1 - Vereniging tegen de Kwakzalverij
1 - Vereniging tegen de Kwakzalverij
1 - Vereniging tegen de Kwakzalverij
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
No. 9. Twaalf<strong>de</strong> Jaargang. September 1892.<br />
MAANDBfLAD<br />
UITGEGETEN DOOR DE VEREENIGING<br />
TÉGEN DE KWAKZALVEKIJ.<br />
Alle brieven, REDACTIE of ADMINISTRATIE betreffen<strong>de</strong>, te adresseeren aan <strong>de</strong>n Secretaris-Penningmeester, te Amsterdam.<br />
- ' . . . . . . . . . . M . ^ , , ,<br />
Lid <strong>de</strong>r VKRBENIGING TEGEN DK KWAKZALVERIJ is elk,<br />
die haar doel wil helpen bevor<strong>de</strong>ren en een jaarlijksche contributie<br />
betaalt van f3.—. Men wordt lid door aanmelding bij <strong>de</strong>n<br />
secretaris-penningmeester of een <strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re bestuursle<strong>de</strong>n» Het<br />
vereenigingsjaar loopt van 1 Jan, tot 31 Dec. De contributie,<br />
wordt in het begin van het jaar per postwissel bij <strong>de</strong>n secreretaris-penningmeester<br />
ingewacht, die daarvoor in Februari<br />
formulieren toezendt. Over het niet aldus betaal<strong>de</strong> wordt later<br />
per postkwitantie beschikt.<br />
De le<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r Vereeniging ontvangen, behalve een exemplaar<br />
van het blad, zooveel exemplaren als zij aanvragen ter verspreiding.<br />
Voorloopig kan dit aantal echter, bij betaling van <strong>de</strong> enkele<br />
contributie, niet meer dan 10 per maand bedragen.<br />
Dit blad verschijnt <strong>de</strong>n eerste van elke maand. Prijs<br />
per jaar f 1,25, franco per post. Men abonneert zich bij alle<br />
boekhan<strong>de</strong>laren en bij <strong>de</strong>n Secretaris, doch niet an<strong>de</strong>rs dan voor<br />
<strong>de</strong>n geheelen jaargang.<br />
Het abonnementsjaar loopt van 1 Januari tot 31 December.<br />
Over het bedrag wordt in <strong>de</strong> eerste drie maan<strong>de</strong>n beschikt.<br />
INHOUD:<br />
BESTUUR DER VEREENIGING.<br />
Mr. i Zegers Mens, Notaris te Amsterdam, Voorzitter.<br />
C. Gül<strong>de</strong>nstee<strong>de</strong>n Egeling, Apothekt<strong>de</strong>ist.<br />
Dr. G. P. Kortenhorst, Arte te Wees*<br />
Dr. C. N. van <strong>de</strong> Poll, Arts te Amsterdam.<br />
6. B. Schmidt, Apotheker (Énengasthois) te Amsterdam,<br />
Secretaris-Penningmeester.<br />
GETAL LEDEN 976.<br />
De eerste twee artikelen van <strong>de</strong> Statuten <strong>de</strong>r VEREENTGINO<br />
TEGEN DB KWAKZALVERIJ, goedgekeurd bij Koninklijk Besluit<br />
van 20 Juli 1890, lui<strong>de</strong>n:<br />
Art 1. De Vereeniging <strong>tegen</strong> <strong>de</strong> <strong>Kwakzalverij</strong> is gevestigd<br />
te Amsterdam.<br />
Zij heeft ten doel <strong>de</strong> bestrijding <strong>de</strong>r kwakzalverij, in het<br />
bijzon<strong>de</strong>r die met geneesmid<strong>de</strong>len.<br />
Art. 2. De Vereeniging tracht haar doel te bereiken:<br />
a. door het on<strong>de</strong>rzoek van als geneesmid<strong>de</strong>len aanbevolen<br />
stoffen ;<br />
o. door het nasporen van <strong>de</strong> bedriegelijke han<strong>de</strong>lwijzen die<br />
bij het aanbevelen van <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len wor<strong>de</strong>n te baat genomen ;<br />
c. door het bekend maken <strong>de</strong>r uitkomsten van het on<strong>de</strong>r<br />
a en o genoem<strong>de</strong>;<br />
d: door het bevor<strong>de</strong>ren van <strong>de</strong> toepassing <strong>de</strong>r wettelijke<br />
bepalingen, die <strong>de</strong> kwakzalverij kunnen <strong>tegen</strong>gaan :<br />
e. door aan te dringen op betere wettelijke bepalingen ter<br />
bestrijding <strong>de</strong>r kwakzalverij.<br />
Het nadrukken van artikelen uit dit blad is geoorloofd en wordt, ter bevor<strong>de</strong>ring van het doel <strong>de</strong>r Vereeniging, dringend verzocht.<br />
Hoofdartikel: Volks-genees(?)kun<strong>de</strong>.<br />
Berichten: De assistent van Goodam Ka<strong>de</strong>r te zoek. —<br />
Gedood door teerpillen. — Verbod van verkoop van Eau<br />
<strong>de</strong> Liene. — Publicaties van <strong>de</strong>n Gezondheidsraad te Karlsruhe<br />
: Richard Mohrmann, genezer van influenza. —<br />
Friedrich Meiiers's Antihydropsine.<br />
Groote artikelen: Sequah en <strong>de</strong> Cholera. — Fernet<br />
Branca.<br />
Ingezon<strong>de</strong>n: Een geheimzinnig personage. — Over eenzijdigheid<br />
van onze zij<strong>de</strong>.<br />
Boekaankondiging: Sexueele Hygiëne van Dr.Seved Bibbing.<br />
Correspon<strong>de</strong>ntie.<br />
VOLKSGE!JEES(?)KUNDE.<br />
„Geen dichter sprak ooit dieper waarheid dan <strong>de</strong><br />
goe<strong>de</strong> van Alphen, toen hij zong :<br />
„Gezondheid is een groote schat<br />
Om vergenoegd te leven."<br />
Ook is er geen vak on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> menschelijke kundighe<strong>de</strong>n,<br />
dat meer beoefenaars telt dan <strong>de</strong> geneeskun<strong>de</strong>.<br />
Als er wat aan schort, komt ie<strong>de</strong>reen met een<br />
mid<strong>de</strong>ltje voor <strong>de</strong>n dag ; elk wil er iets van kennen :<br />
een bewijs, hoezeer het zich al of niet wel bevin<strong>de</strong>n<br />
een gewichtig punt is tot het geluk <strong>de</strong>r menschen.<br />
Eene an<strong>de</strong>re gevolgtrekking laat zich echter uit het<br />
feit niet aflei<strong>de</strong>n ; want dat <strong>de</strong> geneesmid<strong>de</strong>len,<br />
welke on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> massa in omloop zijn, op wetenschap<br />
zou<strong>de</strong>n gegrond wezen, zal slechts hg wanen, die<br />
het volk niet kent. Van tijd tot tijd wordt er een<br />
hoekje opgelicht van het doek, dat over <strong>de</strong> ontwikkeling<br />
<strong>de</strong>r menigte gespreid ligt. Dan verschijnen<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rste lagen <strong>de</strong>r maatschappij voor ons in een<br />
treurig licht".<br />
Met <strong>de</strong>ze woor<strong>de</strong>n, waarme<strong>de</strong> wij nagenoeg 1 ) geheel<br />
instemmen, leidt <strong>de</strong> beken<strong>de</strong> Belgische geleer<strong>de</strong><br />
Auguste Gittee eene in „<strong>de</strong> Tijdspiegel" van April<br />
<strong>de</strong>zes jaars geplaatste beschouwing in van het verle<strong>de</strong>n<br />
jaar bij J. Vuylsteke te Gent verschenen werk<br />
(n°. 4 <strong>de</strong>r „uitgave van het taaiverbond") van<strong>de</strong>n<br />
heer A. <strong>de</strong> Cock, gemeente-on<strong>de</strong>rwijzer te Den<strong>de</strong>rleeuw,<br />
getiteld „Volksgeneeskun<strong>de</strong>", een werk waaruit<br />
ook wij het een en an<strong>de</strong>r wenseben me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen.<br />
We zullen ons daarbij bepalen tot een enkele greep<br />
hier en daar uit het bgna 400 pagina's octavo druk<br />
beslaan<strong>de</strong> boek<strong>de</strong>el.<br />
In <strong>de</strong> inleiding tot zijn werk zegt <strong>de</strong> schrijver,<br />
<strong>de</strong> meeste zijner me<strong>de</strong><strong>de</strong>elingen te hebben geput uit<br />
„Les admirables Secrets d'Albert le Grand" en uit<br />
het beroem<strong>de</strong> „Cruydt-boeck*' van Rembert Dodoens.<br />
M Nagenoeg. We ontkennen ten sterkste dat alleen <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rste lagen <strong>de</strong>r maatschappij — op het punt dat ons<br />
hier bezig houdt^— bljjk geven van bizon<strong>de</strong>r weinig ontwikkeling.<br />
De Haags she hooge kringen, die dwepen met <strong>de</strong><br />
roo<strong>de</strong>, blauwe en gele electriciteit, alias duin- of regenwater<br />
van „graaf" Mattei, een meneer Riko, die een gedicht<br />
maakte op- en een an<strong>de</strong>r Haagsche „groote", die een bloemruiker<br />
gaf aan sinjeur Sequah, bewijzen het <strong>tegen</strong><strong>de</strong>el.<br />
De eerstgenoem<strong>de</strong> was bisschop te Regensburg en<br />
tevens een beroemd wijsgeer en natuur-on<strong>de</strong>rzoeker,<br />
die in 1280 stierf. De twee<strong>de</strong> was Mechelaar of,<br />
zooals uit latere on<strong>de</strong>rzoekingen is gebleken, waarschijnlijk<br />
Leeuwar<strong>de</strong>r van geboorte ; — <strong>de</strong> eerste<br />
druk van zijn „Cruydt-boeck" dagteekent van 1554.<br />
't Zjjn mannen van het vak die hier aan het woord<br />
zijn, eene omstandigheid waarin schrijver het bewijs<br />
vindt, dat <strong>de</strong> vreem<strong>de</strong> <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n, die na nog bij<br />
het volk omtrent <strong>de</strong> geneeskun<strong>de</strong> heerschen, afkomstig<br />
zijn uit <strong>de</strong>n tijd, toen <strong>de</strong>ze wetenschap nog op<br />
een zeer laag peil stond. „In<strong>de</strong>rdaad", zoo zegt<br />
hij, »wat ons volk he<strong>de</strong>ndaags doet, vertelt en gelooft,<br />
is vaak in <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen, ja soms in <strong>de</strong><br />
oudheid terug te vin<strong>de</strong>n. En <strong>de</strong> oorzaak ligt voor<br />
<strong>de</strong> hand. Trouwens, in <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen ston<strong>de</strong>n<br />
e<strong>de</strong>len, vrije mannen en lijfeigenen schier op gelijken<br />
trap van beschaving ; slechts in <strong>de</strong>n nieuweren tijd<br />
hebben <strong>de</strong> hoogere stan<strong>de</strong>n zich meer en meer ontwikkeld,<br />
terwijl het eigenlijke volk maar in zeer geringe<br />
mate aan dien vooruitgang heeft <strong>de</strong>el genomen.<br />
Zulks verklaart, waarom <strong>de</strong> oorsprong van menige<br />
bizon<strong>de</strong>rheid uit het volksleven in <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>leeuwen<br />
dient opgezocht. Ook op het gebied <strong>de</strong>r volksgeneeskun<strong>de</strong><br />
is dit een waarheid. Men raadplege <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>re schrijvers, die zich recht- of onrechtstreeks<br />
met dit on<strong>de</strong>rwerp hebben bezig gehou<strong>de</strong>n, en da<strong>de</strong>lijk<br />
zal men straatremediën en gebruiken ont<strong>de</strong>kken,<br />
thans bij onze volksklassen nog immer in zwang."<br />
Verschei<strong>de</strong>ne geneesmid<strong>de</strong>len, nn nog bij het volk<br />
schering en inslag, wor<strong>de</strong>n door Albert le Grand<br />
aanbevolen : aan uitwerpselen van menschen en<br />
dieren, slakken, aardwormen, kikvorschen, pekelwater,<br />
speeksel, hazenbloed, doodsbeen<strong>de</strong>ren, varkensvet,<br />
spinnewebben, zwaluwnesten, straatvuil, hecht hij<br />
groote waar<strong>de</strong>. En het volk doet he<strong>de</strong>n ten dage<br />
niet an<strong>de</strong>rs. In Vlaan<strong>de</strong>ren, ja in gansch België,<br />
zegt schrijver en wij voegen er bij, ook in ons land,<br />
gebruikt men menschenurine om winterhan<strong>de</strong>n te<br />
heelen, een spinne web om het bloe<strong>de</strong>n te stelpen,<br />
een zwaluwennest <strong>tegen</strong> keelpijn, koeien- en menschendrek,<br />
verrotte slakken en pieren <strong>tegen</strong> velerlei ontstekingen,<br />
een doodsbeentje <strong>tegen</strong> wratten en tandpijn,<br />
„nuchter" speeksel <strong>tegen</strong> moe<strong>de</strong>rvlekken enz. enz.<br />
Met <strong>de</strong> krui<strong>de</strong>n, die in onze beem<strong>de</strong>n en bosschen,<br />
aan banen en wegen groeien, is het — zegt <strong>de</strong><br />
Cock — al niet an<strong>de</strong>rs gesteld. Elke verstandige(P)<br />
huismoe<strong>de</strong>r gaat in het gunstige jaargetij<strong>de</strong> haar<br />
voorraad krui<strong>de</strong>n verzamelen en heeft zich dan een<br />
kind bezeerd, gesne<strong>de</strong>n of gebrand, openbaren zich<br />
ontstekingen, zweren of puisten, wordt het gekweld<br />
door wormen, keel- of buikpijn, kwa<strong>de</strong>n hoest enz,,<br />
da<strong>de</strong>lijk weet <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvinding-rijke moe<strong>de</strong>r een<br />
drankje saam te stellen of een pappeken te maken,<br />
die het kwaad moeten te keer gaan. „En hier hebben<br />
we — zegt <strong>de</strong> schrijver — maar even Dodoen's<br />
„Cruydt-boeck" op te slaan, om ons te overtuigen,<br />
dat <strong>de</strong> groote Mechelaar zeer dikwijls die planten<br />
voor <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> kwalen aanprijst".<br />
„Al wie — zoo zegt hij ver<strong>de</strong>r te recht —<br />
al wie eenigzins het volk kent, weet tot welke<br />
dwaze gebruiken en recepten het vaak zijn toevlucht<br />
neemt. De gen eesheeren <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong> en mid<strong>de</strong>leeuwen<br />
gaan hierin nog veel ver<strong>de</strong>r, en al is Dodoens verstandiger,<br />
toch vin<strong>de</strong>n we bij hem.<strong>de</strong> fabelachtigste<br />
remediën geboekt ; niet zel<strong>de</strong>n echter treft men er<br />
aan, waar zijn gezon<strong>de</strong> re<strong>de</strong> protest <strong>tegen</strong> aanteekent.<br />
Zoo noemt hij gewassen, die niet alleen <strong>de</strong> vallen<strong>de</strong><br />
ziekte, <strong>de</strong> tering, <strong>de</strong>n kanker, <strong>de</strong> pest, <strong>de</strong> krankzinnigheid,<br />
<strong>de</strong> razernij en <strong>de</strong> beroerte of „popelsije"<br />
genezen en somwijlen voorkomen, maar hij kent ook<br />
krui<strong>de</strong>n, die <strong>de</strong> spraak benemen of teruggeven, <strong>de</strong><br />
dronkenschap beletten, onkuische lusten verwekken<br />
of verdrijven ; die onvruchtbaarheid veroorzaken of<br />
doen vergaan, <strong>de</strong> hoen<strong>de</strong>rs veel eieren doen leggen,<br />
het geheugen versterken, en ons vervaarlijke of<br />
zoete droomen toezen<strong>de</strong>n, die „jeuchdigh en<strong>de</strong> jongh"<br />
maken, <strong>de</strong> rimpels wegnemen, het haar en <strong>de</strong> waggelen<strong>de</strong><br />
tan<strong>de</strong>n vastzetten, krui<strong>de</strong>n zelfs, die het<br />
haar rechtop doen wassen, het doen krullen of beletten<br />
grijs te wor<strong>de</strong>n, die nachtmerrie en<strong>de</strong> „duijvels<br />
oft boose gheesten verjaghen", ons <strong>tegen</strong> <strong>de</strong>n<br />
bliksem beveiligen, ja <strong>de</strong>n aangroei van bulten, het<br />
„swillen" van maag<strong>de</strong>nborsten <strong>tegen</strong>hou<strong>de</strong>n en maagdoms-verlies<br />
be<strong>de</strong>kken, die ons kunnen doen te beraten<br />
lachen, of ons, naar believen „knechtkeas oft<br />
meyskens doen ghewinnen".<br />
Dat laatste huismid<strong>de</strong>ltje — roept schijver uit<br />
is voorzeker niet het minst in waar<strong>de</strong> !<br />
Geen won<strong>de</strong>r, als het volk zóó werd voorgegaan,<br />
dat menigeen meer van kwakzalvers- en straatremediën<br />
verwacht dan van <strong>de</strong> hulp <strong>de</strong>r geneesheeren.<br />
- „Dat <strong>de</strong> artsengen, — en met <strong>de</strong>ze woor<strong>de</strong>n<br />
wenschen wij <strong>de</strong> aanhalingen uit dit ge<strong>de</strong>elte van<br />
's schrijvers inleiding te eindigen — dat <strong>de</strong> artsenijen,<br />
ons op <strong>de</strong> vier<strong>de</strong> bladzij<strong>de</strong> <strong>de</strong>r gazetten dagelijks<br />
aangepredikt, in <strong>de</strong> volksgeneeskun<strong>de</strong> een groote rol<br />
spelen, behoeft nauwelijks gezegd; men <strong>de</strong>nke slechts<br />
aan het kolossaal fortuin door Holloway en an<strong>de</strong>re<br />
pillendraaiers nagelaten. Een <strong>de</strong>ftig geklee<strong>de</strong> rondleur<strong>de</strong>r,<br />
met een koets vol klatergoud 2 ), een fraai<br />
koppel paar<strong>de</strong>n en een paar muzikanten, en die daarenboven<br />
een glad<strong>de</strong> tong te zijnen dienste heeft, 3 ) kan op<br />
menig dorp, 4 ) in luttel oogenblikken tijds, een hon-<br />
2 ) 2ou schryver hier Sequah op het oog hebben gehad?<br />
') Geen twjjfel, of schrijver heeft Sequah hooren „praten !"<br />
*) Ja, zelfs in menige hoofd- en resi<strong>de</strong>ntiestad.