9 Verdachten en daders - Nationaal Rapporteur Mensenhandel en ...
9 Verdachten en daders - Nationaal Rapporteur Mensenhandel en ...
9 Verdachten en daders - Nationaal Rapporteur Mensenhandel en ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
9.1 Inleiding<br />
9<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Dit hoofdstuk bevat gegev<strong>en</strong>s over verdacht<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel - person<strong>en</strong> wier m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelstrafzaak<br />
is ingeschrev<strong>en</strong> bij het OM - én over in eerste aanleg voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
veroordeelde <strong>daders</strong>. Allereerst is ingegaan op data afkomstig van het OM, betreff<strong>en</strong>de leeftijd,<br />
land van herkomst <strong>en</strong> sekse van <strong>daders</strong> over e<strong>en</strong> periode van 2003 tot <strong>en</strong> met 2007 (§9.2).<br />
In de hierop volg<strong>en</strong>de paragraaf (§9.3) zijn <strong>en</strong>kele resultat<strong>en</strong> uit het BNRM-jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek<br />
over 2007 opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Naast deze cijfermatige gegev<strong>en</strong>s is in §9.4 de werkwijze<br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>. In §9.5 is in dit kader specifiek aandacht besteed aan de<br />
Nigeriaanse methode, waarbij tev<strong>en</strong>s de Koolviszaak ter sprake komt.<br />
Niet alle paragraf<strong>en</strong> van dit hoofdstuk hebb<strong>en</strong> betrekking op dezelfde vorm<strong>en</strong> van uitbuiting.<br />
Zo gaan de cijfermatige gegev<strong>en</strong>s uit het jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek in Hoofdstuk 11<br />
alle<strong>en</strong> over gevall<strong>en</strong> van seksuele uitbuiting. Ook §§9.4 <strong>en</strong> 9.5 gaan voornamelijk over de<br />
werkwijze van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> gericht op seksuele uitbuiting. De gegev<strong>en</strong>s van OM-data<br />
omvatt<strong>en</strong> echter informatie over zowel gevall<strong>en</strong> van seksuele uitbuiting, als uitbuiting buit<strong>en</strong><br />
de seksindustrie (overige uitbuiting).<br />
Omdat gedetailleerde gegev<strong>en</strong>s voor het jaar 2008 om praktische red<strong>en</strong><strong>en</strong> niet beschikbaar<br />
zijn 1 , is in Tabel 9.1 e<strong>en</strong> overzicht van <strong>en</strong>kele kerngegev<strong>en</strong>s van 2008 opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, aangevuld<br />
met gegev<strong>en</strong>s uit voorgaande jar<strong>en</strong>. De aantall<strong>en</strong> <strong>en</strong> perc<strong>en</strong>tages uit Tabel 9.1 verschill<strong>en</strong> licht<br />
van de gegev<strong>en</strong>s uit de overige tabell<strong>en</strong> van dit hoofdstuk. Voor zover de informatie uit de<br />
andere tabell<strong>en</strong> ook afkomstig is van OM-data is dit verschil met name te verklar<strong>en</strong> door het<br />
dynamische karakter van het OM-data gegev<strong>en</strong>sbestand <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de peildata voor Tabel<br />
9.1 <strong>en</strong> de overige tabell<strong>en</strong> van §9.2. Belangrijkste verklaring voor de verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s<br />
van OM-data <strong>en</strong> het BNRM-jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek in Hoofdstuk 11, is het verschil<br />
in selectiecriteria dat t<strong>en</strong> grondslag ligt aan de analyses.<br />
Ondanks dat de gegev<strong>en</strong>s gezam<strong>en</strong>lijk in Tabel 9.1 zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, betreft het ge<strong>en</strong> cohortanalyse.<br />
Uit Tabel 9.1 blijkt dat het aantal veroordeling<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel gesteg<strong>en</strong> is (van 73 naar 79<br />
veroordeling<strong>en</strong>), ondanks dat het aantal ingeschrev<strong>en</strong> zak<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in 2008 lager lag<br />
dan het (record)aantal in 2007 (215 in vergelijking met 281). Proc<strong>en</strong>tueel gezi<strong>en</strong>, t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong><br />
1 Zodra deze gegev<strong>en</strong>s wel beschikbaar zijn, zull<strong>en</strong> uitgebreidere gegev<strong>en</strong>s over 2008 word<strong>en</strong> gepubliceerd op<br />
de BNRM-website.<br />
361
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
van het aantal door het OM ingeschrev<strong>en</strong> zak<strong>en</strong>, zijn de veroordeling<strong>en</strong> voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
in 2008 (37%) t<strong>en</strong> opzichte van 2007 (26%) met 11% gesteg<strong>en</strong>.<br />
2 3<br />
Tabel 9.1 Kerngegev<strong>en</strong>s verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeeld<strong>en</strong><br />
362<br />
Ingeschrev<strong>en</strong> strafzak<strong>en</strong><br />
Aantal strafzak<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel ingeschrev<strong>en</strong><br />
door OM<br />
2004 2005 2006 2007 2008<br />
N N N N N<br />
220 138 199 2 281 3 215<br />
– met minderjarige verdachte<br />
4 4 11 7 12<br />
Veroordeling<strong>en</strong> in eerste aanleg<br />
Aantal veroordeling<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in eerste<br />
aanleg<br />
116 84 70 73 79<br />
– met minderjarige veroordeelde<br />
2 1 4 3 5<br />
Het aantal minderjarige verdacht<strong>en</strong> is in 2008 hoger dan in de voorgaande jar<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als<br />
het aantal minderjarige veroordeelde <strong>daders</strong> (respectievelijk twaalf <strong>en</strong> vijf minderjarige person<strong>en</strong>).<br />
Deze stijging t<strong>en</strong> opzichte van 2007 moet in de gat<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Wanneer<br />
blijkt dat het stijg<strong>en</strong>de aantal minderjarige verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeeld<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> tr<strong>en</strong>d gezi<strong>en</strong><br />
moet word<strong>en</strong>, is wellicht e<strong>en</strong> andere prev<strong>en</strong>tieve aanpak gew<strong>en</strong>st.<br />
9.2 Gegev<strong>en</strong>s uit OM-data<br />
Deze paragraaf geeft cijfermatige gegev<strong>en</strong>s over bepaalde k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> (leeftijd, sekse <strong>en</strong> land<br />
van herkomst) van verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeelde <strong>daders</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. De gegev<strong>en</strong>s in de<br />
tabell<strong>en</strong> zijn afkomstig van OM-data <strong>en</strong> omvatt<strong>en</strong> zowel gevall<strong>en</strong> van seksuele uitbuiting, als<br />
gevall<strong>en</strong> van overige uitbuiting.<br />
9.2.1 Leeftijd<br />
Leeftijd verdacht<strong>en</strong><br />
Tabel 9.2 geeft e<strong>en</strong> overzicht van de leeftijd<strong>en</strong> van de bij het OM geregistreerde verdacht<strong>en</strong>,<br />
verdeeld in leeftijdscategorieën.<br />
2 Dit zijn twee zak<strong>en</strong> minder dan vermeld in NRM6. Het gaat om twee in 2005 gepleegde <strong>en</strong> oorspronkelijk<br />
wel, maar later niet meer als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel geregistreerde feit<strong>en</strong>.<br />
3 Dit cijfer wijkt af van de andere tabell<strong>en</strong> in dit hoofdstuk. Dit heeft waarschijnlijk te mak<strong>en</strong> met correcties in<br />
OM-data tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de peildata. Tabel 9.1 bevat gegev<strong>en</strong>s van rec<strong>en</strong>tere datum.
4 5 6 7<br />
Tabel 9.2 Leeftijd verdacht<strong>en</strong>, per jaar van registratie<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Leeftijd 2003 2004 2005 2006 2007<br />
N % N % N % N % N %<br />
Jonger dan 18 jaar 7 4% 4 2% 4 3% 11 5% 7 2%<br />
18 t/m 25 jaar 29 19% 79 36% 58 42% 62 31% 110 40%<br />
26 t/m 30 jaar 29 19% 35 16% 23 17% 27 14% 54 20%<br />
31 t/m 40 jaar 60 38% 59 27% 21 15% 50 25% 58 21%<br />
41 t/m 50 jaar 19 12% 24 11% 20 14% 32 16% 37 13%<br />
51 t/m 60 jaar 8 5% 15 7% 10 7% 11 5% 8 3%<br />
61 t/m 70 jaar 3 2% 2 1% – – 3 1% – –<br />
71 jaar <strong>en</strong> ouder – – – – – – – – 5 2%<br />
nvt (rechtspersoon) 1 1% 1 0% – – 1 0% – –<br />
onbek<strong>en</strong>d – – 1 0% 2 1% 2 1% 1 0%<br />
Totaal 156 100% 220 100% 138 100% 4 199 5 100% 6 280 100% 7<br />
In ruim 80% van de in 2007 geregistreerde zak<strong>en</strong> lag de leeftijd van de verdacht<strong>en</strong> t<strong>en</strong> tijde<br />
van het eerste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelfeit 8 tuss<strong>en</strong> de 18 <strong>en</strong> 41 jaar. Hun gemiddelde leeftijd was 31 jaar 9<br />
<strong>en</strong> er war<strong>en</strong> zev<strong>en</strong> minderjarige verdacht<strong>en</strong> (2%), dat is minder dan in 2006.<br />
Bezi<strong>en</strong> over de periode 2003 tot <strong>en</strong> met 2007 ligt de gemiddelde leeftijd van de verdacht<strong>en</strong> op<br />
32 jaar 10 (de gemiddelde leeftijd van de mann<strong>en</strong> is in deze 32 jaar 11 <strong>en</strong> de gemiddelde leeftijd<br />
van de vrouw<strong>en</strong> 31 jaar 12 ).<br />
Leeftijd veroordeelde <strong>daders</strong><br />
Tabel 9.3 bevat vergelijkbare informatie, maar nu over de leeftijd (t<strong>en</strong> tijde van het delict) van<br />
de in de jar<strong>en</strong> 2003 tot <strong>en</strong> met 2007 voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in eerste aanleg veroordeelde <strong>daders</strong>.<br />
Daarbij is het van belang aan te tek<strong>en</strong><strong>en</strong> dat het jaar van inschrijving bij het OM niet altijd<br />
4 Dit is niet gelijk aan de som van de deelperc<strong>en</strong>tages in deze kolom. Dit komt doordat de deelperc<strong>en</strong>tages<br />
afgerond zijn op gehele perc<strong>en</strong>tages.<br />
5 Dit zijn twee zak<strong>en</strong> minder dan vermeld in de Zesde rapportage van de NRM. Het gaat om twee in 2005<br />
gepleegde <strong>en</strong> oorspronkelijk wel, maar nu niet meer als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel geregistreerde feit<strong>en</strong>.<br />
6 Dit is niet gelijk aan de som van de deelperc<strong>en</strong>tages in deze kolom. Dit komt doordat de deelperc<strong>en</strong>tages<br />
afgerond zijn op gehele perc<strong>en</strong>tages.<br />
7 Dit is niet gelijk aan de som van de deelperc<strong>en</strong>tages in deze kolom. Dit komt doordat de deelperc<strong>en</strong>tages<br />
afgerond zijn op gehele perc<strong>en</strong>tages.<br />
8 E<strong>en</strong>zelfde persoon kan van meerdere m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelfeit<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verdacht.<br />
9 Standaarddeviatie (voortaan SD)=13,5. Standaarddeviaties gev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beeld van de mate waarin de gegev<strong>en</strong>s<br />
(hier: de leeftijd<strong>en</strong>) waarover het gemiddelde is berek<strong>en</strong>d onderling verschill<strong>en</strong>. Hoe hoger de SD, hoe groter<br />
het verschil. Zie voor verdere uitleg Bijlage 3.<br />
10 SD=11,8.<br />
11 SD=11,5.<br />
12 SD=12,9.<br />
363
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
ook het jaar is waarin de rechter uitspraak doet. De overzicht<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong> per jaar om die<br />
red<strong>en</strong> dan ook niet (precies) dezelfde ingeschrev<strong>en</strong>, respectievelijk veroordeelde person<strong>en</strong>.<br />
13 14 15 16 17<br />
Tabel 9.3 Leeftijd van voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel veroordeelde <strong>daders</strong>, per jaar van veroordeling<br />
364<br />
Leeftijd 2003 2004 2005 2006 2007<br />
N % N % N % N % N %<br />
Jonger dan 18 jaar – – 2 2% 1 1% 4 6% 3 4%<br />
18 t/m 25 jaar 15 19% 35 30% 32 39% 29 38% 28 38%<br />
26 t/m 30 jaar 23 29% 19 16% 14 17% 11 17% 15 20%<br />
31 t/m 40 jaar 23 29% 40 34% 23 28% 17 28% 16 22%<br />
41 t/m 50 jaar 11 14% 12 10% 8 10% 5 10% 10 14%<br />
51 t/m 60 jaar 5 6% 6 5% 3 4% 2 4% 1 1%<br />
61 t/m 70 jaar 2 2% 2 2% – – 1 – – –<br />
onbek<strong>en</strong>d – – – – 1 1% 1 1% – –<br />
Totaal 79 100% 14 116 100% 15 82 100% 70 100% 16 73 100% 17<br />
Van de in 2007 voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel veroordeelde <strong>daders</strong> was, net als het voorgaande jaar, t<strong>en</strong><br />
tijde van het eerste m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelfeit ongeveer 80% tuss<strong>en</strong> 18 <strong>en</strong> 41 jaar. Hun gemiddelde<br />
leeftijd was 29 jaar 18 . In 2007 werd<strong>en</strong> drie <strong>daders</strong> (4%) veroordeeld die t<strong>en</strong> tijde van het delict<br />
minderjarig war<strong>en</strong>. 19 Bezi<strong>en</strong> over de totale periode (2003 tot <strong>en</strong> met 2007) was de gemiddelde<br />
leeftijd van de veroordeelde <strong>daders</strong> (t<strong>en</strong> tijde van het eerste gepleegde m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelfeit in<br />
de desbetreff<strong>en</strong>de strafzaak) 31 jaar 20 .<br />
13 Ook in deze rapportage zijn er weer kleine verschill<strong>en</strong> met in voorgaande rapportages vermelde aantall<strong>en</strong>,<br />
waarschijnlijk door correcties in OM-data na de voor de vorige rapportages gebruikte peildata. Omdat het<br />
om kleine verschill<strong>en</strong> gaat wordt hier verder niet op ingegaan.<br />
14 Dit is niet gelijk aan de som van de deelperc<strong>en</strong>tages in deze kolom. Dit komt doordat de deelperc<strong>en</strong>tages<br />
afgerond zijn op gehele perc<strong>en</strong>tages.<br />
15 Dit is niet gelijk aan de som van de deelperc<strong>en</strong>tages in deze kolom. Dit komt doordat de deelperc<strong>en</strong>tages<br />
afgerond zijn op gehele perc<strong>en</strong>tages.<br />
16 Dit is niet gelijk aan de som van de deelperc<strong>en</strong>tages in deze kolom. Dit komt doordat de deelperc<strong>en</strong>tages<br />
afgerond zijn op gehele perc<strong>en</strong>tages.<br />
17 Dit is niet gelijk aan de som van de deelperc<strong>en</strong>tages in deze kolom. Dit komt doordat de deelperc<strong>en</strong>tages<br />
afgerond zijn op gehele perc<strong>en</strong>tages.<br />
18 SD=8,8.<br />
19 Twee van h<strong>en</strong> war<strong>en</strong> ook op het mom<strong>en</strong>t van de uitspraak (in eerste aanleg) nog minderjarig.<br />
20 SD=10.
9.2.2 Land van herkomst<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Land van herkomst verdacht<strong>en</strong><br />
De verdacht<strong>en</strong> zijn, bezi<strong>en</strong> over de periode 2003 tot <strong>en</strong> met 2007, afkomstig uit 59 verschill<strong>en</strong>de<br />
land<strong>en</strong>. Per jaar zijn het in die periode 20 tot meer dan 30 verschill<strong>en</strong>de land<strong>en</strong>. Het jaar<br />
2007 spant op dit punt de kroon met verdacht<strong>en</strong> uit 35 verschill<strong>en</strong>de geboorteland<strong>en</strong>.<br />
Tabel 9.4 bevat per jaar e<strong>en</strong> rangorde van de vijf meest frequ<strong>en</strong>t voorkom<strong>en</strong>de geboorteland<strong>en</strong><br />
van verdacht<strong>en</strong>. 21 E<strong>en</strong> acc<strong>en</strong>t geeft aan dat het om e<strong>en</strong> gedeelde plaats in de rangorde gaat.<br />
Tabel 9.4 Rangorde geboorteland<strong>en</strong> verdacht<strong>en</strong>, per jaar van registratie<br />
Land 2003 2004 2005 2006 2007<br />
Rang Rang Rang Rang Rang<br />
Nederland 1 1 1 1 1<br />
Turkije 4 2 3 2 2<br />
Bulgarije 3 4 4’ 3<br />
Nigeria 4<br />
Roem<strong>en</strong>ië 2 3 4’ 3 5<br />
Marokko 5’ 2 4’<br />
Hongarije 4’<br />
Suriname 5’ 4’<br />
(vml.) Sovjet-Unie 5<br />
Albanië<br />
Het overzicht laat, ev<strong>en</strong>als voorgaande jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> eerste plaats voor Nederland als geboorteland<br />
zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> stabiele positie van Turkije <strong>en</strong> Roem<strong>en</strong>ië in de top vijf. Nigeria is in dit<br />
verband e<strong>en</strong> nieuwkomer.<br />
Tabel 9.5 bevat (in alfabetische volgorde) de belangrijkste land<strong>en</strong> van herkomst van de verdacht<strong>en</strong>.<br />
22 Zie Tabel B5 in Bijlage 4 voor e<strong>en</strong> compleet overzicht.<br />
Nederland is in 2007, ev<strong>en</strong>als in voorgaande jar<strong>en</strong>, het meest frequ<strong>en</strong>t voorkom<strong>en</strong>de geboorteland<br />
van bij het OM ingeschrev<strong>en</strong> verdacht<strong>en</strong>. 23 Daarnaast valt de to<strong>en</strong>ame op van het<br />
aantal <strong>en</strong> aandeel van uit Bulgarije, Nigeria, Turkije <strong>en</strong> de Nederlandse Antill<strong>en</strong> afkomstige<br />
verdacht<strong>en</strong>. Hoewel de eerdere Tabel 9.4 e<strong>en</strong> redelijk stabiele positie liet zi<strong>en</strong> van <strong>en</strong>kele lan-<br />
21 Bij de bepaling van de volgorde waarin de land<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd word<strong>en</strong>, is het meest rec<strong>en</strong>te jaar (2007) als uitgangspunt<br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
22 Criterium voor opname in deze tabel is dat in één van de jar<strong>en</strong> t<strong>en</strong> minste vijf, of in de gehele periode 2003<br />
tot <strong>en</strong> met 2007 t<strong>en</strong> minste ti<strong>en</strong> verdacht<strong>en</strong> afkomstig war<strong>en</strong> uit het desbetreff<strong>en</strong>de land.<br />
23 Op etnische achtergrond wordt niet geregistreerd.<br />
365
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
d<strong>en</strong> in de top vijf, zijn er jaarlijks toch ook opvall<strong>en</strong>de verschill<strong>en</strong> wat betreft frequ<strong>en</strong>tie van<br />
herkomstland<strong>en</strong>. Waar in de Zesde rapportage van de NRM bijvoorbeeld nog aangegev<strong>en</strong><br />
werd dat de betek<strong>en</strong>is van Albanië in dit opzicht voorbij leek te zijn <strong>en</strong> die van Nigeria leek<br />
te dal<strong>en</strong>, war<strong>en</strong> er in 2007 toch weer vijf verdacht<strong>en</strong> afkomstig uit Albanië <strong>en</strong> is het aantal <strong>en</strong><br />
aandeel Nigeriaanse verdacht<strong>en</strong> in 2007 fors gegroeid. 24<br />
25 26<br />
Tabel 9.5 Geboorteland<strong>en</strong> verdacht<strong>en</strong>, per jaar van registratie<br />
366<br />
Geboorteland 2003 2004 2005 2006 2007<br />
N N N N N<br />
Albanië 5 – – – 5<br />
(Bondsrepubliek) Duitsland 1 5 1 – 9<br />
Bulgarije 19 14 4 13 23<br />
Hongarije – – 6 1 2<br />
India – – – 7 1<br />
(vml.) Joegoslavië 3 3 4 6 1<br />
Marokko 3 9 17 13 12<br />
Nederland 46 91 54 74 25 95<br />
Nederlandse Antill<strong>en</strong> 2 7 3 4 12<br />
Nigeria 5 4 – 2 19<br />
Pol<strong>en</strong> – 3 3 3 7<br />
Roem<strong>en</strong>ië 22 23 6 14 15<br />
Sierra Leone 1 – – 1 5<br />
(vml.) Sovjet-Unie 11 8 2 7 1<br />
Suriname 10 9 6 11 12<br />
(vml.) Tsjecho-Slowakije – 2 5 3 1<br />
Turkije 16 24 15 18 29<br />
Onbek<strong>en</strong>d 2 2 – 1 5<br />
Overig 26 10 14 12 21 26<br />
Totaal 156 220 138 199 280<br />
24 Zie de bericht<strong>en</strong> over aanhouding<strong>en</strong> van Nigeriaanse verdacht<strong>en</strong> in m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelzak<strong>en</strong> eind 2007. Zie<br />
NRM6.<br />
25 De verdacht<strong>en</strong> van de - in e<strong>en</strong> eerdere voetnoot g<strong>en</strong>oemde - twee in 2005 gepleegde <strong>en</strong> eerder wel, maar nu<br />
niet meer als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel geregistreerde feit<strong>en</strong>, zijn in Nederland gebor<strong>en</strong>. Daarom is het aantal Nederlandse<br />
verdacht<strong>en</strong> in 2006 twee lager dan in NRM6 vermeld.<br />
26 In drie gevall<strong>en</strong> (één in 2003, één in 2004 <strong>en</strong> één in 2006) gaat het om rechtsperson<strong>en</strong>.
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Land van herkomst veroordeelde <strong>daders</strong><br />
Ging het voorgaande om de geboorteland<strong>en</strong> van de bij het OM ingeschrev<strong>en</strong> verdacht<strong>en</strong> van<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, Tabel 9.6 bevat per jaar e<strong>en</strong> rangord<strong>en</strong>ing van de vijf meest frequ<strong>en</strong>t voorkom<strong>en</strong>de<br />
geboorteland<strong>en</strong> van in de jar<strong>en</strong> 2003 tot <strong>en</strong> met 2007 voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel veroordeelde<br />
person<strong>en</strong>. 27<br />
Tabel 9.6 Rangorde geboorteland<strong>en</strong> veroordeelde <strong>daders</strong>, per jaar van veroordeling<br />
Land 2003 2004 2005 2006 2007<br />
Rang Rang Rang Rang Rang<br />
Nederland 1 1 1 1 1<br />
Hongarije 4’ 2<br />
Turkije 4 3 2 3’ 3<br />
Bulgarije 2 4 5 4’ 4’<br />
Suriname 5’ 3 4’<br />
(voormalig) Tsjecho-Slowakije 3’<br />
Marokko 5’ 2<br />
Roem<strong>en</strong>ië 4’ 2<br />
(vml.) Sovjet-Unie 5’ 4<br />
Albanië 3<br />
Het overzicht laat e<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>te eerste plaats voor Nederland als geboorteland zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
stabiele positie van Turkije <strong>en</strong> Bulgarije in de top vijf.<br />
In Tabel 9.7 kom<strong>en</strong> de meest frequ<strong>en</strong>t voorkom<strong>en</strong>de geboorteland<strong>en</strong> van voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
veroordeelde <strong>daders</strong> aan de orde. 28 Tabel B6 in Bijlage 4 bevat e<strong>en</strong> compleet overzicht.<br />
Nederland is in 2007, ev<strong>en</strong>als in voorgaande jar<strong>en</strong>, het meest frequ<strong>en</strong>t voorkom<strong>en</strong>de geboorteland<br />
van voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel veroordeelde <strong>daders</strong>. 29 Net als bij de ingeschrev<strong>en</strong> verdacht<strong>en</strong><br />
zijn er, ondanks de stabiele positie van <strong>en</strong>kele land<strong>en</strong> in de top vijf, jaarlijks opvall<strong>en</strong>de verschill<strong>en</strong><br />
wat betreft frequ<strong>en</strong>tie van herkomstland<strong>en</strong> van veroordeelde <strong>daders</strong>. Waar NRM6<br />
aangaf dat het aantal veroordeling<strong>en</strong> van Bulgar<strong>en</strong>, Roem<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> Turk<strong>en</strong> leek te dal<strong>en</strong>, is<br />
het aandeel van in 2007 veroordeelde uit Roem<strong>en</strong>ië afkomstige <strong>daders</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk (17%) <strong>en</strong><br />
gesteg<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van de twee voorgaande jar<strong>en</strong>.<br />
27 Bij de bepaling van de volgorde waarin de land<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd word<strong>en</strong>, is het meest rec<strong>en</strong>te jaar (2007) als uitgangspunt<br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> acc<strong>en</strong>t geeft weer aan dat het om e<strong>en</strong> gedeelde plaats gaat.<br />
28 Alle<strong>en</strong> de 15 geboorteland<strong>en</strong> die in deze jar<strong>en</strong> maar één keer voorkwam<strong>en</strong> zijn niet opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de tabel.<br />
Dat zijn: Soedan (2004), Colombia, Korea, de VS <strong>en</strong> Zaïre (in 2005), Angola, Ghana, Groot-Brittannië, Irak,<br />
Kaapverdië, Koeweit <strong>en</strong> Sierra Leone (2006) <strong>en</strong> Brazilië, Ivoorkust <strong>en</strong> Pakistan (2007).<br />
29 Op etnische achtergrond wordt overig<strong>en</strong>s niet geregistreerd.<br />
367
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
Tabel 9.7 Geboorteland<strong>en</strong> veroordeelde <strong>daders</strong>, per jaar van veroordeling<br />
368<br />
Geboorteland 2003 2004 2005 2006 2007<br />
N N N N N<br />
Albanië 9 2 – – –<br />
België 2 1 2 – –<br />
(Bondsrepubliek) Duitsland – 1 1 – –<br />
Bulgarije 15 11 4 4 4<br />
Griek<strong>en</strong>land 1 – – 1 –<br />
Hongarije – – 2 4 1<br />
India – – – – 2<br />
Indonesië 1 – 1 – –<br />
Iran – – 1 – 2<br />
(vml.) Joegoslavië – 1 – 1 2<br />
Litouw<strong>en</strong> – 1 – 1<br />
Marokko 2 7 3 13 2<br />
Nederland 26 37 36 21 24<br />
Nederlandse Antill<strong>en</strong> – 2 3 – 4<br />
Nigeria – 5 – – –<br />
Pol<strong>en</strong> 1 – – 1 2<br />
Roem<strong>en</strong>ië 7 18 3 3 13<br />
(vml.) Sovjet-Unie 5 7 5 – 1<br />
Suriname 1 7 8 1 4<br />
Thailand 1 1 – 1 –<br />
(vml.) Tsjecho-Slowakije – – – 6 3<br />
Turkije 7 14 9 6 5<br />
Land onbek<strong>en</strong>d 1 – – 1 –<br />
Overig – 1 4 7 3<br />
Totaal 79 116 82 70 73
9.2.3 Sekse<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Sekse verdacht<strong>en</strong><br />
De meeste verdacht<strong>en</strong> zijn mann<strong>en</strong>; in 2007 geldt dat voor 82% van de verdacht<strong>en</strong>. De 46 in<br />
dat jaar bij het OM ingeschrev<strong>en</strong> vrouwelijke verdacht<strong>en</strong> zijn afkomstig uit Nederland (13),<br />
Nigeria (acht), Bulgarije (zev<strong>en</strong>), Pol<strong>en</strong> (vier), Thailand (drie), Roem<strong>en</strong>ië (twee) <strong>en</strong> Frankrijk,<br />
Ghana, Kamero<strong>en</strong>, Marokko, Nederlandse Antill<strong>en</strong>, Somalië <strong>en</strong> Turkije (elk één). Bij<br />
twee vrouwelijke verdacht<strong>en</strong> is het land van herkomst niet bek<strong>en</strong>d.<br />
Er zijn op dit punt duidelijke verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de herkomstland<strong>en</strong>. Beperkt tot de in de<br />
Rangord<strong>en</strong>ingtabel 9.4 opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> belangrijke herkomstland<strong>en</strong> van verdacht<strong>en</strong> valt op dat<br />
er onder de Turkse verdacht<strong>en</strong> weinig vrouw<strong>en</strong> zijn (3%) <strong>en</strong> onder de Nigeriaanse <strong>en</strong> Bulgaarse<br />
verdacht<strong>en</strong> veel (42% respectievelijk 30%). Nederland <strong>en</strong> Roem<strong>en</strong>ië nem<strong>en</strong> wat dit<br />
betreft e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>positie in met 14% respectievelijk 13% vrouwelijke verdacht<strong>en</strong>.<br />
Sekse veroordeelde <strong>daders</strong><br />
Bezi<strong>en</strong> we de veroordeling<strong>en</strong> voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, dan blijkt dat in 2007 twaalf van de 73 -<br />
in eerste aanleg -veroordeeld<strong>en</strong> vrouw zijn, dat is 16%. 30 Deze twaalf vrouw<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> uit<br />
Nederland (vier), Roem<strong>en</strong>ië (drie), Brazilië, Hongarije, India, Litouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> (voormalig) Tsjecho-Slowakije<br />
(elk één).<br />
9.3 Gegev<strong>en</strong>s uit het BNRM-jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek<br />
Door BNRM is e<strong>en</strong> onderzoek naar de Nederlandse rechtspraak inzake uitbuiting in de<br />
seksindustrie uitgevoerd. Hierbij zijn onder meer alle vonniss<strong>en</strong> in eerste aanleg uit het jaar<br />
2007 kwantitatief geanalyseerd. In totaal gaat het in deze om 108 vonniss<strong>en</strong> verdeeld over<br />
65 verschill<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelzak<strong>en</strong>, waarbij minimaal één, maximaal zev<strong>en</strong> <strong>en</strong> in totaal<br />
108 verdacht<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> war<strong>en</strong>. In teg<strong>en</strong>stelling tot de data afkomstig van het OM betreft<br />
het hier alle<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelzak<strong>en</strong> in relatie tot seksuele uitbuiting <strong>en</strong> zijn in dit onderzoek<br />
de overige uitbuitingszak<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>. 31 Deze paragraaf geeft e<strong>en</strong> aantal<br />
beschrijv<strong>en</strong>de resultat<strong>en</strong> die betrekking hebb<strong>en</strong> op de verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeelde <strong>daders</strong><br />
uit vonniss<strong>en</strong> die onderzocht zijn in het kader van dit jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek over het<br />
jaar 2007.<br />
30 Van één veroordeelde is de sekse niet bek<strong>en</strong>d. Het aantal veroordeling<strong>en</strong> van vrouw<strong>en</strong> voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
bedraagt: in 2003 13 (16%), in 2004 21 (18%), in 2005 ti<strong>en</strong> (12%), in 2006 13 (19%).<br />
31 Voor de methodologische verantwoording van dit onderzoek <strong>en</strong> e<strong>en</strong> verdere verklaring voor de (minimale)<br />
verschill<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de cijfers van dit onderzoek <strong>en</strong> de cijfers van het OM, zie §11.2 <strong>en</strong> Bijlage 2 voor de onderzoeksverantwoording.<br />
Zie voor het jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek naar overige uitbuitingszak<strong>en</strong> §12.6.<br />
369
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
9.3.1 Persoonlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
Voor e<strong>en</strong> korte beschrijving van de onderzochte verdacht<strong>en</strong> 32 - <strong>en</strong> veroordeelde dadergroep 33<br />
is in Tabel 9.8 e<strong>en</strong> aantal persoonlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> weergegev<strong>en</strong>.<br />
34 35<br />
Tabel 9.8 Persoonlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
370<br />
Sekse<br />
Leeftijd<br />
Geboorteland<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> 34 Veroordeelde <strong>daders</strong> 35<br />
N % N %<br />
Mannelijk 93 86% 62 84%<br />
Vrouwelijk 15 14% 12 16%<br />
Minderjarig 2 2% 1 1%<br />
Meerderjarig 106 98% 73 99%<br />
Nederland 35 32% 21 28%<br />
Overig 73 67% 87 72%<br />
De meeste verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeelde <strong>daders</strong> zijn mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> bijna alle verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeelde<br />
<strong>daders</strong> zijn meerderjarig. Ongeveer twee derde deel van de verdacht<strong>en</strong> is niet<br />
gebor<strong>en</strong> in Nederland, hetge<strong>en</strong> voor nog iets meer veroordeelde <strong>daders</strong> geldt. Hierbij di<strong>en</strong>t<br />
opgemerkt te word<strong>en</strong> dat Nederland desalniettemin, zowel wat betreft verdacht<strong>en</strong> als veroordeelde<br />
<strong>daders</strong> het meest voorkom<strong>en</strong>de geboorteland is.<br />
9.3.2 Specifieke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
In Tabel 9.9 is te zi<strong>en</strong> of de verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeelde <strong>daders</strong> t<strong>en</strong> tijde van de terechtzitting<br />
gedetineerd zat<strong>en</strong>, of ze e<strong>en</strong> (deels) bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de verklaring hebb<strong>en</strong> afgelegd t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van<br />
de t<strong>en</strong> laste gelegde m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelfeit<strong>en</strong> <strong>en</strong> of ze (één van) de slachtoffers voorafgaande aan<br />
de door h<strong>en</strong> (verme<strong>en</strong>de) gepleegde m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelfeit<strong>en</strong> k<strong>en</strong>d<strong>en</strong>.<br />
Het mer<strong>en</strong>deel van de verdacht<strong>en</strong> zat in de periode van de terechtzitting in Nederland in<br />
det<strong>en</strong>tie. Echter, opvall<strong>en</strong>d is dat toch nog meer dan één derde deel niet gedetineerd zat, ondanks<br />
de verd<strong>en</strong>king van (onder andere) het ernstige delict m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. Bijna één derde<br />
deel van de veroordeelde <strong>daders</strong> zat dus niet gedetineerd, terwijl ze uiteindelijk wel veroordeeld<br />
zijn tot (bijna altijd) onvoorwaardelijke gevang<strong>en</strong>isstraff<strong>en</strong> 36 voor (onder andere) m<strong>en</strong>-<br />
32 De verdacht<strong>en</strong>groep betreft alle<strong>en</strong> de person<strong>en</strong> in wier m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelstrafzaak in 2007 e<strong>en</strong> vonnis is gewez<strong>en</strong><br />
(veroordeling of vrijspraak) <strong>en</strong> dus niet alle person<strong>en</strong> wier m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelstrafzaak in 2007 bij het OM is<br />
ingeschrev<strong>en</strong>.<br />
33 De veroordeelde dadergroep betreft alle<strong>en</strong> de person<strong>en</strong> die in ieder geval voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel veroordeeld<br />
zijn in 2007. De person<strong>en</strong> die voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel zijn vrijgesprok<strong>en</strong>, maar tegelijkertijd wel voor e<strong>en</strong> ander<br />
delict zijn veroordeeld vall<strong>en</strong> hier zodo<strong>en</strong>de niet onder.<br />
34 N=108.<br />
35 N=74.<br />
36 Zie §11.9.
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
s<strong>en</strong>handel. Zo is in één vonnis twaalf jaar gevang<strong>en</strong>isstraf geëist <strong>en</strong> opgelegd weg<strong>en</strong>s onder<br />
andere m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel terwijl de verdachte t<strong>en</strong> tijde van de terechtzitting niet gedetineerd<br />
zat. 37 De verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeelde <strong>daders</strong> verklar<strong>en</strong>, voor zover in de vonniss<strong>en</strong> specifiek<br />
opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, niet vaak (deels) bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d. Meestal bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong> de verdacht<strong>en</strong> bepaalde handeling<strong>en</strong><br />
die ess<strong>en</strong>tieel zijn voor het delict m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, zoals het vervoer<strong>en</strong> van slachtoffers<br />
van <strong>en</strong> naar de werkplek, maar ontk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> zij de onvrijwilligheid van de slachtoffers. E<strong>en</strong><br />
voorbeeld van e<strong>en</strong> deels bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong>de verklaring van e<strong>en</strong> verdachte ter illustratie:<br />
‘Voorts heeft verdachte erk<strong>en</strong>d dat hij door het beschikbaar stell<strong>en</strong> van geld <strong>en</strong>/of tickets meermal<strong>en</strong><br />
vrouw<strong>en</strong> uit Brazilië heeft lat<strong>en</strong> overkom<strong>en</strong> om voor hem te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat hij, to<strong>en</strong> deze<br />
vrouw<strong>en</strong> e<strong>en</strong>maal in Nederland war<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij verdachte werkt<strong>en</strong>, bepaalde, vrijheidsbeperk<strong>en</strong>de<br />
‘huisregels’ heeft vastgesteld waarnaar deze vrouw<strong>en</strong> zich moest<strong>en</strong> gedrag<strong>en</strong>, bestaande onder<br />
meer uit het innem<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of inhoud<strong>en</strong> van de paspoort<strong>en</strong>, het bepal<strong>en</strong> van werktijd<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de<br />
zev<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> per week, het verbod om mobiele telefoons te hebb<strong>en</strong>, het verbod om uit te<br />
gaan zonder begeleiding <strong>en</strong> het verbod vri<strong>en</strong>dschapp<strong>en</strong> aan te knop<strong>en</strong>.’ 38<br />
39 40 41<br />
Tabel 9.9 Specifieke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
Gedetineerd 41<br />
(Deels) bek<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d<br />
Relatie slachtoffer<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> 39 Veroordeelde <strong>daders</strong> 40<br />
N % N %<br />
Ja 76 70% 53 72%<br />
Nee 32 30% 21 28%<br />
Ja 17 16% 17 23%<br />
Nee/onbek<strong>en</strong>d 91 84% 57 77%<br />
Ja 24 22% 14 19%<br />
Nee/onbek<strong>en</strong>d 84 78% 60 81%<br />
37 Rechtbank Utrecht, 25 juli 2007, LJN: BB0450. Verdachte is in hoger beroep door het hof Arnhem veroordeeld<br />
tot zes jaar <strong>en</strong> elf maand<strong>en</strong> gevang<strong>en</strong>isstraf (uitspraak niet gepubliceerd).<br />
38 Rechtbank Groning<strong>en</strong>, 6 november 2007, LJN: BB7186.<br />
39 N=108.<br />
40 N=74.<br />
41 Tabel 10.6 bevat gegev<strong>en</strong>s over prev<strong>en</strong>tieve hecht<strong>en</strong>is die zijn verkreg<strong>en</strong> uit OM-data. De cijfers uit beide<br />
tabell<strong>en</strong> zijn echter niet te vergelijk<strong>en</strong>, omdat het BNRM-jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek gebaseerd is op seksuele<br />
uitbuitingszak<strong>en</strong> waarover de rechter in 2007 in eerste aanleg uitspraak deed, terwijl in Tabel 10.6 alle m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelzak<strong>en</strong><br />
(inclusief gevall<strong>en</strong> van overige uitbuiting) zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> die in 2007 door het OM zijn<br />
ingeschrev<strong>en</strong>. Onbek<strong>en</strong>d is hoeveel van deze ingeschrev<strong>en</strong> zak<strong>en</strong> ook in 2007 door de rechter zijn afgedaan.<br />
Daarnaast gaat het in Tabel 10.6 om gevall<strong>en</strong> waarin prev<strong>en</strong>tieve hecht<strong>en</strong>is is voorgekom<strong>en</strong> <strong>en</strong> in het BNRMjurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek<br />
om of de verdacht<strong>en</strong> ook nog t<strong>en</strong> tijde terechtzitting in voorlopige hecht<strong>en</strong>is zat<strong>en</strong>.<br />
In sommige gevall<strong>en</strong> is de hecht<strong>en</strong>is namelijk al voor de eerste zittingsdag opgehev<strong>en</strong>, waardoor verdachte<br />
t<strong>en</strong> tijde terechtzitting niet meer gedetineerd zat. Dit heeft als gevolg dat deze betreff<strong>en</strong>de verdachte in OMdata<br />
geregisteerd staat onder ‘prev<strong>en</strong>tieve hecht<strong>en</strong>is’ <strong>en</strong> in BNRM-jurisprud<strong>en</strong>tieonderzoek als ‘niet gedetineerd<br />
t<strong>en</strong> tijde terechtzitting’.<br />
371
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
Bijna e<strong>en</strong> kwart van de verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> vijfde deel van de veroordeelde <strong>daders</strong> was voorafgaande<br />
aan de door h<strong>en</strong> (verme<strong>en</strong>de) gepleegde m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelfeit<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>d met in ieder<br />
geval één van zijn/haar slachtoffers. Vaak op basis van familieband<strong>en</strong>, maar ook door (ex-)<br />
vri<strong>en</strong>dschapp<strong>en</strong> of zelfs (ex-)partnerschapp<strong>en</strong>.<br />
9.3.3 Rol veroordeelde <strong>daders</strong><br />
Tabel 9.10 geeft de rol van de veroordeelde <strong>daders</strong> binn<strong>en</strong> het m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces weer. De<br />
verschill<strong>en</strong>de categorieën sluit<strong>en</strong> elkaar niet uit, daar het geregeld voorkomt dat e<strong>en</strong> dader<br />
verschill<strong>en</strong>de roll<strong>en</strong> vervult.<br />
42 43 44 45 46 47 48<br />
Tabel 9.10 Rol veroordeelde <strong>daders</strong><br />
372<br />
Rol veroordeelde <strong>daders</strong><br />
N %<br />
Pooier 43 53 72%<br />
Ronselaar 44 37 50%<br />
Overbr<strong>en</strong>ger 45 26 35%<br />
Bodyguard 46 18 24%<br />
Vervoerder 47 13 18%<br />
Exploitant 48 4 5%<br />
Bijna drie kwart van de veroordeelde <strong>daders</strong> vervulde de rol van pooier. De helft was betrokk<strong>en</strong><br />
bij het ronsel<strong>en</strong> van slachtoffers <strong>en</strong> 35% bracht slachtoffers van het buit<strong>en</strong>land naar Nederland.<br />
Ongeveer e<strong>en</strong> kwart di<strong>en</strong>de de slachtoffers te bewak<strong>en</strong> <strong>en</strong> iets minder dan e<strong>en</strong> vijfde<br />
deel was belast met het vervoer van slachtoffers van <strong>en</strong> naar de werkplek. E<strong>en</strong> minderheid<br />
van de veroordeeld<strong>en</strong>, 5%, betrof e<strong>en</strong> exploitant van e<strong>en</strong> seksbedrijf. Niet is te zi<strong>en</strong> of het om<br />
vergunde, onvergunde, dan wel illegale seksbedrijv<strong>en</strong> gaat.<br />
42 N=74.<br />
43 Deg<strong>en</strong>e voor wie e<strong>en</strong> slachtoffer werkt/ door wie zij feitelijk wordt uitgebuit.<br />
44 Deg<strong>en</strong>e die nieuwe slachtoffers werft.<br />
45 Deg<strong>en</strong>e die e<strong>en</strong> slachtoffer van herkomstland naar bestemmingsland br<strong>en</strong>gt nadat zij is geworv<strong>en</strong>, in casu,<br />
meestal vanaf het buit<strong>en</strong>land naar Nederland.<br />
46 Deg<strong>en</strong>e die e<strong>en</strong> slachtoffer bewaakt/ controleert tijd<strong>en</strong>s haar uitbuiting.<br />
47 Deg<strong>en</strong>e die e<strong>en</strong> slachtoffer van <strong>en</strong> naar de werkplek vervoert tijd<strong>en</strong>s haar uitbuiting. Overig<strong>en</strong>s, ook het<br />
vervoer<strong>en</strong> van slachtoffers met het oogmerk van uitbuiting levert het volledige delict m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel op (conform<br />
art. 273f lid 1 sub 1 Sr.). Echter, in de praktijk wordt dit door de rechter regelmatig beschouwd als ‘medeplichtigheid<br />
aan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel’. Zie §11.6.2.<br />
48 Deg<strong>en</strong>e die e<strong>en</strong> seksbedrijf bezit waarin e<strong>en</strong> slachtoffer werkzaam is tijd<strong>en</strong>s haar uitbuiting.
9.4 M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun werkwijze<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Alhoewel herkomstland<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere achtergrondaspect<strong>en</strong> van verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> slachtoffers<br />
variër<strong>en</strong>, verton<strong>en</strong> (de werkwijz<strong>en</strong> van) verschill<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties gelijk<strong>en</strong>iss<strong>en</strong>.<br />
Deze paragraaf geeft inzicht in de werkwijze van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> die zich richt<strong>en</strong><br />
op seksuele uitbuiting van vrouw<strong>en</strong>. Achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s kom<strong>en</strong> aan bod het m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces<br />
in verschill<strong>en</strong>de stapp<strong>en</strong>, de organisatiestructuur van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelgroepering<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> werkwijz<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s gaat de paragraaf in op de<br />
verwev<strong>en</strong>heid van legaliteit <strong>en</strong> illegaliteit <strong>en</strong> wordt de rol van internet <strong>en</strong> vrouwelijke <strong>daders</strong><br />
beschrev<strong>en</strong>.<br />
9.4.1 E<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces<br />
E<strong>en</strong> proces van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel bestaat uit e<strong>en</strong> aantal stapp<strong>en</strong> of van elkaar te onderscheid<strong>en</strong><br />
onderdel<strong>en</strong>. NRM3 besprak de drie hoofdstapp<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces, het ronsel<strong>en</strong>,<br />
het transporter<strong>en</strong> (in geval van gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel betek<strong>en</strong>t dit e<strong>en</strong><br />
gr<strong>en</strong>s overbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>) <strong>en</strong> het in de seksindustrie br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> (<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>) van slachtoffers. Spap<strong>en</strong>s<br />
<strong>en</strong> Fijnaut vull<strong>en</strong> dit aan met e<strong>en</strong> aantal tuss<strong>en</strong>stapp<strong>en</strong>, te wet<strong>en</strong>, het verkrijg<strong>en</strong> van reis- <strong>en</strong><br />
verblijfsdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> voor het bestemmingsland, de verzorging van huisvesting aldaar <strong>en</strong> de<br />
marketing van het aanbod. 49 Voor elke stap in het proces zijn specifieke tak<strong>en</strong> of roll<strong>en</strong> te<br />
onderscheid<strong>en</strong>. Buit<strong>en</strong> de reeds g<strong>en</strong>oemde (tuss<strong>en</strong>)stapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> de hierbij d<strong>en</strong>kbare roll<strong>en</strong>,<br />
onderscheidt Europol drie extra roll<strong>en</strong>, namelijk, person<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> bij het ophal<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
distribuer<strong>en</strong> van de winst<strong>en</strong> van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, person<strong>en</strong> bewust betrokk<strong>en</strong> bij het witwass<strong>en</strong><br />
van geld <strong>en</strong> person<strong>en</strong> die contact zoek<strong>en</strong> met corrupte ambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>. 50 Niet alle roll<strong>en</strong><br />
kom<strong>en</strong> in elke organisatie voor <strong>en</strong> het is d<strong>en</strong>kbaar dat één persoon meerdere roll<strong>en</strong> op zich<br />
neemt. Wanneer ge<strong>en</strong> sprake is van gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de, maar van binn<strong>en</strong>landse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
is het d<strong>en</strong>kbaar dat e<strong>en</strong> aantal roll<strong>en</strong> <strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong> overbodig is.<br />
Inzicht in de verschill<strong>en</strong>de roll<strong>en</strong> <strong>en</strong> stapp<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces lever<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bijdrage<br />
aan de strijd teg<strong>en</strong> de criminaliteit. Zo richt het barrièremodel, dat werd ontwikkeld door<br />
de SIOD <strong>en</strong> is toegepast in het onderzoek Sneep, zich op het verstor<strong>en</strong> van de verschill<strong>en</strong>de<br />
‘bedrijfsprocess<strong>en</strong>’ die nodig zijn om de criminaliteit te kunn<strong>en</strong> pleg<strong>en</strong>. 51<br />
Rekruter<strong>en</strong><br />
Rekruter<strong>en</strong>, ook wel gek<strong>en</strong>merkt als het ronsel<strong>en</strong>, werv<strong>en</strong> of ontvoer<strong>en</strong> van slachtoffers,<br />
vormt vrijwel altijd het begin van het m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces. 52 Volg<strong>en</strong>s Spap<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Fijnaut<br />
zijn in de praktijk vier variant<strong>en</strong> van rekrutering te onderscheid<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> eerste variant betreft<br />
49 Spap<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Fijnaut ded<strong>en</strong> onderzoek naar criminaliteit <strong>en</strong> rechtshandhaving in de Euregio Maas-Rijn door<br />
middel van het bestuder<strong>en</strong> van vijf m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handeldossiers van de regiopolitie Zuid-Limburg. Bron: Spap<strong>en</strong>s<br />
& Fijnaut, 2005.<br />
50 Europol, 2008.<br />
51 Het barrièremodel is beschrev<strong>en</strong> in §10.2 <strong>en</strong> NRM5.<br />
52 NRM3.<br />
373
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
vrouw<strong>en</strong> die uit vrije wil naar West-Europa kom<strong>en</strong> om in de prostitutie geld te verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
zonder dat sprake is van misleiding of gedwong<strong>en</strong> werving. De ronselaar is echter ook in<br />
dergelijke situaties strafbaar. Uit de tekst van artikel 273 lid 1 sub 3 Sr blijkt immers dat het<br />
aanwerv<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> persoon gericht op het in de prostitutie br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> ander land strafbaar<br />
is, ook zonder dat sprake hoeft te zijn van dwang of hoeft te blijk<strong>en</strong> dat de wijze van<br />
aanwerving de keuzevrijheid heeft beperkt. 53<br />
In e<strong>en</strong> tweede variant zijn vrouw<strong>en</strong> onder valse voorw<strong>en</strong>dsel<strong>en</strong> geronseld. Zij wet<strong>en</strong> niet dat zij<br />
in de prostitutie moet<strong>en</strong> gaan werk<strong>en</strong>, maar zijn in de veronderstelling dat zij als bijvoorbeeld<br />
danseres, hulp in de huishouding, kindermeisje of in de horeca zull<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. Bij aankomst<br />
word<strong>en</strong> de vrouw<strong>en</strong> met dreigem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> of zog<strong>en</strong>aamde schuld<strong>en</strong> tot prostitutie gedwong<strong>en</strong>.<br />
De derde variant verschilt van de tweede doordat niet alle<strong>en</strong> dreiging<strong>en</strong>, maar ook fysiek geweld,<br />
verkrachting <strong>en</strong> drogering word<strong>en</strong> ingezet om de vrouw tot prostitutie te dwing<strong>en</strong>. De<br />
laatste te onderscheid<strong>en</strong> variant betreft de klassieke loverboymethode, zoals hier in NRM3<br />
uitgebreid aandacht aan werd besteed. 54<br />
Transporter<strong>en</strong><br />
De reis van de geronselde vrouw<strong>en</strong> naar het land van bestemming gebeurt op allerlei manier<strong>en</strong>,<br />
waaronder per trein, internationale buslijn of vliegtuig. Ook zijn er indicaties dat taxichauffeurs<br />
word<strong>en</strong> ingezet om vrouw<strong>en</strong> met de auto naar het bestemmingsland te transporter<strong>en</strong>.<br />
55 Slachtoffers krijg<strong>en</strong> de reiskost<strong>en</strong> vaak door de handelaar voorgeschot<strong>en</strong>, waardoor<br />
zij bij aankomst in het land van bestemming e<strong>en</strong> schuld hebb<strong>en</strong>, die ingezet kan word<strong>en</strong> als<br />
drukmiddel om prostitutiewerk te verricht<strong>en</strong>. Slachtoffers die visa nodig hebb<strong>en</strong> om naar<br />
West-Europa te reiz<strong>en</strong>, mak<strong>en</strong> gebruik van valse visa <strong>en</strong> reisdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Voor visumfraude<br />
wordt vaak gebruik gemaakt van bedrijv<strong>en</strong>, gevestigd in e<strong>en</strong> Sch<strong>en</strong>g<strong>en</strong>land, waarvoor de<br />
vrouw<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamd gaan werk<strong>en</strong>. 56<br />
Huisvest<strong>en</strong><br />
Slachtoffers van gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel moet<strong>en</strong> na aankomst in het land van<br />
bestemming word<strong>en</strong> ondergebracht in woonruimte. Leman & Janss<strong>en</strong>s onderzocht<strong>en</strong> het<br />
gebruik van safe houses 57 door acht grote m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel- <strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>smokkelnetwerk<strong>en</strong> aan<br />
de hand van dossiers uit de periode 1995 – 2005. 58 Deze netwerk<strong>en</strong> hield<strong>en</strong> zich bezig met<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel <strong>en</strong> -smokkel van Oost-Europa naar Nederland <strong>en</strong> België.<br />
53 Cleir<strong>en</strong> & Nijboer, 2008, p.1185. Zie ook Hoofdstuk 11, §11.4.<br />
54 Zie voor meer informatie over de loverboymethode ook §9.4.3.<br />
55 Brummelkamp, 2008.<br />
56 Spap<strong>en</strong>s & Fijnaut, 2005, pp.196-197.<br />
57 De term safe house heeft e<strong>en</strong> heel andere lading dan het begrip veiligheidshuis dat in de Nederlandse beleidscontext<br />
gebruikt wordt . Met e<strong>en</strong> safe house wordt gerefereerd aan e<strong>en</strong> woning die gebruikt wordt ter<br />
accommodatie <strong>en</strong> controle van slachtoffers. Met e<strong>en</strong> veiligheidshuis wordt e<strong>en</strong> locatie waarin verschill<strong>en</strong>de<br />
instanties sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong> in de aanpak van criminaliteit <strong>en</strong> overlast bedoeld (Beleidsprogramma Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de<br />
IV, 2008; Ministerie van Justitie e.a., 2008).<br />
58 Leman & Janss<strong>en</strong>s, 2007.<br />
374
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Het gebruik van safe houses is met name bek<strong>en</strong>d van Chinese smokkelnetwerk<strong>en</strong>. Anders<br />
dan criminele groepering<strong>en</strong> die zich bezighoud<strong>en</strong> met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>smokkel, gebruik<strong>en</strong> netwerk<strong>en</strong><br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> huiz<strong>en</strong> als perman<strong>en</strong>te woonruimte. Netwerk<strong>en</strong> die zich bezighield<strong>en</strong><br />
met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel gericht op seksuele uitbuiting blek<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> huiz<strong>en</strong> in het<br />
land van bestemming te gebruik<strong>en</strong>, maar soms ook gebruik te mak<strong>en</strong> van verblijfplaats<strong>en</strong> in<br />
de transportfase <strong>en</strong> zelfs als verzamelplaats in het land van herkomst voorafgaand aan het<br />
transport. In het land van bestemming verblijv<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> onder controle van de handelar<strong>en</strong>,<br />
ofwel doordat zij er sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> handelaar of e<strong>en</strong> vrouwelijke medeplichtige won<strong>en</strong>,<br />
of doordat de woning zich in de directe omgeving van de werkplek (seksinrichting) bevindt.<br />
Vaak is de huisvesting verbond<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> beperking van de bewegingsvrijheid. Handelar<strong>en</strong><br />
controler<strong>en</strong> de vrouw<strong>en</strong> door h<strong>en</strong> te verbied<strong>en</strong> het huis te verlat<strong>en</strong> of zelfs op te sluit<strong>en</strong>. 59<br />
Tewerkstell<strong>en</strong> in de prostitutie<br />
Na aankomst in het land van bestemming zal e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelaar het slachtoffer overtuig<strong>en</strong><br />
of dwing<strong>en</strong> tot prostitutie. Daartoe kan e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelaar verschill<strong>en</strong>de dwangmiddel<strong>en</strong><br />
inzett<strong>en</strong>. Ook kunn<strong>en</strong> slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in verschill<strong>en</strong>de prostitutiesector<strong>en</strong><br />
tewerk word<strong>en</strong> gesteld. NRM3 Spap<strong>en</strong>s <strong>en</strong> Fijnaut concluder<strong>en</strong> op basis van gegev<strong>en</strong>s van<br />
de Duitse politie dat er e<strong>en</strong> verschuiving optreedt van prostitutie in ram<strong>en</strong> <strong>en</strong> clubs, naar<br />
minder doorzichtige sector<strong>en</strong> als hotels, privé-woning<strong>en</strong> <strong>en</strong> escortservices, waar de kans<br />
voor criminel<strong>en</strong> om greep op de vrouw<strong>en</strong> te krijg<strong>en</strong> extra groot is. 60 Zie voor meer informatie<br />
over de verschuiving<strong>en</strong> in de prostitutiesector: Hoofdstuk 7.<br />
9.4.2 M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> <strong>en</strong> organisatiestructur<strong>en</strong><br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> zijn moeilijk te typer<strong>en</strong>. Zij variër<strong>en</strong> van werknemers van multinationals<br />
<strong>en</strong> diplomat<strong>en</strong> tot grote criminele organisaties die gespecialiseerd zijn in m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. 61<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel wordt zowel door individuele criminel<strong>en</strong> als in groepsverband gepleegd.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> wat betreft etnische <strong>en</strong> religieuze achtergrond<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> vaak in verschill<strong>en</strong>de contin<strong>en</strong>t<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>, zelfs in combinaties die in legale bedrijv<strong>en</strong><br />
nauwelijks voor zoud<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. 62<br />
De persoonlijkheid van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> is zeld<strong>en</strong> onderzocht. Het <strong>en</strong>ige onderzoek dat<br />
hieraan aandacht besteedt, is e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t scriptieonderzoek dat bij het EMM is uitgevoerd. Dat<br />
onderzoek verk<strong>en</strong>t <strong>en</strong>kele persoonlijkheidsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van neg<strong>en</strong> <strong>daders</strong> uit onderzoek<strong>en</strong> die<br />
ook in de Criminaliteitsbeeld Analyse (CBA) M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel 2007 zijn gebruikt. Slachtoffers,<br />
rechercheurs <strong>en</strong> e<strong>en</strong> onafhankelijke onderzoeker beoordeeld<strong>en</strong>, met behulp van de vrag<strong>en</strong>lijst<strong>en</strong><br />
Five Factor Personality Inv<strong>en</strong>tory (FFPI) <strong>en</strong> Psychopathy Checklist Revised (PCL-R), de persoonlijkheid<br />
van de neg<strong>en</strong> <strong>daders</strong>, door middel van vrag<strong>en</strong>lijst<strong>en</strong>. Het onderzoek concludeert<br />
59 Leman & Janss<strong>en</strong>s, 2007.<br />
60 Spap<strong>en</strong>s & Fijnaut, 2005, p.198.<br />
61 Shelley, 2007, pp.120-121.<br />
62 Shelley, 2007, pp.120-121.<br />
375
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
376<br />
dat de onderzochte <strong>daders</strong> laag scor<strong>en</strong> voor wat betreft altruïsme (mildheid) <strong>en</strong> ordelijkheid,<br />
maar weinig verschill<strong>en</strong> van de niet-criminele populatie voor wat betreft extraversie, neuroticisme<br />
<strong>en</strong> op<strong>en</strong>heid. Opvall<strong>en</strong>d is dat e<strong>en</strong> relatief hoog perc<strong>en</strong>tage van de <strong>daders</strong> (33%) volg<strong>en</strong>s<br />
het onderzoek te typer<strong>en</strong> is als psychopaat, vergelek<strong>en</strong> met 1% van de niet-criminele bevolking.<br />
Algem<strong>en</strong>e conclusies over de persoonlijkheid van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> op basis van het<br />
onderzoek niet getrokk<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Naast het beperkte aantal <strong>daders</strong> dat deel uitmaakt van het<br />
onderzoek, moet ook e<strong>en</strong> kanttek<strong>en</strong>ing geplaatst word<strong>en</strong> bij de repres<strong>en</strong>tativiteit van de onderzochte<br />
dadergroep. 63<br />
Er zijn drie typ<strong>en</strong> organisatievorm<strong>en</strong> met betrekking tot m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel te onderscheid<strong>en</strong>.<br />
NRM3 Naast solist<strong>en</strong>, die, soms met medewerking van e<strong>en</strong> hulpje, e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>manszaak runn<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> geïsoleerde criminele groep<strong>en</strong> waarin minimaal twee tot maximaal vijf led<strong>en</strong> het gehele<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces uitvoer<strong>en</strong>, beschrijft de Derde rapportage van de NRM het criminele<br />
netwerk, van meestal (veel) meer dan zes person<strong>en</strong>. Dergelijke netwerk<strong>en</strong> bestaan vaak uit<br />
verschill<strong>en</strong>de clusters, verbond<strong>en</strong> door tuss<strong>en</strong>person<strong>en</strong>. NRM3 Binn<strong>en</strong> de georganiseerde groep<strong>en</strong><br />
kan onderscheid gemaakt word<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> traditionele criminele organisaties, zoals de<br />
Italiaanse maffia of de Japanse yakuza, criminele groep<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> breed scala aan activiteit<strong>en</strong>,<br />
organisaties waarvan de led<strong>en</strong> etnisch verbond<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> bedrijv<strong>en</strong> die door criminel<strong>en</strong><br />
gerund word<strong>en</strong>, zoals transportbedrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> reisbureaus. 64<br />
Alhoewel vaak gedacht wordt aan criminele organisaties in term<strong>en</strong> van hiërarchische structur<strong>en</strong>,<br />
groeit het besef dat veel criminele verband<strong>en</strong> bestaan uit e<strong>en</strong> netwerkstructuur, waarin<br />
kleine groep<strong>en</strong> flexibel met elkaar sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>. Elke schakel in het netwerk is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
gemakkelijk te vervang<strong>en</strong>, waardoor criminele sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong> dynamisch van karakter<br />
zijn <strong>en</strong> weinig hinder ondervind<strong>en</strong> van arrestaties van individuele schakels. 65 Volg<strong>en</strong>s<br />
Williams is e<strong>en</strong> netwerk meer gericht op het snel <strong>en</strong> efficiënt bereik<strong>en</strong> van doel<strong>en</strong>, dan op de<br />
organisatorische structuur van de groep.<br />
Uit eerdere monitors Georganiseerde Criminaliteit 66 bleek dat criminele sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong><br />
meestal gevormd word<strong>en</strong> door sociale relaties, zoals familie- <strong>en</strong> vri<strong>en</strong>dschapsband<strong>en</strong>.<br />
Deze relaties functioner<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> als cem<strong>en</strong>t tuss<strong>en</strong> de led<strong>en</strong> van de criminele<br />
organisatie, maar ook als brug tuss<strong>en</strong> criminele verband<strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de land<strong>en</strong>. Ook Staring<br />
constateerde, in vier onderzochte m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelzak<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> sterke sociale binding tuss<strong>en</strong><br />
de kern van criminele sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong> die zich bezighield<strong>en</strong> met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel.<br />
Zijn onderzoek geeft indicaties dat de kernled<strong>en</strong> van het netwerk niet alle<strong>en</strong> via familiale<br />
of verwantschappelijke relatie aan elkaar gekoppeld zijn, maar veelal ook het herkomstland<br />
del<strong>en</strong>. Zowel sociale als geografische afstand lijk<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong>d voor het ontstaan van sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>. 67<br />
63 Hoogeboom, 2009.<br />
64 Williams, 2008.<br />
65 Kleemans e.a., 2002.<br />
66 Kleemans e.a., 1998.<br />
67 Staring., 2007.
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Staring beoordeelde aan de hand van de dim<strong>en</strong>sies coördinatie <strong>en</strong> dominantie, de onderlinge<br />
verhouding<strong>en</strong> in criminele sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong> die zich met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel bezighoud<strong>en</strong>.<br />
Coördinatie doelt op de horizontale differ<strong>en</strong>tiatie binn<strong>en</strong> de organisatie, waarvoor bijvoorbeeld<br />
de mate van taakverdeling tuss<strong>en</strong> de led<strong>en</strong> indicatief is. Dominantie betreft de verticale<br />
differ<strong>en</strong>tiatie in criminele verband<strong>en</strong>, zoals de verdeling van macht tuss<strong>en</strong> groepsled<strong>en</strong>,<br />
maar ook het gebruik van macht t<strong>en</strong> opzichte van slachtoffers. 68 Anders dan de conclusie van<br />
de monitor Georganiseerde Criminaliteit, concludeerde Staring dat criminele organisaties<br />
die zich met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel bezighoud<strong>en</strong> wel <strong>en</strong>ige mate van hiërarchie verton<strong>en</strong>. Dergelijke<br />
organisaties zijn in ieder geval hiërarchischer opgesteld dan netwerk<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>smokkelaars.<br />
69 Volg<strong>en</strong>s Europol bestaan er, binn<strong>en</strong> de criminele organisaties <strong>en</strong> netwerk<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong><br />
bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, zowel hiërarchisch georganiseerde netwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> groep<strong>en</strong>, als individu<strong>en</strong><br />
die op basis van persoonlijke contact<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> kleine groep<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> specifieke<br />
opdracht. 70<br />
9.4.3 Werkwijz<strong>en</strong><br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> hanter<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de werkwijz<strong>en</strong> <strong>en</strong> method<strong>en</strong> om vrouw<strong>en</strong> tot prostitutie<br />
te dwing<strong>en</strong>. Ter beschrijving van de werkwijze van verschill<strong>en</strong>de groep<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong><br />
mak<strong>en</strong> auteurs wel gebruik van ideaaltypische modell<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelnetwerk<strong>en</strong>.<br />
Aan de hand van e<strong>en</strong> dergelijke indeling kan de handel in m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gecategoriseerd,<br />
al zijn die niet van toepassing op elke criminele groep. Hier wordt de werkwijze van verschill<strong>en</strong>de<br />
type m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> aan de hand van e<strong>en</strong> aantal van deze modell<strong>en</strong> toegelicht.<br />
Daarbij wordt gebruik gemaakt van de indeling in bedrijfsmodell<strong>en</strong> van Shelley 71 <strong>en</strong> de refer<strong>en</strong>tiemodell<strong>en</strong><br />
van handelar<strong>en</strong> die Becucci opstelde op basis van de Italiaanse situatie. 72<br />
Voor de Nederlandse situatie zijn, uitgaande van de voornaamste herkomstland<strong>en</strong> van slachtoffers,<br />
verdacht<strong>en</strong> <strong>en</strong> veroordeeld<strong>en</strong>, met name de Oost-Europese modell<strong>en</strong>, het Chinese- <strong>en</strong><br />
het Nigeriaanse model relevant. Daarnaast is de loverboymethode e<strong>en</strong> werkwijze die vaak in<br />
het kader van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nederland g<strong>en</strong>oemd wordt. De werkwijz<strong>en</strong> van deze specifieke<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties zull<strong>en</strong> hieronder nader word<strong>en</strong> toegelicht.<br />
Problematisch voor het beschrijv<strong>en</strong> van werkwijz<strong>en</strong> is dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> hun methode<br />
in hoog tempo aanpass<strong>en</strong>. Vaak is e<strong>en</strong> methode, op het mom<strong>en</strong>t dat deze aan het licht komt,<br />
alweer verouderd. Vooral de werkwijze van loverboys vormt hiervan e<strong>en</strong> goed voorbeeld.<br />
Om in te kunn<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> op de steeds verander<strong>en</strong>de aanpak van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>, is inzicht<br />
in de fluctuer<strong>en</strong>de method<strong>en</strong> echter zeer van belang. E<strong>en</strong> belangrijke bron van informatie<br />
over de werkwijze van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> opsporingsonderzoek<strong>en</strong> van de politie.<br />
68 De dim<strong>en</strong>sies dominantie <strong>en</strong> coördinatie zijn afkomstig van: DiMaggio, 2001.<br />
69 Staring, 2007.<br />
70 Europol, 2008.<br />
71 Shelley, 2003.<br />
72 Becucci, 2008.<br />
377
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
Tot 2005 inv<strong>en</strong>tariseerde BNRM jaarlijks het aantal succesvol afgeslot<strong>en</strong> opsporingsonderzoek<strong>en</strong><br />
van het voorgaande jaar <strong>en</strong> rapporteerde over k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van deze zak<strong>en</strong>. Omdat<br />
de politie zelf de opdracht gekreg<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> criminaliteitsbeeldanalyse (CBA) op te stell<strong>en</strong><br />
voor de zes speerpunt<strong>en</strong> van georganiseerde criminaliteit (waaronder m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel),<br />
besloot BNRM dit niet langer te do<strong>en</strong>. NRM5 Inmiddels is geblek<strong>en</strong> dat de informatie uit de<br />
CBA’s op e<strong>en</strong> aantal, voor BNRM belangrijke punt<strong>en</strong> afwijkt van de informatie die uit de<br />
eig<strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tarisaties van BNRM verkreg<strong>en</strong> werd. Zo word<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> CBA niet alle opsporingsonderzoek<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel betrokk<strong>en</strong>, maar wordt gewerkt met e<strong>en</strong> selectie van alle<br />
onderzoek<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> bepaalde periode. Daarnaast zijn CBA’s niet op<strong>en</strong>baar <strong>en</strong> kan in de rapportages<br />
van de NRM daarom niet gerefereerd word<strong>en</strong> aan de informatie die erin beschrev<strong>en</strong><br />
staat. Volledige <strong>en</strong> gedetailleerde informatie uit de opsporingsonderzoek<strong>en</strong> wordt node<br />
gemist. BNRM is dan ook voornem<strong>en</strong>s dergelijk onderzoek kom<strong>en</strong>d jaar weer op te pakk<strong>en</strong>.<br />
De loverboymethode<br />
Loverboys 73 zijn m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>. Traditioneel wordt met de term loverboys gedoeld op<br />
jonge jong<strong>en</strong>s die via verleidingstechniek<strong>en</strong> jonge Nederlandse meisjes inpalm<strong>en</strong> om h<strong>en</strong> op<br />
d<strong>en</strong> duur in de prostitutie uit te buit<strong>en</strong>. Als k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d onderdeel van de werkwijze van<br />
loverboys (de loverboymethode) wordt in veel beschrijving<strong>en</strong> geduid op de ingezette verleidingtechniek<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> het solistische optred<strong>en</strong> van de loverboys. NRM3 Bov<strong>en</strong>kerk e.a. noemt<br />
loverboys “e<strong>en</strong> bijzondere variant van sout<strong>en</strong>age: ze gebruik<strong>en</strong> hun liefdesrelatie met e<strong>en</strong><br />
vrouw om haar in de prostitutie te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> te exploiter<strong>en</strong>”. 74<br />
Vanwege de snelle verandering<strong>en</strong> in de toegepaste techniek<strong>en</strong> <strong>en</strong> het type person<strong>en</strong> dat de loverboymethode<br />
toepast, zijn beschrijving<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> loverboy of de loverboymethode heel snel<br />
verouderd. Klassieke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van loverboys <strong>en</strong> de loverboymethode, zoals het gebruik van<br />
verleiding, bij jonge meisjes, door jonge jong<strong>en</strong>s om te kom<strong>en</strong> tot uitbuiting in de prostitutie<br />
blijk<strong>en</strong> steeds vaker niet meer geheel te klopp<strong>en</strong>. Wat e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelaar tot e<strong>en</strong> loverboy<br />
maakt, of wat de loverboymethode precies omvat, is dan ook niet e<strong>en</strong>voudig te definiër<strong>en</strong>.<br />
378<br />
Humanitas PMW over de werkwijze van loverboys<br />
Uit het jaarverslag van Humanitas Prostitutie Maatschappelijk Werk 75 in 2008 blijkt dat de<br />
werkwijze van veel loverboys de afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> aan verandering onderhevig is geweest. Werd<br />
in het verled<strong>en</strong> nog veel tijd <strong>en</strong> aandacht besteed aan het zog<strong>en</strong>oemde grooming, nu wordt vaak<br />
op zeer korte termijn geweld <strong>en</strong> chantage ingezet om meisjes te dwing<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong>. Met betrekking<br />
tot het inlijv<strong>en</strong> van het meisje in de prostitutie schuw<strong>en</strong> loverboys volg<strong>en</strong>s Humanitas<br />
PMW ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele methode. Het gebruik van (excessief) geweld, verkrachting, ontmaagding<br />
<strong>en</strong> chantage met foto- of video-opnam<strong>en</strong> zijn allemaal voorkom<strong>en</strong>de method<strong>en</strong>, al is volg<strong>en</strong>s<br />
Humanitas PMW het (dreig<strong>en</strong> met) fysiek geweld het meest effectieve middel. Het gebruik van<br />
(dreiging met) geweld in plaats van verleidingstechniek<strong>en</strong> maakt het mogelijk gemakkelijker<br />
om deze meisjes los te wek<strong>en</strong> van de <strong>daders</strong> nu er minder kans is op ‘verslaving aan de lover-<br />
73 Hetzelfde verschijnsel wordt ook wel met de term ‘pooierboys’ geduid.<br />
74 Bov<strong>en</strong>kerk e.a., 2006.<br />
75 Humanitas PMW, 2008.
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
boy’. Loverboys hanter<strong>en</strong> overig<strong>en</strong>s ook fysiek geweld om de opbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong> van de organisatie<br />
te waarborg<strong>en</strong>. 76 Humanitas PMW meldt dat bij nag<strong>en</strong>oeg alle slachtoffers van loverboys die<br />
zij begeleid<strong>en</strong> sprake is van ernstig fysiek geweld. 77 Naast actieve vorm<strong>en</strong> van ronsel<strong>en</strong> kan ook<br />
sprake zijn van passief ronsel<strong>en</strong>. Jong<strong>en</strong>s die bek<strong>en</strong>d staan om hun lev<strong>en</strong>sstijl trekk<strong>en</strong> daarmee<br />
meisjes aan die graag bij hem of e<strong>en</strong> groep will<strong>en</strong> hor<strong>en</strong>.<br />
Humanitas PMW constateert voorts dat sprake kan zijn van e<strong>en</strong> klein netwerk waarbij meerdere<br />
slachtoffers word<strong>en</strong> gemaakt door meerdere <strong>daders</strong> die met elkaar verbond<strong>en</strong> zijn. Loverboys<br />
werk<strong>en</strong> dan ook niet altijd alle<strong>en</strong>, maar eerder in los/vaste netwerkjes die minder georganiseerd<br />
lijk<strong>en</strong> dan in de internationale m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. 78<br />
Het rekruter<strong>en</strong> gebeurt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet altijd door de loverboy zelf, maar wordt soms ook<br />
door bek<strong>en</strong>d<strong>en</strong>, vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> of familieled<strong>en</strong> gedaan. 79 E<strong>en</strong> methode waarbij slachtoffers indirect<br />
geworv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> is die van de ‘redd<strong>en</strong>de <strong>en</strong>gel’, die is beschrev<strong>en</strong> in de casus hieronder.<br />
De ‘redd<strong>en</strong>de <strong>en</strong>gel’<br />
Slachtoffer A., e<strong>en</strong> 18-jarig meisje uit e<strong>en</strong> kleine geme<strong>en</strong>te, ontmoet daar loverboy O. <strong>en</strong> wordt<br />
vervolg<strong>en</strong>s door e<strong>en</strong> aan O. verbond<strong>en</strong> groep (D.) ingelijfd in de gedwong<strong>en</strong> prostitutie door<br />
middel van geweld, bedreiging <strong>en</strong> chantage. S., de eig<strong>en</strong>lijke m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelaar die bevri<strong>en</strong>d is<br />
met groep D. ‘redt’ A. uit de hand<strong>en</strong> van de groep, om haar vervolg<strong>en</strong>s zelf uit te buit<strong>en</strong>. 80<br />
Slachtoffers van loverboys<br />
Wat betreft het beeld van e<strong>en</strong> slachtoffer is al in de Derde rapportage van de NRM aangegev<strong>en</strong><br />
dat niet alle<strong>en</strong> minderjarige Nederlandse meisjes slachtoffer word<strong>en</strong> van loverboys,<br />
maar dat de methode ook bij meerderjarige vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> in het kader van gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel wordt toegepast. NRM3 Wat betreft het type slachtoffer dat het doelwit<br />
van loverboys is, blijkt inmiddels dat lang niet altijd geldt dat het gaat om meisjes met e<strong>en</strong><br />
problematische achtergrond, maar dat ook hoger opgeleide meisjes uit goed functioner<strong>en</strong>de<br />
gezinn<strong>en</strong> het slachtoffer kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> loverboy.<br />
Loverboy/lovergirl<br />
Wat betreft het type persoon dat gekwalificeerd kan word<strong>en</strong> als loverboy, blijkt het niet alle<strong>en</strong><br />
om jonge jong<strong>en</strong>s te gaan, maar ook om vrouw<strong>en</strong> die de methode toepass<strong>en</strong> om andere<br />
meisjes uit te buit<strong>en</strong>. Dit type uitbuiting door vrouw<strong>en</strong>, ook wel aangeduid met de term lovergirls,<br />
is nog niet wet<strong>en</strong>schappelijk onderzocht, maar kreeg wel maatschappelijke aandacht<br />
76 Terpstra & Van Dijke, 2007, pp.387-388; Humanitas PMW, 2008, p.5.<br />
77 Humanitas PMW, 2008.<br />
78 Humanitas PMW, 2008.<br />
79 Terpstra, L. & A. van Dijke, 2007, p.386.<br />
80 D. Woei-a-Tsoi, Pres<strong>en</strong>tatie bij de aanbieding van het Plan van Aanpak van de Task Force Aanpak M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
aan de minister van Justitie, 1 juli 2009.<br />
379
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
naar aanleiding van e<strong>en</strong> artikel in het gratis dagblad Metro. 81 Verschill<strong>en</strong>de organisaties gev<strong>en</strong><br />
aan van m<strong>en</strong>ing te zijn dat deze lovergirls mogelijk zelf het slachtoffer van e<strong>en</strong> loverboy<br />
zijn. 82 Het inzett<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> slachtoffer om nieuwe meisjes te ronsel<strong>en</strong> zou in dat geval gezi<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> nieuwe ronselmethode. Ook zijn er signal<strong>en</strong> dat de loverboymethode<br />
wordt overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door andere (georganiseerde) m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>. Zo zou de techniek<br />
word<strong>en</strong> toegepast door e<strong>en</strong> groep Bulgaarse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>.<br />
Het doel van de uitbuiting door loverboys<br />
Met betrekking tot het doel van de uitbuiting duidde de Derde rapportage van de NRM op<br />
loverboys die hun slachtoffers op andere manier<strong>en</strong> uitbuit<strong>en</strong> dan (alle<strong>en</strong>) in de prostitutie.<br />
NRM3 Zo zijn er gevall<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>d van slachtoffers die gedwong<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geld te l<strong>en</strong><strong>en</strong> of rek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
te op<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> het geld af te staan aan e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde moneyboy. In e<strong>en</strong> brief aan de<br />
Tweede Kamer van juni 2008 stelde de minister van Justitie bek<strong>en</strong>d te zijn met deze variant<br />
van de loverboy, maar ge<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong>s te hebb<strong>en</strong> die erop duid<strong>en</strong> dat de problematiek veelvuldig<br />
voorkomt of to<strong>en</strong>eemt. 83 Ook komt het voor dat slachtoffers onder dwang van e<strong>en</strong><br />
loverboy drugs smokkel<strong>en</strong>. Hoofdstuk 6 beschrijft twee van dergelijke casus.<br />
Locaties van ronsel<strong>en</strong> door loverboys<br />
Ook de locaties die loverboys gebruik<strong>en</strong> om in contact te kom<strong>en</strong> met pot<strong>en</strong>tiële slachtoffers<br />
lijk<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>d te verander<strong>en</strong>. Naast traditionele wervingslocaties als discothek<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
gebied<strong>en</strong> op - <strong>en</strong> rondom schol<strong>en</strong> zijn er signal<strong>en</strong> dat het ronsel<strong>en</strong> steeds vaker via internet<br />
plaatsvindt. Loverboys zoud<strong>en</strong> met name op netwerksites contact opzoek<strong>en</strong> met pot<strong>en</strong>tiële<br />
slachtoffers. Concrete gegev<strong>en</strong>s over de mate waarin loverboys gebruik mak<strong>en</strong> van internet<br />
zijn vooralsnog niet bek<strong>en</strong>d. Wel heeft de Politie Rotterdam Rijnmond e<strong>en</strong> onderzoek uitgevoerd<br />
naar het gebruik van internet door loverboys. T<strong>en</strong> tijde van het schrijv<strong>en</strong> van deze<br />
rapportage zijn de uitkomst<strong>en</strong> van dat onderzoek echter nog niet bek<strong>en</strong>d.<br />
Verschill<strong>en</strong>de slachtoffers, hulporganisaties <strong>en</strong> opsporingsambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> onderk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> deze<br />
(nieuwe) method<strong>en</strong> van ronsel<strong>en</strong> door loverboys. Het is echter niet duidelijk of deze signal<strong>en</strong><br />
indicatief zijn voor e<strong>en</strong> verschuiving in de methodiek van loverboys <strong>en</strong> in welke mate die<br />
verschuiving voorkomt. 84<br />
81 Meid<strong>en</strong> vaker in ban lovergirls, Metro, 3 mei 2007.<br />
82 In opdracht van de Christ<strong>en</strong>Unie besteedd<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van de Gereformeerde Hogeschool Zwolle hun<br />
afstudeerproject Sociaal Pedagogische Hulpverl<strong>en</strong>ing aan het onderwerp lovergirls. Zij peild<strong>en</strong> onder andere<br />
de behoefte aan informatie over lovergirls bij organisaties als Pretty Woman, BLinN, Bureau Jeugdzorg,<br />
Asja, het Advies <strong>en</strong> Steunpunt Huiselijk Geweld <strong>en</strong> <strong>en</strong>kele individuele betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> (Van Eckeveld e.a.,<br />
2008).<br />
83 Brief van de minister van Justitie aan de Tweede Kamer, 17 juni 2008 (Kamerstukk<strong>en</strong> II 2007/08, 28 638,<br />
nr. 35).<br />
84 Mondelinge informatie Humanitas PMW, 22 juni 2009; Meid, één aangifte is al voldo<strong>en</strong>de, Metro, 23 juni<br />
2009. In het rapport van Humanitas PMW over de resultat<strong>en</strong> van de ket<strong>en</strong>aanpak jeugdprostitutie 2008<br />
wordt beschrev<strong>en</strong> dat loverboys bij het inlijv<strong>en</strong> van meisjes in de prostitutie ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel middel onb<strong>en</strong>ut lat<strong>en</strong><br />
om haar hiertoe te dwing<strong>en</strong> (Humanitas PMW, 2008).<br />
380
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Al met al blijk<strong>en</strong> veel van de k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> die tot het traditionele beeld van e<strong>en</strong> loverboy behor<strong>en</strong>,<br />
niet altijd meer te geld<strong>en</strong>, of zelfs geheel verouderd te zijn. Tegelijkertijd wordt steeds<br />
vaker in het kader van e<strong>en</strong> uitbuitingssituatie gerefereerd aan de loverboymethode. Als gevolg<br />
hiervan is onduidelijkheid ontstaan over de inhoud van de begripp<strong>en</strong> loverboy <strong>en</strong> loverboymethode.<br />
Het lijkt haast onmogelijk e<strong>en</strong> definitie te gev<strong>en</strong>, die ruimte geeft aan alle variaties<br />
van de loverboymethode <strong>en</strong> tegelijkertijd aangeeft in hoeverre de loverboymethode zich<br />
onderscheidt van andere method<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>. De beschrijving van loverboys<br />
die de minister van Justitie hanteerde in e<strong>en</strong> brief aan de Tweede Kamer, waarin loverboys<br />
gek<strong>en</strong>merkt werd<strong>en</strong> als “jong<strong>en</strong>s die meisjes (teg<strong>en</strong> hun vrije wil) in de prostitutie br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>” 85 ,<br />
is e<strong>en</strong> voorbeeld van e<strong>en</strong> definitie die zo ruim is dat het nauwelijks nog e<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong>d<br />
karakter heeft.<br />
Dat de loverboymethode zich snel aanpast <strong>en</strong> steeds nieuwe variant<strong>en</strong> <strong>en</strong> method<strong>en</strong> aan het<br />
licht kom<strong>en</strong>, wil overig<strong>en</strong>s niet zegg<strong>en</strong> dat de klassieke loverboymethode niet meer voorkomt.<br />
Om effectief in te kunn<strong>en</strong> spel<strong>en</strong> op de vernieuwde method<strong>en</strong> is het echter ess<strong>en</strong>tieel de verschuiving<strong>en</strong><br />
die optred<strong>en</strong> nauwkeurig in de gat<strong>en</strong> te houd<strong>en</strong>. Humanitas PMW signaleert dat<br />
het verouderde beeld van de loverboyproblematiek ertoe leidt dat in project<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> loverboys<br />
t<strong>en</strong> onrechte veel nadruk gelegd wordt op het weerbaar mak<strong>en</strong> van de meisjes. 86 Meer<br />
inzicht in de steeds verschuiv<strong>en</strong>de loverboymethodiek moet meer gerichte prev<strong>en</strong>tie mogelijk<br />
mak<strong>en</strong>.<br />
Oost-Europese modell<strong>en</strong><br />
Binn<strong>en</strong> groep<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> uit Oost-Europa onderscheidt Shelley 87 het Albanese- of<br />
Balkan Model <strong>en</strong> het Post-Sovjet model. Becucci 88 noemt alle<strong>en</strong> het Albanese model.<br />
Het Albanese - of Balkan model bestaat uit groep<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> klein aantal individu<strong>en</strong> die ieder<br />
twee à drie prostituees ‘manag<strong>en</strong>’. Led<strong>en</strong> van de organisatie kom<strong>en</strong> uit hetzelfde geboortedorp<br />
of hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> familieband. E<strong>en</strong> Balkan netwerk heeft dan ook e<strong>en</strong> weinig transnationaal<br />
karakter. De handelaar die e<strong>en</strong> vrouw aan het werk heeft gezet heeft exclusieve recht<strong>en</strong><br />
over haar. Beslissing<strong>en</strong> met betrekking tot de vrouw mog<strong>en</strong> dan ook alle<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
met toestemming van de handelaar/pooier. Dat er sprake is van e<strong>en</strong> criminele groep blijkt<br />
met name uit de collectieve juridische ondersteuning van opgepakte led<strong>en</strong> van de groep <strong>en</strong><br />
het ‘opvang<strong>en</strong>’ van de vrouw<strong>en</strong> door andere led<strong>en</strong> van de organisatie, wanneer e<strong>en</strong> handelaar<br />
tijdelijk afwezig is.<br />
Slachtoffers van dit type handelar<strong>en</strong> bestaan bijna geheel uit vrouw<strong>en</strong> uit Balkan land<strong>en</strong>, of<br />
vrouw<strong>en</strong> die door de Balkan handelar<strong>en</strong> gekocht zijn van Oost-Europese handelar<strong>en</strong>. De criminele<br />
groep controleert de slachtoffers vanaf het mom<strong>en</strong>t dat zij in het land van herkomst<br />
in contact staan met de handelar<strong>en</strong>, tot <strong>en</strong> met de exploitatie in de seksindustrie in West-<br />
85 Brief van de minister van Justitie aan de Tweede Kamer, 17 juni 2008 (Kamerstukk<strong>en</strong> II 2007/08, 28 638,<br />
nr. 35).<br />
86 Humanitas PMW, 2008.<br />
87 Shelley, 2007, p.120.<br />
88 Beccuci, 2008.<br />
381
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
Europa. Het meest in het oog spring<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>merk van het Balkan model is het gebruik van<br />
extreem geweld teg<strong>en</strong> de vrouwelijke slachtoffers. Shelley noemt het type m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel om<br />
deze red<strong>en</strong> het viol<strong>en</strong>t <strong>en</strong>trepr<strong>en</strong>eurs model. Ook de mate van controle die handelar<strong>en</strong> op de<br />
vrouw<strong>en</strong> uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> is opvall<strong>en</strong>d voor de Balkan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>. De vrouw<strong>en</strong> bezitt<strong>en</strong><br />
totaal ge<strong>en</strong> autonomie: zij staan onder continue observatie, doordat de pooiers overal meegaan.<br />
Becucci beschrijft e<strong>en</strong> controleproces waarbij de pooier het slachtoffer elke vijf minut<strong>en</strong><br />
belt, waartoe zij op e<strong>en</strong> afgesprok<strong>en</strong>, te controler<strong>en</strong> plaats moet staan. Rec<strong>en</strong>t is e<strong>en</strong> tr<strong>en</strong>d<br />
geconstateerd naar minder geweld <strong>en</strong> minder strakke band<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de Albanese exploitant<br />
<strong>en</strong> het slachtoffer. In plaats van controle door de handelaar krijgt e<strong>en</strong> collega prostituee of<br />
vri<strong>en</strong>din van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelaar de taak e<strong>en</strong> groep meisjes te manag<strong>en</strong>. Hierbov<strong>en</strong> werd al<br />
gewez<strong>en</strong> op het signaal dat ook Bulgaarse handelar<strong>en</strong> de loverboytechniek<strong>en</strong> toepass<strong>en</strong>.<br />
Shelley beschrijft het Post-Sovjet model ook wel als het natural resource model. De handelar<strong>en</strong><br />
van dit model onderscheid<strong>en</strong> zich van de Albanese/Balkan handelar<strong>en</strong> doordat de post-<br />
Sovjet handelar<strong>en</strong> zich slechts beperk<strong>en</strong> tot het rekruter<strong>en</strong> <strong>en</strong> doorverkop<strong>en</strong> van vrouw<strong>en</strong><br />
aan andere handelar<strong>en</strong>, zoals Albanese/Balkan handelar<strong>en</strong>. Deze handel is gericht op korte<br />
termijn winst<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet op het gebruik van de vrouw<strong>en</strong> voor de langere termijn. Becucci<br />
interpreteert het meermaals doorverkop<strong>en</strong> van vrouw<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> fragm<strong>en</strong>tatie onder criminel<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> organisatie waarin het gehele m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces zou plaatsvind<strong>en</strong>, garandeert<br />
immers meer winst<strong>en</strong>.<br />
Leman & Janss<strong>en</strong>s constateerd<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> aantal onderzochte Albanese, Bulgaarse, Hongaarse<br />
<strong>en</strong> Russische netwerk<strong>en</strong>, dat er sprake is van e<strong>en</strong> netwerk. Deze netwerk<strong>en</strong> bestaan uit<br />
kleine flexibele, vervangbare organisaties, waarin gebruik gemaakt wordt van gemakkelijk<br />
verkrijgbaar <strong>en</strong> vervangbaar personeel. Elke deelorganisatie maakt vervolg<strong>en</strong>s deel uit van<br />
e<strong>en</strong> goed georganiseerd netwerk dat meerdere contin<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verbindt. Alhoewel elke e<strong>en</strong>heid<br />
op basis van eig<strong>en</strong> regels werkt, geschiedt de sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> op basis van<br />
contract<strong>en</strong>. 89<br />
Het Chinese Model<br />
K<strong>en</strong>nis over de handelswijze van Chinese m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> met het oogmerk prostitutie<br />
is beperkt. Uit het veldonderzoek van Knotter, Korf <strong>en</strong> Ying Lau bleek zonder twijfel dat de<br />
Chinese beautysector raakvlakk<strong>en</strong> heeft met prostitutie <strong>en</strong> dat er ook in Nederland Chinese<br />
sekshuiz<strong>en</strong>, bordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> escortbedrijv<strong>en</strong> zijn. Prostitutie door Chinez<strong>en</strong> vindt echter voornamelijk<br />
binn<strong>en</strong> de eig<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> achter geslot<strong>en</strong> deur<strong>en</strong> plaats, in appartem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
of in massagesalons. Er is dan ook weinig zicht op de mate waarin het gedwong<strong>en</strong> prostitutie<br />
betreft. Vaak zi<strong>en</strong> de vrouw<strong>en</strong> de prostitutie echter als <strong>en</strong>ig alternatief voor hard werk <strong>en</strong> lage<br />
lon<strong>en</strong> in eig<strong>en</strong> land. De vrouw<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> veelal uit gebied<strong>en</strong> die met plotselinge armoede te<br />
mak<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong>. 90<br />
89 Leman & Janss<strong>en</strong>s, 2007.<br />
90 Knotter e.a., 2009.<br />
382
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Het Nigeriaanse Model<br />
Veel aandacht bestaat t<strong>en</strong> slotte voor het Nigeriaanse model. In dit geïntegreerde type organisatie<br />
vorm<strong>en</strong> vrouwelijke madams, het dwangmiddel voodoo <strong>en</strong> het ‘slachtoffer-wordtdader-proces’<br />
de kernpunt<strong>en</strong>. §9.5 gaat uitgebreid in op deze manier van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel.<br />
9.4.4 Verwev<strong>en</strong>heid illegale <strong>en</strong> legale sector<strong>en</strong><br />
Het Programma Versterking Aanpak Georganiseerde Misdaad meldt dat wanneer legale<br />
<strong>en</strong> illegale markt<strong>en</strong> sterk met elkaar verwev<strong>en</strong> zijn, de gr<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong> gebruik <strong>en</strong> misbruik<br />
van di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> flinterdun kan zijn, hetge<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bedreiging voor de directe<br />
leefomgeving van burgers kan betek<strong>en</strong><strong>en</strong>. 91 Illegale activiteit<strong>en</strong> van criminel<strong>en</strong>, waaronder<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, kunn<strong>en</strong> op verschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> <strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de mate verwev<strong>en</strong> zijn<br />
met legale activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> markt<strong>en</strong>. Criminel<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>, voor het uitvoer<strong>en</strong> van de criminele<br />
activiteit, in meer of mindere mate gebruik van legale di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. Derd<strong>en</strong> die<br />
deze di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> of voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> lever<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gezi<strong>en</strong> word<strong>en</strong> als, bewuste of onbewuste<br />
facilitators van de criminele activiteit. Verwev<strong>en</strong>heid tuss<strong>en</strong> legaliteit <strong>en</strong> illegaliteit kan ook<br />
ontstaan doordat criminel<strong>en</strong> zelf e<strong>en</strong> legaal beroep beoef<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Lokale inbedding<br />
In de derde rapportage van de monitor Georganiseerde Criminaliteit van het WODC is<br />
bekek<strong>en</strong> in hoeverre criminele organisaties gebruik mak<strong>en</strong> van lokale voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> bij het<br />
ontplooi<strong>en</strong> van criminele activiteit<strong>en</strong>. 92 Deze monitor is gebaseerd op de analyse van 120 afgeslot<strong>en</strong><br />
opsporingsonderzoek<strong>en</strong>, waarvan maar e<strong>en</strong> klein deel (15) e<strong>en</strong> geval van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
betrof. Omdat in de monitor ge<strong>en</strong> onderscheid gemaakt wordt naar type delict, is het<br />
niet mogelijk alle<strong>en</strong> te rapporter<strong>en</strong> over de onderzochte gevall<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel.<br />
De mate waarin criminele <strong>daders</strong> lokaal ingebed zijn heeft gevolg<strong>en</strong> voor zowel de activiteit<strong>en</strong><br />
van de criminel<strong>en</strong> als de opsporingsactiviteit<strong>en</strong>. Zonder lokale inbedding is het voor<br />
criminel<strong>en</strong> erg moeilijk om succesvol te operer<strong>en</strong>. Beperkte lokale band<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> het voor<br />
criminele organisaties minder makkelijk aan b<strong>en</strong>odigde voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> te kom<strong>en</strong>. Anderzijds<br />
kunn<strong>en</strong> criminel<strong>en</strong> die weinig lokale contact<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> gemakkelijker verdwijn<strong>en</strong>, op het<br />
mom<strong>en</strong>t dat het gevaar van opsporing te groot wordt. 93<br />
Van de Bunt <strong>en</strong> Kleemans besprek<strong>en</strong> in dit kader e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelcasus, waarbij Albanese<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> in Amsterdam vrouw<strong>en</strong> tot prostitutie dwong<strong>en</strong>. Deze groep werkte in<br />
belangrijke mate zonder lokale verbond<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> maakte bijvoorbeeld uitsluit<strong>en</strong>d gebruik<br />
van auto’s met Duitse k<strong>en</strong>tek<strong>en</strong>plat<strong>en</strong>, hetge<strong>en</strong> de led<strong>en</strong> van de groep goed herk<strong>en</strong>baar maakte.<br />
De handelar<strong>en</strong> kreg<strong>en</strong>, omdat zij nauwelijks contact<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong>, maar moeizaam toegang<br />
tot prostitutieram<strong>en</strong> in het Wall<strong>en</strong>gebied. Anderzijds, to<strong>en</strong> de politie invall<strong>en</strong> begon in één<br />
91 Programma Versterking Aanpak Georganiseerde Misdaad (bijlage bij Kamerstukk<strong>en</strong> II 2007/08, 29 911,<br />
nr. 10).<br />
92 Bunt & Kleemans, 2007.<br />
93 Bunt & Kleemans, 2007.<br />
383
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
van de woning<strong>en</strong> van de <strong>daders</strong>, kond<strong>en</strong> andere led<strong>en</strong> van de groep snel vlucht<strong>en</strong>, zonder e<strong>en</strong><br />
spoor achter te lat<strong>en</strong>.<br />
Uit de WODC-monitor 94 blijkt echter dat het mer<strong>en</strong>deel van de <strong>daders</strong> vanuit de eig<strong>en</strong> vertrouwde<br />
omgeving werkt. Het lijkt dan ook e<strong>en</strong> misvatting te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat transnationale georganiseerde<br />
criminaliteit ge<strong>en</strong> lokale inbedding zou k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Lokaal ingebedde <strong>daders</strong> hebb<strong>en</strong><br />
veel bestaande relaties met de legale omgeving <strong>en</strong> pot<strong>en</strong>tiële <strong>daders</strong>. Deze local hero’s<br />
ontstijg<strong>en</strong> het lokale niveau nauwelijks, t<strong>en</strong>zij zij via internationale ‘brugg<strong>en</strong>bouwers’ of op<br />
ontmoetingsplaats<strong>en</strong> aansluiting wet<strong>en</strong> te vind<strong>en</strong> bij internationale criminele organisaties. 95<br />
Arbeid<br />
De derde rapportage van de monitor Georganiseerde Criminaliteit besteedt ook aandacht<br />
aan de mate waarin led<strong>en</strong> van criminele organisaties legale beroep<strong>en</strong> beoef<strong>en</strong><strong>en</strong>. Met betrekking<br />
tot arbeid is het opvall<strong>en</strong>d dat e<strong>en</strong> groot aantal verdacht<strong>en</strong> uit de monitor ge<strong>en</strong> werk<br />
heeft. Het type werk dat verdacht<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> beroep uitvoer<strong>en</strong>, lijkt in eerste instantie zeer<br />
divers. Toch hebb<strong>en</strong> zij e<strong>en</strong> aantal geme<strong>en</strong>schappelijke karakteristiek<strong>en</strong>. Zo hebb<strong>en</strong> betrekkelijk<br />
veel beroep<strong>en</strong> iets te mak<strong>en</strong> met mobiliteit, transport of logistiek, kunn<strong>en</strong> de werknemers<br />
in hun positie of het type werk behoorlijk zelfstandig werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn beroep<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
sociaal karakter, waarin m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in contact kom<strong>en</strong> met ander<strong>en</strong>, oververteg<strong>en</strong>woordigd. 96<br />
Facilitators<br />
Criminele organisaties hebb<strong>en</strong> de bov<strong>en</strong>wereld nodig om criminele activiteit<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong><br />
uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong>. Actor<strong>en</strong> uit de bov<strong>en</strong>wereld kunn<strong>en</strong> bewust bijdrag<strong>en</strong> aan de activiteit<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
criminele organisatie, of onbewust criminaliteit faciliter<strong>en</strong>.<br />
De bestuurlijke rapportage van het onderzoek Sneep – Schone Schijn – beschrijft e<strong>en</strong> aantal<br />
facilitator<strong>en</strong> dat de groep m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> hielp met de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelactiviteit<strong>en</strong>. Allereerst<br />
betreft het private instelling<strong>en</strong> of person<strong>en</strong>. Zo regelde e<strong>en</strong> adviesbureau de administratieve<br />
zak<strong>en</strong> <strong>en</strong> organiseerde e<strong>en</strong> vastgoedbedrijf praktische zak<strong>en</strong> als auto’s, mobiele<br />
telefoons <strong>en</strong> huisvesting. In de zaak Sneep war<strong>en</strong> daarnaast arts<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong> die voor de<br />
vrouw<strong>en</strong> van de groep borstvergroting<strong>en</strong> <strong>en</strong> meerdere abortuss<strong>en</strong> uitvoerd<strong>en</strong>. Tatoeëerders<br />
zett<strong>en</strong> bij de betrokk<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> tatoeages. 97<br />
Taxichauffeurs spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel door slachtoffers van gedwong<strong>en</strong> prostitutie<br />
te vervoer<strong>en</strong>. Het verband dat bestaat tuss<strong>en</strong> de taxibranche <strong>en</strong> prostitutie is overig<strong>en</strong>s<br />
lang niet altijd crimineel van aard. Soms is echter wel degelijk sprake van het faciliter<strong>en</strong> van<br />
criminele activiteit<strong>en</strong>. Uit <strong>en</strong>kele strafrechtelijke onderzoek<strong>en</strong> naar taxichauffeurs bleek dat<br />
zij slachtoffers van gedwong<strong>en</strong> prostitutie binn<strong>en</strong> Nederland vervoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> begeleid<strong>en</strong>. Ook<br />
werd in 2006 e<strong>en</strong> taxichauffeur veroordeeld voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, omdat hij vrouw<strong>en</strong> uit<br />
94 Bunt & Kleemans, 2007.<br />
95 Bunt & Kleemans, 2007.<br />
96 Bunt & Kleemans, 2007.<br />
97 Van Hout & Van der Laan, 2008. Zie ook §8.3.1.<br />
384
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
Tsjechië naar de rosse buurt van Groning<strong>en</strong> vervoerde. Het is niet duidelijk of deze internationale<br />
ritt<strong>en</strong> ook in de hoedanigheid van taxichauffeur zijn uitgevoerd, in de zin dat gebruik<br />
gemaakt werd van e<strong>en</strong> auto met taxivergunning. 98<br />
Andere beroepsgroep<strong>en</strong> die betrokk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> rak<strong>en</strong> bij georganiseerde criminaliteit zijn advocat<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> notariss<strong>en</strong>. 99 Verwijtbare betrokk<strong>en</strong>heid in <strong>en</strong>ge zin (opzettelijk) blijkt maar weinig<br />
voor te kom<strong>en</strong>. Voor zover sprake is van verwijtbare betrokk<strong>en</strong>heid bij strafrechtadvocat<strong>en</strong>,<br />
is het beïnvloed<strong>en</strong> <strong>en</strong> onder druk zett<strong>en</strong> van getuig<strong>en</strong>, volg<strong>en</strong>s opsporingsambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> <strong>en</strong> officier<strong>en</strong><br />
van justitie, de meest voorkom<strong>en</strong>de vorm. 100 Situaties waarin advocat<strong>en</strong> <strong>en</strong>, in mindere<br />
mate, notariss<strong>en</strong> de zorgvuldigheidsnorm niet in acht nem<strong>en</strong> (verwijtbare betrokk<strong>en</strong>heid in<br />
ruime zin), lijk<strong>en</strong> wel op regelmatige basis voor te kom<strong>en</strong>. 101 Als mogelijke verklaring<strong>en</strong> voor<br />
de aantrekkelijkheid van deze beroepsgroep<strong>en</strong> voor de georganiseerde criminaliteit wordt wel<br />
gewez<strong>en</strong> op de geheimhoudingsplicht, het verschoningsrecht, de onafhankelijkheid <strong>en</strong> individuele<br />
karakter van het werk van advocat<strong>en</strong> <strong>en</strong> notariss<strong>en</strong>. 102 De Raad van Europa b<strong>en</strong>oemt<br />
daarnaast ook bouwers van internetpagina’s als mogelijke facilitators voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. 103<br />
Naast deze private partij<strong>en</strong> of person<strong>en</strong> die het werk van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> faciliter<strong>en</strong>, geeft de<br />
bestuurlijke rapportage Schone Schijn inzicht in de rol van hulpverl<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de publieke<br />
instelling<strong>en</strong>, zoals de geme<strong>en</strong>te, de Kamer van Koophandel, de IND, de Arbeidsinspectie,<br />
de Belastingdi<strong>en</strong>st <strong>en</strong> de politie. Van sommige van deze instanties kan gezegd word<strong>en</strong> dat zij op<br />
e<strong>en</strong> reactieve manier m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel faciliter<strong>en</strong>, door inschrijving in het Handelsregister zonder<br />
beperking<strong>en</strong> toe te lat<strong>en</strong>. Voor wat betreft gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel is mogelijk ook<br />
e<strong>en</strong> faciliter<strong>en</strong>de rol weggelegd voor zwakke regering<strong>en</strong> in herkomstland<strong>en</strong> <strong>en</strong> wijdverspreide<br />
medewerking door bijvoorbeeld ouders, reisbureaus <strong>en</strong> hoteleig<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>. 104<br />
Bij de overheid is veel aandacht voor de rol van facilitators <strong>en</strong> deze verwev<strong>en</strong>heid van legale<br />
<strong>en</strong> illegale activiteit<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> parlem<strong>en</strong>taire werkgroep deed onderzoek naar de verwev<strong>en</strong>heid<br />
105 <strong>en</strong> schreef de minister van Justitie in juni 2009 aan de Tweede Kamer dat “niet alle<strong>en</strong><br />
de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in de primaire vorm, maar ook al datg<strong>en</strong>e wat daaromhe<strong>en</strong> beweegt moet<br />
word<strong>en</strong> aangepakt”. 106<br />
98 Brummelkamp, 2008.<br />
99 Lankhorst & Nel<strong>en</strong>, 2004.<br />
100 Lankhorst & Nel<strong>en</strong>, 2004, pp.95-96.<br />
101 Verwijtbare betrokk<strong>en</strong>heid bestaat in <strong>en</strong>ge – <strong>en</strong> ruime zin. In de eerste variant is de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar<br />
strafrechte lijk betrokk<strong>en</strong> bij de strafbare gedraging<strong>en</strong>. Bij verwijtbare betrokk<strong>en</strong>heid in ruime zin, heeft<br />
de beroepsbeoef<strong>en</strong>aar niet welbewust of opzettelijk meegewerkt aan de strafbare handeling<strong>en</strong>, maar kan<br />
hem word<strong>en</strong> verwet<strong>en</strong> dat hij niet de noodzakelijke zorgvuldigheid betracht heeft om te voorkom<strong>en</strong> dat er<br />
misbruik van zijn di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing werd gemaakt voor criminele doeleind<strong>en</strong>. Betrokk<strong>en</strong>heid kan daarnaast<br />
e<strong>en</strong> actieve of reactieve vorm aannem<strong>en</strong>. Bij de actieve variant is sprake van e<strong>en</strong> do<strong>en</strong> of handel<strong>en</strong> door de<br />
di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>er, waar bij de reactieve vorm juist sprake is van e<strong>en</strong> nalat<strong>en</strong> of misbruik lat<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>.<br />
102 Joldersma e.a., 2008.<br />
103 Sykiotou, 2007.<br />
104 Williams, 2008.<br />
105 Joldersma e.a., 2008.<br />
106 Brief van de minister <strong>en</strong> staatssecretaris van Justitie aan de Tweede Kamer, 8 juni 2009 (Kamerstukk<strong>en</strong> II<br />
2008/09, 28 638, nr. 42).<br />
385
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
Naar aanleiding van de bestuurlijke rapportage Schone Schijn is het Ministerie van Justitie,<br />
op verzoek van de Tweede Kamer 107 , bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onderzoek gestart naar het uitvoer<strong>en</strong><br />
van medische ingrep<strong>en</strong> zonder de autonome beslissing van e<strong>en</strong> cliënt.<br />
Voor veel beroepsgroep<strong>en</strong> bestaat naast de strafrechtelijke weg ook de mogelijkheid om facilitators<br />
via de tuchtrechtelijke weg aan te pakk<strong>en</strong>. Naar aanleiding van de praktijk<strong>en</strong> in het<br />
opsporingsonderzoek Sneep NRM5 heeft BNRM het Nederlands G<strong>en</strong>ootschap van Abortusarts<strong>en</strong><br />
in contact gebracht met het Expertisec<strong>en</strong>trum M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>smokkel van<br />
de Nederlandse politie over signal<strong>en</strong> die kunn<strong>en</strong> wijz<strong>en</strong> op m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. Het plan is e<strong>en</strong><br />
protocol op te stell<strong>en</strong> waarin wordt vastgelegd hoe m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel herk<strong>en</strong>d kan word<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
hoe abortusarts<strong>en</strong> bij vermoed<strong>en</strong>s van dwang kunn<strong>en</strong> handel<strong>en</strong>. Minister Hirsch-Ballin<br />
van Justitie heeft daarnaast in de Tweede Kamer aangegev<strong>en</strong> dat medische operaties onder<br />
dwang kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> bestred<strong>en</strong> via het strafrecht <strong>en</strong> het medisch tuchtrecht. 108 Voor andere<br />
beroepsgroep<strong>en</strong>, waaronder plastisch chirurg<strong>en</strong>, is ge<strong>en</strong> voornem<strong>en</strong> tot het opstell<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> dergelijk protocol bek<strong>en</strong>d.<br />
9.4.5 Gebruik van internet <strong>en</strong> andere technologieën<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> op verschill<strong>en</strong>de manier<strong>en</strong> gebruik van allerlei vorm<strong>en</strong> van nieuwe<br />
technologieën. Nieuwe technologieën vorm<strong>en</strong> niet zozeer e<strong>en</strong> aanleiding voor nieuwe<br />
vorm<strong>en</strong> van misdaad, maar gev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuwe dim<strong>en</strong>sie aan traditionele vorm<strong>en</strong> van misdaad.<br />
109 Eén van de meest belangrijke nieuwe technologieën is internet. Voordel<strong>en</strong> van het<br />
gebruik van internet voor criminele groep<strong>en</strong> zijn de grote mate van anonimiteit <strong>en</strong> het gemak<br />
waarmee misdad<strong>en</strong> te pleg<strong>en</strong> zijn. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is communicatie via internet goedkoop <strong>en</strong><br />
moeilijk te tracer<strong>en</strong>. 110<br />
De Raad van Europa onderscheidt, met betrekking tot m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, drie groep<strong>en</strong> gebruikers<br />
van nieuwe technologieën. Dit zijn handelar<strong>en</strong>, klant<strong>en</strong> <strong>en</strong> mogelijke slachtoffers. 111<br />
Handelar<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> nieuwe technologieën allereerst voor onderlinge communicatie. Het<br />
rapport van de Raad van Europa bericht over allerlei method<strong>en</strong> die word<strong>en</strong> toegepast om te<br />
voorkom<strong>en</strong> dat communicatie traceerbaar is, zoals het communicer<strong>en</strong> in email-ket<strong>en</strong>s door<br />
verschill<strong>en</strong>de land<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de tijdzones, of het gebruik van telefoons <strong>en</strong> internetverbinding<strong>en</strong><br />
die valse id<strong>en</strong>tificatiegegev<strong>en</strong>s afgev<strong>en</strong>. Ook het gebruik van prepaid mobiele telefoons<br />
die na gebruik word<strong>en</strong> weggegooid is e<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>de methode.<br />
Daarnaast mak<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> gebruik van internet om slachtoffers te werv<strong>en</strong>. De<br />
belangrijkste methode van werving op internet bestaat uit het adverter<strong>en</strong> met werk of relatiebemiddeling<br />
op e<strong>en</strong> website. Via online arbeids-, dating- <strong>en</strong> huwelijksbemiddelingbu-<br />
107 Motie van het lid de Pater-Van der Meer, 20 november 2008 (Kamerstukk<strong>en</strong> II 2008/09, 28 638, nr. 37).<br />
108 Brief van de minister <strong>en</strong> staatssecretaris van Justitie aan de Tweede Kamer, 8 juni 2009 (Kamerstukk<strong>en</strong> II<br />
2008/09, 28 638, nr. 42).<br />
109 Sykiotou, 2007, p.18.<br />
110 Sykiotou, 2007, p.22.<br />
111 Sykiotou, 2007, p.25.<br />
386
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
reaus kunn<strong>en</strong> handelar<strong>en</strong> gemakkelijk <strong>en</strong> meestal anoniem in contact kom<strong>en</strong> met pot<strong>en</strong>tiële<br />
slachtoffers. 112 Maltzahn geeft aan dat concrete verband<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> het werv<strong>en</strong> via internet <strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel niet duidelijk zijn, maar onderk<strong>en</strong>t de e<strong>en</strong>voud waarmee dit kan gebeur<strong>en</strong>. 113<br />
Ook het rapport van de Raad van Europa onderstreept dat het vaak onduidelijk is of e<strong>en</strong><br />
website oprecht ban<strong>en</strong> of relatiebemiddeling aanbiedt of probeert slachtoffers voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
te werv<strong>en</strong>. 114 Volg<strong>en</strong>s het Rapport van de Raad van Europa bestaat er echter e<strong>en</strong><br />
zekere consist<strong>en</strong>tie in de productie van websites die gebruikt word<strong>en</strong> om slachtoffers voor<br />
seksuele uitbuiting te rekruter<strong>en</strong>. Dergelijke websites zijn vaak dekmantel voor internationale<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel <strong>en</strong> adverter<strong>en</strong> met werk in de huishouding of als au pair, als bar- of bedi<strong>en</strong><strong>en</strong>d<br />
personeel, met werk in de bouw, in de landbouw of toerisme, fabriekswerk, maar ook<br />
met werk als model, danser, of sekswerker. 115 Het op deze manier werv<strong>en</strong> van slachtoffers<br />
via internet verschilt in feite weinig van traditionele wervingsmethod<strong>en</strong> via advert<strong>en</strong>ties in<br />
krant<strong>en</strong>. Wel is het mogelijk dat het type slachtoffer dat op internet e<strong>en</strong> baan zoekt verschilt<br />
van het slachtoffer dat via krant<strong>en</strong> geworv<strong>en</strong> wordt.<br />
Naast het adverter<strong>en</strong> met werk lijkt e<strong>en</strong> tweede methode van werv<strong>en</strong> via internet in opkomst<br />
te zijn. Via chatbox<strong>en</strong> <strong>en</strong> websites als MSN live Mess<strong>en</strong>ger, Hyves <strong>en</strong> Sugarbabes kunn<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>, al dan niet met behulp van e<strong>en</strong> valse id<strong>en</strong>titeit, gemakkelijk in contact<br />
kom<strong>en</strong> met pot<strong>en</strong>tiële slachtoffers. 116 In §9.4.3 werd al aangegev<strong>en</strong> dat er signal<strong>en</strong> zijn dat<br />
loverboys gebruik mak<strong>en</strong> van deze methode.<br />
Niet alle<strong>en</strong> voor het werv<strong>en</strong>, maar ook voor de uitbuiting zelf mak<strong>en</strong> handelar<strong>en</strong> gebruik van<br />
het internet. Slachtoffers kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gedwong<strong>en</strong> om seksuele handeling<strong>en</strong> via internet<br />
te verricht<strong>en</strong> (webcamseks), maar er zijn ook signal<strong>en</strong> dat slachtoffers verleid word<strong>en</strong> tot het<br />
verricht<strong>en</strong> van seksuele handeling<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> camera, waarvan vervolg<strong>en</strong>s het beeldmateriaal<br />
als dwangmiddel gebruikt wordt.<br />
Ook voor het werv<strong>en</strong> van klant<strong>en</strong>, mak<strong>en</strong> handelar<strong>en</strong> gebruik van internet. Er bestaan zelfs<br />
signal<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> vrouw pas naar het land van bestemming wordt vervoerd indi<strong>en</strong> klant<strong>en</strong><br />
voldo<strong>en</strong>de reager<strong>en</strong> op reclame die op internet in relatie tot haar gemaakt wordt. 117 Internationaal<br />
bestaan er verschill<strong>en</strong> voor wat betreft de strafbaarheid van seksuele advert<strong>en</strong>ties op<br />
het internet. Dit heeft als gevolg dat websites met seksuele advert<strong>en</strong>ties word<strong>en</strong> opgezet in<br />
land<strong>en</strong> waar de wetgeving deze niet verbiedt, zoals onder andere Nederland. E<strong>en</strong> criminele<br />
organisatie uit Estland maakte gebruik van de Nederlandse wetgeving, door in Scandinavië<br />
reclame te mak<strong>en</strong> voor verhandelde vrouw<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> website met e<strong>en</strong> Nederlandse server. 118<br />
Omdat ook vrijwillig werk<strong>en</strong>de escorts <strong>en</strong> prostituees via internet prober<strong>en</strong> klant<strong>en</strong> te b<strong>en</strong>ader<strong>en</strong>,<br />
is het tracer<strong>en</strong> van slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel ge<strong>en</strong> gemakkelijke opgave.<br />
112 Sykiotou, 2007, p.21; Maltzahn, 2005, p.5.<br />
113 Maltzahn, 2005, p.5.<br />
114 Sykiotou, 2007, p.33.<br />
115 Sykiotou, 2007, p.31.<br />
116 Sykiotou, 2007, p.27.<br />
117 Maltzahn, 2005, p.5.<br />
118 Sykiotou, 2007, p.35.<br />
387
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
388<br />
Internet <strong>en</strong> klant<strong>en</strong>, slachtoffers, ngo’s <strong>en</strong> beleidsmakers<br />
Klant<strong>en</strong> van prostituees zoek<strong>en</strong> op internet vaak ook contact met andere klant<strong>en</strong> om ervaring<strong>en</strong><br />
uit te wissel<strong>en</strong> of te beschrijv<strong>en</strong>.<br />
Voor slachtoffers kan internet nuttig zijn voor het vind<strong>en</strong> van hulpverl<strong>en</strong><strong>en</strong>de instanties. De<br />
Rode Draad meldt e<strong>en</strong> stijging van het aantal slachtoffers dat haar organisatie via internet<br />
vindt <strong>en</strong> b<strong>en</strong>adert, zowel vanuit Nederland, als vanuit andere land<strong>en</strong>.<br />
Ngo’s <strong>en</strong> beleidsmakers die zich bezighoud<strong>en</strong> met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel kunn<strong>en</strong> baat hebb<strong>en</strong> bij internet<br />
voor de verspreiding van educatie <strong>en</strong> informatie over m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. 119 D<strong>en</strong>kbaar is t<strong>en</strong><br />
slotte ook het gebruik van internet bij opsporingsactiviteit<strong>en</strong>.<br />
9.4.6 De vrouwelijke m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelaar<br />
Verschill<strong>en</strong>de auteurs bericht<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> mann<strong>en</strong>business is, maar<br />
dat ook vrouw<strong>en</strong> als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> van de conclusies van het UNODC<br />
rapport over m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel van februari 2009 betrof zelfs het feit dat vrouwelijke <strong>daders</strong><br />
bij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel e<strong>en</strong> meer promin<strong>en</strong>te rol spel<strong>en</strong> dan bij <strong>en</strong>ige andere vorm van criminaliteit.<br />
120 Shelley geeft aan dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel de <strong>en</strong>ige vorm van internationale misdaad is<br />
waarin vrouw<strong>en</strong> e<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>de rol spel<strong>en</strong>, maar dat vrouw<strong>en</strong> ook veel voorkom<strong>en</strong> in de onderste<br />
lag<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties. 121 Volg<strong>en</strong>s Europol is het aantal vrouwelijke <strong>daders</strong><br />
significant <strong>en</strong> groei<strong>en</strong>d. Vrouw<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> met name te vind<strong>en</strong> in de rekruteringsfase, maar<br />
zoud<strong>en</strong> ook steeds meer betrokk<strong>en</strong> zijn bij de organisatie <strong>en</strong> het controler<strong>en</strong> van de slachtoffers.<br />
122 In onderzoek van Siegel <strong>en</strong> de Blank naar ti<strong>en</strong> dossiers van in Nederland veroordeelde<br />
vrouwelijke m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>, blijkt dat deze vrouw<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke rol speeld<strong>en</strong> als <strong>daders</strong><br />
binn<strong>en</strong> criminele organisaties die zich in Nederland bezighoud<strong>en</strong> met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. 123<br />
Ondanks dat de meeste vrouwelijke m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> uit het buit<strong>en</strong>land afkomstig zijn <strong>en</strong><br />
in grote transnationale organisaties werk<strong>en</strong> ontdekt<strong>en</strong> Siegel <strong>en</strong> de Blank ook Nederlandse<br />
<strong>daders</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal vrouw<strong>en</strong> dat individueel opereert. 124<br />
De roll<strong>en</strong> van de vrouwelijke <strong>daders</strong> zijn volg<strong>en</strong>s Siegel <strong>en</strong> de Blank te verdel<strong>en</strong> in drie categorieën:<br />
de uitvoerders, de partners-in-crime <strong>en</strong> de eig<strong>en</strong> baas. Uitvoerders voer<strong>en</strong> vaak onder<br />
dwang specifieke tak<strong>en</strong> uit zoals de controle over andere vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> het inzamel<strong>en</strong> van verdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.<br />
De gr<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong> dader <strong>en</strong> slachtoffer is in deze categorie heel vaag. Loyaliteit aan<br />
de handelaar kan e<strong>en</strong> red<strong>en</strong> zijn voor vrouw<strong>en</strong> om tak<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong>, al is loyaliteit e<strong>en</strong> sterker<br />
motief bij vrouw<strong>en</strong> in de categorie partners-in-crime. De vraag in hoeverre de vrouwelijke<br />
<strong>daders</strong> zelf slachtoffer van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel zijn <strong>en</strong> gedwong<strong>en</strong> word<strong>en</strong> tot criminele activitei-<br />
119 Maltzahn, 2005, p.5.<br />
120 UNODC, 2009.<br />
121 Shelley, 2007, p.120.<br />
122 Europol, 2008.<br />
123 Siegel & De Blank, 2008.<br />
124 Siegel & De Blank, 2008.
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
t<strong>en</strong> is ook beschrev<strong>en</strong> in Hoofdstuk 6 van deze rapportage. Vrouw<strong>en</strong> die als partner-in-crime<br />
meewerk<strong>en</strong> in de organisatie hebb<strong>en</strong> meestal e<strong>en</strong> nauwe band met de mannelijke handelaar.<br />
Vaak betreft het ofwel familie van de handelaar, of slachtoffers die door sam<strong>en</strong>werking zijn<br />
opgeklomm<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de organisatie. Vrouw<strong>en</strong> in deze positie zijn ongeveer gelijkwaardig<br />
aan de mann<strong>en</strong> <strong>en</strong> del<strong>en</strong> mee in de tak<strong>en</strong> <strong>en</strong> verdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Van de vrouw<strong>en</strong> die zelfstandig te<br />
werk gaan, blek<strong>en</strong> de Afrikaanse (Ghanese <strong>en</strong> Nigeriaanse) vrouw<strong>en</strong> in de meerderheid. 125<br />
9.5 Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nederland<br />
Al vanaf het begin van de jar<strong>en</strong> ’90 wordt Nederland geconfronteerd met Nigeriaanse alle<strong>en</strong>staande<br />
minderjarige vreemdeling<strong>en</strong> (amv’s) die met onbek<strong>en</strong>de bestemming uit opvangc<strong>en</strong>tra<br />
verdwijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> van wie sommige word<strong>en</strong> teruggevond<strong>en</strong> in de prostitutiebranche in<br />
Nederland of elders in Europa. De Nigeriaanse Ver<strong>en</strong>iging Nederland publiceerde in 1999<br />
e<strong>en</strong> onderzoek naar de handel in meisjes vanuit Nigeria naar Nederland met als doel deze<br />
minderjarig<strong>en</strong> in de prostitutie uit te buit<strong>en</strong>. In dit onderzoeksrapport zijn drie verschill<strong>en</strong>de<br />
groep<strong>en</strong> Nigeriaanse meisjes te onderscheid<strong>en</strong>. De meisjes die hier om politieke of humanitaire<br />
red<strong>en</strong><strong>en</strong> kwam<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarna door m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> uit asielzoekersc<strong>en</strong>tra werd<strong>en</strong> gehaald<br />
<strong>en</strong> in de prostitutie belandd<strong>en</strong>; de meisjes die onder valse voorw<strong>en</strong>dsel<strong>en</strong> met betrekking<br />
tot het soort werk naar Nederland werd<strong>en</strong> gehaald <strong>en</strong> uiteindelijk gedwong<strong>en</strong> werd<strong>en</strong><br />
om in de prostitutie te werk<strong>en</strong>; <strong>en</strong> tot slot de meisjes die bewust naar Nederland kwam<strong>en</strong> om<br />
in de prostitutie te werk<strong>en</strong>. 126<br />
Inmiddels is geblek<strong>en</strong> dat Nigeria is uitgegroeid tot één van de meest voorkom<strong>en</strong>de herkomstland<strong>en</strong><br />
van slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nederland. Reeds sinds 2005 neemt<br />
Nigeria e<strong>en</strong> plaats in de top vijf in. 127 Echter, Nederland is niet het <strong>en</strong>ige bestemmingsland<br />
voor Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelslachtoffers. Ook andere West-Europese land<strong>en</strong>, met name<br />
Italië, <strong>en</strong> de Ver<strong>en</strong>igde Stat<strong>en</strong> zijn populaire bestemming<strong>en</strong>. 128 Deze tr<strong>en</strong>d in Nigeriaanse<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel vloeit voort uit het Nigeriaanse verlang<strong>en</strong> te emigrer<strong>en</strong> naar het West<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
gelimiteerde mogelijkhed<strong>en</strong> hiertoe, hetge<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> de vrije hand biedt. 129<br />
9.5.1 Pull- <strong>en</strong> pushfactor<strong>en</strong><br />
Nigeria werd in 1914 e<strong>en</strong> Britse kolonie. Bij het bepal<strong>en</strong> van de landgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> werd ge<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing<br />
gehoud<strong>en</strong> met cultuurgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>: zeer verschill<strong>en</strong>de groep<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met verschill<strong>en</strong>de culturele<br />
achtergrond<strong>en</strong> behoord<strong>en</strong> ope<strong>en</strong>s tot dezelfde natie. Zev<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> na de onafhankelijkheid in<br />
125 Zie voor de werkwijze van deze madams §9.5.<br />
126 Oviawe & Iyare, 1999.<br />
127 Zie Tabel 4.1.<br />
128 Op deze plaats di<strong>en</strong>t opgemerkt te word<strong>en</strong> dat Nigeria zowel herkomstland, als doorvoerland, als bestemmingsland<br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong> is. Ook vindt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel plaats vanuit Nigeria naar andere land<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong> Afrika waarbij slachtoffers met name word<strong>en</strong> uitgebuit in het huishoud<strong>en</strong> (NAPTIP, 2005).<br />
129 Carling, 2005.<br />
389
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
1960 brak e<strong>en</strong> drie jaar dur<strong>en</strong>de burgeroorlog uit. Van 1970 tot <strong>en</strong> met 1998 zijn in Nigeria verschill<strong>en</strong>de<br />
dictators aan de macht geweest. Echter, ook na de vrije verkiezing<strong>en</strong> in 1999 is het<br />
dagelijkse lev<strong>en</strong>, door wanbeleid <strong>en</strong> corruptie, voor de meeste Nigerian<strong>en</strong> niet verbeterd. Zodo<strong>en</strong>de<br />
is in Nigeria voor vel<strong>en</strong> armoede <strong>en</strong> geweld al dec<strong>en</strong>nialang aan de orde van de dag. 130<br />
To<strong>en</strong> in de jar<strong>en</strong> ’80 van de vorige eeuw de werkloosheid <strong>en</strong> de daarmee gepaard gaande<br />
armoede to<strong>en</strong>am, werd<strong>en</strong> families om te overlev<strong>en</strong> afhankelijk van vrouw<strong>en</strong>. De eerste vrouw<strong>en</strong><br />
die in deze tijd in Europa arriveerd<strong>en</strong> om ongeschoold (niet-seksueel) werk te do<strong>en</strong>,<br />
doorbrak<strong>en</strong> hiermee het traditionele mannelijke migratiepatroon. 131<br />
Al snel werd de vraag naar Afrikaanse prostituees in Europa ontdekt, welke pullfactor zelfstandige<br />
Nigeriaanse prostituees in grot<strong>en</strong> getale naar Europa trok. 132 Deze prostituees haald<strong>en</strong><br />
op hun beurt andere Nigeriaanse vrouw<strong>en</strong> naar Nederland om voor h<strong>en</strong> in de prostitutie<br />
te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> zo werd<strong>en</strong> zij de eerste Nigeriaanse madams in Nederland. Echter, to<strong>en</strong> Nigeria<br />
in de jar<strong>en</strong> ’90 als ‘veilig’ land werd beschouwd, kreg<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong> Nigeriaanse vrouw<strong>en</strong> niet<br />
meer zo gemakkelijk e<strong>en</strong> verblijfsvergunning in Nederland. Dit, terwijl de lev<strong>en</strong>somstandighed<strong>en</strong><br />
van de Nigerian<strong>en</strong> in eig<strong>en</strong> land niet war<strong>en</strong> verbeterd - zelfs niet na de democratisering<br />
in 1999 - <strong>en</strong> de w<strong>en</strong>s om te ontsnapp<strong>en</strong> aan armoede zodo<strong>en</strong>de bleef bestaan. Vanaf de jar<strong>en</strong><br />
’90 hebb<strong>en</strong> madams steeds meer minderjarige Nigeriaanse meisjes naar Nederland lat<strong>en</strong><br />
kom<strong>en</strong>, daar zij als amv’s in eerste instantie niet word<strong>en</strong> teruggestuurd naar het land van<br />
herkomst, maar word<strong>en</strong> opgevang<strong>en</strong>. 133<br />
Werk<strong>en</strong> in het West<strong>en</strong> lijkt voor veel Nigeriaanse vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> meisjes de beste strategie om aan<br />
hun armoedige lev<strong>en</strong>ssituaties te ontsnapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun families te help<strong>en</strong>. 134 Het zichtbare succes<br />
(in de vorm van mooie huiz<strong>en</strong>, auto’s <strong>en</strong> kleding) <strong>en</strong> de hiermee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de status van<br />
de rijke madams die terugker<strong>en</strong> naar Nigeria bevestig<strong>en</strong> dit beeld <strong>en</strong> mak<strong>en</strong> de droom tast- <strong>en</strong><br />
verwez<strong>en</strong>lijkbaar. 135 Deze pushfactor<strong>en</strong> zijn het sterkst in de provincie Edo <strong>en</strong> <strong>en</strong>kele andere<br />
gebied<strong>en</strong> in het zuidelijke, christelijke gedeelte van Nigeria 136 , waar dan ook zowel slachtoffers<br />
als <strong>daders</strong> 137 van Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong> voornamelijk vandaan kom<strong>en</strong>.<br />
Naast de reeds g<strong>en</strong>oemde vlucht uit armoede <strong>en</strong> de w<strong>en</strong>s om e<strong>en</strong> bepaalde status te verkrijg<strong>en</strong><br />
is nog e<strong>en</strong> pushfactor van belang; namelijk de verheerlijking van het West<strong>en</strong>. 138 Het West<strong>en</strong> heeft<br />
e<strong>en</strong> aantrekkingskracht op vel<strong>en</strong>, waaronder ook op meisjes uit rijkere Nigeriaanse families. 139<br />
130 Carling, 2006; Van Heelsum & Hessels, 2004.<br />
131 Adepoju, 2004.<br />
132 Siegel, 2007; Carling 2005.<br />
133 Bov<strong>en</strong>kerk, 2001, pp.154-159. Het to<strong>en</strong>malige asiel- <strong>en</strong> amvbeleid was in deze tijd soepeler <strong>en</strong> met name gericht<br />
op integratie (NRM3, 2004). Overig<strong>en</strong>s is niet geblek<strong>en</strong> dat het huidige <strong>en</strong> str<strong>en</strong>gere op terugkeer gerichte<br />
asiel- <strong>en</strong> amv-beleid invloed heeft gehad op de instroom van amv’s uit Nigeria.<br />
134 Carling, 2005. Overig<strong>en</strong>s di<strong>en</strong>t hierbij te word<strong>en</strong> opgemerkt dat sommige meisjes door hun familie bewust<br />
word<strong>en</strong> ‘opgeofferd’. Zij wet<strong>en</strong> wat hun dochter in het West<strong>en</strong> te wacht<strong>en</strong> zal staan, maar hecht<strong>en</strong> meer<br />
belang aan de rijkdom die ze ermee zull<strong>en</strong> vergar<strong>en</strong> (Adepoju, 2005; Dubois, W. (Director). (2007). Grace: a<br />
slave on the streets. Galaxy Productions; Alles beter dan B<strong>en</strong>in City, Trouw, 13 maart 2009).<br />
135 Carling, 2005.<br />
136 Siegel, 2007; Carling, 2005.<br />
137 Boerman e.a., 2008, pp.70-71; Becucci, 2008.<br />
138 C. Ngaduba, Lezing Ministerie BuZa, 19 mei 2009; NAPTIP, 2005.<br />
139 Siegel, 2007.<br />
390
9.5.2 Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> <strong>en</strong> organisatiestructuur<br />
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
West-Afrikaanse (waaronder Nigeriaanse) criminele netwerk<strong>en</strong> bestaan uit losse cell<strong>en</strong> van<br />
vervangbare person<strong>en</strong>. Hierdoor zijn de netwerk<strong>en</strong> flexibel <strong>en</strong> is er moeilijk zicht op te krijg<strong>en</strong>.<br />
140 Nigeriaanse criminel<strong>en</strong> staan wereldwijd bek<strong>en</strong>d om hun oplichtingpraktijk<strong>en</strong>, met<br />
name gepleegd vanuit de Bijlmer in Amsterdam, ook wel bek<strong>en</strong>d als de ‘419-fraude’. Het geld<br />
dat hiermee wordt verdi<strong>en</strong>d wordt vaak geïnvesteerd in andere criminele activiteit<strong>en</strong>, zoals<br />
drugshandel, maar ook m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. 141<br />
In Nederland word<strong>en</strong> Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelactiviteit<strong>en</strong> gepleegd door zowel individueel<br />
operer<strong>en</strong>de Nigerian<strong>en</strong> als door criminele organisaties. De criminele sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> variër<strong>en</strong> van slechts e<strong>en</strong> kleine groep van twee à drie person<strong>en</strong> tot grote<br />
internationale criminele netwerk<strong>en</strong>, waarbinn<strong>en</strong> ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> person<strong>en</strong> werkzaam zijn die uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de<br />
roll<strong>en</strong> vervull<strong>en</strong>. 142 Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties zijn vanaf het begin,<br />
het ronsel<strong>en</strong> van slachtoffers in eig<strong>en</strong> land, tot <strong>en</strong> met het einde, de uitbuiting in de seksindustrie<br />
in Europa, betrokk<strong>en</strong> bij alle m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong>. 143 Opvall<strong>en</strong>d is de rol die<br />
vrouw<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> vervull<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties. 144 Zo zijn er in<br />
Nigeria madams die slachtoffers ronsel<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze door middel van voodoo aan e<strong>en</strong> ‘schuldafbetalings-overe<strong>en</strong>komst’<br />
bind<strong>en</strong>. Daarnaast zijn in het land van herkomst sponsor<strong>en</strong> nodig<br />
(zowel mann<strong>en</strong> als vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> in sommige gevall<strong>en</strong> de madam zelf), die het geld voor<br />
de reis <strong>en</strong> de (valse) papier<strong>en</strong> voor het slachtoffer voorschiet<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s de reis naar Europa<br />
zijn er soms trolleys (meestal mann<strong>en</strong>) die de slachtoffers begeleid<strong>en</strong>. En in het land van bestemming<br />
zijn er wederom madams (in sommige gevall<strong>en</strong> dezelfde madam als deg<strong>en</strong>e die in<br />
Nigeria het slachtoffer geronseld heeft <strong>en</strong> anders e<strong>en</strong> persoon die e<strong>en</strong> hechte (familie)relatie<br />
heeft met de madam in Nigeria) met of zonder mannelijke partner, voor wie de slachtoffers<br />
moet<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan wie ze hun verdi<strong>en</strong>de geld moet<strong>en</strong> afdrag<strong>en</strong> totdat de in Nigeria aangegane<br />
schuld is afbetaald. Soms heeft deze madam in het bestemmingsland ex-prostituees<br />
voor haar werk<strong>en</strong> die betrokk<strong>en</strong> zijn bij de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelactiviteit<strong>en</strong>. Deze controllers of<br />
supervisors nem<strong>en</strong> bijvoorbeeld het geld in van de voor de madam werk<strong>en</strong>de prostituees of<br />
vervull<strong>en</strong> andere (controler<strong>en</strong>de) tak<strong>en</strong> voor haar. 145<br />
9.5.3 Werkwijze<br />
Het slachtoffer in Nigeria wordt in eerste instantie meestal b<strong>en</strong>aderd door e<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>de. 146<br />
Deze bek<strong>en</strong>de br<strong>en</strong>gt het slachtoffer vervolg<strong>en</strong>s in contact met e<strong>en</strong> madam <strong>en</strong>, indi<strong>en</strong> het e<strong>en</strong><br />
ander persoon betreft, e<strong>en</strong> sponsor. Het slachtoffer wordt e<strong>en</strong> mooi verhaal voorgehoud<strong>en</strong><br />
140 Boerman e.a., 2008, pp.232-234.<br />
141 J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009; Boerman e.a., 2008,<br />
pp.232-234.<br />
142 Siegel, 2007.<br />
143 Becucci, 2008.<br />
144 Siegel & De Blank, 2008.<br />
145 Becucci, 2008; Carling, 2005; Siegel, 2007; Carling, 2006.<br />
146 Carling, 2005; Boerman e.a., 2008, pp.70-71.<br />
391
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
met betrekking tot haar ‘goud<strong>en</strong> kans’ om in Europa te kom<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>. In korte tijd zal ze<br />
veel geld verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> waarmee ze haar familie gemakkelijk kan onderhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> uiteindelijk<br />
als rijke vrouw terug kan ker<strong>en</strong> naar Nigeria om e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> bedrijfje te beginn<strong>en</strong>. Sommige<br />
slachtoffers wet<strong>en</strong> niet dat ze in Europa in de prostitutie terecht zull<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> <strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
misleid met verhal<strong>en</strong> over andersoortig werk, bijvoorbeeld in de zorg. Andere slachtoffers<br />
wet<strong>en</strong> op dit mom<strong>en</strong>t al wel dat zij in Europa in de prostitutie zull<strong>en</strong> gaan werk<strong>en</strong>, maar<br />
niet onder welke omstandighed<strong>en</strong>. 147 Ondanks dat prostituees in sommige del<strong>en</strong> van Nigeria,<br />
waaronder Edo, sociaal niet geaccepteerd word<strong>en</strong> 148 , verkiez<strong>en</strong> vel<strong>en</strong> het bov<strong>en</strong> e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong><br />
in armoede waaraan ze helemaal ge<strong>en</strong> waardigheid ontl<strong>en</strong><strong>en</strong> 149 . Als het slachtoffer (<strong>en</strong>/of<br />
haar familie) e<strong>en</strong>maal is overgehaald, moet zij e<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst sluit<strong>en</strong> met de madam (<strong>en</strong><br />
de sponsor). Hiermee belooft zij terugbetaling van de voor haar te mak<strong>en</strong> kost<strong>en</strong> van haar<br />
reis naar Europa (reiskost<strong>en</strong> <strong>en</strong> (valse) papier<strong>en</strong>). Deze overe<strong>en</strong>komst wordt meestal op e<strong>en</strong><br />
religieuze manier bind<strong>en</strong>d gemaakt door e<strong>en</strong> priester. 150 Door middel van voodoo word<strong>en</strong><br />
vaak pakketjes met lichaamseig<strong>en</strong> stoff<strong>en</strong> van het slachtoffer (nagels, har<strong>en</strong>, bloed etc.) sam<strong>en</strong>gesteld<br />
die de priester in bezit houdt. Bij verbreking of niet volledige nakoming van de<br />
overe<strong>en</strong>komst door het slachtoffer zal ze door de priester gestraft word<strong>en</strong>. Nigerian<strong>en</strong> hecht<strong>en</strong><br />
grote waarde aan deze traditionele voodoo dat (in het zuid<strong>en</strong> van Nigeria) is geïntegreerd<br />
in de christelijke cultuur <strong>en</strong> (in het noord<strong>en</strong> van Nigeria) in de islamitische cultuur. Naast dit<br />
religieuze pact wordt vaak ook nog e<strong>en</strong> formeel contract met de familie van het slachtoffer<br />
afgeslot<strong>en</strong>, waarbij familiebezitting<strong>en</strong> als onderpand di<strong>en</strong><strong>en</strong>. 151<br />
Vervolg<strong>en</strong>s gaat het slachtoffer, inmiddels in het bezit van valse id<strong>en</strong>titeitspapier<strong>en</strong>, de reis<br />
naar Europa mak<strong>en</strong>. Ofwel met het vliegtuig, ofwel over land door de Sahara, soms begeleid<br />
door e<strong>en</strong> trolley. 152<br />
Nederland is voor de Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel vaak óf bestemmingsland óf doorvoerland<br />
voor andere Europese land<strong>en</strong>. In Nederland werd vaak gebruik gemaakt van de opvangprocedure<br />
voor amv’s. De slachtoffers word<strong>en</strong> dan bij aankomst in Nederland in opvang-/asielzoekersc<strong>en</strong>tra<br />
geplaatst 153 <strong>en</strong> bell<strong>en</strong> zodra ze hier zijn e<strong>en</strong> nummer dat ze in Nigeria mee<br />
hebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong>. Na dit telefoontje duurt het niet lang voordat e<strong>en</strong> slachtoffer door één van<br />
de betrokk<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> of handlangers wordt opgehaald <strong>en</strong> voor de Nederlandse<br />
overheid ‘met onbek<strong>en</strong>de bestemming’ verdwijnt. 154<br />
147 Siegel, 2007.<br />
148 Hierbij di<strong>en</strong>t opgemerkt te word<strong>en</strong> dat in sommige del<strong>en</strong> van Nigeria prostitutie wel geaccepteerd wordt <strong>en</strong><br />
dat ook in Edo de perceptie t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van prostitutiewerk aan het verander<strong>en</strong> is (Siegel, 2007).<br />
149 C. Ngaduba, Lezing Ministerie BuZa, 19 mei 2009; NAPTIP, 2005.<br />
150 Oftewel ‘oh<strong>en</strong>’ – e<strong>en</strong> Nigeriaanse priester die voodoorituel<strong>en</strong> uitvoert. Nota b<strong>en</strong>e: in sommige gevall<strong>en</strong> betreft<br />
dit de madam zelf.<br />
151 Siegel, 2007; Carling, 2005; Bov<strong>en</strong>kerk, 2001, pp.154-159; Becucci, 2008.<br />
152 Carling, 2005; Nota b<strong>en</strong>e: tijd<strong>en</strong>s de reis wordt door de begeleider(s)/ trolley(s) vaak seksueel geweld gebruikt<br />
(Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009; Dubois, W. (Director). (2007). Grace: a slave on the<br />
streets. Galaxy Productions.<br />
153 Boerman e.a., 2008, pp.70-71.<br />
154 Bov<strong>en</strong>kerk, 2001.<br />
392
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
In werkelijkheid word<strong>en</strong> de slachtoffers vanaf dit mom<strong>en</strong>t gedwong<strong>en</strong> om in de prostitutie te<br />
werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun verdi<strong>en</strong>de geld af te staan aan e<strong>en</strong> madam in Nederland of elders in Europa.<br />
De werkomstandighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> het beloofde loon kom<strong>en</strong> niet overe<strong>en</strong> met de verhal<strong>en</strong> die in Nigeria<br />
zijn verteld aan de slachtoffers die reeds wist<strong>en</strong> dat ze in Europa als prostituee zoud<strong>en</strong><br />
gaan werk<strong>en</strong>. Daarbij wordt er r<strong>en</strong>te berek<strong>en</strong>d over de schuld, moet<strong>en</strong> ze kost <strong>en</strong> inwoning,<br />
de huur van e<strong>en</strong> raam (indi<strong>en</strong> raamprostitutie), lingerie, voorbehoedsmiddel<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere<br />
b<strong>en</strong>odigdhed<strong>en</strong> betal<strong>en</strong> 155 <strong>en</strong> wordt de schuld soms verhoogd als straf bij bijvoorbeeld te late<br />
betaling 156 . Gemiddeld duurt het één tot drie jaar voordat de schuld aan de madam volledig<br />
is afgelost 157 . Slachtoffers durv<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de hun seksuele uitbuiting niet te ontsnapp<strong>en</strong>,<br />
met name omdat ze grote angst hebb<strong>en</strong> als gevolg van het voodooritueel dat ze ondergaan<br />
hebb<strong>en</strong>. Ze gelov<strong>en</strong> dat, indi<strong>en</strong> ze hun schuld niet afbetal<strong>en</strong> <strong>en</strong> dus hun overe<strong>en</strong>komst niet<br />
nakom<strong>en</strong>, ze gek zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> of dood zull<strong>en</strong> gaan. 158 Hierbij di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> opgemerkt<br />
dat voodoorituel<strong>en</strong> in de Nigeriaanse cultuur e<strong>en</strong> veel voorkom<strong>en</strong>d <strong>en</strong> geaccepteerd gebruik<br />
is dat over het algeme<strong>en</strong> niet als bedreig<strong>en</strong>d wordt ervar<strong>en</strong> of als dwangmiddel wordt gebruikt.<br />
Het gevoel van intimidatie wordt veroorzaakt door de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> die de traditionele<br />
rituel<strong>en</strong> manipulatief gebruik<strong>en</strong> om de meisjes angst in te boezem<strong>en</strong>. 159 In Europa<br />
wordt mogelijk (met name door de media) de Nigeriaanse prostitutiedwang dan ook teveel<br />
‘ge-voodoo-ïseerd’, terwijl het met traditionele Nigeriaanse voodoo nog maar weinig van<br />
do<strong>en</strong> heeft. 160<br />
Naast de angst voor represailles verbond<strong>en</strong> aan het voodooritueel staan de slachtoffers vaak<br />
ook onder e<strong>en</strong> grote sociale druk die h<strong>en</strong> ervan weerhoudt om in opstand te kom<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> hun<br />
uitbuitingssituatie. De slachtoffers durv<strong>en</strong> niet zonder geld terug te ker<strong>en</strong> naar Nigeria omdat<br />
hun familie vaak alle hoop op e<strong>en</strong> beter bestaan op h<strong>en</strong> gevestigd heeft. 161 De terugkeer<br />
in de Nigeriaanse sam<strong>en</strong>leving zonder e<strong>en</strong> westers ‘succesverhaal’ oftewel geld, gaat gepaard<br />
met het bijbehor<strong>en</strong>de stigma van ‘mislukking’. 162 Daarbij word<strong>en</strong> zij én hun familieled<strong>en</strong> in<br />
Nigeria vaak bedreigd als ze het werk niet naar behor<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>en</strong> lop<strong>en</strong> familieled<strong>en</strong> het risico<br />
alle bezitting<strong>en</strong> te verliez<strong>en</strong> die als onderpand voor de overe<strong>en</strong>komst hebb<strong>en</strong> gedi<strong>en</strong>d. 163<br />
De twee hiervoor beschrev<strong>en</strong> psychologische dwangmiddel<strong>en</strong> (angst voor represailles verbond<strong>en</strong><br />
aan het voodooritueel <strong>en</strong> sociale druk) <strong>en</strong> het feit dat aan de uitbuitingssituatie uitein-<br />
155 Becucci, 2008; Catherina, 2003.<br />
156 Carling, 2005; Catherina, 2003.<br />
157 Carling, 2005.<br />
158 Becucci, 2008.<br />
159 Van Dijk e.a., 2000; Carling, 2006. Overig<strong>en</strong>s zijn het niet alle<strong>en</strong> de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> die misbruik mak<strong>en</strong><br />
van de voodoorituel<strong>en</strong>. Door de slachtoffers kan de angst voor de voodoovloek gebruikt word<strong>en</strong> als legitimatie<br />
voor hun illegaliteit <strong>en</strong> de beoef<strong>en</strong>ing van e<strong>en</strong> immoreel beroep (Bov<strong>en</strong>kerk, 2001, pp.154-159).<br />
160 Bov<strong>en</strong>kerk, 2001, pp.154-159.<br />
161 Siegel, 2007; Carling, 2005.<br />
162 Adepoju, 2005.<br />
163 Deze psychologische dwangmiddel<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> de noodzaak tot fysiek geweld voor e<strong>en</strong> groot deel weg, waardoor<br />
Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel vaak minder gewelddadig is dan andersoortige m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel (Becucci,<br />
2008; Carling, 2005). Seksueel geweld komt echter in verhouding wel ev<strong>en</strong> vaak voor (Mondelinge informatie<br />
EMM, 28 juli 2009).<br />
393
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
delijk e<strong>en</strong> einde zal kom<strong>en</strong> (wanneer ze het afgesprok<strong>en</strong> bedrag hebb<strong>en</strong> afbetaald), motiveert<br />
slachtoffers om zich aan de overe<strong>en</strong>komst te houd<strong>en</strong>. Nadat ze zichzelf vrijgekocht hebb<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> ze geld voor zichzelf gaan verdi<strong>en</strong><strong>en</strong> door als zelfstandig prostituee of controller/supervisor<br />
te gaan werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> uiteindelijk zelf uit te groei<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> succesvolle madam. 164 Deze<br />
factor<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> de Nigeriaanse manier van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel moeilijk te bestrijd<strong>en</strong> aangezi<strong>en</strong><br />
slachtoffers vaak niet ‘gered’ will<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, maar zich aan de overe<strong>en</strong>komst will<strong>en</strong> houd<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong> én zelf succesvol will<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. 165<br />
De Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel k<strong>en</strong>merkt zich met name door drie unieke factor<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
eerste is het veel voorkom<strong>en</strong>de vrouwelijke <strong>daders</strong>chap <strong>en</strong> e<strong>en</strong> tweede het psychologische<br />
dwangmiddel voodoo, dat in plaats van fysiek geweld wordt toegepast om slachtoffers in de<br />
prostitutie uit te buit<strong>en</strong>. De derde <strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> wel meest k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de factor is de bestaande<br />
vrijkoopsom <strong>en</strong> de hiermee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de mogelijkheid voor slachtoffers om carrière te<br />
mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> uiteindelijk zelf e<strong>en</strong> madam te word<strong>en</strong>. Dit ‘slachtoffer-wordt-dader-proces’ zorgt<br />
ervoor dat de Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelstructuur zichzelf blijft reproducer<strong>en</strong>. 166<br />
9.5.4 De Nigeriaanse reactie<br />
Tot voor kort werd<strong>en</strong> slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nigeria beschouwd als prostituees.<br />
Pas na alarmering<strong>en</strong> van ngo’s is aan het einde van de jar<strong>en</strong> ’90 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nigeria op<br />
de politieke ag<strong>en</strong>da gekom<strong>en</strong>. Dit heeft geleid tot de ondertek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> ratificatie van het VN-<br />
Palermo Protocol in 2000 respectievelijk 2001. In 2003 is dit Protocol vertaald naar nationale<br />
wetgeving met het totstandkom<strong>en</strong> van de Nigeriaanse Trafficking in Persons (Prohibition) Law<br />
Enforcem<strong>en</strong>t and Administration Act. Hierin is onder andere m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nigeria strafbaar<br />
gesteld met minimaal twaalf maand<strong>en</strong> gevang<strong>en</strong>isstraf tot maximaal e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>slange<br />
gevang<strong>en</strong>isstraf. Daarnaast is met deze nationale wet The National Ag<strong>en</strong>cy for the Prohibition<br />
of Traffic in Persons and Other Related Matters (NAPTIP), het Nigeriaanse c<strong>en</strong>trale orgaan ter<br />
bestrijding van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong>, in het lev<strong>en</strong> geroep<strong>en</strong>. NAPTIP is belast met de<br />
coördinatie van alle activiteit<strong>en</strong> ter bestrijding van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nigeria. Zo doet het<br />
onderzoek naar onder andere de aard <strong>en</strong> omvang van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nigeria 167 , houdt het<br />
zich bezig met de opsporing <strong>en</strong> berechting van <strong>daders</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel én met de opvang<br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelslachtoffers in safe houses <strong>en</strong> rehabilitation c<strong>en</strong>tres. 168<br />
164 Carling, 2005.<br />
165 Carling, 2005.<br />
166 Siegel, 2007; Carling, 2005.<br />
167 Wat in 2005 heeft geleid tot het rapport The dynamics and contexts of trafficking in persons: a national perspective.<br />
168 C. Ngaduba, Lezing Ministerie BuZa, 19 mei 2009; NAPTIP, 2005; The Danish Immigration Service, 2005.<br />
Één van de meest rec<strong>en</strong>te ontwikkeling<strong>en</strong> die in 2009 heeft plaatsgevond<strong>en</strong> is de oprichting van het zogehet<strong>en</strong><br />
slachtoffertrustfonds. Hier kunn<strong>en</strong> Nigeriaanse slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel aanspraak op mak<strong>en</strong>,<br />
welke voorzi<strong>en</strong>ing gevuld wordt met in beslag g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> bezitting<strong>en</strong> <strong>en</strong> geld<strong>en</strong> van veroordeelde m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong><br />
(C.Ngaduba, Lezing Ministerie BuZa, 19 mei 2009).<br />
394
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
NAPTIP ervaart verschill<strong>en</strong>de problem<strong>en</strong> bij de uitvoering van zijn tak<strong>en</strong>. Zo zijn er algem<strong>en</strong>e<br />
knelpunt<strong>en</strong> die inher<strong>en</strong>t zijn aan de aard van het delict m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, zoals het internationale<br />
én het verborg<strong>en</strong> karakter van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelactiviteit<strong>en</strong>. Maar daarnaast bestaan er<br />
ook knelpunt<strong>en</strong> die specifiek voor de strijd teg<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nigeria geld<strong>en</strong>. Dit betreft<br />
capaciteitsproblem<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> NAPTIP, corruptie door politieambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>, Nigeriaans(e)<br />
ambassadepersoneel <strong>en</strong> visaverstrekkers, gebrek aan e<strong>en</strong> actieve politieke medewerking,<br />
overbevolking, werkloosheid <strong>en</strong> armoede, de ambitie van pot<strong>en</strong>tiële slachtoffers om rijkdom<br />
<strong>en</strong> status te verwerv<strong>en</strong> <strong>en</strong> de onwil van slachtoffers om teg<strong>en</strong> <strong>daders</strong> te getuig<strong>en</strong> (met name<br />
vanwege het afgeslot<strong>en</strong> voodooverbond). 169<br />
NAPTIP hecht grote waarde aan internationale sam<strong>en</strong>werking, zeker met het oog op de<br />
vervolging van <strong>daders</strong> <strong>en</strong> dan met name de grote leiders van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties.<br />
E<strong>en</strong> goede sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> NAPTIP, Interpol, Europol <strong>en</strong> de bestemmingsland<strong>en</strong> is<br />
dan ook van groot belang. De eerste sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> bestemmings-/doorvoerland Nederland<br />
<strong>en</strong> NAPTIP in het opsporingsonderzoek met cod<strong>en</strong>aam Koolvis is in deze, volg<strong>en</strong>s<br />
beide partij<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> succesverhaal. 170<br />
9.5.5 De megazaak Koolvis<br />
In mei 2006 komt e<strong>en</strong> melding bij het Expertisec<strong>en</strong>trum M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>smokkel<br />
(EMM) binn<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> advocate die vermoedt dat haar Nigeriaanse cliënte e<strong>en</strong> slachtoffer<br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel is. 171 Naar aanleiding van deze melding vindt op Schiphol e<strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tarisatie<br />
plaats waaruit blijkt dat in de periode oktober 2005 tot mei 2006 e<strong>en</strong> relatief grote<br />
instroom van Nigeriaanse amv’s heeft plaatsgevond<strong>en</strong>. Daarnaast wordt opgemerkt dat<br />
vanaf oktober 2005 meer Nigeriaanse amv’s met onbek<strong>en</strong>de bestemming zijn verdw<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
uit opvangc<strong>en</strong>tra <strong>en</strong> opvanghuiz<strong>en</strong> voor slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in heel Nederland.<br />
Er word<strong>en</strong> ruim 30 incid<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, vergelijkbaar met de eerste melding, geconstateerd. Dit is<br />
de aanleiding voor de start van het project Pekari, gericht op intellig<strong>en</strong>ceverzameling met<br />
betrekking tot Nigerian<strong>en</strong>-incid<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>d opsporingsonderzoek, later voortgezet<br />
als opsporingsonderzoek Koolvis. 172<br />
Uit de analyse van Pekari blijkt Nederland wederom door Nigeriaanse criminele sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong><br />
gebruikt te word<strong>en</strong> als doorvoerland voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong>. Nederland<br />
di<strong>en</strong>t hierbij als de <strong>en</strong>tree tot het Sch<strong>en</strong>g<strong>en</strong>gebied, waarbij misbruik wordt gemaakt van<br />
de asielprocedure, of in sommige gevall<strong>en</strong> van de B9-regeling voor slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>-<br />
169 C. Ngaduba, Lezing Ministerie BuZa, 19 mei 2009; NAPTIP, 2005.<br />
170 C. Ngaduba, Lezing Ministerie BuZa, 19 mei 2009; NAPTIP, 2005; Mondelinge informatie EMM, 28 juli<br />
2009; Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar).<br />
171 Hofstra, 2006 (niet op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); Operatie Koolvis, NRC-Handelsblad, 14<br />
maart 2009; Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009.<br />
172 J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009; Hofstra, 2006 (niet<br />
op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009.<br />
395
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
handel, <strong>en</strong> bijbehor<strong>en</strong>de opvang. 173 De eindbestemming blijkt meestal Italië of Spanje, waar<br />
de Nigeriaanse amv’s vervolg<strong>en</strong>s als gedwong<strong>en</strong> prostituees word<strong>en</strong> uitgebuit. 174<br />
De werkwijze van de in Pekari/Koolvis blootgelegde Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie<br />
komt in grote mate overe<strong>en</strong> met de werkwijze zoals eerder algeme<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong>. 175 Zo zijn<br />
de Nigeriaanse meisjes <strong>en</strong> jonge vrouw<strong>en</strong> in Nigeria b<strong>en</strong>aderd door e<strong>en</strong> ronselaar, meestal<br />
via familie of vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>. Hierbij is aan h<strong>en</strong> soms wel <strong>en</strong> soms niet verteld dat zij geacht word<strong>en</strong><br />
in Europa in de prostitutie te werk<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> ze teg<strong>en</strong>over e<strong>en</strong> voodoopriester<br />
de belofte af moet<strong>en</strong> legg<strong>en</strong> dat ze e<strong>en</strong> bedrag (tuss<strong>en</strong> de 30.000 <strong>en</strong> 50.000 euro) terug<br />
zull<strong>en</strong> betal<strong>en</strong> in ruil voor de b<strong>en</strong>odigde papier<strong>en</strong> 176 <strong>en</strong> de reis naar het land van bestemming.<br />
De meisjes zijn allemaal met het vliegtuig, met of zonder begeleiding, naar Nederland gekom<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong>maal aangekom<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> zij de vooraf aan h<strong>en</strong> uitgelegde procedure gevolgd.<br />
Dit houdt in dat zij zich eerst hebb<strong>en</strong> ontdaan van alle reis- <strong>en</strong> id<strong>en</strong>titeitsdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zodat<br />
hun reis niet gemakkelijk te tracer<strong>en</strong> zou zijn. Hierna hebb<strong>en</strong> ze zich gemeld bij de autoriteit<strong>en</strong><br />
op Schiphol <strong>en</strong> asiel aangevraagd om e<strong>en</strong> tijdelijk verblijfsrecht te verkrijg<strong>en</strong>. Sommig<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> op dit mom<strong>en</strong>t, op instructie van hun m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>, aanspraak gemaakt op de<br />
B9-regeling voor slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel. 177 Bij de autoriteit<strong>en</strong> werd telk<strong>en</strong>s hetzelfde<br />
ingestudeerde asiel- of slachtofferverhaal verteld. Tev<strong>en</strong>s war<strong>en</strong> de meisjes veelal in het bezit<br />
van dezelfde telefoonnummers/begeleid<strong>en</strong>de briev<strong>en</strong> van Nigeriaanse (hulp-)organisaties of<br />
kerkelijke instelling<strong>en</strong>. E<strong>en</strong>maal geplaatst in de asielopvang respectievelijk e<strong>en</strong> opvanghuis<br />
voor slachtoffers van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, hebb<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> telefoonnummer gebeld dat h<strong>en</strong> in Nigeria<br />
was meegegev<strong>en</strong>. Hierna werd<strong>en</strong> zij zeer spoedig uit de opvang opgehaald <strong>en</strong> zijn ze door<br />
de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie in Nederland of e<strong>en</strong> ander land in Europa (met name Italië <strong>en</strong><br />
Spanje) in de prostitutie gedwong<strong>en</strong> waarbij ze onder toezicht stond<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> madam. Ook<br />
binn<strong>en</strong> deze m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie bestond de mogelijkheid om als gedwong<strong>en</strong> prostituee<br />
op d<strong>en</strong> duur carrière te mak<strong>en</strong>. 178<br />
173 In Nederland is de <strong>en</strong>tree voor amv’s gegarandeerd (net als in de meeste Europese land<strong>en</strong>). Amv’s word<strong>en</strong> in<br />
Nederland niet teruggestuurd naar het land van herkomst, maar in eerste instantie altijd opgevang<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
op<strong>en</strong> opvangsysteem waarvan de adress<strong>en</strong> vaak bek<strong>en</strong>d zijn. Daarnaast spel<strong>en</strong> waarschijnlijk ook de directe<br />
vlucht vanuit Nigeria naar Schiphol <strong>en</strong> de goede infrastructuur van Nederland naar andere Europese land<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> rol bij de keuze voor Nederland als doorvoerland (Operatie Koolvis, NRC-Handelsblad, 14 maart 2009;<br />
Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009).<br />
174 Hofstra, 2006 (niet op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele<br />
netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009.<br />
175 Deze werkwijze is dan ook niet nieuw. Reeds in de jar<strong>en</strong> ’90 hebb<strong>en</strong> de eerste opsporingsonderzoek<strong>en</strong> naar<br />
Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel in Nederland plaatsgevond<strong>en</strong>, waaruit to<strong>en</strong> al bleek dat Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties<br />
misbruik mak<strong>en</strong> van de Nederlandse asielprocedure. Sindsdi<strong>en</strong> wordt eig<strong>en</strong>lijk elke keer<br />
grofweg dezelfde werkwijze geconstateerd. Ook andere Europese land<strong>en</strong> del<strong>en</strong> deze ervaring<strong>en</strong> (Operatie<br />
Koolvis, NRC-Handelsblad, 14 maart 2009; Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009).<br />
176 Er is veelvuldig gebruik gemaakt van dezelfde (valse) bron- <strong>en</strong> reisdocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> om de slachtoffers naar Nederland<br />
te vervoer<strong>en</strong>.<br />
177 Hieruit blijkt dat de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie zeer goed op de hoogte was van de in Nederland geld<strong>en</strong>de<br />
wet- <strong>en</strong> regelgeving op het gebied van vreemdeling<strong>en</strong>recht (Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009).<br />
178 Hofstra, 2006 (niet op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele<br />
netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009.<br />
396
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
In navolging op het opsporingsonderzoek onder cod<strong>en</strong>aam Sneep (in 2006) is ook in Pekari<br />
<strong>en</strong> Koolvis gekoz<strong>en</strong> voor de programmatische aanpak van georganiseerde misdaad, waarbij<br />
aan de hand van het barrièremodel is sam<strong>en</strong>gewerkt door verschill<strong>en</strong>de (ook niet-strafrechtelijke)<br />
instanties: het EMM, de Di<strong>en</strong>st Nationale Recherche (DNR), de Koninklijke Marechaussee<br />
(KMar, inclusief het Sluisteam op Schiphol), de Immigratie- <strong>en</strong> Naturalisatiedi<strong>en</strong>st<br />
(IND) <strong>en</strong> de Sociale Inlichting<strong>en</strong>- <strong>en</strong> Opsporingsdi<strong>en</strong>st (SIOD). 179 Daarnaast is in het onderzoek<br />
Koolvis, op initiatief van het project Pekari, voor het eerst op grote schaal internationaal<br />
sam<strong>en</strong>gewerkt door Europol, Interpol <strong>en</strong> de politiedi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> uit de verschill<strong>en</strong>de<br />
land<strong>en</strong> waarvandaan de betreff<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie opereerde (Nigeria-NAPTIP,<br />
Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Spanje, Italië, het Ver<strong>en</strong>igd Koninkrijk <strong>en</strong> de Ver<strong>en</strong>igde<br />
Stat<strong>en</strong>). 180<br />
Tijd<strong>en</strong>s het project werd de focus gelegd op de volg<strong>en</strong>de drie speerpunt<strong>en</strong>. T<strong>en</strong> eerste op<br />
het voorkom<strong>en</strong> van de instroom van amv’s uit Nigeria, onder andere door middel van preboarding<br />
controle door zogehet<strong>en</strong> Snelle Actie Teams (SAT’s) die pot<strong>en</strong>tiële slachtoffers van<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel prober<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> te houd<strong>en</strong> op de luchthav<strong>en</strong>s van de herkomstland<strong>en</strong>, in casu,<br />
Nigeria. 181 Op het voorkom<strong>en</strong> van het verdwijn<strong>en</strong> van Nigeriaanse amv’s uit Nederlandse<br />
opvangc<strong>en</strong>tra door middel van de pilot beschermde opvang (e<strong>en</strong> setting waarin slachtoffers<br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel beslot<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevang<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan weerbaarheid wordt gewerkt). 182 En<br />
op de opsporing van de ‘met onbek<strong>en</strong>de bestemming’ verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> amv’s. Hierbij is door middel<br />
van e<strong>en</strong> ontwikkeld ‘protocol detecteer pot<strong>en</strong>tiële slachtoffers’, dat voor e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk<br />
deel overe<strong>en</strong>komt met de indicator<strong>en</strong>lijst in de Aanwijzing m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, geprobeerd zoveel<br />
mogelijk pot<strong>en</strong>tiële slachtoffers in Nigeria teg<strong>en</strong> te houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> zoveel mogelijk in Nederland<br />
‘verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>’ slachtoffers op te spor<strong>en</strong>. 183 Door deze internationale sam<strong>en</strong>werking <strong>en</strong> het<br />
volg<strong>en</strong> van drie speerpunt<strong>en</strong> is uiteindelijk de hele criminele organisatie in beeld gebracht<br />
179 Ook zijn de verschill<strong>en</strong>de regiokorps<strong>en</strong> van de politie, het Landelijk Parket (LP), het C<strong>en</strong>traal Orgaan opvang<br />
Asielzoekers (COA), beveiligingsdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, Stichting Nidos (de landelijke (gezins)voogdij-instelling<br />
voor vluchteling<strong>en</strong> <strong>en</strong> asielzoekers), Coördinatiec<strong>en</strong>trum M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel (CoM<strong>en</strong>sha), luchtvaartmaatschappij<strong>en</strong><br />
etc. betrokk<strong>en</strong> bij het onderzoek..<br />
180 Hofstra, 2006 (niet op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele<br />
netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009; Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009.<br />
181 Echter, volg<strong>en</strong>s BlinN wordt hiermee ge<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel bestred<strong>en</strong> <strong>en</strong> word<strong>en</strong> slachtoffers niet beschermd.<br />
De interv<strong>en</strong>tie vindt plaats gedur<strong>en</strong>de het m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelproces (na de wervingsfase <strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de transportfase)<br />
in plaats van aan het veronderstelde begin. Het te verwacht<strong>en</strong> effect is dat de reisroute door middel van<br />
de preboarding controle zal wijzig<strong>en</strong>, wat extra kost<strong>en</strong> met zich meebr<strong>en</strong>gt. Deze kost<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> uiteindelijk<br />
op de slachtoffers word<strong>en</strong> verhaald, waardoor de interv<strong>en</strong>tie <strong>en</strong>kel e<strong>en</strong> averechtse werking heeft (Persbericht<br />
BLinN: Straff<strong>en</strong> <strong>daders</strong> <strong>en</strong>ige effectieve middel om <strong>daders</strong> te bestrijd<strong>en</strong>, 2 april 2009, gepubliceerd op www.<br />
blinn.nl).<br />
182 Overig<strong>en</strong>s di<strong>en</strong>t in og<strong>en</strong>schouw te word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat de slachtoffers de opvang <strong>en</strong> de controle hierbinn<strong>en</strong><br />
zelf vaak niet als ‘hulp’ ervar<strong>en</strong>. Hierdoor word<strong>en</strong> zijzelf <strong>en</strong> hun familie naar eig<strong>en</strong> beleving namelijk juist in<br />
gevaar gebracht aangezi<strong>en</strong> ze dan niet kunn<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> aan de overe<strong>en</strong>komst die ze met de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong><br />
zijn aangegaan. Zie voor meer informatie over de pilot beschermde opvang, Hoofdstuk 4.<br />
183 Hofstra, 2006 (niet op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar). Het onderzoek zoals aanvankelijk opgezet<br />
had t<strong>en</strong> doel met name proactief te operer<strong>en</strong> om op die manier structureel Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel teg<strong>en</strong><br />
te kunn<strong>en</strong> gaan. Door, met name, onvoldo<strong>en</strong>de capaciteit <strong>en</strong> de regionale organisatie van de politie in Nederland<br />
dat de sam<strong>en</strong>werking op landelijk niveau soms lastig maakte, is deze doelstelling aangepast, waardoor<br />
uiteindelijk <strong>en</strong>kel reactief is geopereerd (Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009).<br />
397
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
<strong>en</strong> zijn ruim 140 slachtoffers geïd<strong>en</strong>tificeerd. Dit heeft geleid tot e<strong>en</strong> internationaal georganiseerde<br />
‘klapactie’ in oktober 2007 (<strong>en</strong> in Italië in januari 2008). Het resulteerde in de<br />
arrestatie van ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> verdacht<strong>en</strong> (onder meer regelaars die voor huisvesting <strong>en</strong> doorsluizing<br />
zorgd<strong>en</strong> in Nederland, madams in Italië die de slachtoffers ‘besteld<strong>en</strong>’ etc.), waaronder<br />
de vier hoofdverdacht<strong>en</strong>: de hoofdsponsor met eig<strong>en</strong> reisbureau in Nigeria die onder meer<br />
zorg droeg voor de (valse) docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> drie leiders die zich in Groot-Brittanië, Ierland,<br />
respectievelijk, de Ver<strong>en</strong>igde Stat<strong>en</strong> bevond<strong>en</strong>. 184 Opvall<strong>en</strong>d was het bij de politie bek<strong>en</strong>de<br />
criminele verled<strong>en</strong> van sommige verdacht<strong>en</strong>. Hieruit bleek dat sommige van de van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel<br />
verdachte person<strong>en</strong> al jar<strong>en</strong>lang verschill<strong>en</strong>de mal<strong>en</strong> met politie <strong>en</strong>/of justitie in<br />
aanraking zijn gekom<strong>en</strong> weg<strong>en</strong>s aan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel gerelateerde praktijk<strong>en</strong>. 185<br />
Dankzij de effectieve internationale sam<strong>en</strong>werking <strong>en</strong> de programmatische aanpak is in het<br />
onderzoek Pekari/Koolvis naar verwachting de gehele m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie opgerold. 186<br />
Echter, nadat de organisatie was opgerold <strong>en</strong> <strong>en</strong>kele slachtoffers war<strong>en</strong> teruggevond<strong>en</strong> bleek<br />
dat deze slachtoffers aanvankelijk weigerd<strong>en</strong> aangifte te do<strong>en</strong> of anderszins e<strong>en</strong> belast<strong>en</strong>de<br />
verklaring af te legg<strong>en</strong>. Onder invloed van de angst voor de politie, uitzetting <strong>en</strong> met name<br />
voor de gevolg<strong>en</strong> van het verbrek<strong>en</strong> van het door h<strong>en</strong> aangegane voodooverbond blev<strong>en</strong> zij<br />
zwijg<strong>en</strong>. Uiteindelijk is door de politie e<strong>en</strong> ervaringsdeskundige (e<strong>en</strong> voormalig Nigeriaans<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelslachtoffer) <strong>en</strong> e<strong>en</strong> Nigeriaanse dominee ingeschakeld. Het is in sommige gevall<strong>en</strong><br />
gelukt om e<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong>sband met de slachtoffers op te bouw<strong>en</strong>, de angst voor de<br />
politie <strong>en</strong> met name de voodoovloek weg te nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> h<strong>en</strong> te stimuler<strong>en</strong> aangifte te do<strong>en</strong>.<br />
Deze creatieve methode heeft geleid tot <strong>en</strong>kele ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> aangiftes 187 , maar ook tot kritiek van<br />
bijvoorbeeld de advocat<strong>en</strong> van de verdacht<strong>en</strong>. Zij stell<strong>en</strong> hiertoe dat de verme<strong>en</strong>de slachtoffers<br />
door de dominee ‘woord<strong>en</strong> in de mond zijn gelegd’ <strong>en</strong> dat zij gemanipuleerd zijn omdat<br />
zij in ruil voor e<strong>en</strong> belast<strong>en</strong>de verklaring e<strong>en</strong> verblijfsstatus verkreg<strong>en</strong>. 188<br />
Alle<strong>en</strong> Nigeria, Italië <strong>en</strong> Nederland vervolg<strong>en</strong> de verdacht<strong>en</strong>, de overige betrokk<strong>en</strong> land<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> de opgepakte verdacht<strong>en</strong> uitgeleverd. In Nederland word<strong>en</strong> op dit mom<strong>en</strong>t elf verdacht<strong>en</strong><br />
vervolgd. In maart van dit jaar heeft de eerste inhoudelijke zittingsdag plaatsgevond<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> in mei zijn de ervaringsdeskundige <strong>en</strong> de dominee als getuig<strong>en</strong> gehoord. De zaak is<br />
184 Hofstra, 2006 (niet op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele<br />
netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009; Mondelinge informatie EMM, 28 juli 2009.<br />
185 J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009.Onlangs versche<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> artikel over e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie die is opgerold <strong>en</strong> onder andere opereerde in Italië. Onder<br />
de arrestant<strong>en</strong> bevond<strong>en</strong> zich ook Nederlandse verdacht<strong>en</strong> én e<strong>en</strong> aantal Nigerian<strong>en</strong> die twee jaar geled<strong>en</strong><br />
in Nederland betrokk<strong>en</strong> war<strong>en</strong> bij de operatie Koolvis (Vrouw<strong>en</strong>handel aangepakt: B<strong>en</strong>de haalde Nigeriaanse<br />
vrouw<strong>en</strong> naar Italië voor de prostitutie, Algeme<strong>en</strong> Dagblad, 25 juni 2009).<br />
186 Voorhe<strong>en</strong> is als het gevolg van de nationale of regionale politie-onderzoek<strong>en</strong> telk<strong>en</strong>s slechts e<strong>en</strong> deel van de<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie onschadelijk gemaakt. Dit deel werd dan spoedig vervang<strong>en</strong>, waardoor de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong><br />
gewoon doorgang kond<strong>en</strong> vind<strong>en</strong>.<br />
187 Hofstra, 2006 (niet op<strong>en</strong>baar); Torremans, 2009 (niet op<strong>en</strong>baar); J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele<br />
netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009; Predikant ‘bevrijdde’ seksslavinn<strong>en</strong>, NRC-Handelsblad, 14<br />
maart 2009; Megaproces vrouw<strong>en</strong>handel begint in Zwolle, Trouw, 16 maart 2009.<br />
188 Predikant ‘bevrijdde’ seksslavinn<strong>en</strong>, NRC-Handelsblad, 14 maart 2009; Megaproces vrouw<strong>en</strong>handel begint in<br />
Zwolle, Trouw, 16 maart 2009.<br />
398
<strong>Verdacht<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>daders</strong><br />
opgeschort tot het einde van de zomer 2009, aangezi<strong>en</strong> nog verschill<strong>en</strong>de onderzoekshandeling<strong>en</strong><br />
te verricht<strong>en</strong> zijn. 189<br />
Sinds oktober 2007, de maand waarin deze m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisatie is opgerold, vindt bijna<br />
ge<strong>en</strong> instroom van Nigeriaanse amv’s via Schiphol meer plaats. 190 Echter, in og<strong>en</strong>schouw nem<strong>en</strong>d<br />
dat de Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel flexibel georganiseerd is, kan hieruit niet geconcludeerd<br />
word<strong>en</strong> dat de Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong> zijn afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Waar omstandighed<strong>en</strong><br />
verander<strong>en</strong> (bijvoorbeeld op het gebied van wetgeving, beveiliging, opvang, het<br />
wegvall<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> deel van de organisatie etc.) word<strong>en</strong> bestemming<strong>en</strong>, aanvoerroutes <strong>en</strong>/<br />
of methodes aangepast, hetge<strong>en</strong> resulteert in e<strong>en</strong> verplaatsing van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelpraktijk<strong>en</strong>,<br />
oftewel het ‘waterbed-effect’. Eén van de geconstateerde, <strong>en</strong> in dit verband interessante,<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> is de to<strong>en</strong>ame van de instroom van Nigeriaanse amv’s in Zwitserland vanaf<br />
september 2008. 191<br />
9.6 Conclusies<br />
In deze paragraaf wordt aangegev<strong>en</strong> waar t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de in dit hoofdstuk besprok<strong>en</strong><br />
onderwerp<strong>en</strong> de knelpunt<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> <strong>en</strong> welke onderwerp<strong>en</strong> in het bijzonder aandacht verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Opvall<strong>en</strong>de cijfers<br />
Nederlanders vormd<strong>en</strong> (in 2007) de grootste groep verdacht<strong>en</strong> (95 van de totaal 280 verdacht<strong>en</strong>),<br />
<strong>en</strong> de grootste groep veroordeeld<strong>en</strong> (24 van de totaal 73 veroordeelde m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong>).<br />
Dit illustreert nog e<strong>en</strong>s dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel niet noodzakelijk internationale k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
heeft.<br />
Opvall<strong>en</strong>d is dat 30% van de verdacht<strong>en</strong>, <strong>en</strong> 28% van de veroordeeld<strong>en</strong> t<strong>en</strong> tijde van de terechtzitting<br />
niet gedetineerd was.<br />
Loverboymethode<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> pass<strong>en</strong> hun methodiek snel aan wanneer de omstandighed<strong>en</strong> verander<strong>en</strong>,<br />
of in reactie op verscherpte maatregel<strong>en</strong> van de overheid. E<strong>en</strong> voorbeeld is de zog<strong>en</strong>oemde<br />
loverboymethode. Het beeld van e<strong>en</strong> jonge jong<strong>en</strong> die in Nederland met verleidingstaktiek<strong>en</strong><br />
kwetsbare jonge Nederlandse meisjes zodanig aan zich bindt dat hij ze in de prostitutie voor<br />
hem aan het werk kan zett<strong>en</strong>, is niet meer zo e<strong>en</strong>duidig. Het gaat niet alle<strong>en</strong> meer om jonge<br />
jong<strong>en</strong>s, noch uitsluit<strong>en</strong>d om kwetsbare jonge meisjes, noch slechts om verleidingstechniek<strong>en</strong>;<br />
de method<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ook gebruikt in gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel, <strong>en</strong> ook in<br />
189 Proces-verbaal van de op<strong>en</strong>bare terechtzitting (niet op<strong>en</strong>baar), rechtbank Zwolle-Lelystad, zittingsdag 11<br />
mei 2009.<br />
190 J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009; Mondelinge informatie<br />
EMM, 28 juli 2009.<br />
191 J. H<strong>en</strong>driks, Seminar Nigeriaanse criminele netwerk<strong>en</strong>, Politieacademie, 12 mei 2009; Mondelinge informatie<br />
EMM, 28 juli 2009.<br />
399
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel – zev<strong>en</strong>de rapportage van de nationaal rapporteur<br />
uitbuiting buit<strong>en</strong> de seksindustrie. De veranderlijkheid van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel br<strong>en</strong>gt mee dat er<br />
oog moet zijn voor verandering<strong>en</strong> in de slachtoffergroep die daarvan het gevolg kunn<strong>en</strong> zijn.<br />
Het is e<strong>en</strong> gemis dat uit de gegev<strong>en</strong>s van het Op<strong>en</strong>baar Ministerie onvoldo<strong>en</strong>de informatie is<br />
te hal<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de mate van gebruik van met name de loverboytechniek<strong>en</strong>.<br />
Facilitators<br />
Niet alle<strong>en</strong> is de bestrijding van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel afhankelijk van signal<strong>en</strong> van person<strong>en</strong> <strong>en</strong> instanties<br />
die al dan niet toevallig met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel te mak<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>, maar ook speelt e<strong>en</strong> belangrijke<br />
rol dat tal van person<strong>en</strong> <strong>en</strong> instelling<strong>en</strong> bewust of onbewust meewerk<strong>en</strong> aan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel,<br />
door die (in)direct mede mogelijk te mak<strong>en</strong>. In de bek<strong>en</strong>de zaak Sneep regelde e<strong>en</strong><br />
‘adviesbureau’ de administratieve zak<strong>en</strong> <strong>en</strong> organiseerde e<strong>en</strong> vastgoedbedrijf auto’s, mobiele<br />
telefoons <strong>en</strong> huisvesting. Arts<strong>en</strong> voerd<strong>en</strong> borstvergroting<strong>en</strong> <strong>en</strong> abortuss<strong>en</strong> uit. Tatoeëerders<br />
zett<strong>en</strong> bij de betrokk<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong> tatoeages.<br />
Beroepsgroep<strong>en</strong> die betrokk<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> rak<strong>en</strong> bij georganiseerde criminaliteit zijn bijvoorbeeld<br />
taxichauffeurs, advocat<strong>en</strong>, notariss<strong>en</strong>, medewerkers van reisbureaus <strong>en</strong> hotels, <strong>en</strong><br />
bouwers van internetsites. Verwijtbare betrokk<strong>en</strong>heid in <strong>en</strong>ge zin (opzettelijk) komt maar<br />
weinig voor, in teg<strong>en</strong>stelling tot het niet in acht nem<strong>en</strong> van zorgvuldigheidsnorm<strong>en</strong> (verwijtbare<br />
betrokk<strong>en</strong>heid in ruime zin). Naast deze private partij<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook hulpverl<strong>en</strong>ers,<br />
geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, de Kamers van Koophandel, de IND, de Arbeidsinspectie, de Belastingdi<strong>en</strong>st <strong>en</strong><br />
de politie e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong>.<br />
Door toepassing van het zog<strong>en</strong>oemde barrièremodel kan word<strong>en</strong> nagegaan welke randvoorwaard<strong>en</strong><br />
voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> wegg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>; daarbij kom<strong>en</strong> de bewuste <strong>en</strong><br />
onbewuste facilitator<strong>en</strong> ook in beeld.<br />
Internet<br />
Speciale aandacht is nodig voor het ontwikkel<strong>en</strong> van method<strong>en</strong> voor het teg<strong>en</strong>gaan van de<br />
vele faciliter<strong>en</strong>de mogelijkhed<strong>en</strong> van het internet, waarmee m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelar<strong>en</strong> hun misdad<strong>en</strong><br />
gemakkelijk kunn<strong>en</strong> pleg<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarbij e<strong>en</strong>voudig buit<strong>en</strong> schot kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>.<br />
Pekari <strong>en</strong> Koolvis<br />
Het project Pekari <strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>d de Koolviszaak zijn in verschill<strong>en</strong>de opzicht<strong>en</strong> innovatief.<br />
Zo heeft nog niet eerder internationale sam<strong>en</strong>werking op deze schaal plaatsgevond<strong>en</strong>,<br />
waarbij voor het eerst succesvol is sam<strong>en</strong>gewerkt met het herkomstland van de <strong>daders</strong> <strong>en</strong> de<br />
slachtoffers (in de vorm van de organisatie NAPTIP). Dit heeft er voor gezorgd dat waarschijnlijk<br />
de gehele criminele organisatie in beeld is gekom<strong>en</strong>, in plaats van slechts e<strong>en</strong> (vervangbaar)<br />
deel van de organisatie. Daarnaast is op e<strong>en</strong> creatieve manier geanticipeerd op<br />
de culturele context waarin de Nigeriaanse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel plaatsvindt, door middel van het<br />
inzett<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Nigeriaanse dominee. Echter, één van de knelpunt<strong>en</strong> van de (Nigeriaanse)<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handel blijft het ‘waterbed-effect’. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>handelorganisaties k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>,<br />
waardoor e<strong>en</strong> effectieve bestrijding ook gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>d di<strong>en</strong>t te zijn.<br />
400