Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
Licht op het Veen, inleiding - Senioren Academie
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Monniken redden hoogveensoorten<br />
Monica Wesseling Bionieuws20: 10-12-2011<br />
Het katholieke gebod <strong>op</strong> vrijdag vis te eten lijkt de reddingsboei voor zeldzame dieren en planten in<br />
Nederlandse hoogveengebieden. De vennen waarin de vissen werden gekweekt blijken namelijk rijk<br />
aan zeldzame soorten. Geloofsovertuiging en commerciële viskweek als sleutel voor natuurbehoud:<br />
<strong>het</strong> Journal for Nature Conservation publiceert er binnenkort over.<br />
Een koude novemberochtend, <strong>het</strong> Greveschutven nabij Valkenswaard. Het land is berijpt, <strong>op</strong> <strong>het</strong> ven<br />
drijft een flintertje ijs. ‘Kijk. Plat blaasjeskruid’, wijst Hein van Kleef, onderzoeker bij stichting<br />
Bargerveen, die is gelieerd aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Resoluut drukt hij met zijn voet<br />
een gat in <strong>het</strong> ijs en vist een handvol groene sliertjes <strong>op</strong>. Wegzakkend in de zompige grond doet hij<br />
een paar stappen en onderwerpt vervolgens de ijle sprieten aan een minutieus onderzoek. ‘Er kunnen<br />
larven van de speerwaterjuffer tussen zitten. Plat blaasjeskruid is ontzettend zeldzaam, net als<br />
bijvoorbeeld draadzegge, die hier ook groeit. En met name die hoogveenfauna staat sterk onder druk.’<br />
Er lijkt iets niet te kl<strong>op</strong>pen; bezig zijn met een onderzoek naar hoogveenherstel en dan eindigen bij<br />
Brabantse vennen. Gebukt slenterend langs de oever van <strong>het</strong> ven, steeds gespitst <strong>op</strong> bijzondere<br />
vegetatie, erkent Van Kleef de verbazing en verklaart.<br />
In Nederland resteren nog maar enkele hoogveengebieden waarvan bovendien nog slechts een<br />
enkele echt vitaal te noemen is. Door ontginning en ontwatering zijn nagenoeg alle grote<br />
hoogveencomplexen verdwenen. Stichting Bargerveen begon enkele jaren geleden een onderzoek<br />
naar de mogelijkheden tot hoogveenherstel om karakteristieke soorten voor uitsterven te behoeden.<br />
De hoogveenmossen waaruit <strong>het</strong> hoogveen bestaat en met name de fauna en flora van de randzones<br />
zijn in ons land sterk bedreigd: vele soorten staan <strong>op</strong> een Rode Lijst. Hoogveen groeit boven <strong>het</strong><br />
grondwater. Door invallend regenwater en de uitwisseling van kationen tegen anionen zijn de<br />
hoogveenbulten uitgesproken zuur. Het zure water treedt aan de rand van <strong>het</strong> complex uit, komt daar<br />
in contact met basisch grondwater en vormt zo een scala aan zuur/base-gradiënten.<br />
Met name die gradiëntrijke overgangszone is rijk aan Rode Lijstsoorten als hoogveenglanslibel, de<br />
kokerjuffer Hagenella clathrata, de speerwaterjuffer en draadzegge, bleek uit onderzoek in Estland. In<br />
Nederland zijn – <strong>op</strong> <strong>het</strong> Korenburgerveen na – de overgangszones sterk gedegradeerd. Daardoor<br />
moesten de onderzoekers naar <strong>het</strong> buitenland uitwijken om een intact hoogveencomplex te<br />
bestuderen. Van Kleef: ‘Je moet weten welke soorten kenmerkend zijn om te weten of<br />
herstelmaatregelen doeltreffend zijn.’<br />
Gradiëntsoorten<br />
Aan de hand van de verspreidingsdata van diverse Particuliere Gegevensbeherende Organisaties<br />
bekeek Van Kleef – inmiddels ook bezig met promotieonderzoek – waar in Nederland de<br />
hoogveenzeldzaamheden nog voorkwamen. ‘Dat bleek alleen <strong>het</strong> geval in <strong>het</strong> hoogveencomplex<br />
Korenburgerveen, een paar waardevolle laagveengebieden als de Weerribben en Het Hol én een<br />
aantal Brabantse vennen zoals <strong>het</strong> Ringselven en dit Greveschutven’, vertelt Van Kleef, terwijl hij met<br />
de vingers door <strong>het</strong> ijskoude water maait.<br />
De vondst was <strong>op</strong>vallend: gradiëntsoorten verwacht je niet in een zuur of zwak gebufferd milieu.<br />
Uitgebreid onderzoek naar de zuurgraad en de chemische samenstelling van <strong>het</strong> venwater<br />
gecombineerd met historisch onderzoek bracht de verklaring. Vroeger gebruikten monniken veel<br />
vennen met hoogveensoorten voor visteelt, later namen commerciële viskwekers de meren over. Ze<br />
lieten beekwater in in de meren: vis floreert immers niet in zure omgevingen. Alleen bij <strong>het</strong> Ringselven<br />
bij Weert was geen visteelt, maar een zinkfabriek waarvoor extra water werd ingelaten. Van Kleef: ‘In<br />
de contactzone tussen de zure, ijzerrijke kwel in <strong>het</strong> ven en <strong>het</strong> basische beekwater zie je de<br />
gradiënten en daarmee de kenmerkende soorten.’<br />
www.natuurpresentaties.nl<br />
17