strong> De Beemd, Schijn<strong>de</strong>l wo<strong>en</strong>sdag 15 april 2009<br />
Contactpersoon: A.H.<br />
Korte beschrijv<strong>in</strong>g bezoek:<br />
Op <strong>de</strong>ze school werk<strong>en</strong> ze met lesbox<strong>en</strong>.<br />
Per bouw zijn er 10 box<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> beschikbaar. Elke box bevat material<strong>en</strong> die<br />
<strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> uitwerk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> les.<br />
Meestal is <strong>de</strong> <strong>in</strong>structie gezam<strong>en</strong>lijk, klassikaal. Vervolg<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> zelfgekoz<strong>en</strong><br />
groepjes aan <strong>de</strong> slag <strong>in</strong> <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>.<br />
De i<strong>de</strong>eën van <strong>de</strong> Beemd zijn gebaseerd op schol<strong>en</strong> <strong>in</strong> Duitsland.<br />
De Beemd is <strong>in</strong> gesprek met e<strong>en</strong> uitgeverij om hun lesbox<strong>en</strong> beschikbaar te stell<strong>en</strong> voor an<strong>de</strong>re<br />
schol<strong>en</strong>. Er wordt gekek<strong>en</strong> welke voor<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>de</strong> Beemd hieruit kan hal<strong>en</strong>. Ze will<strong>en</strong> <strong>de</strong> box<strong>en</strong> graag<br />
<strong>de</strong>l<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong>, maar er is voor <strong>de</strong> vrijwilligers van <strong>de</strong> Beemd ook heel veel werk <strong>in</strong> gaan<br />
zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze will<strong>en</strong> hier eig<strong>en</strong>lijk wel van profiter<strong>en</strong>.<br />
On<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie verkreg<strong>en</strong> via A.H.<br />
Verantwoord<strong>in</strong>g<br />
Vanuit welke visie zijn <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong> ontwikkeld?<br />
In e<strong>en</strong> wereld waar<strong>in</strong> <strong>de</strong> natuur het steeds moeilijker krijgt, <strong>en</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> meer tijd b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>shuis<br />
doorbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> dan buit<strong>en</strong>, wordt <strong>de</strong> roep steeds groter voor e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van ons<br />
natuuron<strong>de</strong>rwijs! We will<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> weer <strong>in</strong> contact br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> met <strong>de</strong> natuurlijke omgev<strong>in</strong>g, niet<br />
alle<strong>en</strong> vanuit e<strong>en</strong> boek, maar juist gebruik mak<strong>en</strong>d van <strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> van <strong>de</strong> schoolomgev<strong>in</strong>g.<br />
Belangrijk v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> wij het ook dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> natuurlijke omgev<strong>in</strong>g, met respect<br />
voor plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong>. Hierbij staan <strong>de</strong> uitgangspunt<strong>en</strong> van het coöperatief ler<strong>en</strong> voorop; ler<strong>en</strong> doe<br />
je niet alle<strong>en</strong>, het is e<strong>en</strong> sociaal proces. Met <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong> gaan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> dan ook <strong>in</strong><br />
groepjes op verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g, gebruik mak<strong>en</strong>d van <strong>de</strong> nieuwste material<strong>en</strong> op veldwerkgebied. Het<br />
“nieuwe ler<strong>en</strong>” (vaak e<strong>en</strong> belad<strong>en</strong> term) is uitgangspunt geweest voor het ontwikkel<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
opdrachtkaart<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> box<strong>en</strong>. K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> waar ze <strong>de</strong> opdracht het best kunn<strong>en</strong><br />
uitvoer<strong>en</strong>, hoe ze <strong>de</strong> tak<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, <strong>en</strong> op welke manier ze <strong>de</strong> rest van <strong>de</strong> klas kunn<strong>en</strong> betrekk<strong>en</strong> bij<br />
hun ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Dat laatste kan op diverse manier<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong>, maar altijd <strong>in</strong> overleg met <strong>de</strong><br />
leerkracht. In <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw zal <strong>de</strong> verslaglegg<strong>in</strong>g veel <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm van tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> of creatieve<br />
werkstukk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong>, terwijl bij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> het digitale portfolio (met<br />
zelfgemaakte foto’s) e<strong>en</strong> belangrijke rol speelt. Van hieruit is e<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>tatie voor e<strong>en</strong> groep<br />
klasg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> logische stap.<br />
Zijn <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vervang<strong>in</strong>g voor <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> natuurk<strong>en</strong>nismetho<strong>de</strong>?<br />
126
Nee. Het is <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g dat <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>in</strong>gebouwd <strong>in</strong> <strong>de</strong> huidige metho<strong>de</strong>. De<br />
material<strong>en</strong> van <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong> pass<strong>en</strong> <strong>in</strong> alle bestaan<strong>de</strong> natuurk<strong>en</strong>nis-metho<strong>de</strong>s, mits er goed<br />
gekek<strong>en</strong> wordt naar <strong>de</strong> <strong>in</strong>houd van <strong>de</strong> thema’s. In het <strong>en</strong>e geval kan het veldwerk van <strong>de</strong><br />
speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> theorie van <strong>de</strong> metho<strong>de</strong>, terwijl <strong>in</strong> het an<strong>de</strong>re geval<br />
hoofdstukk<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door <strong>de</strong> veldwerkless<strong>en</strong>. Als <strong>de</strong> box<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
bestaan<strong>de</strong> metho<strong>de</strong> leerstofvervang<strong>en</strong>d <strong>in</strong>gezet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, is er ge<strong>en</strong> sprake van e<strong>en</strong> overvol<br />
programma, <strong>en</strong> is het leereffect optimaal.<br />
Hoe gaan we werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong>?<br />
Voor elke leeftijdsgroep zijn ti<strong>en</strong> box<strong>en</strong> beschikbaar, die gedur<strong>en</strong><strong>de</strong> het schooljaar rouler<strong>en</strong>. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> overzichtslijst van <strong>de</strong> opdracht<strong>en</strong>, <strong>en</strong> <strong>de</strong> leerkracht kan op <strong>de</strong>ze lijst aangev<strong>en</strong><br />
hoe <strong>de</strong> resultat<strong>en</strong> zijn van het werk. Op het mom<strong>en</strong>t dat er buit<strong>en</strong> met <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong><br />
gewerkt kan word<strong>en</strong>, kan gekoz<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> klassikale b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, maar ev<strong>en</strong>goed voor e<strong>en</strong><br />
werkwijze met kle<strong>in</strong>e groepjes.<br />
Wanneer e<strong>en</strong> leerkracht met <strong>de</strong> totale groep wil werk<strong>en</strong>, is hij/zij <strong>de</strong>g<strong>en</strong>e die <strong>de</strong> box<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>elt over<br />
<strong>de</strong> klas, on<strong>de</strong>rsteunt <strong>en</strong> <strong>en</strong>thousiasmeert waar nodig, <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bevraagt naar hun bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, <strong>en</strong><br />
er zorg voor draagt dat <strong>de</strong> material<strong>en</strong> weer heelhuids terugkom<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> box<strong>en</strong>.<br />
Bij <strong>de</strong> werkwijze met kle<strong>in</strong>e groepjes word<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> meer verspreid over <strong>de</strong> dag met e<strong>en</strong> box<br />
aan het werk gezet, zoals dat ook vaak al gebeurt tijd<strong>en</strong>s zelfstandig werk<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> werkbrief<br />
(weekcontract). Ook hier geldt dat <strong>de</strong> leerkracht <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hierbij helpt, <strong>en</strong> controleert of <strong>de</strong><br />
material<strong>en</strong> weer goed opgeruimd zijn.<br />
Om te kunn<strong>en</strong> <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> actualiteit (er wordt bijv. e<strong>en</strong> mooie vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r of bij gevond<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
klas bekek<strong>en</strong>), kan <strong>de</strong> leerkracht <strong>de</strong> bijpass<strong>en</strong><strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g behan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
besprek<strong>en</strong>. Op <strong>de</strong>ze manier wordt <strong>in</strong> <strong>de</strong> vorm van pre-teach<strong>in</strong>g <strong>de</strong> werkvorm van <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<br />
ver<strong>de</strong>r toegelicht.<br />
Specifieke <strong>in</strong>fo <strong>en</strong> tips over het gebruik van <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong><br />
Groep 1-3 (on<strong>de</strong>rbouw)<br />
De <strong>in</strong>troductie van natuurthema’s kunn<strong>en</strong> vanuit <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> metho<strong>de</strong>s <strong>in</strong> <strong>de</strong> groep gecomb<strong>in</strong>eerd<br />
word<strong>en</strong> met <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie van <strong>de</strong> speelleertu<strong>in</strong>box<strong>en</strong>. De leerkracht kan hierbij e<strong>en</strong> handpop (e<strong>en</strong><br />
egel, lieveheersbeestje, of e<strong>en</strong> sp<strong>in</strong>) gebruik<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>ggsprek met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te voer<strong>en</strong> over<br />
e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwerp dat aansluit bij <strong>de</strong> metho<strong>de</strong> èn bij het jaargetij<strong>de</strong>. Deze handpopp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> voorraadkast bewaard. De slootnetjes <strong>en</strong> <strong>de</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rnett<strong>en</strong> bewar<strong>en</strong> we <strong>in</strong> <strong>de</strong> berg<strong>in</strong>g, omdat ze<br />
daar goed kunn<strong>en</strong> drog<strong>en</strong>. Na afloop van e<strong>en</strong> activiteit di<strong>en</strong><strong>en</strong> ze daar ook weer opgeborg<strong>en</strong> te<br />
word<strong>en</strong>, zodat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> ook gemakkelijk <strong>de</strong> material<strong>en</strong> weet te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
Hieron<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> overzicht van <strong>de</strong> beschikbare box<strong>en</strong>, <strong>en</strong> waar nodig achtergrond<strong>in</strong>formatie voor <strong>de</strong><br />
leerkracht.<br />
Box Titel Achtergrond<strong>in</strong>fo <strong>en</strong> tips<br />
127
nr.<br />
1.1 Gipsafdrukk<strong>en</strong><br />
mak<strong>en</strong><br />
1.2 Braakball<strong>en</strong><br />
uitpluiz<strong>en</strong><br />
1.3 Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
vang<strong>en</strong><br />
Je kunt van tevor<strong>en</strong> e<strong>en</strong> voorbeeld mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gipsafdruk (<strong>in</strong> e<strong>en</strong> ou<strong>de</strong><br />
halve voetbal kun je goed gips aanmak<strong>en</strong>, want dan kun je <strong>de</strong> uitgehar<strong>de</strong><br />
rest<strong>en</strong> simpel verwij<strong>de</strong>r<strong>en</strong>). Verhoud<strong>in</strong>g gips-water 1:1.<br />
Ook kun je alvast voorbeeld<strong>en</strong> van dierspor<strong>en</strong> verzamel<strong>en</strong>, zoals veertjes,<br />
vogelpoep, aangevret<strong>en</strong> d<strong>en</strong>neappels, braakball<strong>en</strong>…<br />
De eekhoorn-handpop kun je mooi gebruik<strong>en</strong> om <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g e<strong>en</strong> <strong>in</strong>terview<br />
te houd<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> bosbewoner. Na <strong>de</strong>ze <strong>in</strong>leid<strong>in</strong>g bespreek je waar je het<br />
beste op zoek zou kunn<strong>en</strong> gaan naar dierspor<strong>en</strong>, <strong>en</strong> waar je <strong>de</strong> gevond<strong>en</strong><br />
spor<strong>en</strong> wilt t<strong>en</strong>toonstell<strong>en</strong>.<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20021104_fossiel<strong>en</strong>01<br />
Als je zelf ge<strong>en</strong> braakball<strong>en</strong> kunt v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>, kun je <strong>de</strong> plaatselijke<br />
vogelwerkgroep vrag<strong>en</strong> of ze je kunn<strong>en</strong> help<strong>en</strong>. Ook kun je ze bestell<strong>en</strong> bij<br />
<strong>de</strong> VZZ (Ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g voor Zoogdier<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zoogdierkun<strong>de</strong>) <strong>in</strong> Arnhem:<br />
Zoogdierver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g VZZ<br />
Ou<strong>de</strong> Kraan 8<br />
6811 LJ Arnhem<br />
tel: 026-3705318<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20063108_braakball<strong>en</strong>01<br />
Als <strong>in</strong>leid<strong>in</strong>g kun je <strong>in</strong>v<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoal wet<strong>en</strong> van<br />
reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>. Waar lev<strong>en</strong> ze? Waarom het<strong>en</strong> ze zo? Wat et<strong>en</strong> ze? Door<br />
wie word<strong>en</strong> ze geget<strong>en</strong>? Waar kun je ze het beste zoek<strong>en</strong>? Hoe kun je ze<br />
vang<strong>en</strong>?<br />
Hierna bed<strong>en</strong>k je sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> plek vlakbij school waar opdracht 1.3<br />
uitgevoerd kan word<strong>en</strong>. Wijs <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> erop dat ze voorzichtig om di<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
te gaan met <strong>de</strong> kwetsbare worm<strong>en</strong> (niet uit <strong>de</strong> grond trekk<strong>en</strong>, maar<br />
wacht<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm helemaal buit<strong>en</strong> is). Als <strong>de</strong> dans te we<strong>in</strong>ig<br />
oplevert, kun je ook met e<strong>en</strong> riek worm<strong>en</strong> vang<strong>en</strong>, door ritmisch teg<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
steel te slaan.<br />
Filmpje: http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20021104_worm<strong>en</strong>01<br />
In Ne<strong>de</strong>rland kom<strong>en</strong> ongeveer 15 soort<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> voor. De meest algem<strong>en</strong>e<br />
is <strong>de</strong> grote reg<strong>en</strong>worm; <strong>de</strong>ze trekt blaadjes volledig zijn gangetjes <strong>in</strong>, <strong>en</strong> verteert ze<br />
daar. Hij kan wel 30 cm. lang word<strong>en</strong>. Worm<strong>en</strong>hoopjes tuss<strong>en</strong> het gras zijn meestal<br />
van <strong>de</strong> grijs/bru<strong>in</strong>e kle<strong>in</strong>ere Allophora longa (helaas ge<strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse naam, maar<br />
wel e<strong>en</strong> zeer algem<strong>en</strong>e soort). Ver<strong>de</strong>r heb je <strong>de</strong> ro<strong>de</strong>, <strong>de</strong> blauwe <strong>en</strong> <strong>de</strong> roze<br />
reg<strong>en</strong>worm. In composthop<strong>en</strong> leeft <strong>de</strong> mestpier, bru<strong>in</strong> met gele r<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
128
1.4 Bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
poe<strong>de</strong>rs <strong>in</strong><br />
geur<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kleur<strong>en</strong><br />
1.5 Over<br />
vetboll<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vogelver<strong>en</strong><br />
1.6 Spel<strong>en</strong> met<br />
sneeuw<br />
Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> zijn belangrijk <strong>in</strong> het bo<strong>de</strong>mlev<strong>en</strong>; ze composter<strong>en</strong> <strong>de</strong> grond <strong>en</strong><br />
houd<strong>en</strong> alles luchtig met hun gangetjes.<br />
Het is van wez<strong>en</strong>lijk belang dat <strong>de</strong> bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> kurkdroog zijn, alvor<strong>en</strong>s ze te<br />
vermal<strong>en</strong> tot poe<strong>de</strong>r. In <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g is e<strong>en</strong> <strong>de</strong>monstratie van <strong>de</strong> leerkracht<br />
natuurlijk het beste, <strong>en</strong> je kunt er gelijk e<strong>en</strong> tov<strong>en</strong>aarsles van<br />
mak<strong>en</strong>…(gedroog<strong>de</strong> roz<strong>en</strong>blaadjes ruik<strong>en</strong> heerlijk)<br />
Stimuleer <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> om zelf ook zo’n mooie glad<strong>de</strong> ste<strong>en</strong> van thuis mee<br />
te nem<strong>en</strong>, waarmee ze zelf hun “toverpoe<strong>de</strong>r” kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>.<br />
Hoe ontstaan <strong>de</strong> herfstkleur<strong>en</strong>? De boom “zuigt” het kostbare bladgro<strong>en</strong> uit het<br />
blad, <strong>en</strong> het gro<strong>en</strong> maakt plaats voor geel, oranje, rood, <strong>en</strong> bru<strong>in</strong>. Je kunt dit proces<br />
mooi zi<strong>en</strong>, bij bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar het gro<strong>en</strong> nog <strong>in</strong> <strong>de</strong> nerv<strong>en</strong> zit, maar <strong>de</strong> rest van het<br />
blad al verkleurd is.<br />
De boom verliest zijn bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> ’s w<strong>in</strong>ters, omdat-ie an<strong>de</strong>rs zou uitdrog<strong>en</strong>; <strong>de</strong><br />
bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> verdamp<strong>en</strong> water, terwijl <strong>de</strong> haarwortels van <strong>de</strong> boom ge<strong>en</strong> water<br />
kunn<strong>en</strong> opnem<strong>en</strong>. Pas bov<strong>en</strong> <strong>de</strong> 10 grad<strong>en</strong> Celsius kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> wortels weer<br />
“dr<strong>in</strong>k<strong>en</strong>”. Naaldbom<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> hun “bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong>” veelal, omdat <strong>de</strong> verdamp<strong>in</strong>g<br />
m<strong>in</strong>imaal is.<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20031204_vall<strong>en</strong><strong>de</strong>bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong>01<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20070306_herfstd<strong>in</strong>g<strong>en</strong>zoek<strong>en</strong>01<br />
Om voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> vogelver<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas te verzamel<strong>en</strong>, kun je met e<strong>en</strong> volièrehou<strong>de</strong>r<br />
of e<strong>en</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>rboer<strong>de</strong>rij/dier<strong>en</strong>park contact legg<strong>en</strong>. Vraag <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waarom <strong>de</strong> ver<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> vogel zo belangrijk zijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> w<strong>in</strong>ter<br />
(isolatie).<br />
Ver<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgebouwd uit e<strong>en</strong> hoornstof, die ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> nagels van <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s zit.<br />
Het har<strong>de</strong> ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong> veer noem<strong>en</strong> we <strong>de</strong> schacht, <strong>en</strong> het zachte ge<strong>de</strong>elte <strong>de</strong><br />
vlag. De vlag is op zijn beurt opgebouwd uit fibers. De fibers hebb<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> zijkant<br />
e<strong>en</strong> soort weerhaakjes (<strong>de</strong> baard<strong>en</strong>), waarmee <strong>de</strong> fibers aan elkaar hak<strong>en</strong>.<br />
Hierdoor blijft <strong>de</strong> veer mooi geslot<strong>en</strong>, <strong>en</strong> gaat er ge<strong>en</strong> warmte verlor<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> vogel heeft net zoals wij ook on<strong>de</strong>rgoed; <strong>de</strong> donsver<strong>en</strong>, die <strong>de</strong> warmte goed<br />
vasthoud<strong>en</strong>. Hieroverhe<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>de</strong>kver<strong>en</strong>, met vaak mooie kleur<strong>en</strong>. De grootste<br />
ver<strong>en</strong> zijn <strong>de</strong> slagp<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Deze zitt<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> vleugels, <strong>en</strong> gev<strong>en</strong> <strong>de</strong> vogel <strong>de</strong> kracht<br />
om te kunn<strong>en</strong> vlieg<strong>en</strong>. Tot slot <strong>de</strong> staartp<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, die ook stevig moet<strong>en</strong> zijn om te<br />
kunn<strong>en</strong> stur<strong>en</strong> <strong>en</strong> remm<strong>en</strong> (of zelfs om op te steun<strong>en</strong>, zoals bij <strong>de</strong> specht<strong>en</strong>).<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20060913_proefje_ver<strong>en</strong><br />
Bij gebrek aan sneeuw kun je ook s<strong>in</strong>aasappelsap <strong>in</strong>vriez<strong>en</strong>; <strong>in</strong> het<br />
vrucht<strong>en</strong>sap kun je dan <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> kristall<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. Afhankelijk van <strong>de</strong> kwaliteit<br />
van <strong>de</strong> sneeuw (hoe kou<strong>de</strong>r <strong>en</strong> droger, hoe beter) kun je met e<strong>en</strong> loep <strong>de</strong><br />
sneeuwkristall<strong>en</strong> bekijk<strong>en</strong>. Wijs <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> erop dat ze altijd e<strong>en</strong><br />
129
1.7 Kriebelbeestjes<br />
vang<strong>en</strong><br />
1.8 Bloem<strong>en</strong><br />
drog<strong>en</strong><br />
zeshoekige vorm hebb<strong>en</strong>, maar ver<strong>de</strong>r is elke kristal an<strong>de</strong>rs…<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20050503_animatiesneeuw01<br />
Wijs <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> erop dat ze altijd voorzichtig om moet<strong>en</strong> gaan met <strong>de</strong>ze<br />
kle<strong>in</strong>e beestjes, want ze zijn erg kwetsbaar. Daarom kun je zo ook het beste<br />
vang<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>zuiger, dan hoef je ze niet vast te pakk<strong>en</strong>.<br />
Demonstreer e<strong>en</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>zuiger <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g, <strong>en</strong> laat zi<strong>en</strong> waar het gaasje<br />
zit. Laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> waar je nu moet zuig<strong>en</strong> om het <strong>in</strong>sect<br />
b<strong>in</strong>n<strong>en</strong><strong>in</strong> <strong>de</strong> pot te krijg<strong>en</strong>. Waarvoor di<strong>en</strong>t het gaasje dan?<br />
Insect<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> 6 pot<strong>en</strong> <strong>en</strong> 4 vleugels. Bij sommige soort<strong>en</strong> is 1 vleugelpaar<br />
verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> of omgevormd tot e<strong>en</strong> hard schild (bij kevers zijn dat <strong>de</strong> voorste<br />
vleugels). De lev<strong>en</strong>scyclus is ei-larve-pop-volwass<strong>en</strong> <strong>in</strong>sect.<br />
Pissebedd<strong>en</strong> zijn ge<strong>en</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>, maar hor<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> kreeftachtig<strong>en</strong> (ze hebb<strong>en</strong> 14<br />
pot<strong>en</strong>, <strong>en</strong> a<strong>de</strong>m<strong>en</strong> door kieuw<strong>en</strong>). Ze lev<strong>en</strong> van rott<strong>en</strong><strong>de</strong> plant<strong>en</strong><strong>de</strong>l<strong>en</strong>, <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> voorkeur voor vochtige, donkere plekk<strong>en</strong>.<br />
Duiz<strong>en</strong>dpot<strong>en</strong> jag<strong>en</strong> op <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> <strong>en</strong> an<strong>de</strong>re bo<strong>de</strong>mdier<strong>en</strong> die ze met e<strong>en</strong> giftige<br />
beet dod<strong>en</strong>. Ze hebb<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> duiz<strong>en</strong>d pot<strong>en</strong>; het varieert van <strong>en</strong>kele ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> tot<br />
e<strong>en</strong> paar hon<strong>de</strong>rd (afhankelijk van <strong>de</strong> soort).<br />
Miljo<strong>en</strong>pot<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ron<strong>de</strong>r lichaam, <strong>en</strong> 2 paar pot<strong>en</strong> per segm<strong>en</strong>t (<strong>in</strong><br />
teg<strong>en</strong>stell<strong>in</strong>g tot <strong>de</strong> duiz<strong>en</strong>dpoot, met 1 paar pot<strong>en</strong> per segm<strong>en</strong>t). Miljo<strong>en</strong>pot<strong>en</strong><br />
zijn veel langzamer; ze hoev<strong>en</strong> ook niet zo nodig, want het zijn vegetariërs…<br />
Zie ook: http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20030701_tegeldier<strong>en</strong>01<br />
Bij het gebruik van <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>pers kun je ook meer<strong>de</strong>re lag<strong>en</strong> tegelijk<br />
drog<strong>en</strong>; daarvoor maak je e<strong>en</strong> sandwich van steeds twee kartonn<strong>en</strong>, met<br />
daartuss<strong>en</strong> één of twee bloem<strong>en</strong>. Het karton zorgt ervoor dat <strong>de</strong> <strong>en</strong>e bloem<br />
<strong>de</strong> an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rligg<strong>en</strong><strong>de</strong> bloem niet kan beschadig<strong>en</strong>. De pers kan op <strong>de</strong>ze<br />
manier zo dik word<strong>en</strong> gemaakt als <strong>de</strong> vleugelmoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> bout<strong>en</strong> toelat<strong>en</strong>. Je<br />
kunt met <strong>de</strong> klas e<strong>en</strong> mooi bloem<strong>en</strong>boek (herbarium) mak<strong>en</strong>, door met<br />
boeklon <strong>de</strong> gedroog<strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> af te plakk<strong>en</strong>. K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> het ook leuk<br />
om <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> te rubricer<strong>en</strong>: laat ze zelf nam<strong>en</strong> verz<strong>in</strong>n<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> groep<br />
bloem<strong>en</strong> te b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> (bijv. “bordjes-bloem<strong>en</strong>”, “klokjes-bloem<strong>en</strong>”,<br />
“schaal-bloem<strong>en</strong>”…)<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20080702_bloem01<br />
1.9 Slakk<strong>en</strong>jacht De uitleg over het doeblad slakk<strong>en</strong> zit op <strong>de</strong> achterkant. De voorkant kun je<br />
voor <strong>de</strong> klas kopiër<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> les over slakk<strong>en</strong> kan van april tot oktober het best word<strong>en</strong> uitgevoerd;<br />
als het e<strong>en</strong> tijdje droog weer is, kruip<strong>en</strong> ze weg op vochtige plekjes, of ze<br />
plakk<strong>en</strong> zichzelf vast aan e<strong>en</strong> boomstam, om pas weer actief te word<strong>en</strong> bij<br />
reg<strong>en</strong>weer. Wijs <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> erop dat je e<strong>en</strong> slak het beste bij het huisje<br />
130
1.10 Vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs rond<br />
<strong>de</strong> school<br />
kunt oppakk<strong>en</strong>. Sommige slakk<strong>en</strong> zijn heel kle<strong>in</strong>, dus ze moet<strong>en</strong> ook zoek<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> strooisellaag <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r dood hout. Slakk<strong>en</strong> kun je heel goed <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas<br />
observer<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> grote bak. Experim<strong>en</strong>teer met verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
(blad)gro<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> waar <strong>de</strong> slakk<strong>en</strong> het liefst<br />
van et<strong>en</strong>.<br />
Slakk<strong>en</strong> hor<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> familie van <strong>de</strong> weekdier<strong>en</strong>, <strong>en</strong> zijn mannetje <strong>en</strong> vrouwtje<br />
tegelijk. Ze hebb<strong>en</strong> elkaar wel nodig om <strong>de</strong> eitjes te bevrucht<strong>en</strong>. De eitjes zijn kle<strong>in</strong><br />
<strong>en</strong> wit, <strong>en</strong> kom<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> op<strong>en</strong><strong>in</strong>g vlakbij <strong>de</strong> mond. Tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> 30 <strong>en</strong> 100 eitjes<br />
word<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kuiltje <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond gelegd, <strong>en</strong> afge<strong>de</strong>kt. Na 4 wek<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> eitjes<br />
uit. Slakk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> og<strong>en</strong> op steeltjes, maar kunn<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> licht <strong>en</strong> donker<br />
on<strong>de</strong>rscheid<strong>en</strong>. Ze do<strong>en</strong> dus alles op <strong>de</strong> tast <strong>en</strong> reuk…<br />
E<strong>en</strong> filmpje over slakk<strong>en</strong>:<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20070608_huisjesslak01<br />
Als je e<strong>en</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rnet wilt gebruik<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r van dichtbij te bekijk<strong>en</strong>,<br />
heb je ook e<strong>en</strong> glaz<strong>en</strong> pot-met-<strong>de</strong>ksel nodig. Het vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rnet is zó diep, dat<br />
<strong>de</strong> gevang<strong>en</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r <strong>in</strong> <strong>de</strong> punt van het “frietzakje” opgeslot<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong><br />
door <strong>de</strong> <strong>in</strong>gang van het net helemaal te kantel<strong>en</strong>. Hierna ga je met <strong>de</strong><br />
glaz<strong>en</strong> pot on<strong>de</strong>rstebov<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> punt van het frietzakje, <strong>en</strong> manoevreer<br />
je <strong>de</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r <strong>in</strong> <strong>de</strong> pot. Zo hoef je <strong>de</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r niet met <strong>de</strong> v<strong>in</strong>gers aan te<br />
rak<strong>en</strong> <strong>en</strong> beschadig je dus niet <strong>de</strong> tere vleugels.<br />
Vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs kwek<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> heel leuke bezigheid <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas; bij <strong>de</strong><br />
volkstu<strong>in</strong>ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g kun je gemakkelijk aan eitjes van koolwitjes kom<strong>en</strong>.<br />
Met behulp van <strong>de</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rkweekkast kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> dan het hele<br />
proces van eitje-tot-vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r volg<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> leuk filmpje voor <strong>de</strong> jongste<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over <strong>de</strong> lev<strong>en</strong>sloop van vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs:<br />
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20050115_vaneitotvl<strong>in</strong><strong>de</strong>r0<br />
De maand<strong>en</strong> april <strong>en</strong> mei zijn goed om vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs te zoek<strong>en</strong>; <strong>de</strong> meeste vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs zie je<br />
<strong>in</strong> juli-augustus. De vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs die bij ons overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong> als volwass<strong>en</strong> vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r (o.a.<br />
kle<strong>in</strong>e vos, citro<strong>en</strong>vl<strong>in</strong><strong>de</strong>r, dagpauwoog) kun je vaak al <strong>in</strong> maart zi<strong>en</strong> vlieg<strong>en</strong> bij <strong>de</strong><br />
eerste warme dag<strong>en</strong>. De meeste vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs hebb<strong>en</strong> eitjes gelegd die overw<strong>in</strong>ter<strong>en</strong>, of<br />
hun rups<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> als pop <strong>de</strong> w<strong>in</strong>ter doorgemaakt. Daarom is <strong>de</strong>ze groep pas e<strong>in</strong>d<br />
april-beg<strong>in</strong> mei als “verse vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs” te bewon<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
131
Notities:<br />
132
133
134
Bezoek aan J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk 19 , Boxtel don<strong>de</strong>rdag 16 april 2009<br />
Contactpersoon: E. v.K.<br />
Korte beschrijv<strong>in</strong>g bezoek:<br />
- Uitdag<strong>en</strong>d schoolple<strong>in</strong><br />
- Schooltu<strong>in</strong>tjes per klas<br />
- Mogelijkhed<strong>en</strong> tot bezoek aan e<strong>en</strong> nabijgeleg<strong>en</strong> natuurgebied<br />
- Lokaal met allerlei material<strong>en</strong> die te gebruik<strong>en</strong> zijn bij on<strong>de</strong>rzoek<br />
- Leerdoel<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> hand van schatkist voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw.<br />
- Door mid<strong>de</strong>l van gesprekjes wordt er geëvalueerd met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw<br />
On<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie verkreg<strong>en</strong> via E.v.K.<br />
E.v.K. (2006) Ontwikkel<strong>in</strong>g van het natuurvri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijke schoolple<strong>in</strong> J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk <strong>in</strong><br />
Vogelvlucht<br />
Doelstell<strong>in</strong>g:<br />
De buit<strong>en</strong>commissie heeft <strong>in</strong> <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> tot doel gesteld dat <strong>de</strong> gedachte van<br />
natuurervar<strong>in</strong>g, het spel<strong>en</strong> <strong>in</strong> wil<strong>de</strong> landjes, het gebruik van ruwe material<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> aanwezigheid van<br />
e<strong>en</strong> afwissel<strong>en</strong><strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g belangrijk zijn voor e<strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Spel<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
e<strong>en</strong> afwissel<strong>en</strong><strong>de</strong>, natuurlijke omgev<strong>in</strong>g is goed voor <strong>de</strong> gezondheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> ontspann<strong>in</strong>g. Het verhoogt<br />
het conc<strong>en</strong>tratievermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> stimuleert <strong>de</strong> verbeeld<strong>in</strong>gskracht. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> <strong>–</strong> <strong>en</strong> daar ligt <strong>de</strong><br />
koppel<strong>in</strong>g met natuur <strong>en</strong> milieu educatie <strong>en</strong> duurzaamheid <strong>–</strong> zorgt <strong>de</strong> mogelijkheid om dicht bij huis<br />
<strong>de</strong> natuur te kunn<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong>, te gebruik<strong>en</strong> <strong>en</strong> te on<strong>de</strong>rhoud<strong>en</strong> ervoor dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertrouwd rak<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> natuur, praktische k<strong>en</strong>nis opdo<strong>en</strong> <strong>en</strong> zich meer verbond<strong>en</strong> gaan voel<strong>en</strong> met <strong>de</strong> natuur. Dat<br />
wild<strong>en</strong> we <strong>in</strong> <strong>en</strong> rond onze school bereik<strong>en</strong>.<br />
De koppel<strong>in</strong>g naar ons on<strong>de</strong>rwijs is dan ook zo gemaakt met wereldoriëntatie als hart van ons<br />
on<strong>de</strong>rwijs. De basisactiviteit<strong>en</strong> gesprek <strong>–</strong> spel <strong>–</strong> werk <strong>–</strong> vier<strong>in</strong>g krijg<strong>en</strong> ook op het schoolple<strong>in</strong> <strong>in</strong>houd.<br />
Schooltu<strong>in</strong>tje:<br />
Vanuit <strong>de</strong> w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> maquettes kwam ook dui<strong>de</strong>lijk naar vor<strong>en</strong> dat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
eig<strong>en</strong> tu<strong>in</strong>tje wild<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Op onze vorige locatie was daar al e<strong>en</strong> traditie <strong>in</strong> gezet.<br />
Op <strong>de</strong>ze locatie zag<strong>en</strong> wij <strong>de</strong> mogelijkheid om voor alle stamgroep<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geveltu<strong>in</strong>tje aan te legg<strong>en</strong>.<br />
Nadat <strong>de</strong> grote veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> op het ple<strong>in</strong> war<strong>en</strong> uitgevoerd zijn we <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>tjes gaan vormgev<strong>en</strong>.<br />
Ook hierbij is <strong>de</strong> motivatie <strong>en</strong> communicatie naar <strong>de</strong> groepsleid<strong>in</strong>g heel belangrijk.<br />
Waarom do<strong>en</strong> we d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoals we ze do<strong>en</strong>?<br />
Wat is <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> van e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> tu<strong>in</strong>tje?<br />
Is het e<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van je on<strong>de</strong>rwijsdoelstell<strong>in</strong>g?<br />
Hoe gaan we het beher<strong>en</strong>?<br />
Dommellandje:<br />
De school ligt prachtig <strong>in</strong> het stroomdal van <strong>de</strong> rivier <strong>de</strong> Dommel.<br />
19 J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk - Boxtel<br />
135
Helaas wordt ons ple<strong>in</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g gescheid<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> hek. Voor alle veiligheid wel heel<br />
belangrijk!<br />
Toch hebb<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> manier gevond<strong>en</strong> om hier <strong>de</strong> natuur te gaan belev<strong>en</strong>. Je kunt hier alles over<br />
lez<strong>en</strong> op onze website.<br />
Vanuit <strong>de</strong> subsidie van het waterschap, geme<strong>en</strong>te <strong>en</strong> prov<strong>in</strong>cie hebb<strong>en</strong> we dit project lat<strong>en</strong><br />
ontwikkel<strong>en</strong>.<br />
Deze natuur dichtbij prober<strong>en</strong> we zo vaak mogelijk te belev<strong>en</strong> met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Wanneer e<strong>en</strong> project<br />
zich hiervoor le<strong>en</strong>t zijn we hier vaker te zi<strong>en</strong>.<br />
M.N. (2006) Mol<strong>en</strong>wijkschool, NME op het Dommellandje<br />
1. Dommel door Boxtel<br />
Dommellandje<br />
De Dommel is e<strong>en</strong> laaglandbeek door <strong>de</strong>kzandrugg<strong>en</strong>. Het <strong>de</strong>el Dommel, dat langs <strong>de</strong><br />
Mol<strong>en</strong>wijkschool loopt, lijkt e<strong>en</strong> vrij auth<strong>en</strong>tieke loop te hebb<strong>en</strong>. Het Dommellandje dat <strong>de</strong> school<br />
mag gebruik<strong>en</strong>, wordt <strong>in</strong> <strong>de</strong> plann<strong>en</strong> aangeduid met Tijvert. Het veldje is aangemerkt als e<strong>en</strong><br />
bloemrijk graslandje.<br />
Er zijn veel watervogels te zi<strong>en</strong> rondom het veld. E<strong>en</strong> van <strong>de</strong> meest bijzon<strong>de</strong>re soort<strong>en</strong> <strong>in</strong> het<br />
ijsvogeltje, dat hier zijn foerageergebied <strong>en</strong> wellicht ook zijn broedgebied heeft. Er zijn geregeld twee<br />
koppeltjes gesignaleerd.<br />
…<br />
2. Mogelijke NME <strong>–</strong> activiteit<strong>en</strong> op het Dommellandje<br />
Het Dommellandje biedt veel aanknop<strong>in</strong>gspunt<strong>en</strong> voor het NME <strong>–</strong> on<strong>de</strong>rwijs van <strong>de</strong> school. Zon<strong>de</strong>r al<br />
te veel hulpmid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> of <strong>in</strong>gewikkel<strong>de</strong> lesbriev<strong>en</strong> zijn veel activiteit<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong> op het landje.<br />
Uitgangspunt moet zijn dat <strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> z<strong>in</strong>vol zijn, aansluit<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> leer<strong>in</strong>houd<strong>en</strong> van <strong>de</strong> school,<br />
niet teveel voorbereid<strong>in</strong>gstijd van <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong> kost<strong>en</strong>. Activiteit<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> zoveel mogelijk<br />
jaarrond uitgevoerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor elke leeftijdsgroep moet<strong>en</strong> er mogelijkhed<strong>en</strong> zijn. Dit<br />
hoofdstuk biedt suggesties voor activiteit<strong>en</strong> op het landje, <strong>in</strong> het volg<strong>en</strong><strong>de</strong> hoofdstuk staan ze<br />
sam<strong>en</strong>gebracht <strong>in</strong> e<strong>en</strong> schema. Voor <strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> grove <strong>in</strong><strong>de</strong>l<strong>in</strong>g gemaakt <strong>in</strong> activiteit<strong>en</strong> die<br />
spontaan uitgevoerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> die meer projectmatig opgezet zull<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>.<br />
M<strong>in</strong> of meer spontane activiteit<strong>en</strong><br />
- Adoptie van het gebied<br />
- Inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong><br />
- Boom on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong><br />
- Vogels<br />
- Dier<strong>en</strong>spor<strong>en</strong>on<strong>de</strong>rzoek<br />
- Wateron<strong>de</strong>rzoek<br />
- Bo<strong>de</strong>mon<strong>de</strong>rzoek<br />
- Rups<strong>en</strong>, vl<strong>in</strong><strong>de</strong>rs, libell<strong>en</strong>, <strong>in</strong>sect<strong>en</strong><br />
- Plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> bloem<strong>en</strong><br />
- Plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrucht<strong>en</strong><br />
- Padd<strong>en</strong>stoel<strong>en</strong><br />
136
Activiteit<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> meer projectmatige aanpak vrag<strong>en</strong><br />
- Waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
- Boomfeestdag<br />
- Gebruiksnatuur<br />
- On<strong>de</strong>rhoudswerk<br />
- Watch<br />
- Begraz<strong>in</strong>gsproef<br />
- Cultuurhistorie<br />
- Gastless<strong>en</strong><br />
- Bijwon<strong>en</strong> van werkzaamhed<strong>en</strong> Dommel<br />
- Poel<strong>en</strong>project<br />
Organisatie <strong>in</strong> <strong>de</strong> school<br />
Er zal e<strong>en</strong> basisvoorraad aan veldwerkmateriaal aangeschaft moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, waarmee veel<br />
activiteit<strong>en</strong> uitgevoerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Ver<strong>de</strong>r is het slim om bij <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> activiteit<strong>en</strong> korte<br />
beschrijv<strong>in</strong>g<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong>, <strong>in</strong>clusief overzicht van material<strong>en</strong> die daarbij<br />
gebruikt kunn<strong>en</strong>/ moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De beschrijv<strong>in</strong>g<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> vooral niet te lang zijn, e<strong>en</strong> A4-tje is<br />
lang g<strong>en</strong>oeg. Deze beschrijv<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> als geplastificeer<strong>de</strong> opdrachtkaart<strong>en</strong> bij het<br />
veldwerkmateriaal moet<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarnaast ook beschikbaar <strong>in</strong> bijvoorbeeld <strong>de</strong> teamkamer.<br />
De NME <strong>–</strong> coörd<strong>in</strong>ator<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> geregeld <strong>de</strong> voorraad <strong>en</strong> <strong>de</strong> stand van zak<strong>en</strong> van het materiaal<br />
moet<strong>en</strong> check<strong>en</strong> <strong>en</strong> zonodig aanvull<strong>en</strong> / herstell<strong>en</strong>.<br />
Foto’s van <strong>de</strong> J<strong>en</strong>aplanschool Mol<strong>en</strong>wijk <strong>in</strong> Boxtel<br />
137
138
139
Bezoek aan ’t Kiemveld 20 , D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong> d<strong>in</strong>sdag 21 april 2009<br />
Contacpersoon: J.K.<br />
Korte beschrijv<strong>in</strong>g bezoek:<br />
Rondleid<strong>in</strong>g gehad door 4 k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> uit groep 8.<br />
Door schooltu<strong>in</strong>. K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> uitleg gegev<strong>en</strong> over <strong>de</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> van <strong>de</strong> schooltu<strong>in</strong>. Ze<br />
hadd<strong>en</strong> veel k<strong>en</strong>nis van zak<strong>en</strong>. Ook plant<strong>en</strong>/ bom<strong>en</strong>/ bloem<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> goed b<strong>en</strong>oemd. Ze kond<strong>en</strong><br />
veel vertell<strong>en</strong> over het reil<strong>en</strong> <strong>en</strong> zeil<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>en</strong> om <strong>de</strong> school met betrekk<strong>in</strong>g tot natuuron<strong>de</strong>rwijs<br />
Contact gehad met persoon betreff<strong>en</strong><strong>de</strong> techniek. Werk<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> grote techniekkast. K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> uit<br />
<strong>de</strong> groep<strong>en</strong> 5-6-7-8 kunn<strong>en</strong> hier gebruik van mak<strong>en</strong>. Ook techniekdoz<strong>en</strong>, specifiek op on<strong>de</strong>rwerp. Dit<br />
zijn gestructureer<strong>de</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>.<br />
Veel aandacht gegev<strong>en</strong> aan het zelf ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> van zak<strong>en</strong> rondom natuur / techniek.<br />
Techniek gesubsidieerd door m<strong>in</strong>isterie, wel aanton<strong>en</strong> dat er ook echt wat mee gebeurt.<br />
NME activiteit<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gedaan tijd<strong>en</strong>s Quatro : tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> Quatro ur<strong>en</strong> kan er gekoz<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uit<br />
e<strong>en</strong> viertal activiteit<strong>en</strong> op het gebied van NME 21 .<br />
On<strong>de</strong>rstaan<strong>de</strong> <strong>in</strong>formatie verkreg<strong>en</strong> via J.K.<br />
20 Introductiepag<strong>in</strong>a - 't Kiemveld<br />
21 Paula van Lith& Anneke van Rhijn (1999) Schoolnatuurtu<strong>in</strong><strong>en</strong> <strong>in</strong> het basison<strong>de</strong>rwijs, e<strong>en</strong> case study<br />
on<strong>de</strong>rzoek, Utrecht , Faculteit Biologie Universiteit Utrecht met e<strong>en</strong> vermeld<strong>in</strong>g van Nol Trum<br />
140
<strong>Natuur</strong> <strong>en</strong> milieueducatie<br />
<strong>Natuur</strong> <strong>en</strong> milieu educatie houdt meer <strong>in</strong> dan alle<strong>en</strong> natuuron<strong>de</strong>rwijs. Het is e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d<br />
geheel, waarb<strong>in</strong>n<strong>en</strong> educatie plaatsv<strong>in</strong>dt over <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s leeft.<br />
Educatie is meer dan alle<strong>en</strong> het bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van k<strong>en</strong>nis. Het betek<strong>en</strong>t naast k<strong>en</strong>nisverwerv<strong>in</strong>g ook<br />
ervar<strong>in</strong>gsgerichht werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> strev<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> gezon<strong>de</strong> attitu<strong>de</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van <strong>de</strong> leefomgev<strong>in</strong>g.<br />
Deze attitu<strong>de</strong> beoogt niet alle<strong>en</strong> het <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> process<strong>en</strong>, maar ook het ontwikkel<strong>en</strong> van zorg <strong>en</strong><br />
verantwoor<strong>de</strong>lijkheid. Het gaat daarbij niet alle<strong>en</strong> over <strong>de</strong> natuur, maar ook over alle<br />
verschijn<strong>in</strong>gsvorm<strong>en</strong> van <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s <strong>in</strong> zijn do<strong>en</strong> <strong>en</strong> lat<strong>en</strong>.<br />
Dat houdt <strong>in</strong>, dat niet alle<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> natuurless<strong>en</strong>, maar ook tijd<strong>en</strong>s alle an<strong>de</strong>re schoolactiviteit<strong>en</strong><br />
plaats moet zijn voor educatieve process<strong>en</strong>. In die z<strong>in</strong> moet natuur <strong>en</strong> milieu educatie als e<strong>en</strong> ro<strong>de</strong><br />
draad b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> ons on<strong>de</strong>rwijs zichtbaar zijn.<br />
Doelstell<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
Hoofddoelstell<strong>in</strong>g<br />
Wij will<strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis, <strong>in</strong>zicht <strong>en</strong> attitu<strong>de</strong>s bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, <strong>in</strong>di<strong>en</strong> mogelijk door mid<strong>de</strong>l van<br />
ervar<strong>in</strong>gsgerichte activiteit<strong>en</strong>. De directe schoolomgev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> leefwereld van <strong>de</strong><br />
leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zijn daarbij uitgangspunt.<br />
Deeldoelstell<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
We richt<strong>en</strong> ons op het bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> <strong>in</strong>zicht omtr<strong>en</strong>t aspect<strong>en</strong> van <strong>de</strong> natuur <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
wereld waarb<strong>in</strong>n<strong>en</strong> die <strong>en</strong> plaats heeft.<br />
We will<strong>en</strong> dat bereik<strong>en</strong> door aandacht te sch<strong>en</strong>k<strong>en</strong> aan:<br />
- Het functioner<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, dier<strong>en</strong>, plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
- De werk<strong>in</strong>g van mechanism<strong>en</strong><br />
- Kr<strong>in</strong>glop<strong>en</strong><br />
- Voorplant<strong>in</strong>g<br />
- Weer <strong>en</strong> klimaat<br />
- Productie <strong>en</strong> consumptie<br />
- Gevar<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> natuur: verontre<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>g <strong>–</strong> uitsterv<strong>in</strong>g <strong>–</strong> lawaai <strong>en</strong> lichtvervuil<strong>in</strong>g<br />
- E<strong>en</strong> rijke schoolomgev<strong>in</strong>g<br />
We richt<strong>en</strong> ons op het bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van verantwoor<strong>de</strong>lijkheid <strong>en</strong> het besef, dat <strong>in</strong>standhoud<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
functioner<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> wereld om ons he<strong>en</strong> afhankelijk is van zorg, controle <strong>en</strong> actie.<br />
We will<strong>en</strong> dat bereik<strong>en</strong> door:<br />
141
- Gerichte aandacht voor waard<strong>en</strong> <strong>en</strong> norm<strong>en</strong><br />
- Vaststell<strong>en</strong> van school <strong>en</strong> klass<strong>en</strong>regels<br />
- Gezam<strong>en</strong>lijke verantwoor<strong>de</strong>lijkheid voor <strong>de</strong> school <strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g<br />
- Het <strong>in</strong>zamel<strong>en</strong> van gevaarlijke stoff<strong>en</strong><br />
- Het <strong>in</strong>zamel<strong>en</strong> van materiaal voor hergebruik<br />
- Het on<strong>de</strong>rhoud<strong>en</strong> van <strong>de</strong> schooltu<strong>in</strong><br />
- Aandacht voor <strong>en</strong>ergie <strong>en</strong> papiergebruik<br />
We richt<strong>en</strong> ons op het bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van respect voor ons nationaal erfgoed <strong>en</strong> op het ontwikkel<strong>en</strong> van<br />
<strong>in</strong>zicht <strong>en</strong> smaak t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van kunst <strong>en</strong> vormgev<strong>in</strong>g.<br />
We will<strong>en</strong> dat bereik<strong>en</strong> door:<br />
- Aandacht voor cultuur <strong>en</strong> kunstuit<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
- Aandacht voor architectuur, landschap <strong>en</strong> vormgev<strong>in</strong>g<br />
We richt<strong>en</strong> ons op het bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van vaardighed<strong>en</strong>, waardoor leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> op positieve wijze hun<br />
omgev<strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> beïnvloed<strong>en</strong>, zich kunn<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>dig<strong>en</strong> <strong>en</strong> standpunt<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>in</strong>nem<strong>en</strong>.<br />
We will<strong>en</strong> dat bereik<strong>en</strong> door:<br />
- Afsprak<strong>en</strong><br />
- Het bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van attitu<strong>de</strong>s t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van g<strong>en</strong>otmid<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
- Het stimuler<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> kritische <strong>en</strong> objectieve houd<strong>in</strong>g t<strong>en</strong> opzichte van <strong>in</strong>formatie <strong>en</strong><br />
reclame<br />
- Aandacht te sch<strong>en</strong>k<strong>en</strong>, <strong>in</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>in</strong>g met <strong>de</strong>rd<strong>en</strong>, aan negatieve milieuverschijnsel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> gevar<strong>en</strong>, die ze met zich meebr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Foto’s van ’t Kiemveld <strong>in</strong> D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong><br />
142
143
144
145
146
7. De uitgeschrev<strong>en</strong> observaties<br />
Observatie Les 1 Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>,<br />
Op<strong>en</strong> les<br />
Inleid<strong>in</strong>g: verhaaltje voorlez<strong>en</strong>, beestjes <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond.<br />
Er word<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gesteld.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> luister<strong>en</strong> aandachtig.<br />
Bram heeft gister e<strong>en</strong> duiz<strong>en</strong>dpoot gezi<strong>en</strong>.<br />
Allemaal verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> soort<strong>en</strong> beestjes word<strong>en</strong> behan<strong>de</strong>ld <strong>in</strong> het boekje.<br />
Het on<strong>de</strong>rwerp wordt op <strong>de</strong>ze manier wat ruimer getrokk<strong>en</strong>. Het beperkt zich niet alle<strong>en</strong> tot<br />
reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>. Voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wel leuk, is er nog meer om te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>.<br />
In het verhaal word<strong>en</strong> allemaal d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> behan<strong>de</strong>ld waar <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook mee aan <strong>de</strong> slag kunn<strong>en</strong><br />
gaan.<br />
Welke beestjes kwam<strong>en</strong> allemaal <strong>in</strong> het verhaal voor?<br />
Juf geeft uitleg over <strong>de</strong> spulletjes <strong>en</strong> <strong>de</strong> les. Juf b<strong>en</strong>adrukt dat we sam<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>en</strong> af moet<strong>en</strong><br />
wissel<strong>en</strong>. Vraag aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>: wat moet<strong>en</strong> we met <strong>de</strong> spulletjes do<strong>en</strong>? Sam<strong>en</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan mete<strong>en</strong> op zoek!<br />
Ze gaan zeer actief op zoek naar allemaal beestjes. Ook met behulp van <strong>de</strong> zoekkaart.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie nog wel afgeleid door <strong>de</strong> watertafel met kikkerdril.<br />
Leerkracht sluit <strong>de</strong> watertafel af, nadruk moet ligg<strong>en</strong> op <strong>de</strong> beestjes <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond <strong>en</strong> niet <strong>in</strong> het water.<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> steeds als ze iets gevond<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />
Ze kijk<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r st<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Ze do<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met het wormarium.<br />
Ze kijk<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> grond.<br />
Ze gebruik<strong>en</strong> <strong>de</strong> schepjes om te grav<strong>en</strong>.<br />
Ze stopp<strong>en</strong> <strong>de</strong> beestjes <strong>in</strong> <strong>de</strong> potjes, bakjes.<br />
De meeste k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn actief aan het zoek<strong>en</strong>.<br />
Ze help<strong>en</strong> elkaar met zoek<strong>en</strong>.<br />
Ze v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> veel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> beestjes.<br />
147
Het wormarium laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> over <strong>de</strong> gang<strong>en</strong> die <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> grav<strong>en</strong>.<br />
Ze kunn<strong>en</strong> goed zi<strong>en</strong> wat er met <strong>de</strong> beestjes gebeurt.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> <strong>in</strong> alle hoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> gat<strong>en</strong> om beestjes te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
Alle<strong>en</strong> M<strong>en</strong>no .<br />
Melanie v<strong>in</strong>dt <strong>de</strong> worm<strong>en</strong>, Robey pakt ze op <strong>en</strong> Chris houdt het bakje op<strong>en</strong> <strong>en</strong> doet <strong>de</strong>ksel erop.<br />
Floortje v<strong>in</strong>dt het nog moeilijk om alle<strong>en</strong> te zoek<strong>en</strong>. De juf geeft voorbeeld<strong>en</strong> <strong>en</strong> handvatt<strong>en</strong> om te<br />
zoek<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> met <strong>de</strong> loepjes. Het hanter<strong>en</strong> van <strong>de</strong> loepjes door <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> is e<strong>en</strong><br />
grappig gezicht.<br />
De juf roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zett<strong>en</strong> <strong>de</strong> beestjes die ze hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong> op <strong>de</strong> tafel.<br />
De juf laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> wat ze allemaal hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>.<br />
De juf laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> hoe ze <strong>de</strong> beestjes hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>; want sommigfe k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> al heel veel gevond<strong>en</strong>, maar sommige ook niet.<br />
B. antwoord: <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond; met je hand<strong>en</strong> of met <strong>de</strong> schep.<br />
Y. v<strong>in</strong>dt zijn beestjes on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> st<strong>en</strong><strong>en</strong>, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> grond <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> blaadjes.<br />
E<strong>en</strong> tip van <strong>de</strong> juf: als je nog niet zo veel gevond<strong>en</strong> hebt, ga sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> k<strong>in</strong>dje die al heel<br />
veel gevond<strong>en</strong> heeft.<br />
Juf vraagt: wat will<strong>en</strong> jullie nog gaan on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>? Ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>?<br />
Y.; duiz<strong>en</strong>dpoot<br />
M.: miljo<strong>en</strong>poot<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan weer ver<strong>de</strong>r met zoek<strong>en</strong>.<br />
Y. vraagt K. mee te do<strong>en</strong>, want K. heeft nog niks kunn<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
B. gaat A. help<strong>en</strong>, want die heeft ook nog niks kunn<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. Ze v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> mete<strong>en</strong> iets! A. is helemaal<br />
blij <strong>en</strong> gaat mete<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> juf.<br />
B. helpt F. Ook zij v<strong>in</strong>dt mete<strong>en</strong> iets. F. gaat het mete<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> juf.<br />
Juf stimuleert <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> om te zoek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> die je nog graag wil<strong>de</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> <strong>en</strong> tot nu<br />
toe nog niet gevond<strong>en</strong> hebt.<br />
Juf? Hoe moet je e<strong>en</strong> loep eig<strong>en</strong>lijk gebruik<strong>en</strong>, want nu zie ik niets?! Y. Juf zegt: ver<strong>de</strong>r van je oog<br />
afhoud<strong>en</strong>. Ow ja!<br />
148
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> nog meer beestjes! Wat zijn het er veel!<br />
Alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> actief <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan het zoek<strong>en</strong>. Als het ev<strong>en</strong> niet lukt helpt <strong>de</strong> juf met zoek<strong>en</strong>.<br />
Als bas ziet dat het sommige k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> niet lukt om iets te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>, gaat hij mete<strong>en</strong> help<strong>en</strong>!<br />
Juf stimuleert het sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong><br />
Juf roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> weer bij elkaar.<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> will<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>lijk nog ver<strong>de</strong>r zoek<strong>en</strong>. Ze zijn al ruim 40 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong> aan het zoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> will<strong>en</strong> nog<br />
doorgaan!!<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g nog e<strong>en</strong> keer vertell<strong>en</strong> wat ze allemaal hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> ook <strong>de</strong> zoekkaart om te lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> wat ze hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>! Ze will<strong>en</strong> graag<br />
vertell<strong>en</strong> wat ze hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>.<br />
De juf vraagt aan <strong>de</strong> hand van <strong>de</strong> zoekkaart of ze e<strong>en</strong> aantal diertjes hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>.<br />
Juf geeft aan dat het niet belangrijk is hoeveel je hebt gevond<strong>en</strong>, maar dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> hard heeft<br />
gezocht naar diertjes. En dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> elkaar heeft geholp<strong>en</strong>.<br />
Zijn er nog vrag<strong>en</strong> over <strong>de</strong> diertjes?<br />
L. zegt nog dat er on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> spulletjes (st<strong>en</strong><strong>en</strong>) heel veel zijn.<br />
Wat gaan we hiermee do<strong>en</strong>?<br />
Y.: mee naar huis nem<strong>en</strong>…<br />
Juf: kan niet, want juf J. moet er ook nog mee spel<strong>en</strong>.<br />
D.: beestje eruit hal<strong>en</strong> <strong>en</strong> erg<strong>en</strong>s neerlegg<strong>en</strong>. Als je naar huis gaat, ga je ze weer zoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> mee naar<br />
huis nem<strong>en</strong>.<br />
Juf stelt voor om e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>toonstell<strong>in</strong>g te mak<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> van juf J.. Jaaahh! Dat do<strong>en</strong> we!<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> e<strong>en</strong> mooie opstell<strong>in</strong>g bij <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek!<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ruim<strong>en</strong> alles op.<br />
149
Observatie les 1 Reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong><br />
Geslot<strong>en</strong> les 1/2 B<br />
Alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong>staller<strong>en</strong> zich op <strong>de</strong> bankjes <strong>en</strong> stoel<strong>en</strong>.<br />
Juf Jos grijpt nog ev<strong>en</strong> terug op <strong>de</strong> les van vrijdag.<br />
Juf Jos laat het boekje zi<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Ze vraagt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar ze d<strong>en</strong>kt dat het over<br />
gaat.<br />
Wat kunn<strong>en</strong> we het beste do<strong>en</strong> om <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> te zi<strong>en</strong>?! Vergrootglas.<br />
On<strong>de</strong>r het zand zoek<strong>en</strong>! Met schepp<strong>en</strong>.<br />
De gevond<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> bakje do<strong>en</strong>.<br />
De juf laat aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> het wormarium zi<strong>en</strong>.<br />
Ze vertelt dat ze er voorzichtig mee moet<strong>en</strong> do<strong>en</strong>, het is van glas.<br />
De juf laat het wormarium aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> met <strong>de</strong> og<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong>, want het is van glas.<br />
De juf laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> naar reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong>.<br />
Ze houdt zich niet helemaal aan <strong>de</strong> les zoals <strong>de</strong> is opgeschrev<strong>en</strong>. voor <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> keer wel <strong>de</strong><br />
bedoel<strong>in</strong>g!! Aangev<strong>en</strong> dat dit wel <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g is.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan op zoek, maar niet alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn al gestimuleerd <strong>en</strong> wet<strong>en</strong> wat ze moet<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong>. De juf heeft het boekje ook niet voorgelez<strong>en</strong>, dit lijkt e<strong>en</strong> gemiste kans te zijn.<br />
De juf stuurt veel <strong>en</strong> helpt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. De juf draagt oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> aan.<br />
De juf pakt <strong>de</strong> riek <strong>en</strong> steekt <strong>de</strong>ze <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond. Ze wiebelt met <strong>de</strong> riek, zo kom<strong>en</strong> er misschi<strong>en</strong><br />
worm<strong>en</strong> omhoog. Bijna alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> nu bij <strong>de</strong> juf staan. Juf biedt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> veel<br />
handvatt<strong>en</strong>.<br />
Juf zegt dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook met e<strong>en</strong> loep kunn<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> <strong>in</strong> kle<strong>in</strong>e groepjes <strong>en</strong> niet snel zelfstandig.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> als ze iets hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> <strong>de</strong> boekjes <strong>en</strong> zoekkaart<strong>en</strong> niet.<br />
Tom heeft nog ge<strong>en</strong> worm gevond<strong>en</strong>. Juf stelt voor e<strong>en</strong> worm aan hem te gev<strong>en</strong>, S. geeft hem e<strong>en</strong><br />
worm.<br />
Juf komt erachter dat ze <strong>de</strong> les <strong>in</strong> <strong>de</strong> verkeer<strong>de</strong> volgor<strong>de</strong> geeft. Juf pakt snel het voorleesboekje <strong>en</strong><br />
roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar.<br />
150
Het is moeilijk om <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar te krijg<strong>en</strong>. Ze will<strong>en</strong> doorgaan met zoek<strong>en</strong>! Ze hebb<strong>en</strong> nu<br />
zo’n 10 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong> gezocht.<br />
Juf leest het verhaal over <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> voor.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn bezig met <strong>de</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> die ze hebb<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>r met het verhaal. Ze hebb<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> spulletjes ook nog allemaal <strong>in</strong> hun hand, op hun schoot.<br />
De juf laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> plaat zi<strong>en</strong> over <strong>de</strong> gangetjes die e<strong>en</strong> worm maakt.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn erg onrustig.<br />
De juf vraagt: waarmee graaft <strong>de</strong> worm zijn gangetjes?<br />
Antwoord: met zijn mond zegt T.<br />
Zijn er beestjes nodig voor <strong>de</strong> grond?<br />
Jaaaa!<br />
En waarom? Juf zegt: ze mak<strong>en</strong> <strong>de</strong> grond los.<br />
Juf waarschuwt dat er veel k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> aan het klets<strong>en</strong> zijn.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> nog ver<strong>de</strong>r zoek<strong>en</strong> naar beestjes.<br />
E<strong>en</strong> aantal van <strong>de</strong> jongste kleuters v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> het moeilijk om te gaan zoek<strong>en</strong>. Ze lop<strong>en</strong> wel rond, maar<br />
zoek<strong>en</strong> niet echt. (L., T.)<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> do<strong>en</strong> alles wat ze v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> het wormarium.<br />
Juf loopt rond om bij te stur<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te help<strong>en</strong>.<br />
Sommige k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> grav<strong>en</strong> met <strong>de</strong> schepp<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> gat te grav<strong>en</strong>. Ze zoek<strong>en</strong> niet naar beestjes.<br />
O. werkt lekker alle<strong>en</strong>. Met an<strong>de</strong>re sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> v<strong>in</strong>dt hij niet leuk <strong>en</strong> fijn. O. loopt naar e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re<br />
plek om te zoek<strong>en</strong>. De juf wijst hem erop dat hij het gat wel dicht moet mak<strong>en</strong>.<br />
N. roept: Juf, kom! We hebb<strong>en</strong> iets moois gevond<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> <strong>de</strong> boekjes nog steeds niet. Ook <strong>de</strong> zoekkaart hebb<strong>en</strong> ze nog niet ont<strong>de</strong>kt.<br />
Juf zegt: <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> die klaar zijn met zoek<strong>en</strong>, gaan tek<strong>en</strong><strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> pakk<strong>en</strong> het blad (met <strong>de</strong><br />
worm<strong>en</strong> erop gepr<strong>in</strong>t) <strong>en</strong> gaan aan <strong>de</strong> slag met hun tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g. Ze gebruik<strong>en</strong> <strong>de</strong> worm<strong>en</strong> die ze hebb<strong>en</strong><br />
gevond<strong>en</strong> als voorbeeld.<br />
D. pakt <strong>de</strong> worm, legt hem op het tek<strong>en</strong>papier <strong>en</strong> trekt met haar potlood om <strong>de</strong> worm. Zo k rijgt ze<br />
precies <strong>de</strong> worm die ze heeft gevond<strong>en</strong>.<br />
Juf stimuleert <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> mooie tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g te mak<strong>en</strong>.<br />
Juf zegt teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat ze alle gat<strong>en</strong> goed dicht moet<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>.<br />
151
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> lever<strong>en</strong> hun tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g bij <strong>de</strong> juf <strong>in</strong>.<br />
Daarna gaan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g zitt<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> al hun worm<strong>en</strong> <strong>in</strong> het worm<strong>en</strong>huis gedaan. (wormarium)<br />
De juf zegt dat ze net ev<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> loep heeft gekek<strong>en</strong>. Ze kon goed <strong>de</strong> r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. En we kond<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> dat hij zand had gekek<strong>en</strong>, want hij e<strong>en</strong> zwarte buik. Dit had N. gezi<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> juf.<br />
De juf behan<strong>de</strong>lt <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Ze zegt dat D. <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm op het papier had gelegd <strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
potlood om <strong>de</strong> reg<strong>en</strong>worm had getek<strong>en</strong>d.<br />
Ze laat <strong>de</strong> mooiste tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. De tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g van C. komt ook aan bod. Hij is jongste kleuter, maar<br />
heeft erg mooie worm<strong>en</strong> getek<strong>en</strong>d. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn verbaasd.<br />
T. vertel<strong>de</strong> dat hij nog veel an<strong>de</strong>re beestjes gevond<strong>en</strong> had.<br />
Juf pakt <strong>de</strong> zoekkaart <strong>en</strong> T. mag aanwijz<strong>en</strong> op <strong>de</strong> kaart. Op <strong>de</strong>ze manier hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> toch<br />
nog k<strong>en</strong>nisgemaakt met <strong>de</strong> zoekkaart<strong>en</strong>. Vooral <strong>de</strong> jong<strong>en</strong>s zijn erg geïnteresseerd.<br />
De les is afgelop<strong>en</strong>.<br />
152
Observatie les 2, Magnet<strong>en</strong><br />
Op<strong>en</strong> les, 1/2 D D<strong>in</strong>sdag 7 april 2009<br />
De juf verzamelt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> om <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>ktafel.<br />
Kle<strong>in</strong>e k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vooraan, grote k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> achteraan staan.<br />
De juf legt uit dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>de</strong> og<strong>en</strong> <strong>en</strong> or<strong>en</strong> goed gaat gebruik<strong>en</strong>. Misschi<strong>en</strong> zelfs je neus gaat<br />
gebruik<strong>en</strong>. Het gebruik van <strong>de</strong> z<strong>in</strong>tuig<strong>en</strong> wordt b<strong>en</strong>adrukt.<br />
De juf laat zi<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> voorwerp<strong>en</strong> zijn. Wat zijn dit ook alweer?<br />
Antwoord F.(jongste): Magnet<strong>en</strong><br />
Juf laat zi<strong>en</strong> wat er allemaal <strong>in</strong> <strong>de</strong> bakjes zit. Ze vraagt wat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat er allemaal <strong>in</strong> <strong>de</strong> bakjes<br />
zit.<br />
Juf laat <strong>de</strong> werkblad<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan bij elkaar zitt<strong>en</strong>.<br />
De juf pakt e<strong>en</strong> boekje <strong>en</strong> leest e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong> stukje voor over magnet<strong>en</strong>.<br />
Er zijn ge<strong>en</strong> plaatjes om te zi<strong>en</strong>, juf b<strong>en</strong>adrukt dat ze goed moet<strong>en</strong> luister<strong>en</strong>.<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> luister<strong>en</strong> naar het verhaal. Juf betrekt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij het verhaal door vrag<strong>en</strong> te stell<strong>en</strong><br />
over <strong>de</strong> plaatjes.<br />
Juf b<strong>en</strong>adrukt dat ze al veel d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> heeft lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitgelegd.<br />
Ze b<strong>en</strong>adrukt het sam<strong>en</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> sam<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. Er zijn niet g<strong>en</strong>oeg magneetjes voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>. Ook<br />
het opruim<strong>en</strong> wordt b<strong>en</strong>adrukt.<br />
Juf zegt; ga maar e<strong>en</strong>s kijk<strong>en</strong> wat je met <strong>de</strong> magnet<strong>en</strong> kan gaan do<strong>en</strong>. Gevolg: stormloop op <strong>de</strong><br />
magnet<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> prober<strong>en</strong> <strong>in</strong> alle bakjes <strong>de</strong> magnet<strong>en</strong> uit. Sommige k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan rondlop<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> om daar d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> te prober<strong>en</strong>.<br />
Sommige k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> pakk<strong>en</strong> het werkblad <strong>en</strong> beg<strong>in</strong>n<strong>en</strong> met kleur<strong>en</strong>. Juf vraagt wat ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat ze<br />
moet<strong>en</strong> do<strong>en</strong>, k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> antwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong> juf legt uit.<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn erg <strong>en</strong>thousiast <strong>in</strong> <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> die ze do<strong>en</strong>.<br />
De jongste kleuters lop<strong>en</strong> ook rond <strong>en</strong> prober<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> material<strong>en</strong> uit.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> <strong>de</strong> magnet<strong>en</strong> aan elkaar vast, maar krijg<strong>en</strong> ze dan niet meer van elkaar af.<br />
S. probeert <strong>de</strong> material<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze dan weer op te vang<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> magneet. Hij probeert<br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> hoogtes <strong>en</strong> afstand<strong>en</strong>.<br />
153
Y. <strong>en</strong> B. prober<strong>en</strong> wit teg<strong>en</strong> wit <strong>en</strong> rood teg<strong>en</strong> rood te houd<strong>en</strong>. Dit lukt niet, rood draait naar wit. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn helemaal verbaasd. Het is ook e<strong>en</strong> raar gevoel <strong>in</strong> je hand<strong>en</strong> als je dat doet.<br />
De magneet blijft zitt<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> bank <strong>en</strong> bij het raam.<br />
De juf roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar bij <strong>de</strong> tafel. Alle spulletjes ev<strong>en</strong> neerlegg<strong>en</strong>.<br />
De juf vraagt wat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> allemaal hebb<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kt.<br />
I.: spijkers.<br />
Wat kon je daarmee do<strong>en</strong>?<br />
I.: die kon je eraan do<strong>en</strong>.<br />
Heeft er iemand nog iets an<strong>de</strong>rs ont<strong>de</strong>kt?<br />
D.: e<strong>en</strong> muntje bleef eraan plakk<strong>en</strong>. Heb je e<strong>en</strong> muntje dan? Nee! Hoe kan je dat dan ont<strong>de</strong>kt<br />
hebb<strong>en</strong>.<br />
Y.: e<strong>en</strong> paperclip die blijft plakk<strong>en</strong>.<br />
B.: het blijft aan het blauwe van het raam plakk<strong>en</strong>. Aan <strong>de</strong> v<strong>en</strong>sterbank.<br />
Wat zou je nu nog meer will<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>?<br />
B.: nog e<strong>en</strong> keer gaan kijk<strong>en</strong> of <strong>de</strong> v<strong>en</strong>sterbank nog steeds blijft plakk<strong>en</strong>.<br />
De juf geeft tip: werkblad. Daar ga je kijk<strong>en</strong> wat blijft plakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat ga je kleur<strong>en</strong>.<br />
Misschi<strong>en</strong> kan je ook wel e<strong>en</strong> kett<strong>in</strong>g mak<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> magneet.<br />
Heeft er iemand nog e<strong>en</strong> tip voor an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>? Wat is heel leuk om te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>?<br />
Hé op het raam doet ie het nog steeds!?! Zegt B.<br />
Hij kan ook blijv<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>! Hoe kan dat nou; B.<br />
Kom we gaan e<strong>en</strong> kett<strong>in</strong>g mak<strong>en</strong> zegt Y.<br />
M.: ook e<strong>en</strong> elastiekje eraan plakk<strong>en</strong>.<br />
B.: alles blijft hieraan plakk<strong>en</strong>.<br />
I. + R. prober<strong>en</strong> om zo veel mogelijk paperclips on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> magneet te hang<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> word<strong>en</strong> na 25 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong> afgeleid door an<strong>de</strong>re d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. De plantjes <strong>en</strong> hommels.<br />
De juf van <strong>de</strong> gymzaal wil dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> niet meer aan <strong>de</strong> v<strong>en</strong>sterbank kom<strong>en</strong>. Ze moet<strong>en</strong> aan <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re kant gaan spel<strong>en</strong>.<br />
Juf moet regelmatig k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong> om door te zoek<strong>en</strong> wat nog meer blijft plakk<strong>en</strong>.<br />
154
S. maakt <strong>de</strong> voorkant van <strong>de</strong> auto.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zich ook over an<strong>de</strong>re d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong>/ buit<strong>en</strong>lokaal.<br />
Juf perkt dit wel <strong>in</strong> voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
B. blijft doorgaan met ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn actief aan het kleur<strong>en</strong>.<br />
Na ongeveer 15 m<strong>in</strong> (twee<strong>de</strong> ron<strong>de</strong>) roept <strong>de</strong> juf <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> weer bij elkaar bij <strong>de</strong> tafel.<br />
Juf geeft complim<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> die snel bij <strong>de</strong> tafel gaan zitt<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> met hun werkblad rond <strong>de</strong> tafel.<br />
Wat hebb<strong>en</strong> jullie allemaal ont<strong>de</strong>kt?<br />
B.: v<strong>en</strong>sterbank.<br />
R.: ik heb getek<strong>en</strong>d. Wat heb jij ont<strong>de</strong>kt(juf)? Wat had je zelf uitgevond<strong>en</strong>? E<strong>en</strong> kett<strong>in</strong>g! Hoe maak jij<br />
nou e<strong>en</strong> kett<strong>in</strong>g? Dan moet je e<strong>en</strong> lange stok pakk<strong>en</strong>. Hoe heet <strong>de</strong>ze lange stok? Ja! Dan moet je die<br />
d<strong>in</strong>getjes er allemaal aanplakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan maak je dus e<strong>en</strong> kett<strong>in</strong>g.<br />
M.: bierdopje. Daar plakte het ook aan. Waaraan? Magneet! En waaraan nog meer? Aan <strong>de</strong><br />
wasknijper. En aan <strong>de</strong> spijker.<br />
War<strong>en</strong> alle magnet<strong>en</strong> hetzelf<strong>de</strong>? Of war<strong>en</strong> er ook sterke magnet<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>r sterke magnet<strong>en</strong>?<br />
Y.: ja er war<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> paar sneller. Hoe kon je dat zi<strong>en</strong>/ merk<strong>en</strong>? Nou daar kreeg je <strong>de</strong> spull<strong>en</strong><br />
moeilijker vanaf.<br />
Hoe had jij het ont<strong>de</strong>kt, D.? Hoeveel wasknijpers eraan blev<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>. Aan sommige blev<strong>en</strong> er niet<br />
zo veel hang<strong>en</strong>.<br />
D.: hoe heb je het werkblad gemaakt? Ik heb <strong>de</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gekleurd die blev<strong>en</strong> plakk<strong>en</strong>.<br />
En bij het on<strong>de</strong>rste stukje? Tell<strong>en</strong> hoeveel eraan blev<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>.<br />
Zijn er nog k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> die hier iets over will<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>? Aan <strong>de</strong> juf of aan e<strong>en</strong> k<strong>in</strong>dje?<br />
Nu moet<strong>en</strong> we nog e<strong>en</strong> d<strong>in</strong>g do<strong>en</strong>! Wat zou dat zijn? Is het daar netjes?<br />
Opruim<strong>en</strong>!!!<br />
Alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan opruim<strong>en</strong>.<br />
De juf b<strong>en</strong>adrukt het opruim<strong>en</strong>.<br />
155
Observatie les 2 Magnet<strong>en</strong><br />
Geslot<strong>en</strong> les 1/2 B<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> <strong>en</strong> mog<strong>en</strong> gaan zitt<strong>en</strong> op het bankje.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan op zoek naar reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>. De juf geeft aan dat ze dit gister al hebb<strong>en</strong> gedaan.<br />
Juf geeft aan dat ze het gister hebb<strong>en</strong> gehad over reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>.<br />
Er is door <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> juf gevraagd of ze kan tover<strong>en</strong>. Want Juf Emily kan wel tover<strong>en</strong>. Gister<br />
is Juf Emily is geweest <strong>en</strong> die kon tover<strong>en</strong>. Wat had ze gedaan? Ze had magnet<strong>en</strong>. En die blev<strong>en</strong> aan<br />
elkaar plakk<strong>en</strong>. Dat was heel knap. Kon alles eraan blijv<strong>en</strong> plakk<strong>en</strong>? Neeeee! Had Juf Emily die dan<br />
met plak aan elkaar gemaakt? Nee natuurlijk niet!<br />
Juf gaat met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek. Juf pakt verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> voorwerp<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat ze aan <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.<br />
Niet alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> do<strong>en</strong> actief mee. Sommige kijk<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> gymles . Sommige hang<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
watertafel aan.<br />
Juf b<strong>en</strong>adrukt dat ze moet<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> og<strong>en</strong> <strong>en</strong> goed moet<strong>en</strong> luister<strong>en</strong> met <strong>de</strong> or<strong>en</strong> (z<strong>in</strong>tuiglijke<br />
waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong> word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>adrukt). De juf vertelt <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g van het werkblad. E<strong>en</strong> kruisje zett<strong>en</strong><br />
bij datg<strong>en</strong>e waarvan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> magneet blijft plakk<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
plaatsje zoek<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> tafel / op e<strong>en</strong> stoel zodat ze het werkblad kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>.<br />
De hulpjes <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>de</strong> werkblad<strong>en</strong> uit <strong>en</strong> ook <strong>de</strong> potlod<strong>en</strong>.<br />
J. wil al mete<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek lop<strong>en</strong> om het ui te prober<strong>en</strong>. Juf zegt dat hij nog ev<strong>en</strong> moet<br />
wacht<strong>en</strong>. Dit gaan we zo met z’n all<strong>en</strong> do<strong>en</strong>, legt ze uit.<br />
Aan <strong>de</strong> grote tafel hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> overleg met elkaar. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> corriger<strong>en</strong> elkaar als ze het<br />
werkblad niet goed <strong>in</strong>vull<strong>en</strong>.<br />
De jongste kleuters hebb<strong>en</strong> er moeite mee om het werkblad helemaal alle<strong>en</strong> <strong>in</strong> te vull<strong>en</strong>.<br />
Wie d<strong>en</strong>kt dat het rietje blijft plakk<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> magneet? J. mag het prober<strong>en</strong>. Nee hij blijft niet<br />
plakk<strong>en</strong> zegt <strong>de</strong> juf.<br />
Wie d<strong>en</strong>kt dat <strong>de</strong> paperclip blijft plakk<strong>en</strong>? Juf doet het zelf! Jaaahhhhh hij blijft plakk<strong>en</strong>! Nu mag je <strong>de</strong><br />
paperclip kleur<strong>en</strong>.<br />
Wie d<strong>en</strong>kt dat het bierdopje aan <strong>de</strong> magneet blijft plakk<strong>en</strong>? Tadaadadada! Jeeeehhhhhhh!!<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>en</strong> het dopje er zelf nog bij.<br />
Dit is <strong>de</strong> krokodil, <strong>de</strong> wasknijper. Wie d<strong>en</strong>kt dat <strong>de</strong> wijsknijper blijft plakk<strong>en</strong>? Steek je v<strong>in</strong>ger op?<br />
Simsalabim. De juf klikt <strong>de</strong> wasknijper eraan. De wasknijper blijft niet plakk<strong>en</strong>.<br />
De c<strong>en</strong>t? Simsalabim. Ahhhhhhhhhhh…..Nee!<br />
156
De gum? Neeeeehhhhhh. Simsalabim! Neeeeeeeeeee! De juf legt m bov<strong>en</strong>op <strong>de</strong> magneet. Nu <strong>de</strong><br />
magneet omdraai<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Er komt e<strong>en</strong> potlood aan… Neeeeeehh Hij blijft niet hang<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> wel mee, maar ervar<strong>en</strong> zelf <strong>de</strong> kracht<strong>en</strong> van <strong>de</strong> magneet niet.<br />
Het nietje! Jeeeehhhh!!! Kleur<strong>en</strong>.<br />
De splitp<strong>en</strong>. Wie d<strong>en</strong>kt dat die blijft plakk<strong>en</strong>! Jaah d<strong>en</strong>kt O.. Jaaahhhh!!!<br />
Het elastiekje. Juf doet heel stiekem <strong>en</strong> maakt er e<strong>en</strong> geheim van. Juf knoopt <strong>de</strong> elastiek aan <strong>de</strong><br />
magneet vast. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> hard neeee!! Zo moet het niet juf! Jij kan het niet! T. doet het<br />
goed!<br />
Spijker?! Jaaaahhhhhhhhhh!!! En kleur<strong>en</strong> maar!<br />
Neeee! De sleutel doet het niet! Hoe kan dat nou? Die lijkt op e<strong>en</strong> spijker zegt M.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wacht<strong>en</strong> netjes op <strong>de</strong> juf die <strong>de</strong> nam<strong>en</strong> controleert bij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
De juf neemt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mee naar <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>khoek.<br />
De juf pakt <strong>de</strong> magnet<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> kracht van <strong>de</strong> magnet<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.<br />
De juf pakt het hoefijzermagneet <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> kracht zi<strong>en</strong> van <strong>de</strong> magneet. Dit doet ze ook met <strong>de</strong><br />
staafmagneet <strong>en</strong> <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re magnet<strong>en</strong>. De juf laat e<strong>en</strong> aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> magneet vasthoud<strong>en</strong>. Ze<br />
gaat met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> welke magneet het sterkste is. Ze gaat alle magnet<strong>en</strong> af. En kijkt of <strong>de</strong><br />
sl<strong>in</strong>ger kan blijv<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>. Bij alle magnet<strong>en</strong> blijft <strong>de</strong> sl<strong>in</strong>ger hang<strong>en</strong>.<br />
He juf, het lijkt net e<strong>en</strong> show! Ja zegt <strong>de</strong> juf, e<strong>en</strong> magneetshow!<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat alle magnet<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> sterk zijn. Ook al zijn ze groot/kle<strong>in</strong>/dik/dun, ze zijn<br />
allemaal ev<strong>en</strong> sterk is <strong>de</strong> gezam<strong>en</strong>lijke conclusie.<br />
Ik heb hier schors! Blijft dit hang<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> jullie?<br />
De juf pakt <strong>de</strong> magneetpoe<strong>de</strong>r <strong>en</strong> gaat nu echt tover<strong>en</strong>. Ze laat het geluid van <strong>de</strong> poe<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hor<strong>en</strong>. Ze laat het potje aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. Wat staat er op <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g? E<strong>en</strong> magneet!<br />
De juf laat zi<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong> poe<strong>de</strong>r eruit ziet. Dan doet <strong>de</strong> juf <strong>de</strong> truc. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn verbaasd. De<br />
korrels lop<strong>en</strong> over het papier. De juf maakt er e<strong>en</strong> leuk verhaaltje van.<br />
T. is niet betrokk<strong>en</strong>. Hij blijft rustig zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> toont ge<strong>en</strong> <strong>in</strong>teresse. Pas als ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> het heeft gezi<strong>en</strong><br />
gaat hij kijk<strong>en</strong>.<br />
De juf laat ook dui<strong>de</strong>lijk zi<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> poe<strong>de</strong>r weer poe<strong>de</strong>r wordt als je <strong>de</strong> magneet eraf haalt.<br />
De juf geeft aan dat ze veel heeft geleerd over magnet<strong>en</strong>.<br />
Hebb<strong>en</strong> wij ook magnet<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas?<br />
157
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ruim<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r leid<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> juf <strong>de</strong> spull<strong>en</strong> op. Juf geeft aan wie wat opruimt.<br />
Tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong>ze les hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> het zelf do<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rnem<strong>en</strong> totaal gemist!<br />
158
Observatie les 3 Bloem<strong>en</strong>feest<br />
Op<strong>en</strong> les, 1/2 D<br />
Kanttek<strong>en</strong><strong>in</strong>g: het reg<strong>en</strong>t. Het waait. Het is best koud. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> het daardoor niet zo lang<br />
vol buit<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat is jammer voor het verloop van <strong>de</strong> les.<br />
Juf L. heeft <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stoeltje mee lat<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> zet ze neer rond <strong>de</strong> ont<strong>de</strong>ktafel.<br />
Ze vraagt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat ze allemaal zi<strong>en</strong>.<br />
Juf b<strong>en</strong>adrukt <strong>de</strong> z<strong>in</strong>tuig<strong>en</strong>. Wat ruik je als je je neus dicht knijpt? Wat zie je als je je hand<strong>en</strong> voor je<br />
og<strong>en</strong> doet?<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> noem<strong>en</strong> <strong>in</strong> eerste <strong>in</strong>stantie material<strong>en</strong> op die ze <strong>de</strong> vorige dag<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> gebruikt.<br />
Al snel vall<strong>en</strong> <strong>de</strong> roz<strong>en</strong> ook op.<br />
Juf gaat hier ver<strong>de</strong>r op <strong>in</strong>. Ze vraagt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat ze allemaal zi<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> roos.<br />
Juf legt uit hoe e<strong>en</strong> roos/ bloem eruit ziet. A.d.h.v. <strong>de</strong> plaat vertelt <strong>de</strong> juf hoe e<strong>en</strong> bloem <strong>in</strong> elkaar zit.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> ook naar <strong>de</strong> bloemetjes ‘die er raar uitzi<strong>en</strong>’ die op <strong>de</strong> tafel ligg<strong>en</strong>.<br />
Juf vraagt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hoe dat kan.<br />
B. geeft tekst <strong>en</strong> uitleg.<br />
Juf stelt nog e<strong>en</strong> aantal vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan hierop <strong>in</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> ook vrag<strong>en</strong> over het blad van <strong>de</strong> bloem. De juf laat D. e<strong>en</strong> blaadje uit <strong>de</strong> tu<strong>in</strong><br />
plukk<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> blaadjes zijn. Glad <strong>en</strong> met puntjes.<br />
Donker gro<strong>en</strong> <strong>en</strong> licht gro<strong>en</strong>. Ruikt lekker, ruikt helemaal niet.<br />
- Als k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vrij mog<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> ze wel veel material<strong>en</strong> kapot<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> wat ze met <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> gaan do<strong>en</strong>. Hun oog valt op <strong>de</strong> zilver<strong>en</strong> pakketjes. Vooral<br />
E. <strong>en</strong> S. staan er met hun neus bov<strong>en</strong>op. In <strong>de</strong> zilver<strong>en</strong> pakketjes zitt<strong>en</strong> gedroog<strong>de</strong> bloemetjes. Deze<br />
heeft juf Emily al thuis gedroogd.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> of ze dit ook mog<strong>en</strong> do<strong>en</strong>! <strong>Natuur</strong>lijk mog<strong>en</strong> ze dat!<br />
De juf gaat nog <strong>in</strong> op <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> <strong>en</strong> plant<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>. M.b.v. het werkblad kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> gaan tek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Door het slechte weer kan dit nu helaas niet buit<strong>en</strong>. Juf L. richt<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> klas e<strong>en</strong> hoek <strong>in</strong> waar dit dan kan. Ze mog<strong>en</strong> dan eerst <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> om te gaan kijk<strong>en</strong>/<br />
on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarna <strong>in</strong> <strong>de</strong> hoek <strong>in</strong> <strong>de</strong> klas om <strong>de</strong> bloemetjes te pers<strong>en</strong> of om te tek<strong>en</strong><strong>en</strong> of <strong>de</strong><br />
werkblad<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> te wiebel<strong>en</strong> op hun stoel.<br />
Als juf zegt dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> slag mog<strong>en</strong> gaan, stuiv<strong>en</strong> ze alle kant<strong>en</strong> op.<br />
159
E<strong>en</strong> aantal gaan <strong>in</strong> <strong>de</strong> tu<strong>in</strong> op zoek naar bloem<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> aantal beg<strong>in</strong>n<strong>en</strong> mete<strong>en</strong> met het uit elkaar hal<strong>en</strong> van <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> paar (b. m., Y.) wet<strong>en</strong> hoe<br />
ze het beste <strong>de</strong> bloemetjes kunn<strong>en</strong> pers<strong>en</strong>. De an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> do<strong>en</strong> h<strong>en</strong> na.<br />
S. <strong>en</strong> D. legg<strong>en</strong> hun hele bloem on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> pers. De an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> corriger<strong>en</strong> <strong>en</strong> legg<strong>en</strong> uit dat <strong>de</strong><br />
pers nu niet meer dicht kan. S. haalt <strong>de</strong> bloem weer uit <strong>de</strong> pers <strong>en</strong> beg<strong>in</strong>t opnieuw. D. haalt <strong>de</strong> bloem<br />
uit <strong>de</strong> pers <strong>en</strong> steekt alle<strong>en</strong> <strong>de</strong> steel <strong>in</strong> <strong>de</strong> pers. Zo! Zegt ze, nu kan ie weer dicht!<br />
De pers raakt vol, <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> het koud <strong>en</strong> will<strong>en</strong> naar b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>.<br />
Juf roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> nog ev<strong>en</strong> bij elkaar <strong>en</strong> vraagt aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat ze allemaal hebb<strong>en</strong><br />
gevond<strong>en</strong>/ gedaan.<br />
M. zegt dat hij e<strong>en</strong> blaadje heeft gevond<strong>en</strong> dat hij kon et<strong>en</strong> <strong>en</strong> wel <strong>in</strong> <strong>de</strong> soep wil<strong>de</strong> do<strong>en</strong> thuis. Het<br />
rook zo lekker <strong>en</strong> het smaakte ook lekker. De an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> dit wel e<strong>en</strong> beetje raar. M. pakt<br />
e<strong>en</strong> blaadje <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook ruik<strong>en</strong>. Ervan et<strong>en</strong> lijkt hem niet zo slim, want misschi<strong>en</strong> wordt je<br />
dan wel ziek. Het moet eerst <strong>in</strong> <strong>de</strong> soep, dan kan je het wel et<strong>en</strong>!<br />
Juf neemt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mee naar b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> praat <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g nog ev<strong>en</strong> ver<strong>de</strong>r over <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>.<br />
Jammer dat het weer niet echt mee heeft geholp<strong>en</strong>, daardoor viel het op<strong>en</strong> karakter e<strong>en</strong> beetje <strong>in</strong><br />
het water.<br />
- Deze les was misschi<strong>en</strong> m<strong>in</strong><strong>de</strong>r geschikt als op<strong>en</strong> les, maar kan ook aan houd<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
gew<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g leerkracht ligg<strong>en</strong>. We zijn gew<strong>en</strong>d alles te plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> alles <strong>in</strong> <strong>de</strong> hand te will<strong>en</strong><br />
houd<strong>en</strong>. Bij <strong>de</strong>ze les is dat dus juist niet <strong>de</strong> bedoel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> dat is erg lastig.<br />
160
Observatie Les 3 Bloem<strong>en</strong>feest<br />
Geslot<strong>en</strong> les<br />
Inleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> les.<br />
Juf laat allemaal verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> bloemetjes zi<strong>en</strong>.<br />
Juf vertelt over <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> boekjes. Ze laat <strong>de</strong> plaatjes zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> reager<strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
vrag<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> do<strong>en</strong> actief mee.<br />
E<strong>en</strong> aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn afgeleid door an<strong>de</strong>re d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Ik b<strong>en</strong> bezig <strong>de</strong> roz<strong>en</strong> aan het ontdo<strong>en</strong> van <strong>de</strong> scherpe doorns. Ik knip ze ook af.<br />
Er zijn veel spulletjes te zi<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Juf vertelt over <strong>de</strong> droogbloem<strong>en</strong>.<br />
Juf laat O. vertell<strong>en</strong> hoe ze bloemetjes moet<strong>en</strong> drog<strong>en</strong>. Dit kan hij zi<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> plaatjes op het blad.<br />
De nummertjes staan ervoor. O. legt het heel goed uit.<br />
G. <strong>en</strong> L. gaan rondlop<strong>en</strong> door <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>. Ze ton<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> <strong>in</strong>teresse.<br />
Juf laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hoe bloemetjes word<strong>en</strong> gedroogd door e<strong>en</strong> voorbeeld te gev<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> of ze dat ook mog<strong>en</strong> do<strong>en</strong>!?!<br />
De juf d<strong>en</strong>kt van wel.<br />
De juf laat <strong>de</strong> keuk<strong>en</strong>rol zi<strong>en</strong> met <strong>de</strong> nam<strong>en</strong> erop. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> snapp<strong>en</strong> niet hoe dat kan. De juf zegt<br />
dat ze dat zo <strong>in</strong> <strong>de</strong> w<strong>in</strong>kel kan kop<strong>en</strong>; dat gelov<strong>en</strong> ze niet. Heeft Juf Emily gedaan.<br />
Juf neemt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mee naar <strong>de</strong> bank. Daar hang<strong>en</strong> foto’s van bloem<strong>en</strong>.<br />
Juf legt uit hoe e<strong>en</strong> bloem eruit ziet. De steel, <strong>de</strong> bloem, <strong>de</strong> meeldrad<strong>en</strong>. Ze vertelt ook wat ermee<br />
gebeurt. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> spr<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>in</strong> haar verhaal <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal do<strong>en</strong> zeer actief mee. E<strong>en</strong> aantal<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ton<strong>en</strong> meer <strong>in</strong>teresse <strong>in</strong> e<strong>en</strong> boom dan <strong>in</strong> <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>.<br />
Kan dit zijn omdat ze het niet allemaal kunn<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>?!<br />
Juf gaat op <strong>de</strong> bank zitt<strong>en</strong>, <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> op <strong>de</strong> grond.<br />
Juf praat met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> over <strong>in</strong>sect<strong>en</strong>. Ze laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> noem<strong>en</strong>. Ze vertelt dat <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>sect<strong>en</strong> snoep<strong>en</strong> van <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>. Juf start e<strong>en</strong> verhaal over hoe <strong>in</strong>sect<strong>en</strong> <strong>de</strong> stofmeel verspreid<strong>en</strong>.<br />
S. mag het verhaal ver<strong>de</strong>r vertell<strong>en</strong> <strong>en</strong> afmak<strong>en</strong>.<br />
Juf gaat nog ver<strong>de</strong>r met het vertell<strong>en</strong> hoe e<strong>en</strong> bloem eruit ziet.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> luister<strong>en</strong> aandachtig naar <strong>de</strong> juf.<br />
161
Alle<strong>en</strong> N. <strong>en</strong> B. do<strong>en</strong> niet goed mee. Ze zitt<strong>en</strong> met elkaars har<strong>en</strong> te spel<strong>en</strong><br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goed plekje gaan zoek<strong>en</strong> van <strong>de</strong> juf <strong>en</strong> als ze e<strong>en</strong> goed plekje hebb<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong><br />
ze e<strong>en</strong> roos.<br />
De juf <strong>de</strong>elt <strong>de</strong> keuk<strong>en</strong>rol uit. Ze geeft ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> 1 roos.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan zelf aan <strong>de</strong> slag. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> die niet goed opgelet hebb<strong>en</strong> gaan nog niet aan <strong>de</strong><br />
slag. Ze wet<strong>en</strong> niet wat ze moet<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
Sommige k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hal<strong>en</strong> netjes <strong>de</strong> blaadjes van <strong>de</strong> roos. An<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>de</strong> hele bloem tuss<strong>en</strong><br />
hun stukje keuk<strong>en</strong>rol.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> overlegg<strong>en</strong> hoe het eig<strong>en</strong>lijk ook alweer moet. O. geeft het goe<strong>de</strong> voorbeeld. Juf geeft<br />
hem complim<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. De an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> hoe hij het doet <strong>en</strong> e<strong>en</strong> paar do<strong>en</strong> hem na. B. <strong>en</strong> M.<br />
do<strong>en</strong> nog steeds <strong>de</strong> hele bloem tuss<strong>en</strong> het boek.<br />
B. bed<strong>en</strong>kt zich toch. Ik vertel ze dat ze over e<strong>en</strong> paar wek<strong>en</strong> <strong>de</strong> bloemblaadjes op kunn<strong>en</strong> plakk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
als je e<strong>en</strong> hele bloem ertuss<strong>en</strong> doet, dan gaat dat niet.<br />
Juf loopt rond om k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te corriger<strong>en</strong> die <strong>de</strong> hele roos ertuss<strong>en</strong> doet.<br />
De juf stopt <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> boek<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> opdracht verschill<strong>en</strong>d opgepakt. Sommige k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> echt alle<br />
bloemblaadjes eraf gehaald. An<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> hele bloem <strong>in</strong> hun stuk keuk<strong>en</strong>papier<br />
gedaan.<br />
De juf zorgt ervoor dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>de</strong> keuk<strong>en</strong>papiertjes goed dichtzitt<strong>en</strong>.<br />
De juf verzamelt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> tafel. De juf laat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>de</strong> boek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> klas br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
162
Observatie Les 4<br />
Zet ‘m op Op<strong>en</strong> les, groep 1/2 D<br />
K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> (buit<strong>en</strong>lokaal).<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan zitt<strong>en</strong> rond <strong>de</strong> ron<strong>de</strong> tafel.<br />
De juf doet <strong>de</strong> <strong>in</strong>leid<strong>in</strong>g; waar hebb<strong>en</strong> we het gister over gehad.<br />
Juf laat het boekje aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. Wat zi<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> op <strong>de</strong> voorkant van het boek? Wat<br />
zoud<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t gaan do<strong>en</strong>? K<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> naar antwoord<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t picknick<strong>en</strong>,<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t spel<strong>en</strong>, <strong>in</strong> <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t slap<strong>en</strong>.<br />
Juf gaat het boek voorlez<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat <strong>de</strong> plaatjes zi<strong>en</strong>. Ze vertelt wat er op <strong>de</strong> plaatjes te zi<strong>en</strong> is.<br />
Er volgt e<strong>en</strong> korte uitleg over het bouw<strong>en</strong> van t<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> het boekje bouw<strong>en</strong> <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t op. Ze nem<strong>en</strong> allerlei spulletjes mee <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t <strong>in</strong>.<br />
Luchtbedd<strong>en</strong>, slaapzakk<strong>en</strong>, boek<strong>en</strong>, knuffels <strong>en</strong> e<strong>en</strong> zaklamp!<br />
De meeste k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> luister<strong>en</strong> zeer aandachtig. Vooral omdat ze situaties herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> juf laat<br />
voorwerp<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> die <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> het boekje ook gebruik<strong>en</strong>.<br />
E. <strong>en</strong> R. zitt<strong>en</strong> met hun voet<strong>en</strong> <strong>in</strong> het zaagsel te spel<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g om <strong>de</strong> spulletjes staan. De juf z<strong>in</strong>gt e<strong>en</strong> liedje om <strong>de</strong> aandacht te<br />
krijg<strong>en</strong>.<br />
De juf geeft e<strong>en</strong> voorbeeld: ik pak alles wat er ligt <strong>en</strong> jullie krijg<strong>en</strong> lekker niks. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> moet<br />
lach<strong>en</strong>. Nee juf, we moet<strong>en</strong> wel sam<strong>en</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> sam<strong>en</strong> spel<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan met hun groepjes uit <strong>de</strong> dag aan <strong>de</strong> slag. Ze gaan op ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>gstocht.<br />
M. <strong>en</strong> C. kijk<strong>en</strong> <strong>de</strong> kat uit <strong>de</strong> boom. Ze lop<strong>en</strong> rond <strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> aan het do<strong>en</strong><br />
zijn. Ze zijn niet betrokk<strong>en</strong> bij het proces van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
S. heeft e<strong>en</strong> hamer meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wie hij kan help<strong>en</strong> met zijn<br />
hamer.<br />
I. roept: wat maakt ons sterk?! Teeeeeaaaammmwerk.<br />
B. +B. houd<strong>en</strong> <strong>de</strong> stokk<strong>en</strong> vast <strong>en</strong> S. timmert met zijn hamer.<br />
Y. + Y. gaan sam<strong>en</strong> bouw<strong>en</strong>, maar wet<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> niet meer hoe het moet. Y. pakt het boekje erbij wat<br />
<strong>de</strong> juf net heeft voorgelez<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> om touw. N. + M. mak<strong>en</strong> het touw vast. M. doet <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls mee. Ook C. probeer<br />
e<strong>en</strong> stok <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond te stek<strong>en</strong><br />
B. + B. + R. mak<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hele hoge t<strong>en</strong>t met heel veel stokk<strong>en</strong>.<br />
163
Y. wil graag <strong>de</strong> hamer van S. l<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> zegt dat ze sam<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> <strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
N. gaat helemaal <strong>in</strong> haar spel op <strong>en</strong> <strong>de</strong>legeert M., M.. Ze speelt sam<strong>en</strong> met Y. <strong>en</strong> Y..<br />
Y. is al 20 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong> met 2 stokk<strong>en</strong> bezig <strong>en</strong> om <strong>de</strong>ze <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond te krijg<strong>en</strong>. A. helpt hem daarbij.<br />
Juf <strong>de</strong>elt het touw uit, maar <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> het zelf bevestig<strong>en</strong>.<br />
K. zegt: Y. is echt heel erg goed <strong>in</strong> t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bouw<strong>en</strong>.<br />
E. + R. + D. + L. + D. hebb<strong>en</strong> hun t<strong>en</strong>t al bijna klaar. Ze roep<strong>en</strong> <strong>de</strong> juf om <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t te lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.<br />
B. + B. + R. bouw<strong>en</strong> e<strong>en</strong> schu<strong>in</strong>e t<strong>en</strong>t, zoals het plaatje.<br />
K. wil e<strong>en</strong> rits <strong>in</strong> zijn t<strong>en</strong>t, hoe kom ik daaraan?<br />
M. controleert met het boekje of alles klopt.<br />
E. kijkt bij <strong>de</strong> bloemetjes. E. kijkt bij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> wat ze allemaal hebb<strong>en</strong> gemaakt. E. bouwt zelf niet<br />
mee. E. loopt rond door <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>.<br />
F. vraagt <strong>de</strong> juf steeds om hulp als ze iets nodig heeft.<br />
Juf roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> tot stilte. Ze zegt dat je bij elkaar kunt kijk<strong>en</strong> hoe het gaat <strong>en</strong> hoe ze e<strong>en</strong><br />
t<strong>en</strong>t hebb<strong>en</strong> gebouwd. Ze roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> niet bij elkaar <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g, omdat alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zo druk<br />
bezig zijn.<br />
R. neemt zeer actief <strong>de</strong>el aan het proces. Hij zoekt stokk<strong>en</strong>, stuurt <strong>de</strong> jong<strong>en</strong>s aan, timmert <strong>en</strong> bekijkt<br />
het ontwerp.<br />
I. roept: kom ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t want het reg<strong>en</strong>t.<br />
E<strong>en</strong> aantal k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>de</strong> har<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kt <strong>en</strong> slaan <strong>de</strong>ze <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond door <strong>de</strong> kled<strong>en</strong> he<strong>en</strong>.<br />
B.+B. + R. hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> wigwamt<strong>en</strong>t gemaakt!<br />
A. speelt met het vlieg<strong>en</strong>gordijn.<br />
Y. stelt voor om <strong>de</strong> hamer van hamertje tik te gebruik<strong>en</strong>. Deze zijn niet zo sterk dus dat mag niet van<br />
<strong>de</strong> juf.<br />
De juf roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij elkaar <strong>en</strong> gaat met <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> bij alle t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kijk<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> t<strong>en</strong>t zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong> mog<strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> hoe ze <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t hebb<strong>en</strong> gemaakt. Ze vertell<strong>en</strong> wat ze moeilijk <strong>en</strong><br />
gemakkelijk vond<strong>en</strong>.<br />
Omdat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zo goed gewerkt hebb<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> ze allemaal e<strong>en</strong> snoepje.<br />
Daarna gaan ze allemaal hun spulletjes weer opruim<strong>en</strong>.<br />
Observatie Les 4<br />
Geslot<strong>en</strong> les Zet ‘m op<br />
164
Klas 1/2 B<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>.<br />
Van <strong>de</strong> Juf (J.) moet<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> kr<strong>in</strong>g mak<strong>en</strong> om <strong>de</strong> grote boom, waar ook alle spulletjes<br />
ligg<strong>en</strong>.<br />
De juf organiseert eerst <strong>de</strong> klas. OP zo’n manier dat ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> het goed kan zi<strong>en</strong>. Ze zet wat k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
op e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re plek, omdat ze an<strong>de</strong>rs niet goed luister<strong>en</strong>.<br />
De juf laat eerst e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>tstok zi<strong>en</strong>. Wat is dit? Vraagt ze aan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
stok! En die moet <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond! De juf probeert wat stokk<strong>en</strong> op elkaar te zett<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gev<strong>en</strong><br />
tips <strong>en</strong> advies aan <strong>de</strong> juf hoe ze <strong>de</strong> stokk<strong>en</strong> neer moet zett<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> k<strong>in</strong>d zegt: er moet nog e<strong>en</strong> doek overhe<strong>en</strong>.<br />
En e<strong>en</strong> spijker <strong>in</strong>. Het is ge<strong>en</strong> spijker zegt <strong>de</strong> juf, maar het heet an<strong>de</strong>rs zegt ze teg<strong>en</strong> T.. Hoe heet dit<br />
ook alweer? Ik heb het van <strong>de</strong> week nog verteld. De juf zegt: het is <strong>de</strong> naam van e<strong>en</strong> vis. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
wet<strong>en</strong> het niet meer. De juf zegt e<strong>en</strong> har<strong>in</strong>g! De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> lach<strong>en</strong>.<br />
Juf: nu houd ik <strong>de</strong> stok vast, maar dat kan natuurlijk niet! Hoe loss<strong>en</strong> we dat op? E<strong>en</strong> har<strong>in</strong>g er<strong>in</strong><br />
stopp<strong>en</strong>? Zegg<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Juf stopt <strong>de</strong> har<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> stok. Nee zo kan het niet!<br />
E<strong>en</strong> hamer heb je nog nodig zegt E..<br />
J. zegt dat ze nog e<strong>en</strong> stok nodig heeft, O. spr<strong>in</strong>gt bij. Je moet <strong>de</strong> stok vasthoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
stok erbij <strong>en</strong> dan het doek erover.<br />
Maar nu blijft hij nog niet staan zegt <strong>de</strong> juf. Je hebt nog iets nodig…<br />
Touw! Zegt S.. Ja zegt <strong>de</strong> juf, e<strong>en</strong> scheerlijn. Zeg maar na. Scheerlijn.<br />
Kan je daar dan ook mee scher<strong>en</strong> zegt T.. Nee zegt <strong>de</strong> juf dat kan niet, kijk maar.<br />
De juf pakt e<strong>en</strong> paar scheerlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> maakt ze vast aan <strong>de</strong> t<strong>en</strong>tstok. E<strong>en</strong> paar k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
scheerlijn<strong>en</strong> vast. S., M., O. help<strong>en</strong> mee. De an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> will<strong>en</strong> ook graag help<strong>en</strong>. Maar dat gaat<br />
niet, er zijn ge<strong>en</strong> taakjes meer.<br />
N. <strong>en</strong> E. zijn totaal niet betrokk<strong>en</strong> <strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> maar e<strong>en</strong> beetje te klets<strong>en</strong>.<br />
De an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> die ge<strong>en</strong> taakje hebb<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> / staan ongeduldig.<br />
T., J., T., M. mog<strong>en</strong> e<strong>en</strong> har<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> grond stek<strong>en</strong> <strong>en</strong> met <strong>de</strong> hamer op <strong>de</strong> har<strong>in</strong>g slaan.<br />
De stok kan nu bijna rechtsop blijv<strong>en</strong> staan.<br />
Juf moet regelmatig <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> waarschuw<strong>en</strong>. En tips gev<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> we<strong>in</strong>ig ruimte om<br />
zelf te ervar<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>.<br />
O. zegt: het wordt wel e<strong>en</strong> rare t<strong>en</strong>t! Waarom vraagt <strong>de</strong> juf? Nou, die touw<strong>en</strong> zijn niet allemaal ev<strong>en</strong><br />
lang.<br />
165
De t<strong>en</strong>t blijft staan! Goed gedaan O. roep<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. O. heeft namelijk <strong>de</strong> stok vastgehoud<strong>en</strong><br />
Voor O. e<strong>en</strong> succes ervar<strong>in</strong>g.<br />
De juf zegt: nu krijg<strong>en</strong> jullie spulletjes <strong>en</strong> mog<strong>en</strong> jullie zelf prober<strong>en</strong> e<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t te mak<strong>en</strong>.<br />
De juf maakt <strong>de</strong> groepjes. En ver<strong>de</strong>elt <strong>de</strong> material<strong>en</strong>. Ook ver<strong>de</strong>elt ze <strong>de</strong> plekk<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> tu<strong>in</strong>. De<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> hier<strong>in</strong> zelf ge<strong>en</strong> keuzes mak<strong>en</strong>. De juf is erg druk bezig, maar <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
nog niet echt beg<strong>in</strong>n<strong>en</strong>.<br />
De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> e<strong>en</strong> oploss<strong>in</strong>g om het touw aan <strong>de</strong> paal te knop<strong>en</strong>. De paal is namelijk veel hoger<br />
dan <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. S. gaat toch zelf op het bankje staan. B. blijft aan <strong>de</strong> juf vrag<strong>en</strong> om te help<strong>en</strong>.<br />
L. neemt e<strong>en</strong> kijkje <strong>in</strong> <strong>de</strong> kas. Hij toont ge<strong>en</strong> <strong>in</strong>teresse voor het t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bouw<strong>en</strong>. Evi gaat op <strong>de</strong> band<br />
zitt<strong>en</strong>. Ze vraagt of N. erbij komt zitt<strong>en</strong>.<br />
T. klimt op <strong>de</strong> boomstamm<strong>en</strong>.<br />
De juf moet overal bijstur<strong>en</strong> <strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> beantwoord<strong>en</strong>.<br />
Het groepje van T. on<strong>de</strong>rneemt ge<strong>en</strong> actie, T., S., E., T., L., T., N.. Ze timmer<strong>en</strong> met <strong>de</strong> har<strong>in</strong>g<strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
boom.<br />
Juf zegt: je hebt wel e<strong>en</strong> lusje aan het uite<strong>in</strong><strong>de</strong> nodig om <strong>de</strong> har<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> te stek<strong>en</strong>.<br />
Juf helpt bij één groepje. Eén groepje werkt zelfstandig goed. E<strong>en</strong> groepje werkt zelfstandig niet.<br />
O. is <strong>de</strong> jong<strong>en</strong> van <strong>de</strong> hamer. Hij timmert alle har<strong>in</strong>g<strong>en</strong> er<strong>in</strong>. Maar sommige k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> will<strong>en</strong> ook<br />
timmer<strong>en</strong>.<br />
S. pakt doek<strong>en</strong>. Juf wordt boos; had ik al gezegd dat jullie doek<strong>en</strong> mocht<strong>en</strong> pakk<strong>en</strong>?! De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> (D.,<br />
S.) legg<strong>en</strong> <strong>de</strong> doek<strong>en</strong> terug.<br />
Juf helpt alle t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> rechtop te zett<strong>en</strong>.<br />
Als je t<strong>en</strong>tstok staat ga je weer ev<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g zitt<strong>en</strong>.<br />
Het kost juf veel <strong>en</strong>ergie om overal bij te stur<strong>en</strong>.<br />
L. is bezig met het zoek<strong>en</strong> van beestjes op <strong>de</strong> grond. Ook G. v<strong>in</strong>dt dit veel <strong>in</strong>teressanter <strong>en</strong> ze gaan<br />
sam<strong>en</strong> op zoek. C. zoekt on<strong>de</strong>r e<strong>en</strong> ste<strong>en</strong>.<br />
Juf roept <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> weer bij elkaar <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g. Het duurt 5 m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong> voordat alle k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
stil zijn.<br />
De t<strong>en</strong>t van B., S., M., O. gaat weer los omdat ze aan <strong>de</strong> touw<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong>. Juf wordt boos, want <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> al <strong>in</strong> <strong>de</strong> kr<strong>in</strong>g. Juf moet bijstur<strong>en</strong>. T<strong>en</strong>t staat weer, maar stort ook weer <strong>in</strong>.<br />
De t<strong>en</strong>t die <strong>de</strong> juf <strong>in</strong> het beg<strong>in</strong> heeft opgezet, stort <strong>in</strong>. Juf zegt beetje boos: hoe kan dat nou weer?<br />
Wie zat er aan het touw? Y. zegt: ik heb <strong>de</strong> har<strong>in</strong>g gepakt want die hadd<strong>en</strong> wij nodig. Dit is niet zo<br />
handig, zegt <strong>de</strong> Juf.<br />
166
Juf v<strong>in</strong>dt dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> applausje hebb<strong>en</strong> verdi<strong>en</strong>d.<br />
Juf vat kort sam<strong>en</strong> wat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> allemaal hebb<strong>en</strong> gedaan. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> / staan ongeduldig<br />
op hun stoel. M., G., E., N. zijn druk <strong>in</strong> gesprek.<br />
Juf vraagt of <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> van hun t<strong>en</strong>t. Juf <strong>de</strong>elt <strong>de</strong> blaadjes uit. Ze<br />
mak<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g hoe ze <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t hebb<strong>en</strong> gemaakt. De juf ver<strong>de</strong>elt <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> weer <strong>in</strong> hun<br />
groepjes <strong>en</strong> geeft ze e<strong>en</strong> plekje <strong>in</strong> <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong>.<br />
J., F., E., J. overlegg<strong>en</strong> welke kleur ze gaan gebruik<strong>en</strong>. Ge<strong>en</strong> kleur zegt J., want er zitt<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong><br />
doek<strong>en</strong> over <strong>en</strong> <strong>de</strong> stokk<strong>en</strong> zijn grijs. Ze overlegg<strong>en</strong> wie welk ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t tek<strong>en</strong>t.<br />
O. <strong>en</strong> S. mak<strong>en</strong> ruzie over wie <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g gaat mak<strong>en</strong>. Ze duw<strong>en</strong> elkaar. O. pakt <strong>de</strong> bril van S. af. Juf<br />
zegt: je mag ook zelf e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g mak<strong>en</strong>. Dit do<strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> lat<strong>en</strong> elkaar ver<strong>de</strong>r met rust.<br />
M. <strong>en</strong> C. mak<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g. S. gaat ook zelf aan <strong>de</strong> slag.<br />
T. wordt boos op M.. Jullie tek<strong>en</strong><strong>en</strong> onze t<strong>en</strong>t! Dat mag niet hoor! Jullie hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> t<strong>en</strong>t. M.<br />
tek<strong>en</strong>t ryustig door.<br />
S. loopt wat rond maar tek<strong>en</strong>t niet met e<strong>en</strong> groepje mee. Juf is kieskeurig op <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Tek<strong>en</strong><br />
wat je ziet, tot <strong>de</strong> <strong>de</strong>tails. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> vele vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> juf. Is mijn tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g goed?<br />
Klopt het zo? Ik heb m af, is het zo goed?<br />
Juf hangt <strong>de</strong> tek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> op, zodat <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> het goed kunn<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.<br />
De tijd is bijna voorbij <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn niet <strong>in</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid geweest om doek<strong>en</strong> over <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t te<br />
mak<strong>en</strong>. De juf kiest 1 t<strong>en</strong>t uit om te mak<strong>en</strong>, zodat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> toch het e<strong>in</strong>dresultaat te zi<strong>en</strong> is. B.<br />
moet huil<strong>en</strong>, omdat ze niet mee mag help<strong>en</strong>. B. pakt zelf e<strong>en</strong> doek <strong>en</strong> doet die over het hout he<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> paar k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> gaan al terug naar <strong>de</strong> klas. De t<strong>en</strong>tstokk<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> staan.<br />
O. <strong>en</strong> J. hebb<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat is <strong>in</strong>e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> stuk <strong>in</strong>teressanter.<br />
De meisjes gaan terug naar <strong>de</strong> klas <strong>en</strong> daarna naar buit<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> aantal jong<strong>en</strong>s (T., J., O., E., F.) help<strong>en</strong><br />
met opruim<strong>en</strong>.<br />
167
8.Reacties van leerkracht<strong>en</strong><br />
Reactie N.M. (1/2 B, geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>):<br />
Ik heb <strong>de</strong> less<strong>en</strong> als positief ervar<strong>en</strong>. Zowel voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> als mijzelf. Ik had niet verwacht dat ze<br />
zo <strong>en</strong>thousiast zoud<strong>en</strong> zijn. Vooral omdat ze met zo'n groot aantal war<strong>en</strong> <strong>en</strong> tegelijkertijd moest<strong>en</strong><br />
luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>.<br />
- Positief; dat <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> <strong>in</strong>teresse voor <strong>de</strong> natuur 'opvall<strong>en</strong>'. Voor, tijd<strong>en</strong>s <strong>en</strong> na <strong>de</strong><br />
less<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> zij <strong>de</strong> mogelijkheid om ver<strong>de</strong>r te werk<strong>en</strong> met het on<strong>de</strong>rwerp. Betrokk<strong>en</strong>heid bij <strong>de</strong><br />
natuur vond ik erg positief. K<strong>en</strong>nis lat<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> met <strong>de</strong> natuur is ook erg positief. Nu kwam<strong>en</strong> er ook<br />
an<strong>de</strong>re activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> aan bod. Me<strong>de</strong> door tijdsgebrek val je als leerkracht snel terug<br />
op <strong>de</strong> bek<strong>en</strong><strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong>; beestjes zoek<strong>en</strong>, kikkervisjes, bloemboll<strong>en</strong> etc.<br />
- E<strong>en</strong> aandachtspunt voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw is dat we <strong>de</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong> beter kunn<strong>en</strong> gaan <strong>in</strong>richt<strong>en</strong> op het<br />
werk<strong>en</strong> met grotere groep<strong>en</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Er is nu te we<strong>in</strong>ig ruimte om te on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong>, erg<strong>en</strong>s te zitt<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ruimte om materiaal uit te stall<strong>en</strong>.<br />
- Als school werk<strong>en</strong> we al erg lang met e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> manier van lesgev<strong>en</strong>. Het was voor mij best lastig<br />
om nu op e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> manier les te gev<strong>en</strong>. Ik v<strong>in</strong>d het prettiger om <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> naar <strong>in</strong>teresse <strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. In ie<strong>de</strong>r geval als je met 1 <strong>en</strong> 2 sam<strong>en</strong> <strong>de</strong> les uitvoert. Alle<strong>en</strong> met <strong>de</strong> oudste<br />
of alle<strong>en</strong> met <strong>de</strong> jongste kun je prima e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les gev<strong>en</strong>.<br />
Reactie J.S.(1/2 B, geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>):<br />
Hallo Emily,<br />
Allereerst bedankt dat onze groep hieraan mee mocht do<strong>en</strong>, <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zag<strong>en</strong> er elke keer helemaal<br />
naar uit, als <strong>de</strong> <strong>in</strong>troductie gegev<strong>en</strong> was <strong>en</strong> war<strong>en</strong> bijvoorbeeld erg teleurgesteld to<strong>en</strong> het reg<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> kampeerles uitgesteld moest word<strong>en</strong>! Zelf heb ik er ook van g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>.<br />
Hoewel ik vooraf mijn twijfels had om dit met <strong>de</strong> hele groep tegelijk uit te voer<strong>en</strong>, is mij dit erg<br />
meegevall<strong>en</strong>, er was voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> materiaal aanwezig voor ie<strong>de</strong>re leerl<strong>in</strong>g <strong>en</strong> op e<strong>en</strong> jongste leerl<strong>in</strong>g<br />
na, toon<strong>de</strong> <strong>de</strong> groep zich belangstell<strong>en</strong>d <strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>.<br />
De <strong>in</strong>structie kan wat bijgesteld word<strong>en</strong>, zodat <strong>de</strong> stapp<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> lesbrief goed op elkaar aansluit<strong>en</strong>.<br />
Ook zou het fijn zijn als er van 'het kookboekge<strong>de</strong>elte' voorbeeld<strong>en</strong> aanwezig zijn, (plaatmateriaal<br />
met dui<strong>de</strong>lijke <strong>in</strong>stucties) zodat <strong>de</strong> groepjes direct aan <strong>de</strong> slag kunn<strong>en</strong> zon<strong>de</strong>r op <strong>de</strong> uitleg van <strong>de</strong><br />
leerkracht te hoev<strong>en</strong> wacht<strong>en</strong>.<br />
Met <strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> vorm had ik zelf wel veel moeite, ik zag dit ook terug bij <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>, zodra ze<br />
e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk zelf aan <strong>de</strong> slag kond<strong>en</strong>, moest<strong>en</strong> ze ev<strong>en</strong> alle <strong>en</strong>ergie kwijt. Van <strong>de</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> die ze zelf<br />
hebb<strong>en</strong> gedaan/ervar<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, heb ik later <strong>in</strong> <strong>de</strong> groep meer van terug gekreg<strong>en</strong> dan van datg<strong>en</strong>e<br />
wat ik verteld heb.<br />
Reactie L.v.R. (1/2 D, op<strong>en</strong> less<strong>en</strong>):<br />
Hoi Emily, Ik geef het antwoord voor <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong> les ( = A), daarna voor <strong>de</strong> t<strong>en</strong>t<strong>en</strong> les (= B).<br />
- Hoe hebb<strong>en</strong> jullie <strong>de</strong> less<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong>?<br />
A: Ik heb <strong>de</strong> les als positief ervar<strong>en</strong> maar met e<strong>en</strong> beperk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> werkblad<strong>en</strong>. Dat was net e<strong>en</strong><br />
stap te ver, nog te abstract voor <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
B Ik heb <strong>de</strong> les als zeer positief ervar<strong>en</strong>.<br />
- Wat was positief?<br />
168
A: <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re omgev<strong>in</strong>g daag<strong>de</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong>orm uit maar <strong>de</strong> werkblad<strong>en</strong> zijn al op e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r<br />
niveau van verwerk<strong>in</strong>g.<br />
B <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re omgev<strong>in</strong>g daag<strong>de</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong>orm uit alsme<strong>de</strong> <strong>de</strong> uitdag<strong>in</strong>g die <strong>de</strong> material<strong>en</strong> gav<strong>en</strong>.<br />
Ze werd<strong>en</strong> <strong>en</strong>orm geprikkeld door het pr<strong>en</strong>t<strong>en</strong>boek <strong>en</strong> <strong>de</strong> material<strong>en</strong>. G<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ook goed aan <strong>de</strong> slag<br />
<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> elkaar <strong>in</strong> het oploss<strong>en</strong> van problem<strong>en</strong>. De k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> elkaar nodig.<br />
- Wat kon beter? Waar b<strong>en</strong> je teg<strong>en</strong>aan gelop<strong>en</strong>?<br />
A: teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> op<strong>en</strong> ruimte (tu<strong>in</strong>) <strong>en</strong> voor mij <strong>de</strong> eerste keer om zo e<strong>en</strong> les te gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ervar<strong>en</strong>. Ik<br />
had het i<strong>de</strong>e <strong>de</strong> aandacht van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> niet goed gericht op mij te krijg<strong>en</strong>. Ik wil<strong>de</strong> nog teveel<br />
leid<strong>en</strong>.<br />
B: Ik heb n.a.v. <strong>de</strong> bloem<strong>en</strong>les ook gereflecteerd <strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> dat ik <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> veel meer los kan<br />
lat<strong>en</strong>. De material<strong>en</strong> war<strong>en</strong> erg uitdag<strong>en</strong>d <strong>en</strong> <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> voeld<strong>en</strong> precies aan wat <strong>de</strong> uitdag<strong>in</strong>g was<br />
<strong>en</strong> liet<strong>en</strong> vanzelf <strong>de</strong> “flow” over zich he<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. Ze g<strong>in</strong>g<strong>en</strong> er vanzelf <strong>in</strong> op!<br />
- Hoe staan jullie teg<strong>en</strong>over <strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> (1/2B) of op<strong>en</strong> (1/2D) manier van lesgev<strong>en</strong>?<br />
De op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong> mij <strong>en</strong>orm aan. Ie<strong>de</strong>r k<strong>in</strong>d kan op zijn eig<strong>en</strong> niveau werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> aandacht is<br />
echt afhankelijk van wat het k<strong>in</strong>d echt nodig heeft. De hulp aan elkaar <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>in</strong>g met elkaar<br />
die er uit voort kwam is erg goed <strong>en</strong> mooi om te zi<strong>en</strong>. Ik b<strong>en</strong> meer e<strong>en</strong> coach bij het volg<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Reactie E.M. (1/2 D, op<strong>en</strong> less<strong>en</strong>):<br />
Ik vond <strong>de</strong> less<strong>en</strong> erg leuk.<br />
Heel mooi om <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> los te lat<strong>en</strong>. Voor mij als leerkracht ook best moeilijk, je b<strong>en</strong>t g<strong>en</strong>eigd snel<br />
<strong>in</strong> te grijp<strong>en</strong>. En je merkt nu dat dat echt niet altijd nodig is mete<strong>en</strong> <strong>in</strong> te grijp<strong>en</strong>.<br />
* Ik vond <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> erg leuk. E<strong>en</strong>voudig, niet te moeilijk, dicht bij hun belev<strong>in</strong>gswereld.<br />
* ik vond het zelf do<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelf on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> heel positief. Het was wel goed om dit soms c<strong>en</strong>traal te<br />
besprek<strong>en</strong>, zodat an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ook d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van an<strong>de</strong>re k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zag<strong>en</strong>. dit gaf h<strong>en</strong> dan weer<br />
i<strong>de</strong>e<strong>en</strong>.<br />
* Zorg voor elk k<strong>in</strong>d voor e<strong>en</strong> magneet. Dat werkt d<strong>en</strong>k ik beter als sam<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. En met ie<strong>de</strong>r 1<br />
magneet kan er nog sam<strong>en</strong> gewerkt word<strong>en</strong>.<br />
De verhaaltjes war<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> niet zo aansprek<strong>en</strong>d, zeker die van magnet<strong>en</strong> niet.<br />
* Ik vond <strong>de</strong> op<strong>en</strong> manier heel prettig <strong>en</strong> goed, van <strong>de</strong> geslot<strong>en</strong> kan ik nu zo we<strong>in</strong>ig zegg<strong>en</strong>.<br />
169
K.B.<br />
9. Contact<strong>en</strong><br />
Verzond<strong>en</strong>: vrijdag 13 februari 2009 13:21<br />
M<br />
Aan:<br />
Campbell,Emily E.M.V.<br />
Beste Emily,<br />
Leuk, die afstu<strong>de</strong>erscriptie <strong>en</strong> ook je verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g met 'De<br />
Touwlad<strong>de</strong>r'. Ik heb<br />
doordat ik zelf druk b<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> <strong>in</strong>t<strong>en</strong>sieve studie we<strong>in</strong>ig tijd. Maar<br />
je kunt<br />
me zeker vrag<strong>en</strong> stell<strong>en</strong>. Of ik die kan beantwoord<strong>en</strong> zal ik per keer<br />
bekijk<strong>en</strong>. Doe Nol <strong>de</strong> hartelijke groet<strong>en</strong>, als je hem ziet.<br />
Groet,<br />
K.B.<br />
-----Oorspronkelijk bericht-----<br />
Van: Campbell,Emily E.M.V. [mailto:e.campbell@stud<strong>en</strong>t.fontys.nl]<br />
Verzond<strong>en</strong>: vrijdag 13 februari 2009 13:01<br />
Aan<br />
On<strong>de</strong>rwerp: Afstu<strong>de</strong>erscriptie<br />
Beste m<strong>en</strong>eer B.<br />
mijn naam is Emily Campbell <strong>en</strong> ik stu<strong>de</strong>er dit jaar af aan <strong>de</strong> PABO<br />
D<strong>en</strong> Bosch.<br />
Voor mijn afstu<strong>de</strong>erscriptie ga ik on<strong>de</strong>rzoek do<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed van<br />
op<strong>en</strong><br />
(zelfont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>) <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> (overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>) natuur - <strong>en</strong><br />
techniekless<strong>en</strong> op k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw van <strong>de</strong> basisschool.<br />
Ik heb <strong>in</strong>mid<strong>de</strong>ls al behoorlijk wat material<strong>en</strong> van u gelez<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
aantal<br />
maal uw mailadres teg<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong>, vandaar dat ik u b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r. Ook<br />
adviseer<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
directeur, N.T., van mijn stageschool De Touwlad<strong>de</strong>r om contact met u<br />
op<br />
te nem<strong>en</strong>.<br />
Op dit mom<strong>en</strong>t is mijn vraag eig<strong>en</strong>lijk of u <strong>in</strong> <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid b<strong>en</strong>t af<br />
<strong>en</strong> toe<br />
e<strong>en</strong> vraag te beantwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> zelfs stukk<strong>en</strong> te lez<strong>en</strong> die ik<br />
heb<br />
gemaakt?<br />
Ik hoop snel van u te hor<strong>en</strong>.<br />
Met vri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijke groet,<br />
Emily Campbell<br />
170
10. Inhoud pres<strong>en</strong>tatie (word versie)<br />
De <strong>in</strong>houd van <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie <strong>in</strong> powerpo<strong>in</strong>t is te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> matrix on<strong>de</strong>r het kopje ‘ppp sop’.<br />
• <strong>Natuur</strong> <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw<br />
• Welkom<br />
• Inhoud<br />
• Schoolontwikkel<strong>in</strong>gsproject<br />
• Emily Campbell<br />
• Voorstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> bedankwoordje<br />
• Het proces<br />
• Het product<br />
• Conclusies<br />
• Aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
• Geleg<strong>en</strong>heid tot het stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong><br />
• Afsluit<strong>in</strong>g<br />
• Het Proces<br />
• De Projectopdracht van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r<br />
• On<strong>de</strong>rzoeksvraag <strong>en</strong> <strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong><br />
• Het verzamel<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s<br />
• De Projectopdracht van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r<br />
“Less<strong>en</strong> natuur <strong>en</strong> techniek zodanig vormgegev<strong>en</strong> dat <strong>de</strong>ze <strong>in</strong> het buit<strong>en</strong>lokaal gerealiseerd kunn<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>, rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g houd<strong>en</strong>d met <strong>de</strong> meervoudige <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>. “<br />
• Aanlever<strong>en</strong> / ontwikkel<strong>en</strong> van material<strong>en</strong> voor het buit<strong>en</strong>lokaal<br />
• Liefst gezi<strong>en</strong> vanuit zoveel mogelijk <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>ties<br />
• On<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el Techniek extra uitwerk<strong>en</strong><br />
• Aansluit<strong>en</strong> bij metho<strong>de</strong> ‘Schatkist’<br />
• On<strong>de</strong>rzoeksvraag <strong>en</strong> <strong>de</strong>elvrag<strong>en</strong><br />
171
“Wat is <strong>de</strong> <strong>in</strong>vloed van geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur/ techniek <strong>in</strong> <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>lokaal op k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rbouw gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid, het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> het <strong>in</strong>spel<strong>en</strong> op <strong>de</strong> zone van <strong>de</strong><br />
naaste ontwikkel<strong>in</strong>g (meervoudige <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie)?”<br />
• Wat zijn op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur/techniek?<br />
• Wat zijn geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur/ techniek?<br />
• Hoe wordt natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> op an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>Skipos</strong> <strong>in</strong>gericht?<br />
• On<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> van <strong>de</strong> effect<strong>en</strong> van op<strong>en</strong> / geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> op het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
betrokk<strong>en</strong>heid<br />
• Reacties leerkracht<strong>en</strong> op op<strong>en</strong> / geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
• Het verzamel<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s (1)<br />
• Theoretisch ka<strong>de</strong>r<br />
<strong>–</strong> On<strong>de</strong>rwijsstijl<strong>en</strong> bij natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
• Spontaan ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>, overdrag<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong>, ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong><br />
<strong>–</strong> De stageschool<br />
<strong>–</strong> Opzet op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong><br />
<strong>–</strong> Zone van <strong>de</strong> naaste ontwikkel<strong>in</strong>g (Vygotski)<br />
<strong>–</strong> Techniekon<strong>de</strong>rwijs<br />
• Het verzamel<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s (2)<br />
<strong>–</strong> Opzet <strong>en</strong> uitvoer<strong>in</strong>g van het on<strong>de</strong>rzoek<br />
• Less<strong>en</strong> ontwerp<strong>en</strong><br />
• Material<strong>en</strong> verzamel<strong>en</strong> (contact ou<strong>de</strong>rs)<br />
• Plann<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> less<strong>en</strong> (contact collega’s)<br />
• Kr<strong>in</strong>ggesprekk<strong>en</strong><br />
• Observaties + verwerk<strong>in</strong>g ervan<br />
• Het verzamel<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s (3)<br />
• Bezoek aan an<strong>de</strong>re schol<strong>en</strong><br />
<strong>–</strong> De Beemd, Schijn<strong>de</strong>l<br />
<strong>–</strong> J<strong>en</strong>planschool Mol<strong>en</strong>wijk, Boxtel<br />
172
• Het Product<br />
<strong>–</strong> ‘t Kiemveld, D<strong>en</strong> Dung<strong>en</strong><br />
<strong>–</strong> Uitvoer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
(voorbeeld)<br />
<strong>–</strong> Observatielijst<strong>en</strong> (voorbeeld)<br />
<strong>–</strong> Collage<br />
<strong>–</strong> Betek<strong>en</strong>is voor <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r<br />
<strong>–</strong> Betek<strong>en</strong>is voor mij<br />
• Uitvoer<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
<strong>–</strong> Voorbeeld Op<strong>en</strong> les 4 Zet ‘m op<br />
<strong>–</strong> Voorbeeld Geslot<strong>en</strong> les 4 Zet ‘m op<br />
<strong>–</strong> Word docum<strong>en</strong>t op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les<br />
• Observatielijst<strong>en</strong><br />
“Els Vand<strong>en</strong>bussche, Mar<strong>in</strong>a Kog, Luk Depondt, Ferre Laevers (1995) E<strong>en</strong> procesgericht<br />
k<strong>in</strong>dvolgsysteem voor kleuters, Leuv<strong>en</strong>, C<strong>en</strong>trum voor Ervar<strong>in</strong>gsgericht On<strong>de</strong>rwijs “<br />
• Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> (emotionele vlak)<br />
• Betrokk<strong>en</strong>heid (<strong>in</strong>t<strong>en</strong>s bezig zijn)<br />
• 5 verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> niveaus<br />
• Scor<strong>en</strong> van <strong>de</strong> tuss<strong>en</strong>waard<strong>en</strong> (gro<strong>en</strong>, geel, rood)<br />
• Voorbeeld word docum<strong>en</strong>t klasse observatielijst<br />
• Collage<br />
• Onthull<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> collage<br />
• Betek<strong>en</strong>is voor <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r<br />
• Inzicht <strong>in</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
• On<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong>d materiaal ontwikkel<strong>in</strong>g nieuwe school buit<strong>en</strong>lokaal<br />
• Betek<strong>en</strong>is voor mij<br />
• Het do<strong>en</strong> van on<strong>de</strong>rzoek<br />
• Op<strong>en</strong> houd<strong>in</strong>g t.o.v. betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
173
• Kijk op natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong><br />
• Conclusies<br />
• Welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> (gro<strong>en</strong>: 87,36% / 74,71%)<br />
• Betrokk<strong>en</strong>heid <strong>in</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong> (gro<strong>en</strong>: 74,71%/56,05%, rood: 8,05%/28,57%).<br />
• Verschil tuss<strong>en</strong> oudste <strong>en</strong> jongste kleuter (morele ontwikkel<strong>in</strong>g)<br />
• Beschikbaarheid van material<strong>en</strong><br />
• Mix van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>: ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> (sluit aan bij <strong>de</strong> visie van <strong>de</strong><br />
Touwlad<strong>de</strong>r)<br />
• Aanbevel<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
• Ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong> als <strong>de</strong> manier van on<strong>de</strong>rwijs aanbied<strong>en</strong><br />
• Korte termijn: buit<strong>en</strong>lokaal ruimer opzett<strong>en</strong><br />
• Lange termijn:<br />
<strong>–</strong> Schooltu<strong>in</strong> (zoals ‘t Kiemveld)<br />
<strong>–</strong> Lesbox<strong>en</strong> (zoals <strong>de</strong> Beemd)<br />
<strong>–</strong> Techniekkar (zoals ‘t Kiemveld)<br />
<strong>–</strong> Schoolple<strong>in</strong> waar natuurlijke process<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kt kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, maar tev<strong>en</strong>s<br />
speelgeleg<strong>en</strong>heid<br />
<strong>–</strong> Enthousiasmer<strong>en</strong> van betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
• Suggestie volg<strong>en</strong>d on<strong>de</strong>rzoek:<br />
<strong>–</strong> Implem<strong>en</strong>tatie van lesbox<strong>en</strong><br />
• Geleg<strong>en</strong>heid tot het stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong><br />
Zijn er vrag<strong>en</strong> n.a.v. <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie?<br />
• Afsluit<strong>in</strong>g<br />
• Bedankt voor <strong>de</strong> belangstell<strong>in</strong>g!!!<br />
174
11. Verslag van <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie<br />
Over het algeme<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> kan ik wel zegg<strong>en</strong> dat <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie zeer goed is verlop<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat <strong>de</strong><br />
eerste reacties van <strong>de</strong> aanwezig zeer <strong>en</strong>thousiast war<strong>en</strong>. <strong>Natuur</strong>lijk war<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> aantal<br />
kanttek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> die zal ik hieron<strong>de</strong>r b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong>:<br />
- Leesbaarheid van e<strong>en</strong> aantal titels <strong>en</strong> tekst (door mijzelf als stor<strong>en</strong>d ervar<strong>en</strong>).<br />
- De pres<strong>en</strong>tatie was wat aan <strong>de</strong> lange kant <strong>en</strong> zal voor <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie van CE3 zeker moet<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> <strong>in</strong>gekort. Alle extra bijlag<strong>en</strong>, zoals verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> less<strong>en</strong> <strong>en</strong> observatie<br />
<strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t, zull<strong>en</strong> dan wellicht belicht kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
- In conclusies wordt het volg<strong>en</strong><strong>de</strong> gezegd: “Mix van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> less<strong>en</strong>: ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong>d ler<strong>en</strong><br />
(sluit aan bij <strong>de</strong> visie van <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r)”. Door A. wordt aangegev<strong>en</strong> dat ik dit niet als<br />
conclusie mag gev<strong>en</strong>. Het is namelijk niet uit <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s te conclu<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Uit <strong>de</strong> gegev<strong>en</strong>s<br />
blijkt namelijk dat <strong>de</strong> op<strong>en</strong> less<strong>en</strong> beter zijn voor het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> betrokk<strong>en</strong>heid.<br />
Maar e<strong>en</strong> aanbevel<strong>in</strong>g is dan wel dat e<strong>en</strong> mix van op<strong>en</strong> <strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> les het meest i<strong>de</strong>ale zou<br />
zijn voor <strong>de</strong> Touwlad<strong>de</strong>r gekek<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> visie van <strong>de</strong> school <strong>en</strong> op welk punt zij zich op dit<br />
mom<strong>en</strong>t will<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong>.<br />
Ook zijn er tijd<strong>en</strong>s <strong>de</strong> pres<strong>en</strong>tatie e<strong>en</strong> aantal vrag<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> gekom<strong>en</strong> die tot e<strong>en</strong> discussie<br />
hebb<strong>en</strong> geleid tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> aanwezig<strong>en</strong>. Deze punt<strong>en</strong> war<strong>en</strong>:<br />
- Er moet b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> school wel iemand zijn die er zo veel tijd <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie <strong>in</strong> wil stek<strong>en</strong>. Kan<br />
<strong>de</strong>ze persoon dan ook nog als klass<strong>en</strong>doc<strong>en</strong>t werkzaam zijn of zijn zijn tak<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> gericht op<br />
natuur <strong>–</strong> <strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong>? Er werd gevraagd naar mijn m<strong>en</strong><strong>in</strong>g? Wat is <strong>de</strong> m<strong>en</strong><strong>in</strong>g van<br />
aanwezig<strong>en</strong>?<br />
- Directeur naar mij: hoe zie jij het geslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rwijs bij ons op school? Ik geef aan<br />
dat er op sommige mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> dui<strong>de</strong>lijk voor e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> basis wordt gekoz<strong>en</strong>, maar tijd<strong>en</strong>s<br />
het werk<strong>en</strong> zijn er voldo<strong>en</strong><strong>de</strong> op<strong>en</strong> situaties die <strong>de</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> zelf <strong>in</strong> kunn<strong>en</strong> richt<strong>en</strong>. Hij<br />
vraagt dit ook aan <strong>de</strong> leerkracht<strong>en</strong>, die spel<strong>en</strong> erop <strong>in</strong> <strong>en</strong> wissel<strong>en</strong> gedacht<strong>en</strong> uit. Wordt<br />
afgesprok<strong>en</strong> om dit soort d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vaker te do<strong>en</strong>; werkt verhel<strong>de</strong>r<strong>en</strong>d.<br />
An<strong>de</strong>re opvall<strong>en</strong>dhed<strong>en</strong>:<br />
- Er was zeer veel <strong>in</strong>teresse <strong>in</strong> <strong>de</strong> rapportage <strong>en</strong> map die ik heb gemaakt. Leerkracht<strong>en</strong> will<strong>en</strong><br />
absoluut wak<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> borg<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> map <strong>en</strong> material<strong>en</strong>. Kamer van <strong>de</strong> directeur<br />
Nol Trum lijkt <strong>de</strong> beste optie. Hij geeft aan ‘het met zijn lev<strong>en</strong> te bewak<strong>en</strong>’.<br />
- Opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> notul<strong>en</strong> van <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g:<br />
Pres<strong>en</strong>tatie meesterstuk Emily<br />
Via e<strong>en</strong> powerpo<strong>in</strong>tpres<strong>en</strong>tatie geeft Emily e<strong>en</strong> toelicht<strong>in</strong>g op haar afstu<strong>de</strong>erproject. We krijg<strong>en</strong><br />
achteraf e<strong>en</strong> rapportage van haar hele opdracht/on<strong>de</strong>rzoek/conclusies. Deze komt <strong>in</strong> e<strong>en</strong> map<br />
‘natuur-<strong>en</strong> <strong>techniekon<strong>de</strong>rwijs</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rbouw’ die we als Touwlad<strong>de</strong>r krijg<strong>en</strong> als naslagwerk.<br />
Complim<strong>en</strong>t<strong>en</strong> Emily, SUPER.<br />
Erg<strong>en</strong>s <strong>in</strong> <strong>de</strong> eerste wek<strong>en</strong> van juni doet Emily haar exam<strong>en</strong>, succes! G. neemt het mee als<br />
evaluatiepunt <strong>in</strong> <strong>de</strong> OB, hoe nu ver<strong>de</strong>r met <strong>de</strong> map? Actie: G.<br />
175
12. Beoor<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g door <strong>de</strong> opdrachtgever<br />
De beoor<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong> opdrachtgever zijn te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> matrix bij <strong>de</strong> volg<strong>en</strong><strong>de</strong> compet<strong>en</strong>ties:<br />
Compet<strong>en</strong>tie 1 Interpersoonlijk:<br />
1.1 hanteert die <strong>in</strong>teractie <strong>en</strong> communicatievorm<strong>en</strong> die k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> zoveel mogelijk tot hun recht lat<strong>en</strong><br />
kom<strong>en</strong>, zonodig <strong>in</strong>tercultureel<br />
1.5 verantwoordt zijn manier van omgaan met <strong>de</strong> groep <strong>en</strong> <strong>in</strong>dividuele k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
1.8 creëert e<strong>en</strong> klimaat waar<strong>in</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> met elkaar sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong><br />
Compet<strong>en</strong>tie 2 Pedagogisch:<br />
2.4 ontwerpt (ev<strong>en</strong>tueel met behulp van e<strong>en</strong> collega) e<strong>en</strong> plan van aanpak om het leef <strong>–</strong> <strong>en</strong><br />
werkklimaat voor e<strong>en</strong> groep k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan dit uitvoer<strong>en</strong><br />
2.5 beschrijft van elk k<strong>in</strong>d <strong>in</strong> zijn groep hoe het zich ontwikkelt op fysiek , sociaal <strong>–</strong> emotioneel <strong>en</strong><br />
moreel gebied <strong>en</strong> bevor<strong>de</strong>rt <strong>de</strong>ze ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
2.7 verantwoordt zijn pedagogische opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> ook hoe hij <strong>de</strong> groep of <strong>in</strong>dividuele k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>rd heeft. Daarbij maakt hij gebruik van relevante, theoretische <strong>en</strong> methodische <strong>in</strong>zicht<strong>en</strong><br />
Compet<strong>en</strong>tie 3 Vak<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijk - didactisch:<br />
12.1 ontwerpt op basis van <strong>de</strong> metho<strong>de</strong>s die <strong>in</strong> <strong>de</strong> school word<strong>en</strong> gebruikt voor zijn groep<br />
e<strong>en</strong> programma, waarmee hij o.a. bewust werkt aan het ontwikkel<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
vakoverschrijd<strong>en</strong><strong>de</strong> doel<strong>en</strong> zoals ontwikkel<strong>en</strong> van zelfvertrouw<strong>en</strong>, respectvol <strong>en</strong><br />
verantwoor<strong>de</strong>lijk omgaan met elkaar <strong>en</strong> zorg voor <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong> leefomgev<strong>in</strong>g<br />
12.2 zet doelgericht verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> werkvorm<strong>en</strong>, groeper<strong>in</strong>gsvorm<strong>en</strong> <strong>en</strong> mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>in</strong> bij <strong>de</strong><br />
uitvoer<strong>in</strong>g van zijn on<strong>de</strong>rwijs, om recht te do<strong>en</strong> aan verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> manier<strong>en</strong> van ler<strong>en</strong><br />
3.4 geeft op gevarieer<strong>de</strong> <strong>en</strong> gediffer<strong>en</strong>tieer<strong>de</strong> manier <strong>in</strong>structie om af te stemm<strong>en</strong> op k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
houdt daarbij rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g met <strong>in</strong>dividuele verschill<strong>en</strong><br />
3.8 verantwoordt zijn vak<strong>in</strong>hou<strong>de</strong>lijke <strong>en</strong> didactische opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> wijze waarop hij dit vormgeeft<br />
b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> groep. Daarbij maakt hij gebruik van relevante, actuele <strong>en</strong> methodische <strong>in</strong>zicht<strong>en</strong><br />
3.9 beoor<strong>de</strong>elt leermid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> (ook van buit<strong>en</strong>schoolse <strong>in</strong>stanties) kritisch op hun waar<strong>de</strong><br />
3.11 heeft k<strong>en</strong>nis van process<strong>en</strong> <strong>en</strong> id<strong>en</strong>titeitsvorm<strong>in</strong>g, z<strong>in</strong>gev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>ontwikkel<strong>in</strong>g bij het<br />
jonge <strong>en</strong> ou<strong>de</strong>re k<strong>in</strong>d <strong>en</strong> van <strong>de</strong> culturele bepaaldheid daarvan <strong>en</strong> hij weet welke consequ<strong>en</strong>ties hij<br />
hieraan moet verb<strong>in</strong>d<strong>en</strong><br />
Compet<strong>en</strong>tie 4 Organisatorisch:<br />
4.1 heeft overzicht over verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> tak<strong>en</strong> van <strong>de</strong> leraar <strong>en</strong> kan bij conflicter<strong>en</strong><strong>de</strong> belang<strong>en</strong><br />
prioriteit<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> <strong>in</strong> dag, week <strong>en</strong> jaarplann<strong>in</strong>g<br />
176
4.2 plant <strong>en</strong> organiseert <strong>de</strong> groep, <strong>de</strong> leeromgev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>de</strong> beschikbar<strong>en</strong> tijd zorgvuldig <strong>en</strong> is daar<strong>in</strong><br />
waar nodig flexibel<br />
4.4 gebruikt organisatievorm<strong>en</strong>, leermid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>en</strong> leermaterial<strong>en</strong> die leerdoel<strong>en</strong> <strong>en</strong> leeractiviteit<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>rsteun<strong>en</strong> t<strong>en</strong> behoeve van <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> leergebied<strong>en</strong><br />
Compet<strong>en</strong>tie 5 Sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> met collega’s:<br />
5.1 neemt constructief <strong>de</strong>el aan k<strong>in</strong>dbesprek<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, bouw <strong>–</strong> <strong>en</strong> teamoverleg <strong>en</strong> <strong>in</strong>formeert zich goed<br />
over <strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerp<strong>en</strong> die daar aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> zijn.<br />
5.2 gaat doelgericht e<strong>en</strong> werkrelatie aan met collega’s<br />
5.3 gaat op e<strong>en</strong> constructieve manier om met collega’s met verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
overtuig<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> met an<strong>de</strong>re culturele achtergrond<strong>en</strong><br />
5.4 on<strong>de</strong>rzoekt kritisch <strong>in</strong> gesprek met collega’s zijn persoonlijke werkconcept<strong>en</strong> <strong>en</strong> han<strong>de</strong>lswijz<strong>en</strong><br />
5.6 werkt met collega’s sam<strong>en</strong> aan het verbeter<strong>en</strong> <strong>en</strong> vernieuw<strong>en</strong> van het on<strong>de</strong>rwijs of <strong>de</strong><br />
organisatie bijvoorbeeld door het vorm<strong>en</strong> van actieon<strong>de</strong>rzoek/ han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>gson<strong>de</strong>rzoek gesignaleer<strong>de</strong><br />
problem<strong>en</strong> aan te pakk<strong>en</strong><br />
5.7 houdt rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g met zijn collega’s <strong>en</strong> met <strong>de</strong> belang<strong>en</strong> van <strong>de</strong> school<br />
5.8 kan zijn opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn werkwijze op het gebied van sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> met collega’s <strong>en</strong><br />
functioner<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> schoolorganisatie verantwoord<strong>en</strong><br />
Compet<strong>en</strong>tie 6 Sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> met <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g:<br />
6.1 legt <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rhoudt <strong>in</strong> overleg met collega’s contact met <strong>de</strong>skundig<strong>en</strong> van buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> school<br />
6.3 spreekt op e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> <strong>en</strong> constructieve manier met ou<strong>de</strong>rs of verzorgers <strong>en</strong> <strong>in</strong>terne <strong>en</strong> externe<br />
<strong>de</strong>skundig<strong>en</strong> over <strong>de</strong> vor<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> school <strong>en</strong> maakt zijn<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> mogelijkhed<strong>en</strong> hier<strong>in</strong> dui<strong>de</strong>lijk<br />
6.5 <strong>in</strong>tegreert <strong>in</strong>formatie van ou<strong>de</strong>rs/ verzorgers <strong>en</strong> <strong>in</strong>terne <strong>en</strong> externe <strong>de</strong>skundig<strong>en</strong> <strong>in</strong> zijn<br />
b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van het k<strong>in</strong>d<br />
6.6 b<strong>en</strong>ut cultuurverschill<strong>en</strong> o.a. t<strong>en</strong> behoeve van id<strong>en</strong>titeitsvorm<strong>in</strong>g <strong>en</strong> waar<strong>de</strong>ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
Compet<strong>en</strong>tie 7 Reflectie <strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g:<br />
7.2 relateert zijn beroepsopvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkhoud<strong>in</strong>g aan <strong>de</strong> id<strong>en</strong>titeit van <strong>de</strong> school <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijskundige opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong> van <strong>de</strong> school <strong>en</strong> het team<br />
7.3 on<strong>de</strong>rzoekt zijn werk on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re via systematische evaluatie, reflectie <strong>en</strong> feedback van<br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>, collega’s <strong>en</strong> an<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
177
7.6 levert (ev<strong>en</strong>tueel met begeleid<strong>in</strong>g <strong>en</strong> on<strong>de</strong>r leid<strong>in</strong>g van collega’s) e<strong>en</strong> bijdrage aan <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijsverbeter<strong>in</strong>g <strong>en</strong> ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> school teg<strong>en</strong> <strong>de</strong> achtergrond van actuele<br />
ontwikkel<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het on<strong>de</strong>rwijs, wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g<br />
178