Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
gebleven: de karakteristieke dorpjes Kalenberg en Ossenzijl ademen <strong>het</strong> grootste deel van <strong>het</strong> jaar<br />
nog rust en stilte uit.<br />
Landschap<br />
De Weerribben en De Wieden liggen in <strong>het</strong> oerstroomdal van de Vecht. Na de laatste ijstijd raakten de<br />
lagere delen van dit dal onder invloed van de stijgende zeespiegel gevuld met veen. In eerste instantie<br />
betrof dit voornamelijk zeggeveen, maar toen de vegetatie in toenemende mate boven de invloed van<br />
<strong>het</strong> grond- en <strong>op</strong>pervlaktewater uitgroeide, ontwikkelde zich veel veenmosveen. Tot <strong>het</strong> begin van de<br />
verveningen bestond de Weerribben al met al uit een grote hoogveenkern met aan de randen (langs<br />
stroompjes en waar overstromingen plaatsvonden) laagveen. In deze randzones werd de<br />
waterkwaliteit beïnvloed door <strong>op</strong>pervlaktewater, dat vanaf <strong>het</strong> Drents Plateau werd aangevoerd door<br />
onder andere <strong>het</strong> riviertje de Linde. Het westelijke deel raakte tevens regelmatig overstroomd door<br />
water vanuit de zich uitbreidende Zuiderzee. Hierdoor was in deze hoek een brakke invloed aanwezig<br />
en werden als gevolg van de vele overstromingen dunne laagjes klei afgezet. Met <strong>het</strong> aanleggen van<br />
een beschermende dijk omstreeks 1250 nam de invloed van de Zuiderzee af. Het gevolg van de<br />
bedijking was niet alleen dat zout water buiten de deur werd gehouden, maar ook dat <strong>het</strong> zoete water<br />
minder snel kon worden afgevoerd. De wateroverlast werd nijpender naarmate <strong>het</strong> gebied rondom de<br />
Weerribben steeds verder in gebruik werd genomen. Door <strong>het</strong> bouwen van sluizen en vooral door de<br />
bouw van <strong>het</strong> gemaal Stroink werd de afvoercapaciteit sterk vergroot. De aanleg van de<br />
Noordoostpolder in 1942 betekende een nieuwe ingrijpende verandering in de waterhuishouding van<br />
<strong>het</strong> gebied. Het polderpeil werd zeer laag gehouden met grote gevolgen voor de regionale hydrologie.<br />
Hoewel de Weerribben waarschijnlijk nooit sterk onder invloed van grondwater heeft gestaan,<br />
verdween deze invloed nu volledig en veranderde <strong>het</strong> gebied in een inzijgingsgebied. Om <strong>het</strong><br />
reservaat nat te kunnen houden (en de omliggende polders droog te houden) moest steeds meer<br />
water worden ingelaten. De kwaliteit van dit water werd in de lo<strong>op</strong> van de vorige eeuw echter steeds<br />
slechter. Dit resulteerde in een sterke achteruitgang van bijzondere verlandingsgemeenschappen en<br />
sterke verruiging van rietlanden en hooilanden.<br />
De mens heeft niet alleen de waterhuishouding in <strong>het</strong> gebied sterk veranderd, maar - zoals in alle<br />
laagveengebieden - is ook de turfwinning van grote invloed geweest, met als resultante een stelsel<br />
van sloten, petgaten en legakkers. In zijn huidige verschijningsvorm is <strong>het</strong> gebied een cultuurhistorisch<br />
bepaald landschap met natuurwaarden die sterk gebonden zijn aan menselijk handelen. Veel van de<br />
vroegere werkzaamheden (zoals graven van petgaten, maaien van rietlanden en oogsten van bomen)<br />
zijn economisch niet meer rendabel en worden nu als natuurbeheer uitgevoerd.<br />
De turfwinning begon in de Weerribben later dan in de Wieden. In de Wieden hadden stormen in de<br />
18de eeuw grote stukken land weggeslagen, omdat de petgaten te breed en de tussenliggende<br />
stukken legakker te smal waren gemaakt. Als gevolg van deze gang van zaken was in de Weerribben<br />
de turfwinning aan strengere regels gebonden. Zo mochten de weren en ribben samen niet breder<br />
dan 33 meter zijn. De turfwinning bereikte een hoogtepunt in de 18de en 19de eeuw, toen de vraag<br />
naar energie in <strong>het</strong> westen van Nederland groeide, en olie en gas nog geen rol van betekenis<br />
speelden. De situatie veranderde omstreeks 1920 toen vrijwel al <strong>het</strong> winbare veen was verdwenen en<br />
andere energiebronnen goedk<strong>op</strong>er werden. Veel veenarbeiders stapten over naar de rietteelt, die<br />
mogelijk was <strong>op</strong> de kraggen van de dichtgroeiende petgaten. Het riet van de Weerribben staat bekend<br />
om haar hoge kwaliteit en werd voornamelijk gebruikt voor dakbedekkingen. In de lo<strong>op</strong> van de 20ste<br />
eeuw nam de vraag naar riet echter sterk af, waardoor grote stukken rietland in de verko<strong>op</strong> kwamen.<br />
Het grootste deel hiervan is nu als natuurgebied in eigendom en beheer van <strong>het</strong> Staatsbosbeheer.<br />
Natuurwaarden<br />
De Weerribben valt ecologisch grofweg in drie deelgebieden uiteen. Het westelijke deel bestaat uit<br />
voornamelijk veenmosveen met kleiafzettingen, <strong>het</strong> centrale deel uit veenmosveen zonder<br />
kleiafzettingen en <strong>het</strong> oostelijke deel uit zeggeveen dat wordt gekenmerkt door een (steeds verder<br />
www.natuurpresentaties.nl<br />
40