2006-1 - Maatschappij en Politiek Magazine
2006-1 - Maatschappij en Politiek Magazine
2006-1 - Maatschappij en Politiek Magazine
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
jaargang 37 - prijs € 5,40 - februari <strong>2006</strong><br />
Grondrecht<strong>en</strong><br />
Integriteit<br />
1<br />
Pop <strong>en</strong> politiek<br />
&<br />
<strong>Maatschappij</strong> <strong>Politiek</strong><br />
vakblad voor maatschappijleer
I N H O U D<br />
5 Mode of must<br />
Integriteit in het bestuur <strong>en</strong> Bestuurskunde<br />
8 Afscheid van e<strong>en</strong> ICT-pionier<br />
Interview met vertrekk<strong>en</strong>d<br />
maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t Fred Luyb<strong>en</strong><br />
11 Ge<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>... of met boerka<br />
Partijprincipes <strong>en</strong> principiële kleding<br />
13 Lord of the links<br />
Googl<strong>en</strong> of Goochel<strong>en</strong> met privacy?<br />
16 Verantwoordelijk voor jezelf<br />
<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving<br />
Interview met Coolpolitics-oprichter<br />
Jaap Spreeuw<strong>en</strong>berg<br />
R U B R I E K E N<br />
3 Geknipt & geschor<strong>en</strong><br />
19 Grom<br />
20 Lesmateriaal<br />
Armoede<br />
22 Rec<strong>en</strong>sies<br />
Beschaving<br />
Atheologie<br />
26 NVLM<br />
27 Signalem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
(Foto: Bert Spiertz)<br />
Allereerst w<strong>en</strong>s ik u, mede nam<strong>en</strong>s alle redactieled<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
medewerkers van <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong>, e<strong>en</strong> goed <strong>2006</strong>.<br />
Vanzelfsprek<strong>en</strong>d heeft ook M&P zijn goede voornem<strong>en</strong>s.<br />
Die mak<strong>en</strong> we niet allemaal op<strong>en</strong>baar, maar e<strong>en</strong>tje wil ik u<br />
niet onthoud<strong>en</strong>. Hij luidt kortweg: meer beeld. Na wat bij-<br />
les in het zoek<strong>en</strong>, vind<strong>en</strong> <strong>en</strong> selecter<strong>en</strong> van goed, illustra-<br />
tief (<strong>en</strong> betaalbaar...) beeldmateriaal, word<strong>en</strong> we vanaf<br />
hed<strong>en</strong> geacht de artikel<strong>en</strong> meer <strong>en</strong> beter met foto's,<br />
tek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> cartoons te illustrer<strong>en</strong>. In dit nummer moe-<br />
t<strong>en</strong> de eerste vrucht<strong>en</strong> van dat voor-nem<strong>en</strong> zichtbaar zijn.<br />
Maar alles moet w<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus vertoont dit begin, zoals<br />
elk begin van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die gew<strong>en</strong>d zijn e<strong>en</strong> beschouwelijke<br />
houding aan te nem<strong>en</strong>, nog wat aarzeling<strong>en</strong>.<br />
Qua artikel<strong>en</strong> van alles wat in dit nummer, dat dan ook<br />
ge<strong>en</strong> themanummer is. E<strong>en</strong> greep: Lieke Meijs inter-<br />
viewde Fred 'Megabyte' Luyb<strong>en</strong>, die niet afscheid neemt<br />
van <strong>Maatschappij</strong>leer, maar wel van zijn school <strong>en</strong> zijn<br />
doc<strong>en</strong>tschap. Gastauteurs Zeger van der Wal <strong>en</strong> Leo<br />
Huberts drag<strong>en</strong> e<strong>en</strong> artikel bij over integriteit in bestuur<br />
<strong>en</strong> Bestuurskunde.<br />
Wolter Blankert verbaast zich over de motie-Wilders,<br />
waarin wordt aangedrong<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> boerka-verbod <strong>en</strong> die,<br />
nog verbazingwekk<strong>en</strong>der, door e<strong>en</strong> kamermeerderheid<br />
werd gesteund. Het bange vermoed<strong>en</strong> dat bij e<strong>en</strong> botsing<br />
tuss<strong>en</strong> grondrecht<strong>en</strong> <strong>en</strong> belang<strong>en</strong> van veiligheid <strong>en</strong> niet te<br />
verget<strong>en</strong>, politiek opportunisme, grondrecht<strong>en</strong> als eerste<br />
het loodje zull<strong>en</strong> legg<strong>en</strong>, lijkt te word<strong>en</strong> bewaarheid.<br />
Overig<strong>en</strong>s meld<strong>en</strong> welingelichte bronn<strong>en</strong> mij dat, nadat<br />
de motie werd aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, in sweatshops overur<strong>en</strong> wor-<br />
d<strong>en</strong> gemaakt om op tijd aan mega-orders voor boerka's te<br />
voldo<strong>en</strong>. Van wie die orders kom<strong>en</strong>? Van carnavalsver<strong>en</strong>i-<br />
ging<strong>en</strong>, natuurlijk.<br />
Hans van der Heijde<br />
Redactioneel
✄ Alle schol<strong>en</strong> godsdi<strong>en</strong>stles<br />
Minister van Justitie Piet Hein Donner<br />
(CDA) is voorstander van het invoer<strong>en</strong><br />
van godsdi<strong>en</strong>stonderwijs op alle schol<strong>en</strong>.<br />
Door dat onderwijs kunn<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong> ler<strong>en</strong><br />
om met geloofsverscheid<strong>en</strong>heid in Neder-<br />
land om te gaan. Dat is volg<strong>en</strong>s hem e<strong>en</strong><br />
voorwaarde voor integratie. Donner zei dit<br />
17 december 2005 op e<strong>en</strong> in Amsterdam<br />
gehoud<strong>en</strong> CDA-bije<strong>en</strong>komst over de<br />
vraag of religie e<strong>en</strong> integrer<strong>en</strong>de kracht in<br />
de sam<strong>en</strong>leving is of e<strong>en</strong> splijtzwam.<br />
Donner zei in zijn betoog dat er door de<br />
snelle opkomst van de islam <strong>en</strong> de door<br />
vel<strong>en</strong> daardoor ervar<strong>en</strong> dreiging voor onze<br />
leefwijze, e<strong>en</strong> nieuw antwoord moet wor-<br />
d<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong> op de vraag wat de rol van<br />
religie in de sam<strong>en</strong>leving is. Volg<strong>en</strong>s<br />
Donner heeft het ‘moderne d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>’ als<br />
nieuw antwoord gevond<strong>en</strong> om godsdi<strong>en</strong>st<br />
tot e<strong>en</strong> privé-zaak te verklar<strong>en</strong>. Donner<br />
noemde dat struisvogelgedrag: ‘De kop in<br />
het zand stek<strong>en</strong> voor de problematiek van<br />
religie <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving’.<br />
Donner b<strong>en</strong>adrukte juist de belangrijke rol<br />
van geloof <strong>en</strong> religie in de sam<strong>en</strong>leving.<br />
E<strong>en</strong> andere voorwaarde voor integratie is<br />
volg<strong>en</strong>s Donner dat Nederland aanvaardt<br />
dat de islam hier blijv<strong>en</strong>d e<strong>en</strong> van de<br />
grootste godsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> is. E<strong>en</strong> woordvoer-<br />
ster van het Ministerie van Justitie b<strong>en</strong>a-<br />
drukte dat Donner als CDA-lid sprak <strong>en</strong><br />
zijn persoonlijke m<strong>en</strong>ing v<strong>en</strong>tileerde.<br />
(Bron: NRC Handelsblad, 19 december<br />
2005)[HvdH]<br />
✄ Word wakker, het mbo gaat er-<br />
aan<br />
Vroeger kon de onderklasse emanciper<strong>en</strong><br />
via het onderwijs. Maar het moderne<br />
nieuwe ler<strong>en</strong> sluit jonger<strong>en</strong> aan de onder-<br />
kant op in hun getto. Na de mislukking van<br />
het Studiehuis wordt nu aan het mbo de<br />
ideologie van het nieuwe ler<strong>en</strong> opgelegd.<br />
Niet het Ministerie van Onderwijs initieert<br />
deze onderwijsrevolutie, maar de verzelf-<br />
standigde onderwijsadviesorganisaties zo-<br />
als het Algeme<strong>en</strong> Pedagogisch Studie-<br />
c<strong>en</strong>trum (APS) <strong>en</strong> de Brancheorganisatie<br />
voor middelbaar beroepsonderwijs <strong>en</strong> vol-<br />
wass<strong>en</strong><strong>en</strong>educatie (Bve Raad). E<strong>en</strong> elite<br />
van beleidsmakers schaft zonder <strong>en</strong>ige<br />
wet<strong>en</strong>schappelijke basis, zonder instem-<br />
ming van het doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>korps <strong>en</strong> zelfs zon-<br />
der politieke instemming het onderwijs af<br />
<strong>en</strong> vervangt het door e<strong>en</strong> ideologie van<br />
zelfwerkzaamheid. Zij will<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> parle-<br />
m<strong>en</strong>taire pott<strong>en</strong>kijkers.<br />
In het mbo is e<strong>en</strong> ravage aangericht met<br />
de invoering van dit zog<strong>en</strong>oemde compe-<br />
t<strong>en</strong>tieonderwijs. De functie van leraar is<br />
achterhaald; in de toekomst wordt het on-<br />
derwijs verzorgd door instructeurs, die de<br />
leerling naar de juiste studiewijzer verwij-<br />
z<strong>en</strong>, het antwoordmodel aanreik<strong>en</strong>, afte-<br />
k<strong>en</strong><strong>en</strong> welke opdracht is gedaan <strong>en</strong> ver-<br />
volg<strong>en</strong>s het diploma uitreik<strong>en</strong>. Bijna alle<br />
leerling<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> het diploma, ook al mis-<br />
s<strong>en</strong> ze k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong>.<br />
Het nieuwe ler<strong>en</strong> verhindert de emancipa-<br />
tie van de (nu etnische) onderklasse, om-<br />
dat het niet uitdaagt <strong>en</strong> prikkelt <strong>en</strong> omdat<br />
het principieel de overdracht van k<strong>en</strong>nis<br />
afwijst. De gebrekkige k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> de aan-<br />
geleerde routineuze vaardighed<strong>en</strong>, die in<br />
het hed<strong>en</strong>daagse mbo-diploma resulter<strong>en</strong>,<br />
veroordel<strong>en</strong> de huidige g<strong>en</strong>eratie leerlin-<br />
g<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> van losse schar-<br />
relbaantjes <strong>en</strong> uitkering<strong>en</strong>. Deze<br />
vorm van onderwijs voert regel-<br />
recht naar e<strong>en</strong> gesegregeerde sa-<br />
m<strong>en</strong>leving.<br />
(Bron: Harm Beertema in: Trouw,<br />
✄<br />
3 januari <strong>2006</strong>)[HvdH]<br />
Niet alle<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn<br />
weg kwijt<br />
x = ?<br />
+ = ?<br />
- = ?<br />
: = ?<br />
Meer dan de helft van de eerste-<br />
jaars pabo-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> presteert<br />
slechter met rek<strong>en</strong>toets<strong>en</strong> dan e<strong>en</strong><br />
goede basisschoolleerling uit<br />
groep 8. Het is echter voorbarig<br />
om te concluder<strong>en</strong> dat we met uit-<br />
gesprok<strong>en</strong> domor<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> te<br />
mak<strong>en</strong>. K<strong>en</strong>nelijk is er iets anders<br />
aan de hand.<br />
Dat is ook zo als we bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat al die<br />
pabo-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> eerder met goed gevolg<br />
de havo, of e<strong>en</strong> mbo-opleiding hebb<strong>en</strong><br />
doorlop<strong>en</strong>. Dat betek<strong>en</strong>t dat het gros van<br />
de havist<strong>en</strong> <strong>en</strong> mbo’ers niet goed meer<br />
kan rek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Die activiteit lat<strong>en</strong> we liever<br />
aan de computer over <strong>en</strong> voor het overige<br />
gelov<strong>en</strong> we het wel.<br />
De vraag is of dat wel zo handig is. We le-<br />
v<strong>en</strong> inmiddels in e<strong>en</strong> wereld die uit getal-<br />
l<strong>en</strong> bestaat. In de wet<strong>en</strong>schap geldt im-<br />
mers het adagium: ‘Met<strong>en</strong> is wet<strong>en</strong>’. Met<br />
de resultat<strong>en</strong> daarvan word<strong>en</strong> we dage-<br />
lijks overstroomd. In e<strong>en</strong> dergelijke wereld<br />
is het e<strong>en</strong> handicap als e<strong>en</strong> gewone ster-<br />
veling slecht met getall<strong>en</strong> kan omgaan.<br />
Kortom: getalsmatig kunn<strong>en</strong> red<strong>en</strong>er<strong>en</strong>,<br />
gecijferdheid, is in de huidige sam<strong>en</strong>le-<br />
ving minst<strong>en</strong>s zo belangrijk als geletterd-<br />
heid. Het is daarom e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong> aan de<br />
wand dat dit onderdeel op havo’s <strong>en</strong><br />
mbo’s k<strong>en</strong>nelijk ge<strong>en</strong> al te hoge prioriteit<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
Geknipt & geschor<strong>en</strong><br />
3
Geknipt & geschor<strong>en</strong><br />
meer heeft. Zo dreig<strong>en</strong> we de weg<br />
kwijt te rak<strong>en</strong> in de wereld van het<br />
getal. E<strong>en</strong> ongecijferde sam<strong>en</strong>leving<br />
is onvoldo<strong>en</strong>de in staat om aan ma-<br />
nipulatie met cijfers weerwerk te bie-<br />
d<strong>en</strong>.<br />
(Bron: Peter Rutt<strong>en</strong> in: Trouw, 5 ja-<br />
✄<br />
nuari <strong>2006</strong>)[HvdH]<br />
Terpstra waarschuwt voor<br />
k<strong>en</strong>nistekort<br />
Nederland dreigt te word<strong>en</strong> getrof-<br />
f<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> verontrust<strong>en</strong>d k<strong>en</strong>nis-<br />
tekort. Dat zei voorzitter van de<br />
HBO-raad Doekle Terpstra tijd<strong>en</strong>s<br />
de nieuwjaarsbije<strong>en</strong>komst van de<br />
raad. Hij stelt dat het tal<strong>en</strong>t in de sa-<br />
m<strong>en</strong>leving nu onvoldo<strong>en</strong>de wordt<br />
b<strong>en</strong>ut.<br />
De oud-vakbondsman vreest dat de<br />
zog<strong>en</strong>oemde Lissabon-doelstellin-<br />
g<strong>en</strong> niet word<strong>en</strong> gehaald. Daarin is<br />
vastgelegd dat het aantal hoger op-<br />
geleid<strong>en</strong> moet groei<strong>en</strong> tot 50 pro-<br />
c<strong>en</strong>t in 2010. Cijfers van het C<strong>en</strong>-<br />
traal Bureau voor de Statistiek<br />
(CBS) wijz<strong>en</strong> er volg<strong>en</strong>s Terpstra op<br />
dat het aantal leerling<strong>en</strong> in opleiding<strong>en</strong><br />
met toegang tot het hoger onderwijs af-<br />
neemt.<br />
Volg<strong>en</strong>s Terpstra heeft de nadruk in de<br />
onderwijspolitiek van de laatste jar<strong>en</strong> te<br />
veel geleg<strong>en</strong> op de verhoging van effi-<br />
ciëntie. Dat is t<strong>en</strong> koste gegaan van de<br />
ontwikkeling van tal<strong>en</strong>t. De politiek zou<br />
zich meer zorg<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> over financie-<br />
ringstekort dan over k<strong>en</strong>nistekort. De laat-<br />
ste ti<strong>en</strong> jaar is het aantal in het hbo instro-<br />
m<strong>en</strong>de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met 22 proc<strong>en</strong>t geste-<br />
g<strong>en</strong>, maar is op het hbo ook e<strong>en</strong> miljard<br />
euro bezuinigd, stelt Terpstra: ‘Effici<strong>en</strong>cy-<br />
d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> zet e<strong>en</strong> rem op de ontwikkeling<br />
van tal<strong>en</strong>t<strong>en</strong>’.<br />
4 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
De HBO-raad schakelt deskundig<strong>en</strong> in om<br />
de aard <strong>en</strong> de omvang van het k<strong>en</strong>niste-<br />
kort in Nederland in kaart te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. In<br />
het voorjaar wordt e<strong>en</strong> confer<strong>en</strong>tie over<br />
tal<strong>en</strong>tontwikkeling <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nistekort georga-<br />
niseerd.<br />
(Bron: Novum/ K<strong>en</strong>nisnet, 18 januari<br />
✄<br />
<strong>2006</strong>)[MC]<br />
Drop-outs terug naar school<br />
Jonger<strong>en</strong> die niet meer op school zitt<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> baan hebb<strong>en</strong>, moet<strong>en</strong> onder mili-<br />
taire leiding word<strong>en</strong> gedisciplineerd <strong>en</strong><br />
klaargestoomd om weer naar school te<br />
gaan. Dat zegt voorzitter van de<br />
Taskforce Jeugdwerkloosheid Hans de<br />
Boer in de Volkskrant van 19 januari.<br />
Volg<strong>en</strong>s De Boer is in Nederland e<strong>en</strong><br />
groep van circa 37.000 jonger<strong>en</strong> tot 23<br />
jaar die voor deze aanpak in aanmerking<br />
komt.<br />
De voorzitter van de Taskforce heeft zijn<br />
plann<strong>en</strong> met de krijgsmacht <strong>en</strong> bestaande<br />
opvoedkamp<strong>en</strong> voor jonge criminel<strong>en</strong> be-<br />
sprok<strong>en</strong>. Als locatie voor heropvoedings-<br />
c<strong>en</strong>tra d<strong>en</strong>kt De Boer aan kazernes die<br />
het Ministerie van Def<strong>en</strong>sie wil ontruim<strong>en</strong>.<br />
In deze kazernes zoud<strong>en</strong> jaarlijks 4.000<br />
drop-outs kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> heropgevoed .<br />
De programma’s moet<strong>en</strong> door geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> uitgevoerd <strong>en</strong> bekostigd - die heb-<br />
b<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s De Boer g<strong>en</strong>oeg reïntegratie-<br />
budget om dit te kunn<strong>en</strong> financier<strong>en</strong>. De<br />
plann<strong>en</strong> word<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de Volkskrant<br />
gesteund door e<strong>en</strong> Kamermeerderheid<br />
van CDA <strong>en</strong> PvdA gesteund.<br />
(Bron: Novum/ K<strong>en</strong>nisnet, 19 januari<br />
✄<br />
<strong>2006</strong>)[MC]<br />
Discriminatie werkgevers moet<br />
stopp<strong>en</strong><br />
Dat allochtone jonger<strong>en</strong> minder vaak e<strong>en</strong><br />
stageplek aangebod<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> dan hun<br />
autochtone leeftijdsg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong>, vloeit voort<br />
uit e<strong>en</strong> ‘soort x<strong>en</strong>ofobie bij werkgevers’.<br />
Dat zei voorzitter Bernard Wi<strong>en</strong>tjes van<br />
werkgeversorganisatie VNO-NCW zon-<br />
dag 22 januari in het televisieprogramma<br />
Buit<strong>en</strong>hof. Wi<strong>en</strong>tjes gaf toe dat werkge-<br />
vers allochtone stagiaires discriminer<strong>en</strong><br />
vanwege hun afkomst: ‘Het selecter<strong>en</strong> op<br />
achternaam is onacceptabel, maar het ge-<br />
beurt’.<br />
Vier op de ti<strong>en</strong> allochtone jonger<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
de 15 <strong>en</strong> 24 jaar zijn werkloos, dat bleek<br />
dinsdag uit cijfers van het Sociaal <strong>en</strong><br />
Cultureel Planbureau. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is er<br />
e<strong>en</strong> tekort aan stages in het middelbaar<br />
beroepsonderwijs. Jaarlijks moet<strong>en</strong> rond<br />
de 450.000 plekk<strong>en</strong> beschikbaar zijn om<br />
alle scholier<strong>en</strong> e<strong>en</strong> stageplek te kunn<strong>en</strong><br />
bied<strong>en</strong>. Nu zijn die plekk<strong>en</strong> er niet <strong>en</strong> kun-<br />
n<strong>en</strong> werkgevers hun stagiaires str<strong>en</strong>ger<br />
selecter<strong>en</strong>, verklaarde Wi<strong>en</strong>tjes.<br />
Allochtone jonger<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> daardoor vol-<br />
g<strong>en</strong>s de voorzitter vaak buit<strong>en</strong> de boot. De<br />
aarzeling bij werkgevers om allochton<strong>en</strong><br />
aan te nem<strong>en</strong> komt volg<strong>en</strong>s Wi<strong>en</strong>tjes door<br />
e<strong>en</strong> gevoel van angst <strong>en</strong> onwet<strong>en</strong>dheid.<br />
De voorzitter vindt dat werkgevers vol-<br />
do<strong>en</strong>de stageplaats<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> creër<strong>en</strong><br />
voor iedere<strong>en</strong>: ‘Het bedrijfslev<strong>en</strong> moet ga-<br />
rant staan voor g<strong>en</strong>oeg stageplekk<strong>en</strong> in<br />
Nederland’. Wi<strong>en</strong>tjes is teg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rege-<br />
ling waarbij werkgevers verplicht word<strong>en</strong><br />
allochtone werknemers in di<strong>en</strong>st te ne-<br />
m<strong>en</strong>.<br />
(Bron: Novum/ K<strong>en</strong>nisnet, 22 januari<br />
<strong>2006</strong>)[MC]
Integriteit in bestuur <strong>en</strong> Bestuurskunde<br />
Mode of must<br />
Z EGER VAN DER W AL EN L EO H UBERTS<br />
De begripp<strong>en</strong> integriteit <strong>en</strong><br />
waard<strong>en</strong> <strong>en</strong> norm<strong>en</strong> zijn de<br />
afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> steeds belang-<br />
rijker geword<strong>en</strong> in politiek <strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong>leving. Iedere<strong>en</strong> verstaat<br />
echter wat anders onder de be-<br />
gripp<strong>en</strong> <strong>en</strong> veel discussies<br />
leid<strong>en</strong> tot begripsverwarring.<br />
Daarom moet er in het op<strong>en</strong>-<br />
baar bestuur <strong>en</strong> in het onder-<br />
zoek <strong>en</strong> onderwijs meer <strong>en</strong> meer<br />
systematisch aandacht aan<br />
word<strong>en</strong> besteed, zo stell<strong>en</strong><br />
Zeger van der Wal <strong>en</strong> Leo<br />
Huberts in dit artikel. Niet voor<br />
niets is integriteit van cruciaal<br />
belang voor het vertrouw<strong>en</strong> in<br />
politici, ambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
managers in het bedrijfslev<strong>en</strong>.<br />
Uit opinieonderzoek blijkt al jar<strong>en</strong> dat het alge-<br />
hele vertrouw<strong>en</strong> van burgers in politiek <strong>en</strong> op<strong>en</strong>-<br />
baar bestuur daalt. Het vertrouw<strong>en</strong> in het kabi-<br />
net Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de II bereikte in 2005 zelfs e<strong>en</strong> his-<br />
torisch dieptepunt. Naast meer algem<strong>en</strong>e<br />
sociologische <strong>en</strong> economische ontwikkeling<strong>en</strong>,<br />
die overal in de wereld zichtbaar zijn, lijk<strong>en</strong> ook<br />
de integriteitsaffaires van de afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> het<br />
beeld van e<strong>en</strong> onbetrouwbare overheid te ver-<br />
sterk<strong>en</strong>. Daarbij ging het onder andere om het<br />
declaratiegedrag van Burgemeester <strong>en</strong><br />
Wethouders (Peper), over prostitutiebezoek<br />
door publieke functionariss<strong>en</strong> (Oudkerk), over<br />
fraude met stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>aantall<strong>en</strong> (hbo), over corruptie, smer<strong>en</strong> <strong>en</strong> fêter<strong>en</strong><br />
(bouwfraude) <strong>en</strong> over onzorgvuldig omgaan met informatie (de personal com-<br />
puter van officier van Justitie Tonino). Vaak gaat het dus om ander laakbaar<br />
gedrag dan alle<strong>en</strong> corruptie <strong>en</strong> fraude in de strikte strafrechtelijke betek<strong>en</strong>is.<br />
Het gaat om ‘machtsbederf’, zoals I<strong>en</strong> Dales al in 1992 als minister van<br />
Binn<strong>en</strong>landse Zak<strong>en</strong> opmerkte. Daarmee is direct het belang van e<strong>en</strong> integer<br />
op<strong>en</strong>baar bestuur aangegev<strong>en</strong>, want machtsbederf, aldus Dales, draagt geva-<br />
r<strong>en</strong> in zich van ontbinding, verval, vervaging van norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontk<strong>en</strong>ning van<br />
de hogere waard<strong>en</strong> waarvoor de rechtstaat staat.<br />
Betrouwbaarheid <strong>en</strong> legitimiteit<br />
E<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t rondetafelgesprek van minister Johan Remkes (Binn<strong>en</strong>landse<br />
Zak<strong>en</strong> <strong>en</strong> Koninkrijksrelaties) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal topambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> over integriteit le-<br />
verde e<strong>en</strong> soortgelijke conclusie op: ‘het belang van e<strong>en</strong> integere overheid is<br />
zo groot dat kleine kwesties <strong>en</strong> normvervaging bijna net zoveel schade aan-<br />
richt<strong>en</strong> als echte corruptiezak<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee word<strong>en</strong> verward.’ Met andere<br />
woord<strong>en</strong>: als burgers niet langer kunn<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> op de integriteit van het<br />
op<strong>en</strong>baar bestuur, <strong>en</strong> daarmee de rechtstaat, waarom zoud<strong>en</strong> zij zich dan<br />
überhaupt nog aan wett<strong>en</strong> <strong>en</strong> regels houd<strong>en</strong>, <strong>en</strong> belasting aan e<strong>en</strong> kreukbaar<br />
bestuur afdrag<strong>en</strong>? Het gaat bij integriteit dus om fundam<strong>en</strong>tele zak<strong>en</strong>, om de<br />
betrouwbaarheid <strong>en</strong> de legitimiteit van ons op<strong>en</strong>baar bestuur. Maar wat is dan<br />
precies integriteit?<br />
Integriteit<br />
Integriteit is e<strong>en</strong> hoera-begrip: iedere<strong>en</strong> wil het zijn <strong>en</strong> als zijn integriteit wordt<br />
betwijfeld, dan is m<strong>en</strong> nog niet jarig. Het raakt ieder individu, iedere organisa-<br />
tie, iedere sam<strong>en</strong>leving; maar wat wordt nu precies met het begrip bedoeld?<br />
M<strong>en</strong> is integer als zijn gedrag overe<strong>en</strong>komt met de voor hem relevante morele<br />
norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>, <strong>en</strong> de daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de (spel)regels. Bij waard<strong>en</strong><br />
gaat het om principes of standaard<strong>en</strong> zoals eerlijkheid, betrouwbaarheid <strong>en</strong> col-<br />
legialiteit. Norm<strong>en</strong> zijn meer concreet <strong>en</strong> specifiek: handelingsvoorschrift<strong>en</strong><br />
zoals ‘Houd je aan je beloft<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> ‘Neem ge<strong>en</strong> cadeaus aan bov<strong>en</strong> 50 euro’.<br />
Sam<strong>en</strong>gevat gaat het bij waard<strong>en</strong> <strong>en</strong> norm<strong>en</strong> om de hed<strong>en</strong>daagse moraal.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong> 5
Illustratie: Jolet Le<strong>en</strong>houts<br />
6 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
Scheidsrechter<br />
Wat is het relevante publiek om de integriteit van e<strong>en</strong> kwestie, persoon, of han-<br />
delswijze te beoordel<strong>en</strong>, wie is de scheidsrechter? Dat is lastig. Het gaat niet<br />
zozeer om iemands eig<strong>en</strong> moraal (Wat vind ik er eig<strong>en</strong>lijk van?), maar vooral<br />
om de (eig<strong>en</strong> interpretatie van de) moraal van de relevante publiek<strong>en</strong>. Voor<br />
e<strong>en</strong> lid van het Koninklijk Huis of de regering is de bevolking het publiek, maar<br />
voor e<strong>en</strong> banketbakker of advocaat ligt dat anders. Welke norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong><br />
geld<strong>en</strong> voor h<strong>en</strong>? Vaak kan e<strong>en</strong> aanknopingspunt word<strong>en</strong> gevond<strong>en</strong> in wett<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> regels <strong>en</strong> branche-, beroeps- <strong>en</strong> gedragscodes. Maar teg<strong>en</strong>over (spel)regels<br />
staan ev<strong>en</strong>zoveel grijze <strong>en</strong> vage gebied<strong>en</strong>. Het is het mijn<strong>en</strong>veld van de mo-<br />
raal. Daarom bepleit<strong>en</strong> wij dat zuinig wordt omgesprong<strong>en</strong> met dit belad<strong>en</strong><br />
begrip <strong>en</strong> dat wordt gewaakt voor integritisme, het veralgem<strong>en</strong>iser<strong>en</strong> of zelfs<br />
verabsoluter<strong>en</strong> van het integriteitsbegrip. E<strong>en</strong> systematische analyse van feit<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> omstandighed<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> voorwaarde voor het uitsprek<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> valide inte-<br />
griteitsoordeel.<br />
Integriteitsbeleid<br />
Het belang van e<strong>en</strong> integer op<strong>en</strong>baar bestuur mag duidelijk zijn: het gaat uit-<br />
eindelijk om de betrouwbaarheid <strong>en</strong> legitimiteit van de Nederlandse overheid.<br />
Hoopgev<strong>en</strong>d is dat er naast alle schandal<strong>en</strong> ook positieve ontwikkeling<strong>en</strong> zijn;<br />
mede ingegev<strong>en</strong> door de schandal<strong>en</strong> heeft de afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> groot aantal<br />
wett<strong>en</strong>, regels <strong>en</strong> gedragscodes het licht gezi<strong>en</strong>. In 2005 is door de Tweede<br />
Kamer zelfs e<strong>en</strong> voorstel aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> gedragscode op het gebied van<br />
integriteit voor alle overheidsorganisaties verplicht stelt. De contour<strong>en</strong> van<br />
e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>d integriteitsbeleid beginn<strong>en</strong> langzaamaan zichtbaar te wor-<br />
d<strong>en</strong>, er lijkt sprake van e<strong>en</strong> begin van e<strong>en</strong> cultuuromslag. Aan de andere kant
lat<strong>en</strong> onderzoek <strong>en</strong> steeds weer nieuwe affaires zi<strong>en</strong> dat er nog veel ontbreekt.<br />
Ook in de aandacht voor het thema, <strong>en</strong> het besef van urg<strong>en</strong>tie, bestaan grote<br />
verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de overhed<strong>en</strong>, geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, politici <strong>en</strong> ambt<strong>en</strong>a-<br />
r<strong>en</strong>. Er is, kortom, sprake van e<strong>en</strong> wissel<strong>en</strong>d beeld wanneer naar de verschil-<br />
l<strong>en</strong>de lag<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> het Nederlandse op<strong>en</strong>baar bestuur wordt gekek<strong>en</strong>.<br />
Bestuurskunde<br />
Dit wissel<strong>en</strong>de beeld roept boei<strong>en</strong>de vrag<strong>en</strong> voor verder wet<strong>en</strong>schappelijk on-<br />
derzoek op. Sinds het begin van de jar<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>tig is er door bestuurskundig<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> (bestuurs)jurist<strong>en</strong> in to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de mate aandacht aan het thema besteed.<br />
Het gaat dan zowel om onderzoek naar het concrete aantal fraude- <strong>en</strong> corrup-<br />
tieonderzoek<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeling<strong>en</strong>, als om breder onderzoek naar integriteits-<br />
sch<strong>en</strong>ding<strong>en</strong>, zoals belang<strong>en</strong>verstr<strong>en</strong>geling, vri<strong>en</strong>djespolitiek <strong>en</strong> het lekk<strong>en</strong><br />
van informatie, <strong>en</strong> de classificatie van deze sch<strong>en</strong>ding<strong>en</strong> <strong>en</strong> de niveaus waarop<br />
ze betrekking hebb<strong>en</strong>. Ook voor de positieve kant van het integriteitsbegrip, de<br />
waard<strong>en</strong>, de ideal<strong>en</strong> <strong>en</strong> aspiraties van het op<strong>en</strong>baar bestuur is er meer aan-<br />
dacht. Dat geldt ook voor die sector<strong>en</strong> waarover nog weinig bek<strong>en</strong>d is. Hoe zit<br />
het met de semi-publieke sector, die op eig<strong>en</strong> houtje in de codecarrousel mee-<br />
draait, maar op het punt van integriteit nauwelijks erg<strong>en</strong>s toe kan word<strong>en</strong> ver-<br />
plicht? De affaires rond de verbouwing van het UWV-hoofdkantoor <strong>en</strong> woning-<br />
bouwcorporaties zijn illustratief. Maar ook over integriteit <strong>en</strong> integriteitssch<strong>en</strong>-<br />
ding<strong>en</strong> in het Nederlandse onderwijs (inclusief de universiteit) <strong>en</strong> in het<br />
bedrijfslev<strong>en</strong> is weinig bek<strong>en</strong>d; de rec<strong>en</strong>te code-Tabaksblatt gaat meer over de<br />
macht binn<strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> dan over de moraal.<br />
Onderzoek <strong>en</strong> onderwijs<br />
E<strong>en</strong> aantal van deze vraagstukk<strong>en</strong> wordt onderzocht binn<strong>en</strong> de onderzoeks-<br />
groep Integriteit van Bestuur aan de Vrije Universiteit Amsterdam (VU).<br />
Voorbeeld<strong>en</strong> van onderwerp<strong>en</strong> zijn: de (in)effectiviteit van integriteitsbeleid,<br />
het verband tuss<strong>en</strong> leiderschap <strong>en</strong> integriteit, de verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de pu-<br />
blieke <strong>en</strong> de private sector, de omvang <strong>en</strong> de aard van fraude <strong>en</strong> corruptie in<br />
Nederland <strong>en</strong> de manier waarop het onderwerp integriteit op de ag<strong>en</strong>da van<br />
e<strong>en</strong> organisatie komt. Ook de betek<strong>en</strong>is van integriteit voor universiteit<strong>en</strong> zelf<br />
begint e<strong>en</strong> serieus punt van aandacht te word<strong>en</strong>; het gaat dan zowel over onaf-<br />
hankelijkheid van onderzoekers als over bijvoorbeeld plagiaat door stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Zo word<strong>en</strong> stapjes gezet in de richting van e<strong>en</strong> meer systematisch k<strong>en</strong>nispo-<br />
t<strong>en</strong>tieel over dit complexe <strong>en</strong> gevoelige onderwerp. Juist het belang van e<strong>en</strong> in-<br />
teger op<strong>en</strong>baar bestuur vereist meer k<strong>en</strong>nisontwikkeling, <strong>en</strong> dus ook meer<br />
aandacht binn<strong>en</strong> het bestuurskundeonderwijs. Zo wordt in de bachelorfase<br />
van de VU-opleiding Bestuur <strong>en</strong> Organisatie het vak Public Integrity gegev<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
is e<strong>en</strong> masterseminar Bestuurskunde gewijd aan Ethiek van het Bestur<strong>en</strong>. Niet<br />
alle<strong>en</strong> de techniek van het bestur<strong>en</strong> is belangrijk (hoe het werkt), er moet ook<br />
word<strong>en</strong> nagedacht <strong>en</strong> gediscussieerd over de ethiek van het bestur<strong>en</strong> (wat<br />
deugt <strong>en</strong> niet deugt) <strong>en</strong> moet aan dit toekomstige g<strong>en</strong>eraties onderzoekers <strong>en</strong><br />
bestuurders word<strong>en</strong> overgebracht. Want serieuze <strong>en</strong> systematische aandacht<br />
voor integriteit is ge<strong>en</strong> modeverschijnsel, maar e<strong>en</strong> must voor e<strong>en</strong> betrouw-<br />
baar <strong>en</strong> legitiem op<strong>en</strong>baar bestuur. ■<br />
Drs. Zeger van der Wal is werkzaam<br />
als onderzoeker bij de Onderzoeksgroep<br />
Integriteit van Bestuur aan de Vrije<br />
Universiteit Amsterdam.<br />
Prof.dr. Leo Huberts is hoogleraar<br />
Integriteit van Bestuur <strong>en</strong> hoofd van<br />
deze onderzoeksgroep.<br />
Meer informatie over de onderzoeks-<br />
groep is te vind<strong>en</strong> op de internetpagina<br />
www.fsw.vu.nl/integriteit.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
7
8<br />
Bij het intyp<strong>en</strong> van de naam<br />
Fred Luyb<strong>en</strong>, krijgt m<strong>en</strong> bij<br />
Google 176 hits. Zijn software<br />
<strong>en</strong> toets<strong>en</strong>bank<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong><br />
begrip in de maatschappij-<br />
leerwereld. Hij zorgde<br />
ervoor dat de digischool ook<br />
e<strong>en</strong> maatschappijleerlokaal<br />
kreeg <strong>en</strong> hij werd manager<br />
van de community<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer.<br />
Na 36 jaar lesgev<strong>en</strong> besloot<br />
hij in goede gezondheid te<br />
stopp<strong>en</strong>. Het Alberdingk<br />
Thijm College in Hilversum<br />
nam deze zomer afscheid van<br />
hem <strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong> &<br />
<strong>Politiek</strong> blikt in dit interview<br />
met hem terug op<br />
zijn carrière.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
Interview met vertrekk<strong>en</strong>d maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t<br />
Fred Luyb<strong>en</strong><br />
Lieke Meijs: Kunt u e<strong>en</strong> schets van uw<br />
loopbaan in het onderwijs gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
punt marker<strong>en</strong> waarop ICT in uw do-<br />
c<strong>en</strong>t<strong>en</strong>lev<strong>en</strong> kwam?<br />
Fred Luyb<strong>en</strong>: ‘In b<strong>en</strong> in 1969 begonn<strong>en</strong><br />
met 29 lesur<strong>en</strong> Lev<strong>en</strong>sbeschouwing<br />
voor 29 klass<strong>en</strong>, waaronder nog ge-<br />
scheid<strong>en</strong> meisjes- <strong>en</strong> jong<strong>en</strong>sklass<strong>en</strong>,<br />
verspreid over vier schol<strong>en</strong>. Ik heb<br />
Theologie gestudeerd, maar wilde het<br />
onderwijs in <strong>en</strong> haalde daarom mijn<br />
MO-akte, zoals dat to<strong>en</strong> heette. Na<br />
eerst nog kort e<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trum in<br />
Amsterdam-Oost te hebb<strong>en</strong> geleid, heb<br />
al snel de overstap naar het onderwijs<br />
gemaakt.<br />
In 1970 werd ik gevraagd op het<br />
Alberdingk Thijm College les te gev<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> to<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer werd inge-<br />
voerd vroeg<strong>en</strong> ze mij ook voor dit vak.<br />
Dat was me wat. Er war<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de<br />
klaslokal<strong>en</strong> <strong>en</strong> ik moest voor de maat-<br />
schappijleerless<strong>en</strong> naar de bibliotheek<br />
uitwijk<strong>en</strong>. Leerling<strong>en</strong> gebruikt<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
lesboek<strong>en</strong> (deze war<strong>en</strong> er niet), maar<br />
ded<strong>en</strong> onderzoek naar e<strong>en</strong> bepaald do-<br />
mein. Eig<strong>en</strong>lijk was het to<strong>en</strong> al e<strong>en</strong><br />
soort “Tweede Fase”. Ik had vier do-<br />
mein<strong>en</strong> bedacht waarnaar de leerling<strong>en</strong><br />
onderzoek ded<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarvan ze de uit-<br />
komst<strong>en</strong> aan elkaar pres<strong>en</strong>teerd<strong>en</strong>.<br />
Sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> collega Nederlands<br />
Afscheid van e<strong>en</strong><br />
ITC-pionier<br />
combineerd<strong>en</strong> we bellettrie-literatuur-<br />
less<strong>en</strong>, waarbij ik de filosofische <strong>en</strong><br />
maatschappelijke kant voor mijn reke-<br />
ning nam. Als je het in die tijd over<br />
“less<strong>en</strong> voorbereid<strong>en</strong>” had, bedoelde je<br />
“less<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>”, want er was gewoon<br />
niets.<br />
To<strong>en</strong> in 1986 de eerste personal com-<br />
puters de school binn<strong>en</strong>kwam<strong>en</strong>, was<br />
ik mete<strong>en</strong> geïnteresseerd. Ik ging infor-<br />
matica gev<strong>en</strong> <strong>en</strong> maakte software; eerst<br />
voor mezelf, maar later gaf iemand mij<br />
de tip dat ook ander<strong>en</strong> daar natuurlijk<br />
gebruik van kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. To<strong>en</strong><br />
kwam het software-project, de toets<strong>en</strong>-<br />
bank<strong>en</strong> <strong>en</strong> van het e<strong>en</strong> kwam het ander.<br />
Ik had het voordeel van e<strong>en</strong> stevige po-<br />
sitie binn<strong>en</strong> mijn school, want ik kreeg<br />
perman<strong>en</strong>t het computerlokaal tot mijn<br />
beschikking.’<br />
Zijn maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> ICT-<br />
bekwaam?<br />
L IEKE M EIJS<br />
‘Niet als het gaat om het ontwikkel<strong>en</strong><br />
van nieuw materiaal, maar dat kun je<br />
ook niet verwacht<strong>en</strong>; daar gaat te veel<br />
tijd in zitt<strong>en</strong>. Ik d<strong>en</strong>k ook dat veel do-<br />
c<strong>en</strong>t<strong>en</strong> het niet kunn<strong>en</strong> opbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> om<br />
zich echt in de mogelijkhed<strong>en</strong> van com-<br />
puters te verdiep<strong>en</strong>. Dat is heel jammer<br />
want er zijn zulke mooie cd-roms, zoals<br />
die over ontwikkelingssam<strong>en</strong>werking.
Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> ook niet wat voor soft-<br />
ware ze zoud<strong>en</strong> will<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Zeker,<br />
er kwam e<strong>en</strong> extra taak bij voor doc<strong>en</strong>-<br />
t<strong>en</strong> om zich de computer eig<strong>en</strong> te ma-<br />
k<strong>en</strong>, maar ik heb zelf ervar<strong>en</strong> dat die<br />
computer mij op termijn veel werk<br />
heeft bespaard. Ik b<strong>en</strong> nog steeds “in<br />
bedrijf” op het gebied van ICT <strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer. Graag wil ik via de di-<br />
gischool de mogelijkheid creër<strong>en</strong> om<br />
doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die lid zijn van de community,<br />
online toets<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>stell<strong>en</strong>.<br />
Ook voor leerling<strong>en</strong> zou je online aller-<br />
lei mogelijkhed<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> creër<strong>en</strong>.<br />
Maar ik weet niet wie het werk van mij<br />
overneemt als ik er mee stop...’<br />
Wat kunt u hoogtepunt<strong>en</strong> in uw loop-<br />
baan noem<strong>en</strong>, <strong>en</strong> wat dieptepunt<strong>en</strong>?<br />
‘E<strong>en</strong> hoogtepunt vind ik nog steeds dat<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer eindexam<strong>en</strong>vak werd.<br />
Dat had verregaande positieve gevol-<br />
g<strong>en</strong>: er kwam structuur in het vak, er<br />
kwam<strong>en</strong> boek<strong>en</strong> <strong>en</strong> eindexam<strong>en</strong>s, maar<br />
vooral kreeg het vak status. Er kwam<br />
ondersteuning van commissies - niet te<br />
verget<strong>en</strong> de overheid - <strong>en</strong> er kwam sta-<br />
biliteit in het vak. Dat had zeker ook<br />
zijn uitstraling naar het niet-exam<strong>en</strong>-<br />
vak <strong>Maatschappij</strong>leer. Als je nu terug-<br />
d<strong>en</strong>kt hoe we in de beginjar<strong>en</strong> bij het<br />
vak moest<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>, snap je niet hoe<br />
we dat volhield<strong>en</strong>. Soms wordt er wel<br />
weer erg strak aan die eindterm<strong>en</strong><br />
vastgehoud<strong>en</strong>, maar het is goed dat<br />
leerling<strong>en</strong> over de maatschappij wor-<br />
d<strong>en</strong> geïnformeerd.<br />
Mijn school deed mete<strong>en</strong> mee met<br />
het eindexam<strong>en</strong>experim<strong>en</strong>t <strong>en</strong> dat<br />
was heel plezierig. Volg<strong>en</strong>s mij hing<br />
dat sam<strong>en</strong> met het feit dat ik me in-<br />
middels wel e<strong>en</strong> positie binn<strong>en</strong> de<br />
school had verworv<strong>en</strong>. Ik zette me<br />
vanaf het begin voor veel zak<strong>en</strong> in,<br />
nam de leiding van werkwek<strong>en</strong> op me<br />
<strong>en</strong> gaf ook het vak Informatica - er<br />
was destijds binn<strong>en</strong> de school nie-<br />
mand anders voor.<br />
Dieptepunt<strong>en</strong> vind ik de klass<strong>en</strong> waar-<br />
mee het lukte. Iedere doc<strong>en</strong>t heeft daar<br />
tijd<strong>en</strong>s zijn carrière wel e<strong>en</strong>s last van:<br />
klass<strong>en</strong> die niet in het gareel zijn te krij-<br />
g<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarbij het niet lukt er iets aan<br />
te verander<strong>en</strong>. Vooral in de beginjar<strong>en</strong><br />
had ik daar last van. Door de manier<br />
van lesgev<strong>en</strong> die ik later toepaste <strong>en</strong> de<br />
inzet van computers, kwam het acc<strong>en</strong>t<br />
ook minder op de klass<strong>en</strong>groep te lig-<br />
g<strong>en</strong>. Leerling<strong>en</strong> werkt<strong>en</strong> meer individu-<br />
eel.’<br />
Hoe kijkt u aan teg<strong>en</strong> het toekomstige<br />
onderwijs?<br />
‘Ik b<strong>en</strong> helemaal niet negatief over de<br />
Tweede Fase <strong>en</strong> het Studiehuis. Voor<br />
aanvang van de Tweede Fase zat<strong>en</strong><br />
leerling<strong>en</strong> in het lokaal te wacht<strong>en</strong> tot<br />
jij zei wat ze moest<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. In de ver-<br />
plichte ur<strong>en</strong> ontving<strong>en</strong> ze je vaak met<br />
de opmerking “Gaan we iets leuks<br />
do<strong>en</strong>?”, <strong>en</strong> jij moest er als doc<strong>en</strong>t maar<br />
beweging in zi<strong>en</strong> te krijg<strong>en</strong>. Als je nu<br />
het Studiehuis bekijkt, werk<strong>en</strong> leerlin-<br />
g<strong>en</strong> aan de hand van studiewijzers in<br />
e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> tempo <strong>en</strong> zijn ze al bezig op<br />
het mom<strong>en</strong>t dat ik binn<strong>en</strong>kom. De<br />
werksfeer is meestal goed <strong>en</strong> de leerlin-<br />
g<strong>en</strong> zijn heel relaxed bezig, net als ik. Je<br />
kunt de leerling<strong>en</strong> veel meer individu-<br />
eel begeleid<strong>en</strong>.<br />
De computer is e<strong>en</strong> erg handig hulp-<br />
middel geblek<strong>en</strong> om leerling<strong>en</strong> zelf-<br />
standig te lat<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> laptop <strong>en</strong><br />
beamer zijn handig - <strong>en</strong> die staan bij<br />
ons nu in elk lokaal - maar helemaal ge-<br />
weldig is e<strong>en</strong> smartboard. Dan kun je<br />
ook klassikaal interactief werk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
leerling<strong>en</strong> daarop ding<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>-<br />
ter<strong>en</strong>. Dat is helemaal de toekomst in<br />
het onderwijs.<br />
Nee, de leerboek<strong>en</strong> gaan niet verdwij-<br />
n<strong>en</strong>, alle<strong>en</strong> al omdat de uitgeverij<strong>en</strong> er<br />
hun brood mee verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>. Ik verwacht<br />
wel dat boek<strong>en</strong> e<strong>en</strong> minder dominante<br />
plaats zull<strong>en</strong> innem<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat alle werk-<br />
boek<strong>en</strong> digitaal word<strong>en</strong>. Op ons college<br />
is e<strong>en</strong> leuk nieuw experim<strong>en</strong>t gestart,<br />
waarbij iedere brugklasser e<strong>en</strong> laptop<br />
krijgt. Overal zijn ze met hun laptop be-<br />
zig: in de gang<strong>en</strong>, in de klass<strong>en</strong> - dat is<br />
erg leuk.<br />
Ik maak me wel zorg<strong>en</strong> over de vakdes-<br />
kundigheid van de doc<strong>en</strong>t. Nu hadd<strong>en</strong><br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong> 9
we bij <strong>Maatschappij</strong>leer eindelijk de si-<br />
tuatie dat er goede opleiding<strong>en</strong> zijn<br />
waar stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hun bevoegdheid kun-<br />
n<strong>en</strong> hal<strong>en</strong>, maar nu blijkt dat die in toe-<br />
nem<strong>en</strong>de mate niet meer nodig is.<br />
Andere niet-maatschappijleercollega’s<br />
hebb<strong>en</strong> mijn less<strong>en</strong> overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, om-<br />
dat ze ge<strong>en</strong> bevoegde maatschappij-<br />
leerdoc<strong>en</strong>t kond<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>. Misschi<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong> ze het wel goed, dat weet ik niet,<br />
maar het maakt blijkbaar minder uit of<br />
iemand wel of niet bevoegd is… <strong>en</strong> dat<br />
is erg.’<br />
Wat voor tips wilt u nog kwijt, bijvoor-<br />
beeld aan lerar<strong>en</strong>-in-opleiding (lio’s) die<br />
met hun loopbaan beginn<strong>en</strong>?<br />
‘Het is erg belangrijk om niet op e<strong>en</strong><br />
paard te wedd<strong>en</strong>. Je moet altijd ding<strong>en</strong><br />
naast het lesgev<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. Mocht het<br />
dan namelijk ev<strong>en</strong> niet zo goed lop<strong>en</strong>,<br />
dan heb je nog andere zak<strong>en</strong> waarop je<br />
je aandacht kunt richt<strong>en</strong>. De aanpak<br />
van nieuwe zak<strong>en</strong> helpt ook om <strong>en</strong>-<br />
thousiast te blijv<strong>en</strong> in het onderwijs.<br />
Eig<strong>en</strong>lijk wist ik bij de lio’s die ik op-<br />
leidde na e<strong>en</strong> paar wek<strong>en</strong> al wel of het<br />
iets ging word<strong>en</strong>, dat zie je mete<strong>en</strong> aan<br />
de manier waarop ze met leerling<strong>en</strong><br />
omgaan. Ze mog<strong>en</strong> best verleg<strong>en</strong> zijn,<br />
maar moet<strong>en</strong> wel contact met de leer-<br />
ling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Verder is goede achter-<br />
grondk<strong>en</strong>nis belangrijk, zeker bij e<strong>en</strong><br />
vak als <strong>Maatschappij</strong>leer. Je kunt mis-<br />
schi<strong>en</strong> niet veel wet<strong>en</strong> van alle wet<strong>en</strong>-<br />
schapp<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> bijdrage aan het vak<br />
lever<strong>en</strong>, maar vanuit e<strong>en</strong> bepaalde ach-<br />
tergrond moet je wel de thema’s <strong>en</strong> het<br />
vak kunn<strong>en</strong> plaats<strong>en</strong>.’<br />
Hoe bevalt het lev<strong>en</strong> zonder Maat-<br />
schappijleer?<br />
‘Heel goed. Wel droomde ik e<strong>en</strong> paar<br />
keer ’s nachts van lesgev<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat is<br />
me nog niet eerder overkom<strong>en</strong>. Ik werk<br />
nog wel, maar nu vooral als vrijwilliger<br />
<strong>en</strong> wanneer het uitkomt. Het is wel erg<br />
10 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
jammer dat ik er op 3 februari tijd<strong>en</strong>s<br />
de NVLM-dag niet bij zal zijn. Ik b<strong>en</strong> er<br />
al die jar<strong>en</strong> geweest maar nu b<strong>en</strong> ik net<br />
in die periode op vakantie. Dat is ook<br />
Internetpagina’s die Fred Luyb<strong>en</strong> beheert<br />
Vaklokaal <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
http://www.digischool.nl/ma<br />
Community <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
http://www.digischool.nl/ma/community<br />
e<strong>en</strong> voordeel van niet meer werk<strong>en</strong>: je<br />
kunt buit<strong>en</strong> de schoolvakanties weg…<br />
toch jammer van die NVLM-dag’. ■<br />
Het vak <strong>Maatschappij</strong>leer in de onderwijszoekmachine Davindi<br />
http://www.davindi.nl<br />
Luyb<strong>en</strong> Software<br />
http://www.luyb<strong>en</strong>software.nl<br />
Uitgeverij Ess<strong>en</strong>er<br />
http://www.ess<strong>en</strong>er.nl<br />
Nederlandse Ver<strong>en</strong>iging van Lerar<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer (NVLM)<br />
http://www.nvlm.nl<br />
Alberdingk Thijm College<br />
http://www.klg.nl/klg_atc (tot augustus 2005)<br />
Door Fred Luyb<strong>en</strong> aanbevol<strong>en</strong> internetpagina’s<br />
voor doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
http://www.maatschappijleerwerkstuk.nl<br />
- zal voor veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> al e<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>de pagina zijn.<br />
http://www.publiek-politiek.nl/1030<br />
- met name de dossiers van het Instituut voor Publiek <strong>en</strong> <strong>Politiek</strong> (IPP).<br />
http://www.maatschappijleer.eig<strong>en</strong>start.nl<br />
- om snel ev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> relevante instantie op te zoek<strong>en</strong>.<br />
http://www.webkwestie.nl<br />
- met voorbeeld<strong>en</strong> van digitale less<strong>en</strong> <strong>en</strong> de mogelijkheid om zelf eig<strong>en</strong><br />
digitale less<strong>en</strong> toe te voeg<strong>en</strong>.<br />
http://www.schooltv.nl/eig<strong>en</strong>wijzer<br />
- voor relevante filmfragm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met bijbehor<strong>en</strong>de opdracht<strong>en</strong>,<br />
met name voor vmbo.<br />
http://www.werkstuknetwerk.nl<br />
- voor materiaal voor werkstukk<strong>en</strong> <strong>en</strong> po’s.<br />
http://scholier<strong>en</strong>.nrc.nl/vakk<strong>en</strong>/maatschappijleer<br />
- voor artikel<strong>en</strong> over verschill<strong>en</strong>de thema’s.<br />
http://www.k<strong>en</strong>nislink.nl<br />
- voor wet<strong>en</strong>schappelijk verantwoorde artikel<strong>en</strong>.<br />
http://www.parlem<strong>en</strong>t.com<br />
- voor informatie over politiek <strong>en</strong> politici.<br />
http://www.wintoets.nl<br />
- voor doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die met Wintoets (will<strong>en</strong>) werk<strong>en</strong>.
Eind 2005 ded<strong>en</strong> zich twee<br />
opmerkelijke botsing<strong>en</strong> tus-<br />
s<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de grondrech-<br />
t<strong>en</strong> voor. Het intrekk<strong>en</strong> van<br />
de overheidssubsidie aan de<br />
Staatkundig Gereformeerde<br />
Partij (SGP) <strong>en</strong> de Kamer-<br />
motie om het drag<strong>en</strong> van de<br />
boerka in de op<strong>en</strong>bare<br />
ruimte te verbied<strong>en</strong>.<br />
In dit betoog gaat Wolter<br />
Blankert nader op deze<br />
Partijprincipes <strong>en</strong> principiële kleding<br />
Ge<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>...<br />
of met boerka<br />
botsing<strong>en</strong> in.<br />
De Nederlandse Grondwet is e<strong>en</strong><br />
richtsnoer voor de wetgever, ge<strong>en</strong><br />
bind<strong>en</strong>d recht voor de burgers. E<strong>en</strong><br />
rechter kan ge<strong>en</strong> wet neger<strong>en</strong> omdat<br />
deze in strijd met de Grondwet zou<br />
zijn. Die toetsing is in Nederland<br />
voorbehoud<strong>en</strong> aan het parlem<strong>en</strong>t.<br />
Als onze volksverteg<strong>en</strong>woordiging<br />
e<strong>en</strong> wet heeft aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, kan die<br />
per definitie niet meer in strijd met<br />
de Grondwet zijn, wat e<strong>en</strong> jurist daar<br />
ook van mag d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>. Wanneer er<br />
sprake is van bots<strong>en</strong>de grondrech-<br />
t<strong>en</strong>, bedoelt m<strong>en</strong> meestal bots<strong>en</strong>de<br />
wett<strong>en</strong>. Elk grondrecht is immers wel<br />
in e<strong>en</strong> of andere wet nader geregeld.<br />
SGP<br />
W OLTER B LANKERT<br />
De overheidssubsidie aan de oudste<br />
politieke partij van Nederland, de<br />
SGP, kwam te vervall<strong>en</strong> omdat deze<br />
partij de gelijkstelling van man <strong>en</strong><br />
vrouw aan zijn laars lapte. Daarmee<br />
werd nog e<strong>en</strong>s onderstreept welke<br />
voordeel e<strong>en</strong> heldere wettelijke rege-<br />
ling biedt. De gelijkstelling van man<br />
<strong>en</strong> vrouw is van betrekkelijk rec<strong>en</strong>te<br />
datum. Er is voor gevocht<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat<br />
heeft geleid tot verschill<strong>en</strong>de wetsar-<br />
tikel<strong>en</strong> die maar voor e<strong>en</strong> uitleg vat-<br />
baar zijn: discriminatie naar geslacht<br />
mag niet. Dat wordt krachtig onder-<br />
steund door Europese regelgeving.<br />
Zelfs e<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e regeling die ver-<br />
schill<strong>en</strong>d uitpakt voor mann<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong>, ook al was dat ge<strong>en</strong>szins<br />
bedoeld, di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> bijgesteld.<br />
Daarmee vergelek<strong>en</strong> zijn de vrijheid<br />
van godsdi<strong>en</strong>st <strong>en</strong> de vrijheid van po-<br />
litieke partijvorming armzalig gere-<br />
geld. Omdat ze zo vanzelfsprek<strong>en</strong>d<br />
lek<strong>en</strong>, zijn er weinig specifieke wets-<br />
artikel<strong>en</strong> aan vuil gemaakt. Bij de<br />
SGP ging het om de botsing van de<br />
vrijheid van politieke partij<strong>en</strong> om hun<br />
eig<strong>en</strong> beginselprogramma op te stel-<br />
l<strong>en</strong> <strong>en</strong> het antidiscriminatiebeginsel.<br />
Feminist<strong>en</strong> war<strong>en</strong> blij met hun over-<br />
winning <strong>en</strong> terecht; of m<strong>en</strong> er vanuit<br />
democratisch oogpunt ook blij mee<br />
moet zijn, is e<strong>en</strong> andere zaak. De<br />
meest stabiele politieke partij wordt<br />
door externe druk gedwong<strong>en</strong> water<br />
bij de wijn te do<strong>en</strong>. Met dit rechterlijk<br />
oordeel wordt onderstreept dat de<br />
meerderheid aan e<strong>en</strong> minderheid kan<br />
voorschrijv<strong>en</strong> hoe deze zich politiek<br />
moet organiser<strong>en</strong>. Dat doet afbreuk<br />
aan de repres<strong>en</strong>tatieve democratie.<br />
Als m<strong>en</strong> deze lijn naar de vrijheid van<br />
godsdi<strong>en</strong>st doortrekt, dan staat ons<br />
nog wat te wacht<strong>en</strong>. Er is vrijwel ge<strong>en</strong><br />
kerk of moskee in Nederland die het<br />
zonder <strong>en</strong>ige overheidssubsidie<br />
moet stell<strong>en</strong>. Er is ge<strong>en</strong> rooms-katho-<br />
lieke kerk of moskee in Nederland<br />
waar man <strong>en</strong> vrouw dezelfde recht<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong>. Dat valt te betreur<strong>en</strong>, maar<br />
is het e<strong>en</strong> taak van de overheid om<br />
hier in te grijp<strong>en</strong>? Mogelijk kan m<strong>en</strong><br />
in <strong>2006</strong> hierover gaan proceder<strong>en</strong>.<br />
Vrijheid van kleding<br />
De e<strong>en</strong>mansfractie van Geert Wilders<br />
stelde e<strong>en</strong> verbod op de boerka voor<br />
<strong>en</strong> tot ieders verrassing omarmde<br />
e<strong>en</strong> ruime Kamermeerderheid, met<br />
e<strong>en</strong> rijke politieke schakering, dit<br />
voorstel. De anders zo doortast<strong>en</strong>de<br />
minister Rita Verdonk (Vreemdelin-<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
11
12<br />
g<strong>en</strong>zak<strong>en</strong> <strong>en</strong> Integratie) gaat erop<br />
studer<strong>en</strong>. De Nederlandse Grondwet<br />
k<strong>en</strong>t ge<strong>en</strong> vrijheid van kleding, maar<br />
er is nog nooit e<strong>en</strong> kledingstuk of<br />
haardracht door e<strong>en</strong> verbodsbepa-<br />
ling getroff<strong>en</strong>. Met e<strong>en</strong> dakkapel be-<br />
moeit de overheid zich uitputt<strong>en</strong>d,<br />
maar e<strong>en</strong> han<strong>en</strong>kam op het hoofd<br />
wordt ongemoeid gelat<strong>en</strong>. Kleding is<br />
e<strong>en</strong> zeldzaam fraai voorbeeld van de<br />
zichzelf reguler<strong>en</strong>de sam<strong>en</strong>leving.<br />
Op die algem<strong>en</strong>e regel hebb<strong>en</strong> altijd<br />
twee uitzondering<strong>en</strong> bestaan.<br />
Naaktloperij was <strong>en</strong> is verbod<strong>en</strong>, af-<br />
gezi<strong>en</strong> van <strong>en</strong>kele daartoe afgeperkte<br />
plekk<strong>en</strong>. Dat was al<br />
zo rondom 1540<br />
to<strong>en</strong> e<strong>en</strong> horde we-<br />
derdopers in verzet<br />
kwam <strong>en</strong> werd om-<br />
gebracht - vanwege<br />
het verzet, maar<br />
ook vanwege de<br />
naaktloperij.<br />
Sindsdi<strong>en</strong> weet de<br />
burger dat daar de<br />
gr<strong>en</strong>s ligt <strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
couturier heeft die<br />
ooit overschred<strong>en</strong>.<br />
Dit valt onder de<br />
wetsartikel<strong>en</strong> over<br />
de sch<strong>en</strong>nis van de<br />
eerbaarheid.<br />
Vermomming<br />
Het teg<strong>en</strong>overge-<br />
stelde, het geheel aan het oog ont-<br />
trokk<strong>en</strong> zijn, is - om de misdaad te<br />
beteugel<strong>en</strong> - ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s sinds m<strong>en</strong>-<br />
s<strong>en</strong>heug<strong>en</strong>is verbod<strong>en</strong> <strong>en</strong> valt onder<br />
het verbod om in vermomming over<br />
straat te gaan. In het gedog<strong>en</strong>de<br />
Nederland bestond<strong>en</strong> <strong>en</strong> bestaan er<br />
vele uitzondering<strong>en</strong> op deze alge-<br />
m<strong>en</strong>e regel: Sinterklaas mag, maar<br />
alle<strong>en</strong> in Sinterklaastijd <strong>en</strong> voor car-<br />
naval geldt hetzelfde. Ook zijn er al-<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
tijd weinig ag<strong>en</strong>t<strong>en</strong> te porr<strong>en</strong> geweest<br />
om jacht te mak<strong>en</strong> op kinder<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> ap<strong>en</strong>masker voor. E<strong>en</strong> volwas-<br />
s<strong>en</strong>e met e<strong>en</strong> nylonkous om zijn<br />
hoofd daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> kan niet verbaasd<br />
opkijk<strong>en</strong> als hij door de sterke arm<br />
staande wordt gehoud<strong>en</strong> om die<br />
kous te verwijder<strong>en</strong>.<br />
Bij de boerka of voor de vrijwel alles<br />
verhull<strong>en</strong>de gezichtssluier komt deze<br />
bepaling in botsing met de vrijheid<br />
van godsdi<strong>en</strong>st. E<strong>en</strong> bankrover mag<br />
zeker ge<strong>en</strong> boerka drag<strong>en</strong>, maar e<strong>en</strong><br />
vrouw die dat doet uit godsdi<strong>en</strong>stige<br />
overtuiging misschi<strong>en</strong> wel. Dat<br />
br<strong>en</strong>gt ons op het spiegelgladde ijs<br />
van de godsdi<strong>en</strong>stinterpretatie.<br />
Schijnprobleem<br />
De boerka is de dracht van vrouw<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> groot deel van Afghanistan <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> klein deel van Pakistan.<br />
Daarbuit<strong>en</strong> is dit kledingstuk - eig<strong>en</strong>-<br />
lijk e<strong>en</strong> gemakkelijke overgooier voor<br />
gebruik buit<strong>en</strong>shuis - zeldzaam. De<br />
meeste vrouw<strong>en</strong> in Pakistan, India,<br />
Bangladesh <strong>en</strong> Indonesië bedekk<strong>en</strong><br />
het gelaat niet. Op zich biedt dat wei-<br />
nig houvast. De gelovige katholiek<br />
heeft altijd nog het recht om op vrij-<br />
dag zijn visje te et<strong>en</strong>, ook al do<strong>en</strong> de<br />
meeste katholiek<strong>en</strong> dat niet meer.<br />
Voor elke godsdi<strong>en</strong>stige uiting heeft<br />
wel steeds gegold<strong>en</strong> dat die niet met<br />
de geld<strong>en</strong>de wetgeving in strijd<br />
mocht zijn. Katholiek<strong>en</strong> moest<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
ontheffing aanvrag<strong>en</strong> voor het orga-<br />
niser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> processie. Het<br />
Offerfeest wordt in Nederland anders<br />
gevierd dan in islamitische land<strong>en</strong>.<br />
Hier wordt het vee in het abattoir ge-<br />
ge<strong>en</strong> probleem op.<br />
slacht, waarbij aan<br />
zowel de Neder-<br />
landse als aan de<br />
islamitische voor-<br />
schrift<strong>en</strong> wordt<br />
voldaan. Slacht<strong>en</strong><br />
langs de op<strong>en</strong>bare<br />
weg is ond<strong>en</strong>k-<br />
baar, welke religi-<br />
euze argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
daarvoor ook zou-<br />
d<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aan-<br />
gevoerd. Het be-<br />
treft hier het be-<br />
langrijkste feest<br />
voor alle moslims,<br />
maar desondanks<br />
levert deze aan-<br />
passing aan de<br />
Nederlandse om-<br />
standighed<strong>en</strong><br />
Voor e<strong>en</strong> boerka zou waarschijnlijk<br />
hetzelfde geld<strong>en</strong>. Het lijkt e<strong>en</strong> schijn-<br />
probleem, omdat vrijwel niemand<br />
hem draagt. Desondanks word<strong>en</strong><br />
schol<strong>en</strong> in de grote sted<strong>en</strong> er af <strong>en</strong><br />
toe mee geconfronteerd, mogelijk<br />
meer als provocatie. Dan is e<strong>en</strong> dui-<br />
delijke richtlijn e<strong>en</strong> heel gemak. ■
Googl<strong>en</strong> of goochel<strong>en</strong> met privacy?<br />
Lord of the links<br />
R ADBOUD B URGSMA<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer k<strong>en</strong>de ooit het prachtig thema Sam<strong>en</strong>leving<br />
<strong>en</strong> Technologie. In dit artikel breekt Radboud Burgsma<br />
wederom e<strong>en</strong> lans voor de ag<strong>en</strong>dering van dit thema bij de<br />
volg<strong>en</strong>de curriculumherzi<strong>en</strong>ing. Het gaat hierbij niet om hoe<br />
alles werkt - dat kan bij informatica word<strong>en</strong> geleerd - maar om<br />
de maatschappelijke gevolg<strong>en</strong> van informatie- <strong>en</strong> communica-<br />
tietechnologie.<br />
Bijna alle Nederlandse internetge-<br />
bruikers (98 proc<strong>en</strong>t) hebb<strong>en</strong> wel<br />
e<strong>en</strong>s van Google gehoord. Het ge-<br />
bruik van deze zoekmachine in Ne-<br />
derland is de afgelop<strong>en</strong> twee jaar ge-<br />
steg<strong>en</strong> van 41 proc<strong>en</strong>t naar 86 pro-<br />
c<strong>en</strong>t. Wie de afgelop<strong>en</strong> maand<strong>en</strong> de<br />
Google-zoekpagina heeft geop<strong>en</strong>d,<br />
zag dat Google e<strong>en</strong> lifestyle-functie in<br />
het lev<strong>en</strong> heeft geroe-<br />
p<strong>en</strong>, waarmee de<br />
Google-pagina nu aan<br />
eig<strong>en</strong> interess<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is aan te pas-<br />
s<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> soort van start-<br />
pagina met eig<strong>en</strong> links,<br />
het weer <strong>en</strong> verschil-<br />
l<strong>en</strong>de nieuwskopp<strong>en</strong>.<br />
Uiteraard zull<strong>en</strong> de<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> in de toekomst<br />
word<strong>en</strong> uitgebreid met<br />
nieuws over files, flits-<br />
pal<strong>en</strong>, waterstand<strong>en</strong>,<br />
horoscop<strong>en</strong>, barbecuewaard<strong>en</strong>, ge-<br />
voelswaard<strong>en</strong>, <strong>en</strong>zovoorts, <strong>en</strong>zo-<br />
voorts. Tot nu toe e<strong>en</strong> aardig initiatief<br />
waarvan ik dankbaar gebruikmaak.<br />
Het succesvolle Google heeft stevig<br />
in de breedte geïnvesteerd. Dit resul-<br />
teerde onder andere in Google Talk,<br />
waar gebruikers online chatt<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
live-videogesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>. Om<br />
mete<strong>en</strong> de concurr<strong>en</strong>tie uit te scha-<br />
kel<strong>en</strong> blokkeerde Google’s chat-pro-<br />
gramma sam<strong>en</strong>werking met pro-<br />
gramma’s van concurr<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, zoals<br />
MSN Mess<strong>en</strong>ger, AOL Mess<strong>en</strong>ger <strong>en</strong><br />
Yahoo Mess<strong>en</strong>ger. Daarbij is m<strong>en</strong><br />
ook nog e<strong>en</strong>s g<strong>en</strong>oodzaakt om e<strong>en</strong><br />
Gmail-account (Google mail) aan te<br />
mak<strong>en</strong>. De Gmail-gegev<strong>en</strong>s zijn na-<br />
melijk nodig om bij Google Talk in te<br />
logg<strong>en</strong>. E<strong>en</strong>maal bij Google Talk in-<br />
gelogd, kunn<strong>en</strong> gebruikers direct hun<br />
Gmail-postbus in de gat<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>.<br />
Daarmee is Google inmiddels veel<br />
meer geword<strong>en</strong> dan alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zoek-<br />
machine. Microsoft doet overig<strong>en</strong>s<br />
e<strong>en</strong>zelfde poging met Microsoft<br />
Passport Network: e<strong>en</strong> verzameling<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> met als klopp<strong>en</strong>d hart<br />
MSN/Hotmail (MSN is vergelijkbaar<br />
met Google Talk <strong>en</strong> Hotmail met<br />
Gmail).<br />
Multimedigitaal<br />
Door de beschikbaarheid van steeds<br />
meer <strong>en</strong> nieuwe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, die aan-<br />
sluit<strong>en</strong> bij behoeft<strong>en</strong> <strong>en</strong> vooral het<br />
gemak van de internetgebruiker, kun-<br />
n<strong>en</strong> gebruikers word<strong>en</strong> gebond<strong>en</strong>.<br />
Welke leerling kan bijvoorbeeld niet<br />
chatt<strong>en</strong>, bestand<strong>en</strong> del<strong>en</strong>, webcam-<br />
m<strong>en</strong> of heeft nog ge<strong>en</strong> weblog? Dat<br />
kan nu allemaal bij dezelfde aanbie-<br />
der, die dan overig<strong>en</strong>s wel<br />
alle consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> multime-<br />
digitaal kan volg<strong>en</strong>. Er is dus<br />
ook e<strong>en</strong> keerzijde aan dit al-<br />
les.<br />
Door het aanbied<strong>en</strong> van<br />
nieuwe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> dring<strong>en</strong> or-<br />
ganisaties als Google steeds<br />
dieper door in het lev<strong>en</strong> van<br />
de gebruiker. Zo past Google<br />
de reclames aan die in<br />
Gmail-applicaties word<strong>en</strong><br />
getoond, gebaseerd op de e-<br />
mails van de gebruiker. Met<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong> 13
Google start betaalde videodi<strong>en</strong>st<br />
Het gonst nog altijd van de gerucht<strong>en</strong> over Google. Volg<strong>en</strong>s The Wall<br />
Street Journal kondigt Google vrijdag e<strong>en</strong> di<strong>en</strong>st aan voor het download<strong>en</strong><br />
van betaalde video’s <strong>en</strong> software.<br />
( Webwereld, 5 januari <strong>2006</strong>)<br />
Mobiele Opera-browsers zoek<strong>en</strong> ook met Google<br />
Naast de browser voor de desktop, gaan ook de mobiele browsers van de<br />
Noorse softwarefabrikant Opera zoek<strong>en</strong> met Google.<br />
( Webwereld, 3 januari <strong>2006</strong>)<br />
Zoekmachine Google<br />
Google heeft in 2005 zijn toppositie in de zoekmachinemarkt wet<strong>en</strong> te be-<br />
houd<strong>en</strong>. De zoekgigant is nu naarstig op zoek naar nieuwe inkomst<strong>en</strong>-<br />
strom<strong>en</strong>.<br />
( Webwereld, 27 december 2005)<br />
Programma Festoon koppelt Google Talk met Skype<br />
Dankzij e<strong>en</strong> programma kunn<strong>en</strong> Google Talk-gebruikers binn<strong>en</strong>kort vi-<br />
deogesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong> met Skype-gebruikers.<br />
( Webwereld, 23 december 2005)<br />
Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> zichzelf terug op Google Earth<br />
Twee stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uit Bristol hebb<strong>en</strong> zichzelf teruggevond<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> foto op<br />
Google Earth.<br />
( Webwereld, 21 december 2005)<br />
Google investeert 1 miljard dollar in AOL<br />
Google is in gesprek met Time Warner om e<strong>en</strong> vijf-proc<strong>en</strong>t-aandeel te ne-<br />
m<strong>en</strong> in de internetdochter America Online (AOL). Dat kost de zoekgigant<br />
ongeveer 1 miljard dollar.<br />
( Webwereld, 17 december 2005)<br />
Google stelt duidelijkere privacyvoorwaard<strong>en</strong> op<br />
Google heeft zijn privacyvoorwaard<strong>en</strong> gewijzigd <strong>en</strong> vertelt nu iets duidelij-<br />
ker wat er met bepaalde persoonsgegev<strong>en</strong>s gebeurt.<br />
( Webwereld, 19 oktober 2005)<br />
Amerikaanse consum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> will<strong>en</strong> hun privacy terug<br />
De fusie tuss<strong>en</strong> online-advert<strong>en</strong>tiebedrijf DoubleClick <strong>en</strong> marketingbedrijf<br />
Abacus Direct was vanaf het begin omstred<strong>en</strong>. Sam<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong> de<br />
Amerikaanse bedrijv<strong>en</strong> over uiterst gedetailleerde informatie over heel<br />
veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />
( NRC Handelsblad, 18 februari 2000)<br />
EU-werkgroep wil uitgebreid afluisternetwerk<br />
E<strong>en</strong> werkgroep van de Europese Unie (EU) heeft gepleit voor e<strong>en</strong> afluister-<br />
netwerk om communicatie tuss<strong>en</strong> burgers doorlop<strong>en</strong>d te kunn<strong>en</strong> onder-<br />
schepp<strong>en</strong>.<br />
( NRC Handelsblad, 9 januari 1999)<br />
14 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
andere woord<strong>en</strong>: e-mails word<strong>en</strong><br />
door Google gescand om specifieke,<br />
persoonsgerichte advert<strong>en</strong>ties te<br />
kunn<strong>en</strong> stur<strong>en</strong>. Hoe zat dat ook al<br />
weer met het briefgeheim? Overig<strong>en</strong>s<br />
is Google niet de <strong>en</strong>ige, Yahoo doet<br />
precies hetzelfde.<br />
Maar er is meer. Wie e<strong>en</strong> beetje door<br />
de verschill<strong>en</strong>de nieuwsrubriek<strong>en</strong><br />
over Google rondsurft ziet onder-<br />
staande items regelmatig terug ko-<br />
m<strong>en</strong>.<br />
1. Addertje onder het koekje<br />
Google plaats e<strong>en</strong> cookie op uw harde<br />
schijf. Dit is e<strong>en</strong> bestandje waarin ge-<br />
gev<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> gezet, die bij e<strong>en</strong> vol-<br />
g<strong>en</strong>d bezoek aan dezelfde pagina<br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevraagd. Dit is<br />
handig <strong>en</strong> wordt door meerdere in-<br />
ternetpagina’s toegepast. Maar in<br />
het cookie van Google staat e<strong>en</strong> uniek<br />
ID-nummer. Dit cookie wordt gele-<br />
z<strong>en</strong>, aan uw zoekterm gehang<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
c<strong>en</strong>traal opgeslag<strong>en</strong>. Google regis-<br />
treert op basis van het unieke num-<br />
mer alle, door de individuele gebrui-<br />
ker uitgevoerde zoekterm<strong>en</strong>.<br />
2. Alles wordt bewaard<br />
Alle zoekterm<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bewaard <strong>en</strong><br />
gekoppeld aan het ID-nummer, inter-<br />
netadres (IP-adres), tijd <strong>en</strong> datum <strong>en</strong><br />
browser-gegev<strong>en</strong>s. Die gegev<strong>en</strong>s<br />
word<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s gebruikt. Als<br />
‘www.google.com’ wordt ingetypt,<br />
hoort m<strong>en</strong> normaal gesprok<strong>en</strong> de<br />
Amerikaanse pagina te zi<strong>en</strong>, maar<br />
Google checkt de instelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat<br />
keurig de Nederlandstalige pagina<br />
zi<strong>en</strong>. Dit laatste is standaard in de<br />
browser ingebouwd <strong>en</strong> op zichzelf<br />
volkom<strong>en</strong> onschuldig. Meer internet-<br />
pagina’s do<strong>en</strong> dit. Het bewar<strong>en</strong> van<br />
aan IP-adress<strong>en</strong> gekoppelde zoekter-<br />
m<strong>en</strong> is echter zorgwekk<strong>en</strong>der. E<strong>en</strong><br />
computer, ook die van u, krijgt van
de provider e<strong>en</strong> IP-adres. Door de<br />
zoekterm<strong>en</strong> te koppel<strong>en</strong> aan het IP-<br />
adres is het mogelijk om e<strong>en</strong> profiel<br />
van de gebruiker te mak<strong>en</strong>. Daar zal<br />
straks veel belangstelling voor zijn.<br />
Wat zal er gebeur<strong>en</strong> als m<strong>en</strong> op zoek<br />
is naar e<strong>en</strong> nieuwe zorgverzekeraar<br />
<strong>en</strong> in het verled<strong>en</strong> nogal al vaak op<br />
‘maagklacht<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> ‘pijn in de rug’<br />
heeft gezocht?<br />
Wat zal er gebeur<strong>en</strong> als m<strong>en</strong><br />
op zoek is naar e<strong>en</strong> nieuwe<br />
zorgverzekeraar <strong>en</strong> in het<br />
verled<strong>en</strong> nogal al vaak op<br />
‘maagklacht<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> ‘pijn in de<br />
rug’ heeft gezocht?<br />
3. Als u niet voor Google b<strong>en</strong>t, b<strong>en</strong>t u<br />
teg<strong>en</strong> Google<br />
E<strong>en</strong> webmaster wil dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn<br />
pagina bezoek<strong>en</strong>. Door bepaalde<br />
woord<strong>en</strong> toe te voeg<strong>en</strong> aan de inter-<br />
netpagina of e<strong>en</strong> algoritme toe te<br />
pass<strong>en</strong>, is e<strong>en</strong> hoge score binn<strong>en</strong> de<br />
resultat<strong>en</strong> van Google te verkrijg<strong>en</strong>.<br />
Indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong> zijn internetpagina bo-<br />
v<strong>en</strong>aan de resultat<strong>en</strong>lijst van Google<br />
wil hebb<strong>en</strong> staan, moet m<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
trucje toepass<strong>en</strong>. Wie als eerste in de<br />
resultat<strong>en</strong>lijst wordt vermeld, krijgt<br />
doorgaans de meeste bezoekers.<br />
Komt Google achter dergelijke, overi-<br />
g<strong>en</strong>s niet verbod<strong>en</strong> praktijk<strong>en</strong>, dan is<br />
e<strong>en</strong> straf onherroepelijk. De pagina<br />
wordt in de ban gedaan <strong>en</strong> komt ver-<br />
volg<strong>en</strong>s niet (<strong>en</strong> nooit meer) voor in<br />
de resultat<strong>en</strong>lijst.<br />
4. Google als Spyware<br />
E<strong>en</strong> groot probleem is de spyware.<br />
Spyware houdt bij wat u doet <strong>en</strong> wan-<br />
neer, hoe <strong>en</strong> hoe vaak u dat doet (op<br />
de computer welteverstaan). Zo kan<br />
e<strong>en</strong> profiel word<strong>en</strong> gemaakt waarop<br />
advert<strong>en</strong>ties of zelf spam-e-mails op<br />
maat kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt.<br />
Google heeft e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> toolbar: e<strong>en</strong><br />
extra di<strong>en</strong>st in de vorm van e<strong>en</strong> klein<br />
softwareprogramma dat zich in de<br />
internet-browser installeert. Dit pro-<br />
gramma verzamelt gegev<strong>en</strong>s van elke<br />
pagina die m<strong>en</strong> via de browser be-<br />
kijkt. Dus ook wanneer de harde<br />
schijf wordt bekek<strong>en</strong>. Ook kan het de<br />
cookies lez<strong>en</strong> die andere internetpa-<br />
gina’s achterlat<strong>en</strong>. Meestal zijn deze<br />
cookies onschuldig <strong>en</strong> alle<strong>en</strong> voor in-<br />
ternetpagina <strong>en</strong> bezoeker bestemd.<br />
Stel m<strong>en</strong> gaat naar de internetpagina<br />
van de ABN Amro. Op de pagina kan<br />
m<strong>en</strong> zijn bankgegev<strong>en</strong>s <strong>en</strong> pasnum-<br />
mer lat<strong>en</strong> bewar<strong>en</strong>. Die word<strong>en</strong> in<br />
e<strong>en</strong> cookie gezet. Wanneer m<strong>en</strong> weer<br />
naar de internetpagina van de ABN<br />
Amro surft, ziet m<strong>en</strong> dat de browser<br />
het cookie heeft gelez<strong>en</strong> <strong>en</strong> al keurig<br />
het banknummer <strong>en</strong> pasnummer<br />
heeft ingevuld. Handig, maar stel dat<br />
de Google-toolbar het cookie van de<br />
ABN Amro kan lez<strong>en</strong>?<br />
E<strong>en</strong> ander probleem is dat de toolbar<br />
zichzelf zonder tuss<strong>en</strong>komst van de<br />
gebruiker update. Google kan onge-<br />
vraagd allerlei nieuwe mogelijkhed<strong>en</strong><br />
in de toolbar inbouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>-<br />
ter<strong>en</strong>.<br />
Spreiding<br />
Ik gebruik nog steeds Google als<br />
startpagina, maar daar laat ik het<br />
voorlopig bij. Ge<strong>en</strong> Google Talk,<br />
maar MSN. Ik spreid zo veel mogelijk<br />
mijn activiteit<strong>en</strong> over verschill<strong>en</strong>de<br />
aanbieders van di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Dit doe ik<br />
omdat ik grote vraagtek<strong>en</strong>s heb bij<br />
het combiner<strong>en</strong> van nieuwe di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> totaal multimedigitaalpakket.<br />
Die dwing<strong>en</strong> te kiez<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> gemak<br />
<strong>en</strong> privacy. Vooral wanneer alles wat<br />
ik typ, upload <strong>en</strong> download, kan wor-<br />
d<strong>en</strong> geregistreerd. Ik b<strong>en</strong> dan ook<br />
reuze b<strong>en</strong>ieuwd hoe mijn profiel er<br />
op dit mom<strong>en</strong>t uitziet. ■<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong> 15
16<br />
Coolpolitics organiseert<br />
politieke debatt<strong>en</strong> op popfes-<br />
tivals <strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> tele-<br />
visieprogramma. De organi-<br />
satie br<strong>en</strong>gt politiek <strong>en</strong> jonge-<br />
r<strong>en</strong> bij elkaar. Zo organi-<br />
seerde het e<strong>en</strong> debat op het<br />
funky festival Supernatural<br />
onder het motto ‘Zuip<strong>en</strong>,<br />
slikk<strong>en</strong>, neuk<strong>en</strong>, blow<strong>en</strong>:<br />
lekker maar gevaarlijk’, <strong>en</strong><br />
haalde het afgelop<strong>en</strong> zomer<br />
het NOS Journaal met e<strong>en</strong><br />
college van Ruud Lubbers op<br />
het Lowlands-festival.<br />
Red<strong>en</strong><strong>en</strong> g<strong>en</strong>oeg voor e<strong>en</strong><br />
interview met Coolpolitics-<br />
oprichter Jaap<br />
Spreeuw<strong>en</strong>berg.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
Interview met Coolpolitics oprichter<br />
Jaap Spreeuw<strong>en</strong>berg<br />
Verantwoordelijk<br />
voor jezelf <strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong>leving<br />
Co<strong>en</strong> Gelinck: Hoe b<strong>en</strong>t u op het idee<br />
gekom<strong>en</strong> om met Coolpolitics te<br />
beginn<strong>en</strong>?<br />
C OEN G ELINCK<br />
Jaap Spreeuw<strong>en</strong>berg: ‘Ik was stud<strong>en</strong>t<br />
Politicologie in Amsterdam <strong>en</strong> in<br />
mijn vrije tijd organiseerde ik feest-<br />
jes. Als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in het uitgaanslev<strong>en</strong><br />
aan me vroeg<strong>en</strong> wat ik deed, vertelde<br />
ik dat ik Politicologie studeerde. De<br />
meeste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zegg<strong>en</strong> eerst dat ze<br />
niets met politiek hebb<strong>en</strong>, maar<br />
daarna blijkt dat ze er van alles <strong>en</strong><br />
nog wat over hebb<strong>en</strong> te meld<strong>en</strong>.<br />
Jonger<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> best veel <strong>en</strong> zijn ook<br />
in politiek geïnteresseerd. Dus na<br />
mijn studie dacht ik: “Laat ik de k<strong>en</strong>-<br />
nis die ik heb over het organiser<strong>en</strong><br />
van ev<strong>en</strong>ts met inhoud combiner<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> dan kijk<strong>en</strong> wat er gebeurt”. In<br />
2003 zijn we begonn<strong>en</strong> met de orga-<br />
nisatie van verkiezings-afterparty’s<br />
<strong>en</strong> debatt<strong>en</strong> op festivals. Dat was e<strong>en</strong><br />
groot succes. Ik realiseerde me dat<br />
de politieke betrokk<strong>en</strong>heid niet hoeft te<br />
word<strong>en</strong> vergroot. Die politieke be-<br />
trokk<strong>en</strong>heid is er al, je hoeft er alle<strong>en</strong><br />
maar e<strong>en</strong> podium voor te creër<strong>en</strong>.<br />
Dat hebb<strong>en</strong> we naar maatschappe-<br />
Coolpolitics oprichter Jaap Spreeuw<strong>en</strong>berg.<br />
(Foto: Stichting Coolpolitics.)<br />
lijke betrokk<strong>en</strong>heid uitgebreid, vorig<br />
jaar is daar k<strong>en</strong>nis bijgekom<strong>en</strong> <strong>en</strong> vol-<br />
g<strong>en</strong>d jaar komt er zingeving bij.’<br />
Dus dan gaat het niet meer alle<strong>en</strong><br />
over politiek?<br />
‘<strong>Politiek</strong> is breder dan wat er in D<strong>en</strong><br />
Haag gebeurt, politiek is e<strong>en</strong> deel van<br />
het lev<strong>en</strong>. Je moet je natuurlijk e<strong>en</strong>s<br />
in de vier jaar afvrag<strong>en</strong> op welke par-<br />
tij je wilt stemm<strong>en</strong>, maar het gaat er<br />
ook om wat je in de tuss<strong>en</strong>ligg<strong>en</strong>de<br />
vier jaar doet. Dat is e<strong>en</strong> verantwoor-<br />
delijkheid die je voor jezelf <strong>en</strong> voor de<br />
sam<strong>en</strong>leving hebt.’<br />
Klopt de naam Coolpolitics dan nog<br />
wel?<br />
‘Iedere<strong>en</strong> die Coolpolitics hoort snapt<br />
wel ongeveer waar we voor staan. We<br />
lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat het leuk is om betrok-<br />
k<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> e<strong>en</strong> leuk lev<strong>en</strong> met elkaar<br />
te combiner<strong>en</strong>. Vroeger was het idee<br />
dat iemand die politiek betrokk<strong>en</strong><br />
was zich alle<strong>en</strong> nog maar met poli-<br />
tiek zou bezighoud<strong>en</strong>. Ik geloof daar<br />
niet zo in.’
Zijn jonger<strong>en</strong> jullie doelgroep?<br />
‘Wat we mak<strong>en</strong> is voor jonger<strong>en</strong>,<br />
maar we zijn zelf natuurlijk ook jong.<br />
Dus als wij iets leuk vind<strong>en</strong>, vind<strong>en</strong><br />
veel andere jonger<strong>en</strong> het ook leuk.<br />
Omdat er veel verschill<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
voor Coolpolitics werk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we<br />
ook veel verschill<strong>en</strong>de jonger<strong>en</strong> be-<br />
reik<strong>en</strong>. De echte Lowlands-gangers<br />
organiser<strong>en</strong> bij ons de Lowlands-de-<br />
batt<strong>en</strong> <strong>en</strong> de ID&T-diehards organi-<br />
ser<strong>en</strong> het Coolpolitics-programma op<br />
Mystery Land. Ons televisiepro-<br />
gramma Coolpolitics op MTV blijkt<br />
het goed te do<strong>en</strong> bij jonger<strong>en</strong> van 10<br />
tot 15 jaar, <strong>en</strong> in de groep van 20 tot<br />
30 jaar. Daar zijn we heel blij mee,<br />
maar we gaan niet ons best do<strong>en</strong> om<br />
e<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong>toonzetting te vind<strong>en</strong>;<br />
we mak<strong>en</strong> gewoon e<strong>en</strong> serieus pro-<br />
gramma.’<br />
Bereik<strong>en</strong> jullie alle m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, of alle<strong>en</strong><br />
die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die in politiek zijn geïnte-<br />
resseerd?<br />
‘Ik d<strong>en</strong>k dat de echte politieke die-<br />
hards misschi<strong>en</strong> net wat meer in-<br />
houd will<strong>en</strong>. Ik d<strong>en</strong>k dat we de 5 pro-<br />
c<strong>en</strong>t meest geïnteresseerde <strong>en</strong> de 5<br />
proc<strong>en</strong>t minst geïnteresseerde m<strong>en</strong>-<br />
s<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> niet bereik<strong>en</strong>, maar<br />
die overige 90 proc<strong>en</strong>t bereik<strong>en</strong> we<br />
wel. Je hebt natuurlijk altijd m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die nerg<strong>en</strong>s in zijn geïnteresseerd,<br />
maar dan zeg ik: “Get a life!”.’<br />
Wat zou er aan de politiek moet<strong>en</strong><br />
verander<strong>en</strong> om het voor jonger<strong>en</strong> leu-<br />
ker te mak<strong>en</strong>?<br />
‘Ik d<strong>en</strong>k dat politici meer inspirer<strong>en</strong>d<br />
moet<strong>en</strong> zijn; dat de keuz<strong>en</strong> duidelij-<br />
ker moet<strong>en</strong> zijn, er moet iets te kie-<br />
z<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> het moet<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn<br />
die oprecht zijn. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> houd<strong>en</strong><br />
vooral van politici die erg<strong>en</strong>s voor<br />
staan.<br />
Die politici zijn er nu niet?<br />
‘Nou, ik d<strong>en</strong>k dat politici als Jan<br />
Marijniss<strong>en</strong>, Geert Wilders of Ayaan<br />
Hirsi Ali dat wel hebb<strong>en</strong>. Of iemand<br />
als Jan Peter Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de binn<strong>en</strong> zijn<br />
doelgroep … <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> als André<br />
Rouvoet of Boris van der Ham.’<br />
Betek<strong>en</strong>t ‘Er moet iets te kiez<strong>en</strong> zijn’,<br />
ook dat de ideologieën moet<strong>en</strong> terug-<br />
kom<strong>en</strong>?<br />
‘Nou, e<strong>en</strong> ideologie is wel erg duide-<br />
lijk, maar kan ook weer verstarr<strong>en</strong>d<br />
werk<strong>en</strong>. Ik d<strong>en</strong>k dat je je ideeën tel-<br />
k<strong>en</strong>s weer opnieuw moet herijk<strong>en</strong>,<br />
anders krijg je e<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>talisme<br />
van je eig<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat ge<strong>en</strong> ant-<br />
woord op actuele vraagstukk<strong>en</strong> meer<br />
geeft.’<br />
Bestaat de kloof tuss<strong>en</strong> burgers <strong>en</strong> de<br />
politiek?<br />
‘Ik geloof wel dat het systeem is vast-<br />
gelop<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat de politici die erin zit-<br />
t<strong>en</strong> niet altijd e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> goed idee<br />
hebb<strong>en</strong> over wat er leeft. Dat is ook<br />
waarom we politici op zo’n festival<br />
uitnodig<strong>en</strong>. Dat is niet alle<strong>en</strong> leuk<br />
voor de jonger<strong>en</strong>, maar ook goed<br />
voor de politici.<br />
Het is ook e<strong>en</strong> doelstelling<br />
van Coolpolitics dat we de<br />
politici lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hoe de<br />
wereld in elkaar steekt.<br />
Politici hebb<strong>en</strong> natuurlijk te mak<strong>en</strong><br />
met 300 parlem<strong>en</strong>taire journalist<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> in D<strong>en</strong> Haag in e<strong>en</strong> soort<br />
verkokerd wereldje. Daar moet<strong>en</strong> ze<br />
af <strong>en</strong> toe wel ev<strong>en</strong> uitkom<strong>en</strong>. Ik d<strong>en</strong>k<br />
dat dat goed voor ze is.’<br />
De politiek heeft dus wel e<strong>en</strong> pro-<br />
bleem?<br />
‘Ja, de politieke elite gelooft niet<br />
meer in zichzelf: ze wet<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>lijk<br />
niet meer waarom ze het ook al weer<br />
ded<strong>en</strong>. Er wordt nu gezegd: “De be-<br />
volking moet offers br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, maar<br />
waarom eig<strong>en</strong>lijk?” Ja, voor economi-<br />
sche groei, maar waarom hebb<strong>en</strong> we<br />
die nodig? Er wordt heel veel van<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> geëist <strong>en</strong> de verantwoorde-<br />
lijkheid wordt bij h<strong>en</strong> neergelegd,<br />
maar eig<strong>en</strong>lijk is het heel onduidelijk<br />
waarom. De politici kunn<strong>en</strong> zelf de<br />
problem<strong>en</strong> niet oploss<strong>en</strong>, dus legg<strong>en</strong><br />
ze het probleem bij de burgers neer.<br />
De politieke elite zou het goede voor-<br />
beeld moet<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>: zij zoud<strong>en</strong> zelf<br />
weer hun verantwoordelijkheid moe-<br />
t<strong>en</strong> nem<strong>en</strong>.’<br />
En de burgers?<br />
De burgers vind<strong>en</strong> dat de verant-<br />
woordelijkheid helemaal in D<strong>en</strong><br />
Haag ligt. De politici schuiv<strong>en</strong> het op<br />
ons af, maar wij vind<strong>en</strong> dat de poli-<br />
tiek het moet do<strong>en</strong>. Iedere<strong>en</strong> voelt<br />
zich onmachtig <strong>en</strong> schuift de bal naar<br />
de ander, maar het gaat erom welke<br />
middel<strong>en</strong> je zelf hebt om je lev<strong>en</strong> te<br />
verbeter<strong>en</strong>. Dat zijn er heel veel. Het<br />
verhaal dat wij prober<strong>en</strong> te vertell<strong>en</strong><br />
is dat je in elk geval altijd je eig<strong>en</strong> le-<br />
v<strong>en</strong> in eig<strong>en</strong> hand hebt, <strong>en</strong> het lev<strong>en</strong><br />
van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> om je he<strong>en</strong>. Daar heb<br />
je e<strong>en</strong> verantwoordelijkheid voor <strong>en</strong><br />
het nem<strong>en</strong> van die verantwoordelijk-<br />
heid is gewoon e<strong>en</strong> soort empower-<br />
m<strong>en</strong>t: “Ik voel me krachtiger als ik<br />
mijn verantwoordelijkheid voor mijn<br />
lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat van jou neem”. Het gaat<br />
over leiderschap over je eig<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>,<br />
het gaat over personal leadership, het<br />
gaat over Oprah Winfrey.’<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong> 17
Dus u heeft ook wel begrip voor het<br />
norm<strong>en</strong>- <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>off<strong>en</strong>sief van<br />
premier Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de?<br />
‘Behalve dat Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de niet deg<strong>en</strong>e<br />
is om het over norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong> te<br />
hebb<strong>en</strong>. Hij moet vertell<strong>en</strong> wat zijn<br />
norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> dan kij-<br />
k<strong>en</strong> of hij met die boodschap wordt<br />
herkoz<strong>en</strong>. Ik snap wel dat hij pro-<br />
beert het daarover te hebb<strong>en</strong>, maar<br />
jouw norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
ook dicter<strong>en</strong> dat je het niet met Bal-<br />
k<strong>en</strong><strong>en</strong>de e<strong>en</strong>s b<strong>en</strong>t <strong>en</strong> dat accepteert<br />
hij niet. Hij ziet niets in liberale, Am-<br />
sterdamse norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>.’<br />
Eig<strong>en</strong>lijk monopoliseert Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de<br />
norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>.<br />
‘Ja.’<br />
Heeft u <strong>en</strong>ig idee hoe Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de het<br />
zou do<strong>en</strong> als hij op Lowlands zou op-<br />
tred<strong>en</strong>?<br />
‘Heel goed. Omdat Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de heel<br />
goed bij zichzelf kan blijv<strong>en</strong>. Balk<strong>en</strong><br />
18 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
<strong>en</strong>de is e<strong>en</strong> wat stijve, <strong>en</strong> op zijn ma-<br />
nier humoristische, principiële man.<br />
Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de is te vertrouw<strong>en</strong>: als je<br />
hem je portemonnee meegeeft, krijg<br />
je het geld met r<strong>en</strong>te terug. Wat dat<br />
betreft geloof ik in die man, al vind ik<br />
dat hij niet altijd de juiste voorstell<strong>en</strong><br />
doet.’<br />
Moet<strong>en</strong> politici zich aanpass<strong>en</strong> aan<br />
de jonger<strong>en</strong>cultuur of kunn<strong>en</strong> ze be-<br />
ter zichzelf blijv<strong>en</strong>?<br />
‘Als Jozias van Aarts<strong>en</strong> zich lekker<br />
voelt in zijn pak, moet hij in zijn pak<br />
naar Lowlands kom<strong>en</strong>; niets is erger<br />
dan dat hij daar in zijn joggingbroek<br />
verschijnt. De politici voel<strong>en</strong> wel aan<br />
dat ze hun taalgebruik moet<strong>en</strong> aan-<br />
pass<strong>en</strong>. Ik zeg altijd: kom twee uur-<br />
tjes eerder, zodat je e<strong>en</strong> beetje in de<br />
stemming komt.’ ■<br />
Politici op Lowlands 2005.<br />
(Foto: Stchting Coolpolitics.)
(Foto: Ko<strong>en</strong> van Rossum)<br />
Werk<strong>en</strong>, ler<strong>en</strong> of de<br />
bak in<br />
Dat war<strong>en</strong> nog e<strong>en</strong>s tijd<strong>en</strong>, dat ik me als schooldecaan bezighield met het<br />
regel<strong>en</strong> van RWW-uitkering<strong>en</strong> voor mijn drop-outs. De precieze datum<br />
van hun uitschrijving, herinner ik me, was van cruciaal belang. Soms<br />
moest ik ze, terwijl ze al lang thuis zat<strong>en</strong> of op straat rondhing<strong>en</strong>, nog<br />
maand<strong>en</strong> in de administratie houd<strong>en</strong>, anders liep<strong>en</strong> ze hun c<strong>en</strong>tjes mis.<br />
Ongediplomeerde jong<strong>en</strong>s van zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong> naadloos overhevel<strong>en</strong> van onze<br />
kaart<strong>en</strong>bak naar die van het arbeidsbureau <strong>en</strong> de sociale di<strong>en</strong>st, daar was<br />
ik op het laatst heel bedrev<strong>en</strong> in. Geïnstitutionaliseerd misbruik, waarvan<br />
mijn gewet<strong>en</strong>, nu ik dit opschrijf, alsnog e<strong>en</strong> kleur krijgt.<br />
Van die roze jar<strong>en</strong> naar het Rotterdams Antillian<strong>en</strong>-voorstel, door Coh<strong>en</strong><br />
overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> voor alle jonger<strong>en</strong>: wat e<strong>en</strong> onvoorstelbaar lange weg heeft<br />
ons d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> over recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> plicht<strong>en</strong> afgelegd! Licht gechargeerd zegt het<br />
plan: als je onder de drieëntwintig niet of werkt, of leert, dan grijp<strong>en</strong> we in,<br />
desnoods via e<strong>en</strong> ‘justitieel traject’. Ik weet niet of het e<strong>en</strong> kwestie is van<br />
‘voor <strong>en</strong> na Fortuyn’, maar zelfs de linkse kerk is zijn naïveteit over de<br />
aard van de m<strong>en</strong>s k<strong>en</strong>nelijk kwijtgeraakt.<br />
Het plan lijkt schokk<strong>en</strong>d <strong>en</strong> dat is waarschijnlijk ook de bedoeling. Maar<br />
eig<strong>en</strong>lijk is het meest opvall<strong>en</strong>de elem<strong>en</strong>t de hardnekkige constante die<br />
alle poging<strong>en</strong> de jeugd in het gareel te houd<strong>en</strong> k<strong>en</strong>merkt. Ondanks de<br />
rituele nadruk op de rol van werkgevers, ouders <strong>en</strong> justitie, legt ook dit<br />
plan de zwaarste kluif op het bordje van ons, arme schoolmeesters. Als<br />
wij het spul maar lang g<strong>en</strong>oeg binn<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>, dan heeft niemand er last<br />
van.<br />
Ook ge<strong>en</strong> gemak trouw<strong>en</strong>s.<br />
Grom<br />
Bezoek de<br />
websites van<br />
het Instituut<br />
voor Publiek<br />
<strong>en</strong> <strong>Politiek</strong><br />
www.publiek-politiek.nl<br />
www.stemwijzer.nl<br />
www.programvergelijking.nl<br />
www.testbeeldeuropa.nl<br />
www.hoegaanwestemm<strong>en</strong>.nl<br />
www.jeugdparticipatie.info<br />
www.politeia.net<br />
www.scholier<strong>en</strong><br />
verkiezing<strong>en</strong>.nl<br />
www.verkiezingsaffiches.nl<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
19
20<br />
Lesmateriaal Armoede<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
In 2000 hebb<strong>en</strong> regeringsleiders van 189 land<strong>en</strong>, waaronder ook die van<br />
Nederland, afgesprok<strong>en</strong> om voor 2015 de belangrijkste wereldproblem<strong>en</strong><br />
aan te pakk<strong>en</strong>. Deze afsprak<strong>en</strong> zijn de zog<strong>en</strong>aamde mill<strong>en</strong>niumdoel<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
van de belangrijkste daarvan is armoedebestrijding. In 2015 moet het aantal<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> dat in extreme armoede leeft zijn gehalveerd. De mill<strong>en</strong>niumdoe-<br />
l<strong>en</strong> zijn niet nieuw, maar het is wel voor het eerst dat er internationale af-<br />
€<br />
sprak<strong>en</strong> over concrete doel<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> tijdpad zijn gemaakt.<br />
Natuurlijk is het van groot belang dat m<strong>en</strong> in de rijke(re) land<strong>en</strong> weet wat<br />
de huidige stand van zak<strong>en</strong> is, zich bewust is van wat het betek<strong>en</strong>t in ex-<br />
treme armoede te moet<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> op de hoogte is van de mill<strong>en</strong>niumdoe-<br />
l<strong>en</strong> <strong>en</strong> van de maatregel<strong>en</strong> die word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> om ze te bereik<strong>en</strong>. Daarom<br />
behoort daar in het onderwijs uitgebreid aandacht aan te word<strong>en</strong> besteed.<br />
Lesmateriaal<br />
Dit lesmateriaal is geschikt voor leerling<strong>en</strong> van het vmbo. In deze les verge-<br />
lijk<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong> woon- <strong>en</strong> leefsituatie met die van twee kinder<strong>en</strong><br />
uit ontwikkelingsland<strong>en</strong>. Met als doel leerling<strong>en</strong> bewust te mak<strong>en</strong> van de<br />
gevolg<strong>en</strong> van armoede voor ontplooiingskans<strong>en</strong> in de sam<strong>en</strong>leving.<br />
Dit lesmateriaal is afkomstig van de internetpagina:<br />
http://www.k<strong>en</strong>nisnet.nl/vo/doc<strong>en</strong>t/perdagwijzer/armoede-vmbo/doc/ar-<br />
moede-vmbo-lesbrief.doc<br />
Internetpagina’s<br />
Wilt u meer informatie over de verschill<strong>en</strong>de subonderwerp<strong>en</strong> van de<br />
mill<strong>en</strong>niumdoelstelling<strong>en</strong> dan kunt u dit vind<strong>en</strong> op<br />
http://www.kidzwise.nl/kinderrecht<strong>en</strong>info.htm (kinderrecht<strong>en</strong>) <strong>en</strong><br />
www.schonekler<strong>en</strong>.nl (textielindustrie <strong>en</strong> kinderarbeid).<br />
Max Havelaar heeft ook e<strong>en</strong> aardige internetpagina ( www.maxhavelaar.nl)<br />
met persoonlijke verhal<strong>en</strong> van boer<strong>en</strong> die zijn aangeslot<strong>en</strong> op Fair Trade-<br />
project<strong>en</strong>.<br />
Natuurlijk kunt u ook terecht bij het COS, dit is e<strong>en</strong> regionaal k<strong>en</strong>nis- <strong>en</strong> ex-<br />
pertisec<strong>en</strong>trum op het gebied van ontwikkelingsvraagstukk<strong>en</strong> <strong>en</strong> internatio-<br />
nale sam<strong>en</strong>werking. Informatie over de mill<strong>en</strong>niumdoel<strong>en</strong> vind u op<br />
http://www.ncdo.nl.<br />
Iris Gerdez & Matthijs van Waver<strong>en</strong>
Vul in onderstaand schema in waarover José, Neela, jij <strong>en</strong> je gezinsled<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong>. Wie<br />
van de twee jonger<strong>en</strong> vind jij het armst? Leg uit waarom. Stel je voor dat jouw familie ook zo arm<br />
wordt als die van José <strong>en</strong> Neela <strong>en</strong> jullie moet<strong>en</strong> bezuinig<strong>en</strong>. Welke van de bov<strong>en</strong>staande ding<strong>en</strong> kan<br />
je dan miss<strong>en</strong>? Welke gevolg<strong>en</strong> kan dit hebb<strong>en</strong> voor jouw positie in de sam<strong>en</strong>leving? Wat tref je aan<br />
in José <strong>en</strong> Neela’s gezin <strong>en</strong> wat in dat van jou?<br />
Voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in huis José Neela Ik<br />
Koud strom<strong>en</strong>d water<br />
Warm strom<strong>en</strong>d water<br />
Elektriciteit<br />
Bezitting<strong>en</strong><br />
Telefoon<br />
Televisie<br />
Video<br />
Stereo-installatie<br />
Radio/cassetterecorder<br />
Walkman<br />
Computer<br />
IJskast<br />
Wasmachine<br />
Afwasmachine<br />
Magnetron<br />
Auto/Brommer<br />
Fiets<br />
Overig<br />
Eig<strong>en</strong> kamer<br />
Lid van club of sportver<strong>en</strong>iging<br />
Abonnem<strong>en</strong>t op tijdschrift<br />
Zakgeld<br />
Aantal kruisjes<br />
José<br />
‘Hola, ik b<strong>en</strong> José Murillo Carres. Ik b<strong>en</strong> twaalf jaar <strong>en</strong> woon in Cajón. Ik<br />
b<strong>en</strong> <strong>en</strong>ig kind. Soms is dat saai, maar zo kan ik ook ge<strong>en</strong> ruzie met<br />
e<strong>en</strong> broertje of zusje mak<strong>en</strong>! Ik woon sam<strong>en</strong> met mijn<br />
moeder <strong>en</strong> mijn oma in e<strong>en</strong> klein, lichtblauw geverfd<br />
huis. Zoals bijna alle huiz<strong>en</strong> in Costa Rica is in ons<br />
huis alles gelijkvloers. E<strong>en</strong> van mijn w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is om la-<br />
ter e<strong>en</strong> huis met twee verdieping<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong>. In ons<br />
huis zijn twee slaapkamers, e<strong>en</strong> woonkamer, e<strong>en</strong> keu-<br />
k<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> badkamer. Net als bij iedere<strong>en</strong> in Cajón is<br />
er strom<strong>en</strong>d water <strong>en</strong> elektriciteit. Mijn moeder werkt<br />
in de kantine van de school; daar kunn<strong>en</strong> alle school-<br />
kinder<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de middag warm et<strong>en</strong>. Ik help haar<br />
daar vaak e<strong>en</strong> handje. Als ik vrij b<strong>en</strong>, help ik altijd op<br />
de boerderij van mijn opa; ik verzorg de plant<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
help met koffie plukk<strong>en</strong>.’<br />
Opdracht<br />
Neela<br />
‘Hallo, ik b<strong>en</strong> Neela. Ik woon met mijn vader <strong>en</strong> moeder<br />
in het dorpje Ratnapura in Sri Lanka. Ik woon sam<strong>en</strong> met<br />
mijn ouders <strong>en</strong> twee jongere zusjes in e<strong>en</strong> hut. Ons huis<br />
is gemaakt van leem <strong>en</strong> riet. Wij werk<strong>en</strong> van ’s ocht<strong>en</strong>ds<br />
vroeg tot ’s avonds laat op de theeplantage. De theeblade-<br />
r<strong>en</strong> plukk<strong>en</strong> wij met de hand. ’s Avonds gebruik<strong>en</strong> wij olie-<br />
lampjes om het huis te verlicht<strong>en</strong>. Er is namelijk ge<strong>en</strong><br />
elektriciteit <strong>en</strong> ook ge<strong>en</strong> strom<strong>en</strong>d water. Als we water no-<br />
dig hebb<strong>en</strong>, hal<strong>en</strong> we dit bij de waterpomp. Mijn zusjes<br />
<strong>en</strong> ik slap<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> kamer in hetzelfde bed.’<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong> 21
22<br />
Rec<strong>en</strong>sies<br />
G ERARD VAN ROSSUM<br />
Theodore Dalrymple, Beschaving, of<br />
wat er van over is<br />
[vertaling: Ronald Kuil],<br />
Nieuw Amsterdam, Amsterdam<br />
2005, 352 pagina’s<br />
ISBN 90-468-0004-0<br />
24,95<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
Alarmbel van e<strong>en</strong> bezorgd<br />
burger<br />
Het volg<strong>en</strong>s de New York Times beste krant<strong>en</strong>artikel uit 2004,<br />
‘De ine<strong>en</strong>storting van de islam’, is e<strong>en</strong> van de essays in het<br />
boek Beschaving, of wat ervan over is. De spraakmak<strong>en</strong>de cul-<br />
tuurcriticus Theodore Dalrymple geeft hierin zijn kritische vi-<br />
sie op de cultuur van onmiddellijke behoeftebevrediging, ge-<br />
makzuchtig cultuurrelativisme <strong>en</strong> de verwerping van e<strong>en</strong> ver-<br />
antwoordelijkheidsbesef voor het welzijn van de sam<strong>en</strong>leving.<br />
Elke democratie heeft zijn eig<strong>en</strong> favoriete spelbederver <strong>en</strong> mopperkont. Zijn<br />
opstelling in maatschappelijke debatt<strong>en</strong> is steevast die van de insider die van<br />
buit<strong>en</strong> het systeem zijn pijl<strong>en</strong> op misstand<strong>en</strong> richt. Het systeem door <strong>en</strong> door<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, er zelfs deel van uitmak<strong>en</strong>, maar er van buit<strong>en</strong>af naar kijk<strong>en</strong>; e<strong>en</strong> der-<br />
gelijk perspectief verle<strong>en</strong>t gezag, recht van sprek<strong>en</strong>, maar maakt tegelijk<br />
kwetsbaar. Hoe meer m<strong>en</strong> hem gelijk moet gev<strong>en</strong>, hoe groter de neiging hem<br />
als hofnar te omarm<strong>en</strong> <strong>en</strong> onschadelijk te mak<strong>en</strong>.<br />
In het hed<strong>en</strong>daagse Groot-Brittannië speelt de psychiater-essayist Theodore<br />
Dalrymple deze rol met verve. Hij is vooral gebet<strong>en</strong> op de plegers van de<br />
linkse machtsgreep van de ‘sixties and sev<strong>en</strong>ties’ met zijn desastreuze gevolg<strong>en</strong><br />
voor de westerse (Britse) beschaving. Zijn essays zoud<strong>en</strong> nog ge<strong>en</strong> vijf jaar ge-<br />
led<strong>en</strong> e<strong>en</strong>sgezind zijn afgeserveerd, maar niemand die niet verdacht wil wor-<br />
d<strong>en</strong> van political correctness, het nieuwe taboe, durft dat nu meer.<br />
Beschaving, of wat er van over is, is veel meer dan e<strong>en</strong> serie Elsevier-achtige<br />
moppercolumns teg<strong>en</strong> de hypocriete politieke correctheid van de ‘linkse kerk’.<br />
Het boek is de alarmbel van e<strong>en</strong> oprecht bezorgd burger met zowel ervaring in<br />
het veld als filosofische onderlegdheid. Marx verwerpt hij, zelfs moreel; Burke<br />
is - weinig verrass<strong>en</strong>d - zijn held.<br />
Het bestrijkt e<strong>en</strong> veel breder terrein dan zijn eerste bundel over de m<strong>en</strong>taliteit<br />
in achterbuurt<strong>en</strong> ( Lev<strong>en</strong> aan de onderkant, besprok<strong>en</strong> in <strong>Maatschappij</strong> &<br />
<strong>Politiek</strong>, 2005, nummer 6). Nu zijn het de islam, de kunst, seriemoord<strong>en</strong>aars,<br />
de media, de popcultuur, het onderwijs die eraan moet<strong>en</strong> gelov<strong>en</strong>. Dat maakt<br />
zijn cultuurkritiek relevanter voor Nederland, waar immers ge<strong>en</strong> grote conc<strong>en</strong>-<br />
traties moreel gedepriveerde blank<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong>. Onze Tokkies lev<strong>en</strong> in keu-<br />
rige tuinsted<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet in zulke postindustriële, verloederde arbeiderswijk<strong>en</strong><br />
als de Britse ‘white trash’.
Rec<strong>en</strong>sies<br />
Zwarte schol<strong>en</strong><br />
Dalrymples v<strong>en</strong>ijn richt zich in dit boek, net als in zijn vorige, op de dramati-<br />
sche teloorgang van het onderwijs door de egalitaire waand<strong>en</strong>kbeeld<strong>en</strong> van<br />
progressieve intellectuel<strong>en</strong>, die overig<strong>en</strong>s hun eig<strong>en</strong> kinder<strong>en</strong> al lang voor de<br />
totale ine<strong>en</strong>storting op eliteschol<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> veiliggesteld.<br />
Ray Honeyford, e<strong>en</strong> schoolhoofd in Bradford, ruïneerde zijn eig<strong>en</strong> carrière<br />
door ‘te vroeg’ teg<strong>en</strong> het ontstaan van zwarte achterstandsschol<strong>en</strong> te waar-<br />
schuw<strong>en</strong>. Hij verklaarde zich e<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>stander van het multiculturalisme, het<br />
naast elkaar bestaan van gelijkwaardige cultur<strong>en</strong> <strong>en</strong> pleitte voor integratie van<br />
immigrant<strong>en</strong>kinder<strong>en</strong> in het Britse norm<strong>en</strong>- <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>stelsel, waarbinn<strong>en</strong> zij<br />
later immers moest<strong>en</strong> functioner<strong>en</strong>.<br />
‘[Honeyford] kwam met e<strong>en</strong> heel concreet voorbeeld van hoe de multi-<br />
culturalistische m<strong>en</strong>taliteit het onderwijs schade toebracht.<br />
Immigrant<strong>en</strong>ouders, constateerde hij, stuurd<strong>en</strong> hun kinder<strong>en</strong> vaak<br />
voor maand<strong>en</strong> <strong>en</strong> zelfs jar<strong>en</strong> terug naar Pakistan <strong>en</strong> Bangladesh, juist<br />
om te voorkom<strong>en</strong> dat ze Britse culturele waard<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> opdo<strong>en</strong>.<br />
Hoewel deze praktijk duidelijk maatschappelijke <strong>en</strong> onderwijskundige<br />
nadel<strong>en</strong> had voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die hun volwass<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> in Groot-Brittannië<br />
zoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> doorbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> - <strong>en</strong> hoewel het ook volstrekt illegaal was<br />
- kek<strong>en</strong> de autoriteit<strong>en</strong> de andere kant uit.’<br />
De onderwijsvernieuwing<strong>en</strong> van de laatste dec<strong>en</strong>nia hebb<strong>en</strong> tot gevolg gehad<br />
dat prestatiegerichte instelling<strong>en</strong> als de gymnasia, die ook arme maar be-<br />
gaafde kinder<strong>en</strong> uit verschill<strong>en</strong>de buurt<strong>en</strong> ‘de kans bood aansluiting te vind<strong>en</strong><br />
bij de toonaangev<strong>en</strong>de milieus <strong>en</strong> in de op<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>leving zelfs te exceller<strong>en</strong>’,<br />
als te elitair zijn afgebrok<strong>en</strong>. Er voor in de plaats kwam<strong>en</strong> ‘democratische’<br />
laagdrempelige massaschol<strong>en</strong> die kinder<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> opnem<strong>en</strong> van verschil-<br />
l<strong>en</strong>de intellig<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus, maar wel allemaal uit e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele buurt moet<strong>en</strong> op-<br />
nem<strong>en</strong>.<br />
‘Als die buurt blank is, dan is ook de school uitsluit<strong>en</strong>d blank; is de<br />
buurt islamitisch, dan zal de school islamitisch zijn. Zo lev<strong>en</strong> verschil-<br />
l<strong>en</strong>de etnische <strong>en</strong> culturele groep<strong>en</strong> - met hun verschill<strong>en</strong> geconser-<br />
veerd onder e<strong>en</strong> laagje educatieve gelei - in elkaars nabijheid zonder<br />
echt contact te mak<strong>en</strong>. Er is ge<strong>en</strong> Nostradamus voor nodig om de ge-<br />
volg<strong>en</strong> te voorspell<strong>en</strong>.’<br />
Drie van de metrobomm<strong>en</strong> van 7 juli 2005 zat<strong>en</strong> in de rugzak van Bradfordse<br />
moslims…<br />
‘Als er iets goeds voortkomt uit de verschrikkelijke gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> in<br />
New York [<strong>en</strong> Lond<strong>en</strong> - GvR], laat het dan dit zijn: dat onze intellectu-<br />
el<strong>en</strong> gaan beseff<strong>en</strong> dat onze beschaving het verdedig<strong>en</strong> waard is <strong>en</strong> dat<br />
de vijandige houding teg<strong>en</strong>over de traditie wijsheid noch deugd is.’ ■<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
23
24<br />
Rec<strong>en</strong>sies<br />
H ANS VAN DER H EIJDE<br />
Michel Onfray, Atheologie.<br />
De hoofdzond<strong>en</strong> van jod<strong>en</strong>dom,<br />
christ<strong>en</strong>dom <strong>en</strong> islam<br />
[vertaling: Anneke van Straat<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Harrie Neliss<strong>en</strong>],<br />
Mets <strong>en</strong> Schilt Uitgevers,<br />
Amsterdam 2005,<br />
272 pagina’s,<br />
ISBN 90-5330-458-4,<br />
20<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
En er zij licht...<br />
E<strong>en</strong> minister van Onderwijs die wel wat voor de theorie van<br />
de intellig<strong>en</strong>te ontwerper voelt <strong>en</strong> e<strong>en</strong> minister van Justitie die<br />
geloof e<strong>en</strong> grotere plek in het onderwijs wil gev<strong>en</strong>: het is ook<br />
in Nederland de hoogste tijd om voor de schooldeur<strong>en</strong><br />
barrières teg<strong>en</strong> de religieus geïnspireerde ondermijning van<br />
rede <strong>en</strong> gezond verstand op te werp<strong>en</strong>.<br />
Meer aandacht in het onderwijs voor religie(s)? Best, maar dan in kritische,<br />
historische <strong>en</strong> deconstruer<strong>en</strong>de zin <strong>en</strong> niet in de vorm van cultuur-relativis-<br />
tisch, slappe-knieën-respect - helaas vaak ook k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor de maat-<br />
schappijleerb<strong>en</strong>adering. Over religie d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> prat<strong>en</strong> behoort m<strong>en</strong>, althans<br />
in het onderwijs, gezond verstand als uitgangspunt <strong>en</strong> toetsste<strong>en</strong> te nem<strong>en</strong>.<br />
In het klaslokaal behoort het licht der rede te schijn<strong>en</strong>.<br />
Dat is niet gemakkelijk, zeker niet in e<strong>en</strong> tijd waarin zo ongeveer iedere be-<br />
k<strong>en</strong>de Nederlander in talkshows van al of niet evangelische aard mag opdra-<br />
v<strong>en</strong> om de knoll<strong>en</strong>pulp van zijn of haar religieus ietsisme voor citro<strong>en</strong><strong>en</strong> van<br />
diepzinnige weld<strong>en</strong>k<strong>en</strong>dheid te verkop<strong>en</strong>.<br />
Voorwerk<br />
Dankzij Michel Onfray, hoogleraar Filosofie aan de Volksuniversiteit van het<br />
Franse Ca<strong>en</strong>, beschikt m<strong>en</strong> thans, in de vorm van zijn boek Atheologie, over<br />
e<strong>en</strong> degelijke studie, waarin het kritisch-historische <strong>en</strong> deconstruer<strong>en</strong>de werk<br />
al is gedaan. Onfray’s vertrekpunt is e<strong>en</strong> helder, kritisch, atheologisch onge-<br />
loof. Meer dan gezond verstand komt er niet aan te pas, zodat m<strong>en</strong> met be-<br />
hulp van dit boek goed voorbereid aan de less<strong>en</strong> over religie(s) kan beginn<strong>en</strong>.<br />
De drie grote, monotheïstische godsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> - jod<strong>en</strong>dom, christ<strong>en</strong>dom <strong>en</strong> is-<br />
lam - mog<strong>en</strong> uiterlijk dan verschill<strong>en</strong>, in de kern <strong>en</strong> in wat ze aanricht<strong>en</strong> ko-<br />
m<strong>en</strong> ze in hoge mate overe<strong>en</strong>, laat Onfray zi<strong>en</strong>. Die kern is de fixatie op de my-<br />
the van het lev<strong>en</strong> na de dood. Van de wereld van het eindige lev<strong>en</strong> wordt de<br />
blik afgew<strong>en</strong>d <strong>en</strong> gericht op e<strong>en</strong> fictieve, eeuwige achterwereld… om de doods-<br />
angst te bezwer<strong>en</strong>, maar dat spreekt vanzelf.<br />
Bleef het nu maar bij die (zelf-)voor-de-gek-houderij, maar helaas moet die ir-<br />
rationele, eeuwige achterwereld in de echte, eindige wereld met onderwerping<br />
aan minst<strong>en</strong>s zo irrationele gebod<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbod<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verdi<strong>en</strong>d.<br />
Waarmee we zijn aangekom<strong>en</strong> bij wat de grote drie mono’s hebb<strong>en</strong> aangericht<br />
<strong>en</strong> nog steeds aanricht<strong>en</strong>: allerlei inperking<strong>en</strong> van individuele ontplooiing, on-<br />
derdrukking - ook van de bloedigste soort - van vrijzinnig<strong>en</strong> <strong>en</strong> andersd<strong>en</strong>k<strong>en</strong>-<br />
d<strong>en</strong>, systematisch aankwek<strong>en</strong> van afkeer van het eig<strong>en</strong> lichaam <strong>en</strong> van seksu-
Rec<strong>en</strong>sies<br />
aliteit, vrouw<strong>en</strong>haat, goedprat<strong>en</strong> van oorlog, terrorisme <strong>en</strong> g<strong>en</strong>ocide. In alge-<br />
me<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> geformuleerd is het lijstje niet zo lang. Zou m<strong>en</strong> echter alle be-<br />
schrev<strong>en</strong>, individuele misdad<strong>en</strong> will<strong>en</strong> archiver<strong>en</strong>, dan zou zelfs e<strong>en</strong> voltooide<br />
tor<strong>en</strong> van Babel niet te klein zijn.<br />
Hinderpaal<br />
Het deconstruer<strong>en</strong> van Gods woord is in Nederland uitgevond<strong>en</strong>: Spinoza<br />
toonde aan dat de Bijbel e<strong>en</strong> bundel met e<strong>en</strong> lange wordingsgeschied<strong>en</strong>is van<br />
niet altijd met elkaar sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de, historische docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> is. Deze moe-<br />
t<strong>en</strong> in hun historische context word<strong>en</strong> bestudeerd in het besef van de wankel-<br />
moedigheid van de m<strong>en</strong>selijke auteurs, die - m<strong>en</strong>selijk <strong>en</strong> al te begrijpelijk! -<br />
als schrijver soms verkoz<strong>en</strong> liever hun wereldlijk heer naar de mond te prat<strong>en</strong><br />
dan hun hemelse. Zelfs de diepstgelovige heeft immers ge<strong>en</strong> haast met het<br />
ontmoet<strong>en</strong> van zijn maker.<br />
Om dezelfde red<strong>en</strong> is deconstructie van hun tekst<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> populaire bezigheid<br />
geword<strong>en</strong>. Toch eis<strong>en</strong> rede, gezond verstand <strong>en</strong> het strev<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> betere<br />
wereld dat. Voor e<strong>en</strong> grondig debat <strong>en</strong> democratische besluit<strong>en</strong> over funda-<br />
m<strong>en</strong>tele waard<strong>en</strong> <strong>en</strong> norm<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> de drie grote monotheïsm<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>orme hinderpaal, aldus Onfray. Niet alle<strong>en</strong> omdat zij feitelijk theocratische<br />
onderdrukkingsideologieën zijn, maar ook vanwege hun interne inconsist<strong>en</strong>-<br />
ties. Werd de ontvangst op de berg van het ‘Gij zult niet dod<strong>en</strong>’ niet onmiddel-<br />
lijk gevolgd door e<strong>en</strong> bloedbad aan de voet ervan in naam van de gebieder?<br />
Gods weg<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> ondoorgrondelijk zijn, zijn woord<strong>en</strong> zijn dat ev<strong>en</strong>zeer, om<br />
te beginn<strong>en</strong> vanwege hun vele teg<strong>en</strong>strijdighed<strong>en</strong>. Te verlang<strong>en</strong> dat aan die<br />
woord<strong>en</strong> waard<strong>en</strong> <strong>en</strong> norm<strong>en</strong> voor het ondermaanse moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ont-<br />
le<strong>en</strong>d, is vrag<strong>en</strong> om moeilijkhed<strong>en</strong>… <strong>en</strong> om brandstapels, pogroms, Shatila’s<br />
<strong>en</strong> 9/11’s.<br />
Die deconstructie is atheologisch omdat historische contextualisering <strong>en</strong> het<br />
blootlegg<strong>en</strong> van teg<strong>en</strong>strijdighed<strong>en</strong> de m<strong>en</strong>selijke (dat wil zegg<strong>en</strong>: niet-godde-<br />
lijke) oorsprong aantoont. Deconstructie is nog maar e<strong>en</strong> eerste stap van e<strong>en</strong><br />
atheologisch programma van neo-Verlichting dat Onfray zo verwoordt:<br />
‘De drie inaugurele opgav<strong>en</strong> voor de atheologie zijn deconstructie van<br />
de monotheïstische godsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, ontmythologisering van de joods-<br />
christelijke traditie - maar ook van de islam natuurlijk - <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s<br />
ontmanteling van de theocratie. Dan is er voldo<strong>en</strong>de materiaal om e<strong>en</strong><br />
nieuwe ethiek uit te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> in het West<strong>en</strong> de voorwaard<strong>en</strong> te schep-<br />
p<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> werkelijk postchristelijke moraal, waarin het lichaam op-<br />
houdt e<strong>en</strong> straf te zijn, de aarde e<strong>en</strong> tran<strong>en</strong>dal, het lev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ramp, het<br />
plezier e<strong>en</strong> zonde, vrouw<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vloek, intellig<strong>en</strong>tie verdacht <strong>en</strong> wellust<br />
e<strong>en</strong> hellestraf.’.<br />
Voer voor debat, lijkt me… <strong>en</strong> voer voor leerkracht<strong>en</strong>, van <strong>Maatschappij</strong>leer <strong>en</strong><br />
Filosofie in het bijzonder, maar met e<strong>en</strong> intellig<strong>en</strong>t ontwerpster aan het roer<br />
van onderwijs is ook de biologiedoc<strong>en</strong>t gewaarschuwd. ■<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
25
Mbo-studiedag in Tilburg<br />
Op 12 januari organiseerde Fontys<br />
Lerar<strong>en</strong>opleiding<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met de<br />
NVLM e<strong>en</strong> studiedag over de burger-<br />
schapscompet<strong>en</strong>ties in het mbo. De<br />
opkomst was overweldig<strong>en</strong>d groot.<br />
Er bleek veel behoefte aan duidelijk-<br />
heid <strong>en</strong> informatie over hoe aan de<br />
hand van het Brondocum<strong>en</strong>t Ler<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
Burgerschap de burgerschapscompe-<br />
t<strong>en</strong>ties in de verschill<strong>en</strong>de opleidin-<br />
g<strong>en</strong> e<strong>en</strong> plek moest<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>. In ver-<br />
slag<strong>en</strong> van de experim<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in de zo-<br />
g<strong>en</strong>aamde proeftuin<strong>en</strong> staat dat de<br />
ontwikkeling van de burgerschaps-<br />
compet<strong>en</strong>ties zorg<strong>en</strong> baart. Veel<br />
waardevols dreigt in snel tempo te<br />
verdwijn<strong>en</strong> uit de Regionale Oplei-<br />
dingsc<strong>en</strong>tra (ROC’s).<br />
Goed nieuws was dat de aanwezige<br />
beleidsmakers van het Procesmana-<br />
gem<strong>en</strong>t meldd<strong>en</strong> dat het Brondocu-<br />
m<strong>en</strong>t herschrev<strong>en</strong> gaat word<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat<br />
de methode van schering <strong>en</strong> inslag in<br />
de kwalificatiestructuur zal word<strong>en</strong><br />
losgelat<strong>en</strong>. Het kom<strong>en</strong>de half jaar zal<br />
cruciaal zijn om invloed uit te oefe-<br />
n<strong>en</strong> op de manier waarop de burger-<br />
schapscompet<strong>en</strong>ties hun beslag in<br />
het mbo zull<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>. Circa 20 do-<br />
c<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> zich opgegev<strong>en</strong> om in<br />
sam<strong>en</strong>werking met de Tilburgse lera-<br />
r<strong>en</strong>opleiding verdere zak<strong>en</strong> uit te wer-<br />
k<strong>en</strong>.<br />
Ontwikkeling<strong>en</strong> in het vmbo<br />
Vanuit de C<strong>en</strong>trale Exam<strong>en</strong>commis-<br />
sie Vaststelling Opgav<strong>en</strong> (CEVO)<br />
kwam in december de vraag om kan-<br />
26 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
didat<strong>en</strong> te lever<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> commis-<br />
sie die de vmbo-eindterm<strong>en</strong> gaat glo-<br />
baliser<strong>en</strong> (zoals in 2005 ook in vmbo-<br />
havo/vwo heeft plaatsgevond<strong>en</strong>) <strong>en</strong><br />
nog e<strong>en</strong>s kritisch teg<strong>en</strong> het licht gaat<br />
houd<strong>en</strong> (e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde syllabus-<br />
commissie). Verder heeft het NVLM-<br />
bestuur e<strong>en</strong> A4-tje met aandachts-<br />
punt<strong>en</strong> voor zog<strong>en</strong>aamd klein onder-<br />
houd aan de eindterm<strong>en</strong> van het<br />
vmbo naar de CEVO gestuurd.<br />
Ontwikkeling<strong>en</strong> in havo/vwo<br />
Het kom<strong>en</strong>de half jaar is ook cruciaal<br />
voor de vormgeving van de Tweede<br />
Fase op de schol<strong>en</strong> vanaf augustus<br />
2007. Waar moet u aan d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> bij de<br />
voorbereiding op 2007?<br />
- Aanbod vakk<strong>en</strong> vanaf augustus 2007<br />
Elke school moet <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
(was <strong>Maatschappij</strong>leer 1) aanbied<strong>en</strong>.<br />
<strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> (was<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2) wordt e<strong>en</strong> keuze-<br />
profielvak in beide maatschappijpro-<br />
fiel<strong>en</strong>! Dit is het mom<strong>en</strong>t om bij de<br />
schoolleiding op de invoering van dit<br />
vak aan te dring<strong>en</strong>. Bij de secretaris<br />
van de NVLM kunn<strong>en</strong> led<strong>en</strong> e<strong>en</strong> noti-<br />
tie voor e<strong>en</strong> succesvolle invoerings-<br />
strategie opvrag<strong>en</strong>.<br />
- Aantal lesur<strong>en</strong> vanaf augustus 2007<br />
Bij <strong>Maatschappij</strong>leer op havo gaan er<br />
40 studielastur<strong>en</strong> (slu) af, bij Maat-<br />
schappijleer op vwo verandert er<br />
niets. Op havo <strong>en</strong> vwo wordt de stu-<br />
dielast 120 slu. Bij <strong>Maatschappij</strong>we-<br />
t<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> er 120 slu bij<br />
voor havo (wordt 320 slu) <strong>en</strong> 80 slu<br />
voor vwo (wordt 440 slu).<br />
Bij de secretaris kunn<strong>en</strong> led<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
docum<strong>en</strong>t krijg<strong>en</strong> waarmee u kunt<br />
uitrek<strong>en</strong><strong>en</strong> hoeveel lesur<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong><br />
bepaald aantal slu acceptabel zijn.<br />
- Inhoud vakk<strong>en</strong> vanaf 2007<br />
Het maatschappijleerprogramma<br />
wordt heel anders. Zie voor e<strong>en</strong> con-<br />
cept van het programma de internet-<br />
pagina van het Stichting Leerplan<br />
Ontwikkeling (SLO) ( www.slo.nl).<br />
Het maatschappijwet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>-<br />
programma verandert slechts op e<strong>en</strong><br />
beperkt aantal punt<strong>en</strong>. De eindter-<br />
m<strong>en</strong> van <strong>Maatschappij</strong>leer 2 zijn ge-<br />
globaliseerd. Er bestaan uitwerking<strong>en</strong><br />
van deze geglobaliseerde eindter-<br />
m<strong>en</strong>, deze uitwerking<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> ver-<br />
dacht veel op de oude eindterm<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2. Voor domein<strong>en</strong><br />
die alle<strong>en</strong> in schoolexam<strong>en</strong>s voorko-<br />
m<strong>en</strong> vindt u die in de Handreiking<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer (SLO). Voor domei-<br />
n<strong>en</strong> die alle<strong>en</strong> in het CSE kom<strong>en</strong><br />
di<strong>en</strong>t u voor uitwerking<strong>en</strong> op CEVO-<br />
publicaties te wacht<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> geheel nieuw programma voor<br />
<strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> zal niet<br />
voor 2010 word<strong>en</strong> ingevoerd.<br />
Arthur Pormes<br />
NVLM-bestuur<br />
Arthur Pormes, voorzitter<br />
telefoon.: 0346-262888<br />
a.pormes@broklede.nl<br />
Co<strong>en</strong> Gelinck, secretaris<br />
Nieuwe Prins<strong>en</strong>gracht 78 II<br />
1018 VV Amsterdam<br />
telefoon.: 020-6866972<br />
co<strong>en</strong>@wxs.nl<br />
Tom Stroobach, p<strong>en</strong>ningmeester<br />
telefoon.: 0320-249481<br />
tstroobach@hotmail.com<br />
Erik Cardinaals<br />
erikcardinaals@freeler.nl<br />
Eric J<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
eric.j<strong>en</strong>s<strong>en</strong>@planet.nl<br />
Hans van Kruijsdijk<br />
h.vankruijsdijk@fontys.nl<br />
Ber<strong>en</strong>d-Jan Mulder<br />
b.j.mulder@efa.nl<br />
Rob van Otterdijk<br />
r.vanotterdijk@chello.nl<br />
Regula Rexwinkel<br />
rexraats@planet.nl<br />
Hans Teuniss<strong>en</strong><br />
hans_teuniss<strong>en</strong>@hotmail.com<br />
Marissa Witteve<strong>en</strong><br />
marissa@hetnet.nl<br />
Adviser<strong>en</strong>d voor de Tweede Fase<br />
Gerard Ruijs<br />
geruijs@planet.nl<br />
Girorek<strong>en</strong>ing NVLM: 1889654
Signalem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
Marx<br />
Marx, zó gelez<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> bundel korte artikel<strong>en</strong><br />
over Karl Marx, Friedrich Engels <strong>en</strong> het<br />
marxisme. Dit boek bespreekt diverse onderwerp<strong>en</strong><br />
aan de hand van Marx’ oorspronkelijk<br />
werk. De bundel bevat uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de sociale<br />
<strong>en</strong> politiek-filosofische artikel<strong>en</strong>. Sommige betreff<strong>en</strong><br />
reflecties over actuele sociaal-economische<br />
<strong>en</strong> politieke onderwerp<strong>en</strong>. Andere<br />
thema’s zijn historisch <strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hoe Marx<br />
de gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> van zijn tijd analyseert.<br />
Daarnaast kom<strong>en</strong> zak<strong>en</strong> aan de orde die m<strong>en</strong><br />
in weinig boek<strong>en</strong> over Marx <strong>en</strong> Engels zal vind<strong>en</strong>.<br />
Marx schreef over de doodstraf <strong>en</strong> Engels<br />
over de export van Duitse alcohol van slechte<br />
kwaliteit. Zelfs het vraagstuk van ontbossing<br />
kan m<strong>en</strong> in het werk van Marx <strong>en</strong> Engels aantreff<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> rode draad in Marx, zó gelez<strong>en</strong> is<br />
de dialectische filosofie. De lezer zal aan de<br />
hand van de actuele <strong>en</strong> historische onderwerp<strong>en</strong><br />
meer vertrouwd rak<strong>en</strong> met deze d<strong>en</strong>kwijze<br />
<strong>en</strong> methode. Marx, zó gelez<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> uitgave<br />
van Uitgeverij DAMON <strong>en</strong> kost 16,90. Voor<br />
meer informatie: www.damon.nl.<br />
Stemwijzer Geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong><br />
Ongeveer vijftig geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> bij de geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong><br />
van 7 maart <strong>2006</strong> de<br />
StemWijzer inzett<strong>en</strong>. Alle grote sted<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong><br />
daarbij, ti<strong>en</strong> van de twaalf provinciehoofdsted<strong>en</strong>,<br />
maar ook middelgrote <strong>en</strong> kleinere geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
in Dr<strong>en</strong>the <strong>en</strong> Brabant. Daarnaast<br />
zull<strong>en</strong> nog e<strong>en</strong>s ti<strong>en</strong> Amsterdamse stadsdel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vijf Rotterdamse deelgeme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> de Stem-<br />
Wijzer gebruik<strong>en</strong>. Voor de verkiezing<strong>en</strong> in het<br />
waterschap Zeeuwse Eiland<strong>en</strong>, die ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />
op 7 maart <strong>2006</strong> plaatsvind<strong>en</strong>, wordt e<strong>en</strong> speciale<br />
StemWijzer ontwikkeld.<br />
In overleg met de politieke partij<strong>en</strong> van de deelnem<strong>en</strong>de<br />
geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn thema’s voor de<br />
StemWijzer b<strong>en</strong>oemd. Ook kreg<strong>en</strong> de partij<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> groslijst met stelling<strong>en</strong> voorgelegd <strong>en</strong> is op<br />
basis van de antwoord<strong>en</strong> e<strong>en</strong> definitieve lijst<br />
van circa 25 stelling<strong>en</strong> vastgesteld.<br />
De StemWijzers Geme<strong>en</strong>teraadsverkiezing<strong>en</strong><br />
zijn te vind<strong>en</strong> via de internetpagina van het<br />
Instituut voor Publiek <strong>en</strong> <strong>Politiek</strong> (IPP):<br />
www.publiek-politiek.nl.<br />
Per Expresse<br />
Per Expresse is e<strong>en</strong> leskrant <strong>en</strong> verschijnt vier<br />
keer per jaar. Elke editie behandelt e<strong>en</strong> actuele<br />
gebeurt<strong>en</strong>is in het wereldnieuws. De leskrant<br />
bestaat uit e<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>deel (handleiding met<br />
lessuggesties, werkvorm<strong>en</strong>, tips <strong>en</strong> informatie)<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong>deel (kopieerbare werkblad<strong>en</strong>).<br />
Nieuws is snel, Per Expresse ook. De handleiding<br />
<strong>en</strong> werkblad<strong>en</strong> zijn gekoppeld met de internetpagina<br />
van het C<strong>en</strong>trum voor Mondiaal<br />
Onderwijs (CMO) www.cmo.nl, waar de actualiteit<br />
wordt uitgediept <strong>en</strong> waar u extra lessuggesties<br />
vind. U kunt exemplar<strong>en</strong> van Per Expresse<br />
download<strong>en</strong> via internetpagina<br />
www.cmo.nl.<br />
Per Expresse is ook los verkrijgbaar <strong>en</strong> in de<br />
vorm van e<strong>en</strong> abonnem<strong>en</strong>t. De prijs is 3,50.<br />
Bij e<strong>en</strong> abonnem<strong>en</strong>t krijgt u het nulnummer<br />
(‘Hoe om te gaan met nieuws in de klas’) gratis.<br />
De Derde Kamer<br />
Op zaterdag 25 februari aanstaande word<strong>en</strong><br />
de nieuwe led<strong>en</strong> van de Derde Kamer geïnstalleerd.<br />
De Derde Kamer is e<strong>en</strong> parlem<strong>en</strong>t waar<br />
120 Nederlanders <strong>en</strong> 30 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit ontwikkelingsland<strong>en</strong><br />
aan meedo<strong>en</strong>. Zij hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> uitgesprok<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>ing over internationale sam<strong>en</strong>werking.<br />
Sam<strong>en</strong> bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> ze voorstell<strong>en</strong> om<br />
het beleid voor internationale sam<strong>en</strong>werking te<br />
verbeter<strong>en</strong> <strong>en</strong> debatter<strong>en</strong> ze met politici uit de<br />
Tweede Kamer. Ook sprek<strong>en</strong> ze in hun eig<strong>en</strong><br />
stad of dorp met bewoners over hun voorstell<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> hun ervaring<strong>en</strong> in De Derde Kamer <strong>en</strong><br />
gev<strong>en</strong> ze interviews aan de regionale <strong>en</strong> lokale<br />
pers.<br />
De dertig led<strong>en</strong> uit ontwikkelingsland<strong>en</strong> zijn<br />
volwaardige led<strong>en</strong> van De Derde Kamer <strong>en</strong><br />
functioner<strong>en</strong> tev<strong>en</strong>s als adviseur <strong>en</strong> klankbord<br />
voor de Nederlandse led<strong>en</strong>. Zo toetst De<br />
Derde Kamer haar ideeën aan hetge<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
uit ontwikkelingsland<strong>en</strong> zelf belangrijk vind<strong>en</strong>.<br />
Alle Derde-Kamerled<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> aan t<strong>en</strong>minste<br />
e<strong>en</strong> voorstel over ontwikkelingssam<strong>en</strong>werking.<br />
De voorstell<strong>en</strong> gaan over Nederlands ontwikkelingsbeleid.<br />
De mill<strong>en</strong>niumdoel<strong>en</strong> van de<br />
Ver<strong>en</strong>igde Naties zijn het kader waarbinn<strong>en</strong> De<br />
Derde Kamer werkt.<br />
Daarnaast organiser<strong>en</strong> alle Derde-Kamerled<strong>en</strong><br />
in hun eig<strong>en</strong> omgeving e<strong>en</strong> bije<strong>en</strong>komst over<br />
ontwikkelingssam<strong>en</strong>werking. Zo kunn<strong>en</strong> ze<br />
hun voorstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> ideeën toets<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong><br />
netwerk bij het werk van De Derde Kamer<br />
betrekk<strong>en</strong>.<br />
De Derde Kamer heeft twee doel<strong>en</strong>. T<strong>en</strong> eerste<br />
mak<strong>en</strong> de led<strong>en</strong> sprankel<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vernieuw<strong>en</strong>de<br />
voorstell<strong>en</strong> op het gebied van internationale<br />
sam<strong>en</strong>werking. Die voorstell<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
aan overheid, politiek <strong>en</strong> bedrijfslev<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>.<br />
T<strong>en</strong> tweede wil De Derde Kamer iedere<strong>en</strong><br />
bij ontwikkelingssam<strong>en</strong>werking betrekk<strong>en</strong>.<br />
Het is belangrijk dat Nederlanders word<strong>en</strong><br />
geïnformeerd <strong>en</strong> zich e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing over internationale<br />
sam<strong>en</strong>werking vorm<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> zo kan<br />
het brede draagvlak voor ontwikkelingssam<strong>en</strong>werking<br />
in stand word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong>. De Derde<br />
Kamer vormt dus eig<strong>en</strong>lijk e<strong>en</strong> brug tuss<strong>en</strong><br />
burger <strong>en</strong> bestuur, e<strong>en</strong> doorgeefluik van<br />
ideeën <strong>en</strong> e<strong>en</strong> platform voor wereldburgers.<br />
De installatiebije<strong>en</strong>komst is toegankelijk voor<br />
publiek. Voor meer informatie: www.dederdekamer.org.<br />
Het volg<strong>en</strong>de nummer van<br />
<strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong><br />
verschijnt op 20 maart.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • FEBRUARI <strong>2006</strong><br />
27
( advert<strong>en</strong>tie)<br />
Vrede <strong>en</strong> veiligheid in<br />
het Midd<strong>en</strong>-Oost<strong>en</strong>:<br />
onvermog<strong>en</strong> <strong>en</strong> onmacht?<br />
Atlantische Onderwijsconfer<strong>en</strong>tie<br />
donderdag 16 februari <strong>2006</strong><br />
Muziekc<strong>en</strong>trum Vred<strong>en</strong>burg, Utrecht<br />
Bestemd voor doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> geschied<strong>en</strong>is,<br />
aardrijkskunde <strong>en</strong> maatschappijleer<br />
uit de bov<strong>en</strong>bouw van het voortgezet onderwijs<br />
Ocht<strong>en</strong>dprogamma<br />
Lezing<strong>en</strong> over<br />
• De westerse perceptie van de islam in het Midd<strong>en</strong>-Oost<strong>en</strong> (Joris Luy<strong>en</strong>dijk)<br />
• De islam <strong>en</strong> democratie in het Midd<strong>en</strong>-Oost<strong>en</strong> (Maurits Berger)<br />
• De NAVO <strong>en</strong> het Midd<strong>en</strong>-Oost<strong>en</strong> (Eric Povel)<br />
• De EU <strong>en</strong> het Midd<strong>en</strong>-Oost<strong>en</strong> (Sv<strong>en</strong> Biscop)<br />
Het ocht<strong>en</strong>dgedeelte wordt afgeslot<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong> column (Yasmine Allas)<br />
Middagprogramma<br />
Didactische verdieping van het thema in sam<strong>en</strong>werking<br />
met Instituut Beeld <strong>en</strong> Geluid<br />
Voor meer informatie <strong>en</strong> inschrijving:<br />
Atlantische Commissie<br />
070-363 94 95<br />
atlcom@xs4all.nl<br />
www.atlantischecommissie.nl<br />
• UITNODIGING•<br />
'wie k<strong>en</strong>t 'n ander'<br />
Of: hoe anders mag de ander zijn?<br />
• De werkconfer<strong>en</strong>tie over beeldvorming <strong>en</strong> vooroordel<strong>en</strong> •<br />
Met concrete handvatt<strong>en</strong> <strong>en</strong> voorbeeld<strong>en</strong> voor in de klas <strong>en</strong> op school.<br />
COS Noord-Holland is het regionale c<strong>en</strong>trum voor internationale sam<strong>en</strong>werking.<br />
COS organiseert 'wie k<strong>en</strong>t 'n ander' vanuit haar expertise op het gebied van<br />
wereldburgerschap. Mom<strong>en</strong>teel ontwikkel<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> praktische 'toolkit' over<br />
beeldvorming <strong>en</strong> vooroordel<strong>en</strong> voor het onderwijs. Sam<strong>en</strong> met leerling<strong>en</strong> die deel<br />
hebb<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> aan het uitwisselingsproject 'week<strong>en</strong>d 'n ander' pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> we<br />
deze methodiek <strong>en</strong> vele andere op de confer<strong>en</strong>tie <strong>en</strong> op schol<strong>en</strong>.<br />
• Dinsdag 21 maart <strong>2006</strong>, 14.00 uur, kost<strong>en</strong>: 15 euro •<br />
voor meer informatie: www.cosnoordholland.nl of 072-5202517<br />
<strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong><br />
is e<strong>en</strong> uitgave van Het Instituut voor Publiek<br />
<strong>en</strong> <strong>Politiek</strong>. Hierin zijn tev<strong>en</strong>s opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
de mededeling<strong>en</strong> van de NVLM. De redactieled<strong>en</strong><br />
zijn in hun journalistieke werkzaamhed<strong>en</strong><br />
onafhankelijk.<br />
Redactie<br />
Wolter Blankert, Radboud Burgsma, Harold<br />
Drost, Co<strong>en</strong> Gelinck, Iris Gerdez, Hans van<br />
der Heijde (hoofdred.), Lieke Meijs, Gerard<br />
van Rossum, Matthijs van Waver<strong>en</strong>, Jeff<br />
Peck (correspond<strong>en</strong>t New York, VS).<br />
Eindredactie<br />
Maart<strong>en</strong> Cras<br />
Vormgeving<br />
Addy de Meester<br />
Omslagfoto<br />
Peter Hilz/Hollandse Hoogte<br />
Druk<br />
Drukkerij Haasbeek<br />
Uitgever<br />
Instituut voor Publiek <strong>en</strong> <strong>Politiek</strong>,<br />
Prins<strong>en</strong>gracht 911-915<br />
1017 KD Amsterdam<br />
telefoon 020 521 76 00<br />
e-mail: uitgeverij@publiek-politiek.nl<br />
Redactiesecretariaat<br />
Instituut voor Publiek <strong>en</strong> <strong>Politiek</strong><br />
Prins<strong>en</strong>gracht 911-915<br />
1017 KD Amsterdam<br />
telefoon 020 521 76 00<br />
e-mail info@publiek-politiek.nl<br />
(bij onderwerp vermeld<strong>en</strong> t.a.v. redactie<br />
M&P)<br />
Abonnem<strong>en</strong>tsprijs M & P<br />
40,75 per jaar, Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> 35,30, schol<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> instelling<strong>en</strong> 44,90. M & P verschijnt<br />
acht keer per jaar. Losse nummers<br />
5,40 (exclusief verz<strong>en</strong>dkost<strong>en</strong>).<br />
Nieuwe abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
Abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> op elk gew<strong>en</strong>st tijdstip<br />
ingaan na ontvangst van het abonnem<strong>en</strong>tsgeld.<br />
Afhankelijk van de ingangsdatum<br />
wordt e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>redig gedeelte van de<br />
prijs van e<strong>en</strong> jaarabonnem<strong>en</strong>t in rek<strong>en</strong>ing<br />
gebracht. Abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook word<strong>en</strong><br />
aangegaan met terugwerk<strong>en</strong>de kracht.<br />
Dit is echter afhankelijk van de voorraad<br />
oude nummers. Aanmelding van nieuwe<br />
abonnees bij de uitgever.<br />
Beëindiging abonnem<strong>en</strong>t<br />
Opzegging schriftelijk tot 1 december van<br />
het lop<strong>en</strong>de abonnem<strong>en</strong>tsjaar.<br />
Auteursrecht<br />
Niets uit deze uitgave mag word<strong>en</strong> verm<strong>en</strong>igvuldigd<br />
zonder voorafgaande toestemming<br />
van de redactie met uitzondering van<br />
de tekst van het leerling<strong>en</strong>materiaal, indi<strong>en</strong><br />
dit geschiedt zonder winstoogmerk. In alle<br />
gevall<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t de bron duidelijk te word<strong>en</strong><br />
vermeld.<br />
Advert<strong>en</strong>ties<br />
Tariev<strong>en</strong> op aanvraag verkrijgbaar bij de uitgever,<br />
telefoon 020 5217600.<br />
Kopij <strong>en</strong> mededeling<strong>en</strong><br />
Bijdrag<strong>en</strong> op diskette of per e-mail naar het<br />
redactiesecretariaat.<br />
ISSN 1566-1555
( advert<strong>en</strong>tie)<br />
De C<strong>en</strong>trale Exam<strong>en</strong>commissie<br />
Vaststelling Opgav<strong>en</strong> vwo, havo, vmbo (CEVO)<br />
vraagt met ingang van 1 augustus <strong>2006</strong>:<br />
V o o r z it t e r v a k s e c t ie M a a t s c h a p p ijle e r v m b o<br />
Tak<strong>en</strong><br />
- goedkeur<strong>en</strong> van de constructie-opdracht aan de Citogroep;<br />
- vaststell<strong>en</strong> van de opgav<strong>en</strong> van de c<strong>en</strong>trale exam<strong>en</strong>s <strong>Maatschappij</strong>leer vmbo;<br />
- adviser<strong>en</strong> over examinering <strong>en</strong> normering;<br />
- leidinggev<strong>en</strong> aan de vaksectie.<br />
Vereist<br />
- deskundig op het vakgebied;<br />
- k<strong>en</strong>t het onderwijs waarin het exam<strong>en</strong> wordt afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>;<br />
- niet betrokk<strong>en</strong> bij leerboek<strong>en</strong> <strong>en</strong> ook anderszins onafhankelijk.<br />
Positie<br />
leidinggev<strong>en</strong>de positie in het mbo, of vwo/havo dan wel doc<strong>en</strong>t in het hoger onderwijs.<br />
Rechtspositie <strong>en</strong> honorering<br />
voorzitters van vaksecties blijv<strong>en</strong> bij hun huidige werkgever in di<strong>en</strong>st <strong>en</strong> word<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> deel van<br />
hun weektaak ter beschikking van de CEVO gesteld. De CEVO vergoedt de daarmee overe<strong>en</strong>kom<strong>en</strong>de<br />
loonkost<strong>en</strong>. De vrijstelling bedraagt ca 1/7 van de volledige weektaak.<br />
Algem<strong>en</strong>e informatie<br />
De CEVO stelt, onder de verantwoordelijkheid van de Minister, in vwo/havo <strong>en</strong> vmbo de opgav<strong>en</strong> voor<br />
de c<strong>en</strong>trale exam<strong>en</strong>s vast. E<strong>en</strong> vaksectie vwo/havo bestaat uit drie led<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> onafhankelijke voorzitter<br />
<strong>en</strong> twee lerar<strong>en</strong>, voorgedrag<strong>en</strong> door onderwijsorganisaties.<br />
De exam<strong>en</strong>s word<strong>en</strong> geproduceerd door de Citogroep.<br />
Inlichting<strong>en</strong><br />
kan m<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> bij het hoofd van de afdeling vmbo-avo van de CEVO, dhr. M. Meliss<strong>en</strong>,<br />
of bij het secretariaat, telefoon 030-2840700, e-mail: info@cevo.nl.<br />
Sollicitaties<br />
Sollicitaties vóór 15 maart a.s. richt<strong>en</strong> aan de CEVO, ter att<strong>en</strong>tie van dhr. M. Meliss<strong>en</strong>,<br />
Postbus 8128, 3503 RC Utrecht.<br />
Wie de aandacht wil vestig<strong>en</strong> op geschikte kandidat<strong>en</strong> kan dat op e<strong>en</strong> van bov<strong>en</strong>staande<br />
adress<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
29
( advert<strong>en</strong>tie)