resultaat van studie effectiviteit van grindsubstitutie - Grindcomité en ...
resultaat van studie effectiviteit van grindsubstitutie - Grindcomité en ...
resultaat van studie effectiviteit van grindsubstitutie - Grindcomité en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Studie - <strong>effectiviteit</strong> <strong>van</strong> <strong>grindsubstitutie</strong><br />
Om te onderzoek<strong>en</strong> wat deze onderzoeksproject<strong>en</strong> op het vlak <strong>van</strong> <strong>grindsubstitutie</strong> nu concreet <strong>en</strong> effectief<br />
hebb<strong>en</strong> opgeleverd <strong>en</strong> wat het realistisch pot<strong>en</strong>tieel is voor de toekomst heeft het Onderzoekscomité e<strong>en</strong><br />
laatste <strong>studie</strong> uitgeschrev<strong>en</strong>.<br />
Het Onderzoekscomité stelde in 2008 het bestek ”<strong>studie</strong> <strong>van</strong> de <strong>effectiviteit</strong> <strong>van</strong> <strong>grindsubstitutie</strong> als <strong>resultaat</strong><br />
<strong>van</strong> onderzoekproject<strong>en</strong> uit de oproep<strong>en</strong> tot projectvoorstell<strong>en</strong>” op om te kunn<strong>en</strong> aanbested<strong>en</strong>. De inspectie<br />
<strong>van</strong> financiën verle<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> gunstig advies op 29 januari 2008.<br />
Het Onderzoekscomité oordeelde in de vergadering <strong>van</strong> 27 februari 2008 dat het aangewez<strong>en</strong> is om de<br />
uitvoering <strong>van</strong> het dossier uit te stell<strong>en</strong> tot de beëindiging <strong>van</strong> alle onderzoeksproject<strong>en</strong>.<br />
Op 16 november 2010 gaf de Vlaamse minister <strong>van</strong> Leefmilieu, Natuur <strong>en</strong> Cultuur goedkeuring voor het<br />
uitschrijv<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e offerteaanvraag voor de <strong>studie</strong>opdracht „Studie <strong>van</strong> de <strong>effectiviteit</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>grindsubstitutie</strong> als <strong>resultaat</strong> <strong>van</strong> onderzoeksproject<strong>en</strong> uit de oproep<strong>en</strong> tot projectvoorstell<strong>en</strong>‟. In de<br />
vergadering <strong>van</strong> het Onderzoekscomité <strong>van</strong> 24 januari 2011 werd beslist de <strong>studie</strong> “<strong>effectiviteit</strong> <strong>van</strong><br />
<strong>grindsubstitutie</strong>” toe te wijz<strong>en</strong> aan VITO NV, Boeretang 200 te 2400 Mol, mits de goedkeuring <strong>van</strong> de<br />
bevoegde minister. Op 3 maart 2011 ontving het Onderzoekscomité de goedkeuring voor de toewijzing <strong>van</strong><br />
deze <strong>studie</strong>opdracht.<br />
Deze <strong>studie</strong> wordt op 1 december 2011 voorgesteld aan het publiek tijd<strong>en</strong>s het symposium <strong>van</strong> het<br />
Onderzoekscomité <strong>en</strong> is hiermee ook het sluitstuk <strong>van</strong> de werkzaamhed<strong>en</strong> <strong>van</strong> het Onderzoekscomité.<br />
Resultat<strong>en</strong> - <strong>studie</strong> <strong>van</strong> de <strong>effectiviteit</strong> <strong>van</strong> <strong>grindsubstitutie</strong><br />
VITO-<strong>studie</strong> uitgevoerd in opdracht <strong>van</strong> het Onderzoekscomité <strong>van</strong> het Grindfonds<br />
INLEIDING<br />
De zoektocht naar rele<strong>van</strong>te grindver<strong>van</strong>gers, die het volume <strong>van</strong> de Vlaamse gewestelijke<br />
grindproductie kunn<strong>en</strong> overnem<strong>en</strong>, werd de focus <strong>van</strong> het Onderzoekscomité <strong>van</strong> het Grindfonds.<br />
Ondanks herhaalde oproep<strong>en</strong> tot projectvoorstell<strong>en</strong> (in totaal 7 oproep<strong>en</strong> sinds 1995) bleef het <strong>resultaat</strong><br />
<strong>van</strong> de uitgevoerde gesubsidieerde onderzoeksproject<strong>en</strong> op het vlak <strong>van</strong> bereikte substitutie b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> de<br />
verwachting<strong>en</strong> (Jaarverslag <strong>Grindcomité</strong> <strong>en</strong> subcomités, 2009).<br />
Globaal kan gesteld word<strong>en</strong> dat de respons op deze oproep<strong>en</strong> eerder moeizaam <strong>en</strong> beperkt was.<br />
Uiteindelijk leidd<strong>en</strong> deze oproep<strong>en</strong> niettemin tot e<strong>en</strong> aantal valabele onderzoeksproject<strong>en</strong>, die al dan niet<br />
e<strong>en</strong> substituut voor de ver<strong>van</strong>ging <strong>van</strong> grind als primaire grondstof opleverd<strong>en</strong> of resulteerd<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
vermindering <strong>van</strong> het gebruik er<strong>van</strong> (verhoogde efficiëntie). In totaal werd<strong>en</strong> 53 voorstell<strong>en</strong> ont<strong>van</strong>g<strong>en</strong><br />
(waar<strong>van</strong> <strong>en</strong>kele tweemaal werd<strong>en</strong> ingedi<strong>en</strong>d). Daar<strong>van</strong> leidd<strong>en</strong> uiteindelijk 18 dossiers tot e<strong>en</strong><br />
onderzoeksproject.<br />
In de meeste toepassing<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> grind <strong>en</strong> zand niet zomaar ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn de secundaire<br />
material<strong>en</strong>, bouw- <strong>en</strong> sloopafval ge<strong>en</strong> alternatief zondermeer. Zelfs indi<strong>en</strong> de recyclage <strong>van</strong> bouw- <strong>en</strong><br />
sloopafval de 90% zou bereik<strong>en</strong> in plaats <strong>van</strong> de huidige 85% <strong>en</strong> de laagwaardige toepassing<strong>en</strong> (zoals<br />
fundering<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderfundering<strong>en</strong>) voor e<strong>en</strong> miljo<strong>en</strong> ton word<strong>en</strong> omgezet in hoogwaardigere<br />
toepassing<strong>en</strong> (zoals betonwar<strong>en</strong> <strong>en</strong> stortklaar beton), zal dit slechts in beperkte mate e<strong>en</strong> alternatief<br />
vorm<strong>en</strong> voor het gebrek aan grind <strong>en</strong> bouwzand. Het hergebruik <strong>van</strong> gerecycleerde granulat<strong>en</strong>, de<br />
ste<strong>en</strong>achtige fractie <strong>van</strong> bouw- <strong>en</strong> sloopafval, is dus reeds ruim in toepassing, maar de herwaardering<br />
naar hoogwaardigere aanw<strong>en</strong>ding<strong>en</strong> is niet <strong>van</strong>zelfsprek<strong>en</strong>d. In zijn jaarverslag <strong>van</strong> 2009 stell<strong>en</strong> het<br />
<strong>Grindcomité</strong> <strong>en</strong> zijn subcomités dat de premisse <strong>van</strong> substitutie, vervat in het Grinddecreet, in de praktijk<br />
slechts beperkt haalbaar is met ca. 10% <strong>van</strong> de Limburgse grindwinning.<br />
Op dit og<strong>en</strong>blik is het nuttig de doelstelling <strong>van</strong> het Onderzoekscomité volg<strong>en</strong>s het Grinddecreet<br />
te evaluer<strong>en</strong> <strong>en</strong> na te gaan wat de effectieve <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele pot<strong>en</strong>tiële resultat<strong>en</strong> zijn <strong>van</strong> de<br />
<strong>grindsubstitutie</strong>.<br />
O N D E R Z O E K S C O M I T E
DOELSTELLING<br />
Het onderzoekscomité w<strong>en</strong>st met deze <strong>studie</strong> te onderzoek<strong>en</strong> wat het substitutiepot<strong>en</strong>tieel <strong>van</strong> de<br />
uitgevoerde onderzoeksproject<strong>en</strong> reëel <strong>en</strong> concreet betek<strong>en</strong>t. Is dit pot<strong>en</strong>tieel effectief realiseerbaar<br />
<strong>en</strong> wat zijn de knelpunt<strong>en</strong> (technisch, economisch, ecologisch, ruimtelijke ord<strong>en</strong>ing, markt)?<br />
De onderzoeksvrag<strong>en</strong> <strong>van</strong> deze <strong>studie</strong> zijn de volg<strong>en</strong>de:<br />
Wat zijn de werkelijke resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> de onderzoeksproject<strong>en</strong> <strong>en</strong> leid<strong>en</strong> deze voor Vlaander<strong>en</strong> tot effectieve<br />
grindsubstitut<strong>en</strong> voor grind als primaire delfstof?<br />
Welke <strong>van</strong> deze onderzoeksresultat<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> geleid tot e<strong>en</strong> effectieve grindver<strong>van</strong>ging of –besparing <strong>en</strong> wat is<br />
het realistisch verwacht pot<strong>en</strong>tieel per jaar voor de eerste vijf jar<strong>en</strong> respectievelijk in eerder laagwaardige <strong>en</strong><br />
eerder hoogwaardige toepassing<strong>en</strong>?<br />
Wat was de invloed <strong>van</strong> beschikbare secundaire granulat<strong>en</strong> op het verbruik <strong>van</strong> primair grind <strong>en</strong> zand?<br />
Wat is de marktappreciatie <strong>van</strong> de toegepaste alternatiev<strong>en</strong>?<br />
Wat zijn de ev<strong>en</strong>tuele knelpunt<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> meer doorgedrev<strong>en</strong> gebruik <strong>van</strong> secundaire granulat<strong>en</strong> als<br />
effectieve grindver<strong>van</strong>gers <strong>en</strong> hoe zijn deze op te loss<strong>en</strong>?<br />
Wat is de financiële r<strong>en</strong>dabiliteit <strong>van</strong> grindsubstitut<strong>en</strong> voor de verbruikers <strong>van</strong> grind <strong>en</strong> zand <strong>en</strong> wat zijn de<br />
effect<strong>en</strong> hier<strong>van</strong> voor de gebruikers <strong>van</strong> betonwar<strong>en</strong> <strong>en</strong> –product<strong>en</strong> (korte/lange termijn)?<br />
Wat is de effectieve milieubalans in e<strong>en</strong> vergelijking <strong>van</strong> deze substitut<strong>en</strong> met hun origineel?<br />
Welke zijn de resultat<strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> SWOT-analyse naar aanleiding <strong>van</strong> de aanw<strong>en</strong>ding <strong>van</strong> de grindsubstitut<strong>en</strong>?<br />
PLAN-VAN-AANPAK<br />
Vooreerst werd<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de onderzoeksproject<strong>en</strong> onderzocht op basis <strong>van</strong> de rapport<strong>en</strong><br />
(POTENTIEEL) <strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>de interviews (ACTUALISATIE). Hierbij werd dieper ingegaan op volg<strong>en</strong>de<br />
onderzoekstopics:<br />
1. effectieve <strong>grindsubstitutie</strong> of –besparing in ton/jaar (<strong>grindsubstitutie</strong>);<br />
2. effect<strong>en</strong> <strong>van</strong> schaarste aan grondstoff<strong>en</strong>, welke substituties zoud<strong>en</strong> ook gerealiseerd word<strong>en</strong><br />
zonder dat er e<strong>en</strong> schaarste in de grondstof zou zijn opgetred<strong>en</strong> (effect<strong>en</strong> schaarste);<br />
3. inzicht in het financiële kost<strong>en</strong>plaatje <strong>en</strong> r<strong>en</strong>dabiliteit <strong>van</strong> het op de markt br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>van</strong><br />
grindsubstitut<strong>en</strong>, <strong>en</strong> het gebruik er<strong>van</strong> (financieel);<br />
4. inzicht in de milieueffect<strong>en</strong> <strong>en</strong> milieukost<strong>en</strong> <strong>van</strong> de productie, aanw<strong>en</strong>ding <strong>en</strong> duurzaamheid <strong>van</strong><br />
de grindsubstitut<strong>en</strong> <strong>en</strong> grindbespar<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> (uitputting grondstoff<strong>en</strong>, productieprocess<strong>en</strong>,<br />
ruimte-inname, reststoff<strong>en</strong>, transport, procedures <strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong>) (milieu);<br />
5. knelpunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> oplossing<strong>en</strong> om grindsubstitut<strong>en</strong> überhaupt in te zett<strong>en</strong> of meer toe te kunn<strong>en</strong><br />
pass<strong>en</strong> (normering, vergunningverl<strong>en</strong>ing, ...) (knelpunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> oplossing<strong>en</strong>).<br />
Vervolg<strong>en</strong>s werd op basis <strong>van</strong> deze gegev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> <strong>effectiviteit</strong>sanalyse uitgevoerd waarbij e<strong>en</strong> antwoord<br />
gezocht werd op de onderzoeksvrag<strong>en</strong>. De belangrijkste bevinding<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s sam<strong>en</strong>gevat in<br />
e<strong>en</strong> overzichtelijke SWOT-analyse. De <strong>studie</strong> werd finaal afgeslot<strong>en</strong> met de belangrijkste conclusies <strong>en</strong><br />
er werd<strong>en</strong> aanbeveling<strong>en</strong> gedaan aangaande het delfstoff<strong>en</strong>beleid inzake grind in Vlaander<strong>en</strong>.<br />
RESULTATEN STUDIE EFFECTIVITEIT VAN GRINDSUBSTITUTIE<br />
E<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e bespreking <strong>van</strong> de onderzoeksproject<strong>en</strong> toont aan dat er 3 types <strong>van</strong> onderzoek zijn<br />
uitgevoerd:<br />
1. onderzoeksproject<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> focus op <strong>grindsubstitutie</strong> (9 <strong>studie</strong>s)<br />
2. onderzoeksproject<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> focus op grindbesparing (4 <strong>studie</strong>s)<br />
3. algem<strong>en</strong>e onderzoeksproject<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> focus op specifieke knelpunt<strong>en</strong>, inzicht<strong>en</strong> <strong>en</strong> overzicht<strong>en</strong> (5 <strong>studie</strong>s)<br />
Tev<strong>en</strong>s wordt opgemerkt dat het onderzoek naar alternatiev<strong>en</strong> voor grind volledig is toegespitst op<br />
hoogwaardige betontoepassing<strong>en</strong> (grindver<strong>van</strong>gers in bv de asfaltsector kom<strong>en</strong> niet aan bod) <strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>kel is uitgevoerd op de volg<strong>en</strong>de strom<strong>en</strong>: gerecycleerde granulat<strong>en</strong> afkomstig <strong>van</strong> bouw- <strong>en</strong><br />
sloopafval of productieafval (focus op betongranulaat), slakk<strong>en</strong> (stinox, metamix), bodemass<strong>en</strong>, <strong>en</strong> de<br />
inerte fractie <strong>van</strong> huishoudelijk afval.<br />
Het pot<strong>en</strong>tieel <strong>van</strong> de <strong>studie</strong>s is besprok<strong>en</strong> aan de hand <strong>van</strong> 5 onderzoekstopics (effectieve<br />
<strong>grindsubstitutie</strong>, effect<strong>en</strong> schaarste, financieel, milieu, knelpunt<strong>en</strong> <strong>en</strong> oplossing<strong>en</strong>) op basis <strong>van</strong> de<br />
rapport<strong>en</strong>. Voor <strong>grindsubstitutie</strong> is e<strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tieel naar voor geschov<strong>en</strong> <strong>van</strong> 550 kton/jaar terwijl het<br />
pot<strong>en</strong>tieel voor grindbesparing 82 kton/jaar bedraagt (1 kton/jaar = 1000 ton/jaar).<br />
O N D E R Z O E K S C O M I T E
E<strong>en</strong> grondige actualisatie <strong>van</strong> deze <strong>studie</strong>s op basis <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong>de interviews bij de betrokk<strong>en</strong><br />
bedrijv<strong>en</strong> zelf toont aan dat dit pot<strong>en</strong>tieel in 2010 niet werd gehaald. De effectieve <strong>grindsubstitutie</strong><br />
bedroeg slechts 40 kton terwijl de besparing<strong>en</strong> goed war<strong>en</strong> voor 35 kton. Enkel gerecycleerde<br />
betongranulat<strong>en</strong> afkomstig <strong>van</strong> eig<strong>en</strong> bedrijfsafval werd<strong>en</strong> in 2010 succesvol ingezet bij de<br />
ondervraagde bedrijv<strong>en</strong>. Omwille <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong> werd<strong>en</strong> de andere pot<strong>en</strong>tiële<br />
grindsubstitut<strong>en</strong> tot nu toe niet ingezet. Vaak omdat zeer grote investering<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> gedaan word<strong>en</strong><br />
(slakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> ass<strong>en</strong>) <strong>en</strong> de perceptie <strong>van</strong> het risico nog te groot is (gerecycleerde granulat<strong>en</strong> afkomstig<br />
<strong>van</strong> externe bronn<strong>en</strong>). Er is aldus nog e<strong>en</strong> grote groeimarge voor <strong>grindsubstitutie</strong> in Vlaander<strong>en</strong>, zeker<br />
bij verander<strong>en</strong>de randvoorwaard<strong>en</strong>. Het volledige effect <strong>van</strong> de verschill<strong>en</strong>de <strong>studie</strong>s voor het<br />
Onderzoekscomité <strong>van</strong> het Grindfonds zal dan ook pas binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal jar<strong>en</strong> duidelijk word<strong>en</strong>.<br />
Op basis <strong>van</strong> deze gegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s uit de algem<strong>en</strong>e <strong>studie</strong>s is e<strong>en</strong> <strong>effectiviteit</strong>sanalyse<br />
uitgevoerd. Hieruit blijkt dat het grootste pot<strong>en</strong>tieel voor <strong>grindsubstitutie</strong> voor Vlaander<strong>en</strong> de<br />
gerecycleerde granulat<strong>en</strong> afkomstig <strong>van</strong> bouw- <strong>en</strong> sloopafval (10.000 kton) zijn waar<strong>van</strong> nu reeds is<br />
aangetoond dat vooral de betongranulat<strong>en</strong> (3.200 kton) integraal als grindver<strong>van</strong>ger kunn<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
De belangrijkste knelpunt<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> hoogwaardig gebruik <strong>van</strong> deze grindsubstitut<strong>en</strong> in de weg staan zijn<br />
het gebrek aan garanties over de continue kwaliteit <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>stelling <strong>van</strong> de gerecycleerde granulat<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> betonproduct<strong>en</strong> op basis <strong>van</strong> deze gerecycleerde granulat<strong>en</strong> (gebrek aan vertrouw<strong>en</strong>) gekoppeld<br />
aan het ontbrek<strong>en</strong> <strong>van</strong> prestatie-gerichte bestekk<strong>en</strong> (nu hoofdzakelijk middel<strong>en</strong>-verbint<strong>en</strong>iss<strong>en</strong>).<br />
Echter, de laatste jar<strong>en</strong> heeft het thema ‘Duurzaam materiaalgebruik in de bouw’ zeer veel aandacht<br />
gekreg<strong>en</strong> (zie ook ViA-project, Vlaander<strong>en</strong> in Actie) <strong>en</strong> zijn er verschill<strong>en</strong>de initiatiev<strong>en</strong> op de spor<strong>en</strong><br />
gezet om de kwaliteitsgaranties <strong>en</strong> het vertrouw<strong>en</strong> te verhog<strong>en</strong>. Zo is er de evolutie <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
Afvalstoff<strong>en</strong>decreet naar e<strong>en</strong> Material<strong>en</strong>decreet, de ontwikkeling <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ket<strong>en</strong>beheersysteem met<br />
daaraan gekoppeld e<strong>en</strong>heidsreglem<strong>en</strong>t, de verplichting <strong>van</strong> selectieve sloop voor bouwwerk<strong>en</strong> >1000 m³<br />
etc. Tev<strong>en</strong>s beseft de overheid dat onderbouwde gegev<strong>en</strong>s absoluut noodzakelijk zijn voor het<br />
uittek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>van</strong> e<strong>en</strong> goed beleid. Dit heeft o.a. geleid tot de opstart <strong>van</strong> e<strong>en</strong> ‘Monitoringsysteem<br />
Duurzaam Oppervlaktedelfstoff<strong>en</strong>beleid’ in e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsverband <strong>van</strong> LNE, OVAM <strong>en</strong> VITO<br />
waar<strong>van</strong> de finale gegev<strong>en</strong>s <strong>van</strong> 2010 begin 2012 beschikbaar zull<strong>en</strong> zijn. De in deze <strong>studie</strong> gebruikte<br />
gegev<strong>en</strong>s afkomstig uit het Monitoringsysteem moet<strong>en</strong> dan ook met de nodige omzichtigheid behandeld<br />
word<strong>en</strong>.<br />
In totaal werd in 2010 in Vlaander<strong>en</strong> ongeveer 6.000 kton grind gebruikt. Volg<strong>en</strong>s het<br />
Monitoringsysteem gaat het hier om e<strong>en</strong> kleine 2.000 kton eig<strong>en</strong> ontginning<strong>en</strong> <strong>en</strong> iets meer dan 4.000<br />
kton import. Langs de aanbodzijde wordt uit informatie <strong>van</strong> Belbag verkreg<strong>en</strong> dat er 4.000 kton<br />
geproduceerd wordt (deels met ingevoerde tout-v<strong>en</strong>ant) aangevuld met 2.000 kton andere import. Deze<br />
2 sc<strong>en</strong>ario’s kunn<strong>en</strong> dan ook als e<strong>en</strong> vork beschouwd word<strong>en</strong> dat het minimum <strong>en</strong> maximum aangeeft<br />
<strong>van</strong> eig<strong>en</strong> productie versus import. De belangrijkste substitutie <strong>van</strong> grind in Vlaander<strong>en</strong> werd in 2010<br />
echter gerealiseerd door import <strong>van</strong> ste<strong>en</strong>slag. In totaal werd er afhankelijk <strong>van</strong> de bron tuss<strong>en</strong> de 6.300<br />
<strong>en</strong> 11.000 kton ste<strong>en</strong>slag geïmporteerd in vergelijking met slechts 2.000 kton in de periode 2006-<br />
2007.<br />
Van het grind wordt ongeveer 4.650 kton gebruikt in hoogwaardige betontoepassing<strong>en</strong> (stortbeton<br />
<strong>en</strong> betonwar<strong>en</strong>). Naast het natuurlijk grind wordt in deze hoogwaardige toepassing<strong>en</strong> ook ongeveer 560<br />
kton betongranulat<strong>en</strong> afgezet. Daarnaast wordt ook nog e<strong>en</strong>s 700 kton grind gebruikt in<br />
asfalttoepassing<strong>en</strong>. Naast het natuurlijk grind wordt in de asfalt ook nog 650 kton asfaltgranulaat<br />
toegepast. Voor de ver<strong>van</strong>ging <strong>van</strong> grind door betongranulaat in betonwar<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we dus sprek<strong>en</strong><br />
<strong>van</strong> ongeveer 10% terwijl de ver<strong>van</strong>ging <strong>van</strong> grind door asfaltgranulaat in asfalt bijna 50% bedraagt. Uit<br />
deze cijfers kunn<strong>en</strong> we besluit<strong>en</strong> dat <strong>van</strong>daag reeds 1.210 kton gerecycleerde granulat<strong>en</strong> hoogwaardig<br />
wordt toegepast in Vlaander<strong>en</strong> (Monitoringsysteem, 2011).<br />
Voor laagwaardige toepassing<strong>en</strong> is grind zo goed als volledig ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> door gerecycleerde granulat<strong>en</strong>.<br />
De verwachting<strong>en</strong> zijn dat het hoogwaardig gebruik <strong>van</strong> alternatieve granulat<strong>en</strong> (gerecycleerde<br />
granulat<strong>en</strong> <strong>en</strong> secundaire granulat<strong>en</strong>) de kom<strong>en</strong>de jar<strong>en</strong> zal to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>, maar vermoedelijk eerder traag<br />
(1 à 2% per jaar) t<strong>en</strong>zij bepaalde externe factor<strong>en</strong> de inzet <strong>van</strong> de alternatieve granulat<strong>en</strong> sterk zoud<strong>en</strong><br />
versnell<strong>en</strong>.<br />
O N D E R Z O E K S C O M I T E
Van deze analyse is vervolg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> overzichtelijke <strong>en</strong> overkoepel<strong>en</strong>de SWOT-analyse gemaakt<br />
aangaande de aanw<strong>en</strong>ding <strong>van</strong> grindsubstitut<strong>en</strong> voor Vlaander<strong>en</strong> als <strong>resultaat</strong> <strong>van</strong> de<br />
onderzoeksproject<strong>en</strong> (confrontatiematrix hieronder weergegev<strong>en</strong>).<br />
STERKTES<br />
technisch goed mogelijk (mits beperkte<br />
aanpassing<strong>en</strong>) (<strong>en</strong>kele uitzondering<strong>en</strong>)<br />
milieuhygiënisch meestal ok<br />
geringe transportafstand<strong>en</strong> <strong>en</strong> kostprijs (eig<strong>en</strong><br />
puin met mobiele breker)<br />
specifieke intrinsieke eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
meerwaarde bied<strong>en</strong><br />
groot pot<strong>en</strong>tieel (urban mining)<br />
OPPORTUNITEITEN<br />
omzetting Afvalstoff<strong>en</strong>decreet naar<br />
Material<strong>en</strong>decreet<br />
ket<strong>en</strong>beheersysteem <strong>en</strong> e<strong>en</strong>heidsreglem<strong>en</strong>t<br />
(COPRO/Certipro)<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> ‘End of Waste’ (EU)<br />
het Grinddecreet zelf<br />
stortverbod voor bouw- <strong>en</strong> sloopafval<br />
gro<strong>en</strong>e imago (ECO) ook op het gebied <strong>van</strong><br />
materiaalgebruik (nu vooral <strong>en</strong>ergie <strong>en</strong> water) –<br />
gro<strong>en</strong>e economie<br />
stijg<strong>en</strong>de prijs primaire grondstoff<strong>en</strong><br />
selectieve sloop<br />
pre-sloopbeoordeling (milieuhygiënisch <strong>en</strong><br />
technische aspect<strong>en</strong>)<br />
toekomstige aanpassing betonnorm (NBN 15-001)<br />
O N D E R Z O E K S C O M I T E<br />
ZWAKTES<br />
secundaire grondstoff<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> niet altijd<br />
(milieuhygiënisch/bouwtechnisch)<br />
beperkte onafhankelijke controle (e.g. COPRO,<br />
Certipro, Milieu-inspectie)<br />
ge<strong>en</strong> vrije markt secundaire grondstoff<strong>en</strong><br />
(onbek<strong>en</strong>dheid, verkoopspunt<strong>en</strong>, continue<br />
aanvoer <strong>en</strong> kwaliteit, organisatie vraag <strong>en</strong> aanbod)<br />
ruimtebeslag (opslag stock, aparte silo’s)<br />
betonproduct<strong>en</strong> met sec. grondstoff<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
niet vaak vermarkt als ‘gro<strong>en</strong> of milieuvri<strong>en</strong>delijk<br />
product’.<br />
BEDREIGINGEN<br />
middel<strong>en</strong>verbint<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> ipv prestatie-gerichte<br />
bestekk<strong>en</strong> (vb SB250)<br />
afvalstatus (perceptie) – negatieve lobby<br />
risicoperceptie <strong>van</strong> de produc<strong>en</strong>t<br />
negatieve pers (plof-st<strong>en</strong><strong>en</strong>, asbest, ...) <strong>en</strong> invloed<br />
op imago<br />
beschikbaarheid <strong>van</strong> substitut<strong>en</strong> in gr<strong>en</strong>sregio’s<br />
huidig reguler<strong>en</strong>d kader<br />
BENOR certificatie onvoldo<strong>en</strong>de flexibel <strong>en</strong><br />
dynamisch om secundaire grondstoff<strong>en</strong><br />
optimaal te b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong><br />
er zijn ge<strong>en</strong> financiële stimuli om<br />
grindsubstitut<strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong> of<br />
betonproduct<strong>en</strong> met hoog aandeel secundaire<br />
grondstoff<strong>en</strong> aan te kop<strong>en</strong>.<br />
kostprijs grind weerspiegelt niet de<br />
schaarste/maatschappelijke w<strong>en</strong>s tot beperking<br />
grindwinning omwille <strong>van</strong> import kalkste<strong>en</strong>, import<br />
grind buit<strong>en</strong>land /NL, marktwerking (lange termijn<br />
contract<strong>en</strong>, klant<strong>en</strong>relaties,….)<br />
T<strong>en</strong>slotte zijn de belangrijkste conclusies sam<strong>en</strong>gebracht <strong>en</strong> word<strong>en</strong> aanbeveling<strong>en</strong> gemaakt voor het<br />
delfstoff<strong>en</strong>beleid inzake grind in Vlaander<strong>en</strong>. Naast de besluit<strong>en</strong> die hierbov<strong>en</strong> reeds werd<strong>en</strong> besprok<strong>en</strong><br />
wordt dieper ingegaan op e<strong>en</strong> aantal bed<strong>en</strong>king<strong>en</strong>. Zo word<strong>en</strong> gerecycleerde granulat<strong>en</strong> die het<br />
belangrijkste Vlaamse pot<strong>en</strong>tieel vorm<strong>en</strong> als grindsubstitut<strong>en</strong>, voor ongeveer 95% afgezet in de<br />
funderingsmarkt (laagwaardige toepassing<strong>en</strong>). Zolang deze markt voldo<strong>en</strong>de afzetmogelijkhed<strong>en</strong><br />
biedt voor de gerecycleerde granulat<strong>en</strong> zal verschuiving naar meer hoogwaardigere toepassing<strong>en</strong><br />
geremd word<strong>en</strong>.
miljo<strong>en</strong> ton<br />
miljo<strong>en</strong> ton<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
12<br />
10<br />
8<br />
6<br />
4<br />
2<br />
0<br />
Hoogwaardige<br />
toepassing<strong>en</strong><br />
grind<br />
productie<br />
a<br />
Laagwaardige<br />
toepassing<strong>en</strong><br />
grind import ste<strong>en</strong>slag<br />
import<br />
O N D E R Z O E K S C O M I T E<br />
b<br />
?<br />
c<br />
gerecycleerde<br />
granulat<strong>en</strong><br />
min<br />
max<br />
secundaire<br />
granulat<strong>en</strong><br />
Figuur: Schematische <strong>en</strong> b<strong>en</strong>ader<strong>en</strong>de voorstelling <strong>van</strong> de markt voor hoogwaardige toepassing<strong>en</strong> (stortklaar<br />
beton, betonwar<strong>en</strong> <strong>en</strong> asfalt) <strong>en</strong> laagwaardige toepassing<strong>en</strong> (fundering<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderfundering<strong>en</strong>) in Vlaander<strong>en</strong>. Bij<br />
de hoogwaardige toepassing<strong>en</strong> is er e<strong>en</strong> opsplitsing gemaakt tuss<strong>en</strong> minimale (blauw) <strong>en</strong> maximale (bordeaux)<br />
geschatte waard<strong>en</strong> afkomstig <strong>van</strong> verschill<strong>en</strong>de bronn<strong>en</strong>. De rode pijl geeft de mogelijke verschuiving weer <strong>van</strong><br />
gerecycleerde granulat<strong>en</strong> naar hoogwaardige toepassing<strong>en</strong> (vooral betongranulaat). De oranje pijl<strong>en</strong> gev<strong>en</strong><br />
vervolg<strong>en</strong>s de mogelijke sc<strong>en</strong>ario’s weer bij e<strong>en</strong> constante markt voor de hoogwaardige toepassing<strong>en</strong>. (a) reductie<br />
grindwinning, (b) reductie import grind, (c) reductie import ste<strong>en</strong>slag.<br />
Met andere woord<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> cruciale factor in het meer hoogwaardig toepass<strong>en</strong> <strong>van</strong> gerecycleerde<br />
granulat<strong>en</strong> is de grootte <strong>van</strong> de funderingsmarkt (fundering<strong>en</strong> <strong>en</strong> onderfundering<strong>en</strong>). E<strong>en</strong> goed beeld<br />
<strong>van</strong> deze markt kan bijdrag<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> betere kijk op deze transitie. E<strong>en</strong> krimp in de funderingsmarkt<br />
gekoppeld aan het huidige stortverbod voor bouw- <strong>en</strong> sloopafval heeft in Nederland reeds gezorgd voor<br />
e<strong>en</strong> stijging <strong>van</strong> de inzet <strong>van</strong> betongranulaat in hoogwaardige toepassing<strong>en</strong>. Mocht er zich in Vlaander<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> gelijksoortige verzadiging voordo<strong>en</strong> <strong>van</strong> de funderingsmarkt kan dit de verschuiving naar meer<br />
hoogwaardige toepassing<strong>en</strong> versnell<strong>en</strong>. Bij het r<strong>en</strong>over<strong>en</strong> <strong>van</strong> weg<strong>en</strong> wordt typisch het materiaal dat<br />
hierbij vrijkomt (toplaag <strong>en</strong> fundering) geheel of gedeeltelijk terug ingezet in de nieuwe fundering.<br />
Aangezi<strong>en</strong> er in Vlaander<strong>en</strong> steeds minder ruimte is voor nieuwe weg<strong>en</strong>, kan m<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> dat zulke<br />
verzadiging niet onmogelijk is. Daarom kan e<strong>en</strong> grondige <strong>studie</strong> <strong>van</strong> de funderingsmarkt voor de<br />
voorbije 10 jaar <strong>en</strong> e<strong>en</strong> voorspelling voor de kom<strong>en</strong>de 10 jaar extra klaarheid schepp<strong>en</strong> in deze toch wel<br />
belangrijke factor.
Deze <strong>studie</strong> kan, gekoppeld aan e<strong>en</strong> volgehoud<strong>en</strong> inspanning in het kader <strong>van</strong> het ‘Monitoringsysteem<br />
Duurzaam Oppervlaktedelfstoff<strong>en</strong>beleid’ belangrijke inzicht<strong>en</strong> verschaff<strong>en</strong> die noodzakelijk zijn voor de<br />
onderbouwing <strong>van</strong> toekomstige beslissing<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s moet er rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met de<br />
verschill<strong>en</strong>de politieke initiatiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> evoluties op Europees niveau (Raw Materials Stragegy,<br />
Resource Effici<strong>en</strong>cy Initiative, Europe 2020 Strategy <strong>en</strong> de Waste Framework Directive) <strong>en</strong> dat <strong>van</strong><br />
de buurland<strong>en</strong> (vb. National Raw Material Strategy in Duitsland).<br />
In bov<strong>en</strong>staande figuur wordt e<strong>en</strong> schematisch overzicht gegev<strong>en</strong> <strong>van</strong> de markt voor hoogwaardige<br />
<strong>en</strong> laagwaardige toepassing<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> alle betongranulaat hoogwaardig zou word<strong>en</strong> ingezet is het<br />
theoretisch mogelijk om de winning <strong>van</strong> grind (a) of de import <strong>van</strong> grind (b) <strong>en</strong>/of ste<strong>en</strong>slag (c) significant<br />
te reducer<strong>en</strong>. Hierbij moet<strong>en</strong> echter e<strong>en</strong> aantal kanttek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> geplaatst word<strong>en</strong>. Vooreerst ontstaat op<br />
deze manier e<strong>en</strong> tekort in de funderingsmarkt dat moet word<strong>en</strong> opgevuld door e<strong>en</strong> ander materiaal<br />
(behalve bij sterke krimp <strong>van</strong> de markt zoals hierbov<strong>en</strong> aangehaald) <strong>en</strong> anderzijds is het <strong>van</strong>daag niet<br />
mogelijk om alle grind <strong>en</strong>/of ste<strong>en</strong>slag te ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong> omwille <strong>van</strong> o.a. BENOR certificatie, bestekk<strong>en</strong>,<br />
visuele aspect<strong>en</strong>.<br />
Met andere woord<strong>en</strong>, de Vlaamse markt heeft op korte <strong>en</strong> middellange termijn duidelijk nog<br />
behoefte aan grind, al dan niet afkomstig uit eig<strong>en</strong> ontginning<strong>en</strong> (omwille <strong>van</strong> o.a. middel<strong>en</strong>verbint<strong>en</strong>iss<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> esthetische aspect<strong>en</strong>). Wanneer er voor gekoz<strong>en</strong> wordt om de grindwinning in<br />
Vlaander<strong>en</strong> volledig stop te zett<strong>en</strong> wordt onze regio volledig afhankelijk <strong>van</strong> de import <strong>van</strong> primaire<br />
granulat<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong> kiest om de eig<strong>en</strong> grindwinning<strong>en</strong> te behoud<strong>en</strong> kan de import <strong>van</strong> primaire<br />
granulat<strong>en</strong> net sterk word<strong>en</strong> afgebouwd waardoor Vlaander<strong>en</strong> minder afhankelijk wordt <strong>van</strong> zijn<br />
buurregio’s/land<strong>en</strong> (geopolitiek).<br />
Ook de toekomstige behoefte aan granulat<strong>en</strong> voor de hoogwaardige toepassing<strong>en</strong> speelt e<strong>en</strong><br />
belangrijke rol in deze dynamiek. Enerzijds kan deze nog stijg<strong>en</strong> (opleving <strong>van</strong> de bouwmarkt), maar<br />
anderzijds is het niet onmogelijk dat deze in de (verdere) toekomst zal dal<strong>en</strong> omwille <strong>van</strong> de nieuwe<br />
bouwtechniek<strong>en</strong> aangaande duurzaam bouw<strong>en</strong> etc. waarbij spaarzaamheid, nieuwe innovatieve <strong>en</strong><br />
andere material<strong>en</strong>, vaak niet op basis <strong>van</strong> granulat<strong>en</strong> (e.g. cell<strong>en</strong>beton, hout, staal,) e<strong>en</strong> deel <strong>van</strong> de<br />
markt zull<strong>en</strong> overnem<strong>en</strong>.<br />
Het Grinddecreet heeft er toe bijgedrag<strong>en</strong> dat de grindsector evolueert naar e<strong>en</strong> sector die op e<strong>en</strong><br />
meer duurzame manier aan grindwinning doet. Tev<strong>en</strong>s is er e<strong>en</strong> duidelijk maatschappelijk draagvlak<br />
voor projectmatige grindwinning (maatschappelijke project<strong>en</strong> <strong>van</strong> groot op<strong>en</strong>baar belang) in Limburg<br />
gegroeid. Deze projectmatige grindwinning is volg<strong>en</strong>s Belbag (Belgische federatie <strong>van</strong> grind <strong>en</strong> zand) de<br />
toekomst die e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht tracht te vind<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de veiligheid <strong>van</strong> de burger, de natuur (met e<strong>en</strong><br />
goede balans tuss<strong>en</strong> landbouwgebied <strong>en</strong> natuurgebied) <strong>en</strong> de grindwinning (economisch aspect).<br />
Grindwinning is uitgegroeid tot e<strong>en</strong> meer duurzaam gebeur<strong>en</strong> waarbij al deze partij<strong>en</strong> hun zeg kunn<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar gestreefd wordt naar cons<strong>en</strong>sus <strong>en</strong> rationele beslissing<strong>en</strong>. Op deze manier blijft grind<br />
e<strong>en</strong> belangrijke delfstof in Vlaander<strong>en</strong> voor hoogwaardige toepassing<strong>en</strong> in de bouwsector.<br />
O N D E R Z O E K S C O M I T E