Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Kenmerken en uiterlijk<br />
Het overgrote deel van de veengebieden is ontgonnen. Omdat deze gebieden van oudsher nat zijn,<br />
vind je er veel weiden en vaak dichte netwerken van sloten, die voor een goede afwatering moeten<br />
zorgen. Op verschillende plekken, bijvoorbeeld rond de Loosdrechtse Plassen nabij Hilversum en in<br />
de Weerribben in de K<strong>op</strong> van Overijssel, vind je nog moerasbossen met rietlanden<br />
en veenweidegebieden. Daarnaast is er in <strong>het</strong> veengebied veel <strong>op</strong>en water. <strong>Veen</strong>gebieden <strong>op</strong> de<br />
hogere zandgronden zijn vaak een vrij kale bedoening. Sommige stukken zijn begroeid met heide,<br />
grassen en berken. Van deze laatste hoogveengebieden zijn nog maar kleine restanten over. Het<br />
merendeel is ontgonnen sinds de tweede helft van de negentiende eeuw. Dat heeft grote <strong>op</strong>en<br />
landschappen met eindeloze kaarsrechte vaarten <strong>op</strong>geleverd, zoals in de veenkoloniën van Oost-<br />
Groningen.<br />
<strong>Veen</strong>landschappen<br />
Processen en afzettingen<br />
<strong>Veen</strong> is een bruinzwarte substantie die uit halfverteerde plantenresten bestaat. De dode plantenresten<br />
zijn afgevallen en onder water terechtgekomen. In veenwater heerst een zuur milieu, doordat bij de<br />
afbraak van dode planten humuszuren vrijkomen. In deze zure omgeving kunnen bacteriën en<br />
schimmels niet goed gedijen, waardoor de afbraak van planten en ander organisch materiaal heel<br />
langzaam verlo<strong>op</strong>t en in de diepere lagen van <strong>het</strong> veen zelfs volledig tot stilstand komt. Daarnaast<br />
wordt de toch al weinig aanwezige zuurstof vrijwel helemaal verbruikt, waardoor anoxische<br />
(zuurstofloze) omstandigheden heersen in <strong>het</strong> water. Rotting kan daarom niet plaatsvinden, omdat<br />
rottingsbacteriën zuurstof nodig hebben. In de moerassen ontstaan derhalve <strong>op</strong>timale condities voor<br />
<strong>het</strong> <strong>op</strong>eenh<strong>op</strong>en van organisch materiaal. In veenlagen kunnen complete boomstammen duizenden<br />
jaren lang bewaard blijven. In <strong>het</strong> Drentse hoogveen zijn perfect geconserveerde lichamen gevonden<br />
van mensen die rond <strong>het</strong> begin van de jaartelling leefden (zogenaamde veenlijken). Het zure<br />
veenwater heeft de huid van deze mensen als <strong>het</strong> ware gelooid. Van de botten is echter vrijwel niets<br />
overgebleven, omdat <strong>het</strong> zure water de kalk heeft <strong>op</strong>gelost. Het bekendste veenlijk is <strong>het</strong> meisje van<br />
Yde, dat - zoals meer veenlijken - gewurgd en in <strong>het</strong> veen gelegd werd, misschien wel als offer.<br />
In laagveengebieden komt grondwater aan <strong>het</strong> <strong>op</strong>pervlak (kwel), dat de moerassige omstandigheden<br />
creëert die nodig zijn voor veenvorming. Grondwater bevat relatief veel voedingsstoffen;<br />
laagveenmoerassen herbergden daarom diverse plantengemeenschappen. Als de<br />
veen<strong>op</strong>eenh<strong>op</strong>ingen in laagveengebieden ver boven <strong>het</strong> grondwater uitkwamen kon <strong>het</strong> moerasbos<br />
overgaan in veenmosveen en ging zich hoogveen ontwikkelen. Hoogveenmoerassen zijn voor hun<br />
watervoorziening vrijwel helemaal afhankelijk van regenwater, dat zeer arm is aan voedingsstoffen.<br />
<strong>Veen</strong>vorming <strong>op</strong> de hogere zandgronden kon alleen <strong>op</strong> gang komen als er regenwater vastgehouden<br />
kon worden. Dat gebeurde onder andere <strong>op</strong> keileemlagen in Noord-Nederland, of <strong>op</strong> kleilagen in Zuid-<br />
en Oost-Nederland. In deze omstandigheden groeide vooral veenmos (Sphagnum). <strong>Veen</strong>mos vormt<br />
kussens die zich als sponzen kunnen volzuigen met water. De veenmosplantjes sterven aan de<br />
onderkant af, maar groeien gewoon door, waardoor <strong>het</strong> hoogveen omhoog groeit en uiteindelijk boven<br />
de waterspiegel komt. Dergelijke kussens kun je bijvoorbeeld zien in <strong>het</strong> Bargerveen in Drenthe, maar<br />
ook in de Hoge Venen (Hautes Fagnes) in de Belgische Ardennen. Hoogveenkussens groeiden ook in<br />
de breedte uit, waardoor ze uiteindelijk enorme gebieden overwoekerden. Als je er<strong>op</strong> stapt, beweegt<br />
een hoogveenkussen als een soort pudding.<br />
Ontstaan van <strong>het</strong> veenlandschap<br />
In West-Nederland was veenvorming een indirect gevolg van de zeespiegelstijging na de laatste ijstijd.<br />
Er werd steeds meer zand <strong>op</strong> de kust afgezet, waardoor er strandwallen ontstonden en <strong>het</strong> achterland<br />
werd afgesloten van de zee. Ongeveer vijfduizend jaar geleden brak de zee geregeld door de<br />
www.natuurpresentaties.nl<br />
8