41-n 'ktk '-,•, .42_ cc-,,:_n - digitale bibliotheek voor de Nederlandse ...
41-n 'ktk '-,•, .42_ cc-,,:_n - digitale bibliotheek voor de Nederlandse ...
41-n 'ktk '-,•, .42_ cc-,,:_n - digitale bibliotheek voor de Nederlandse ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
1 t<br />
1.<strong>•</strong><br />
1--k<br />
' 5 I<br />
: <strong>•</strong> f<br />
1 '<br />
‘N 4-, -1,-, f..', 1 :-,,,-.- .<strong>41</strong>-n <strong>'ktk</strong> ''-,<strong>•</strong>,<br />
<strong>.42</strong>_ <strong>cc</strong>-,,:_n
POTGIETER'S WERKEN
DE WET KEN<br />
VAN<br />
E. J. POTGIETER<br />
PROZA, POkZ Y, KRITIEK<br />
VIIR,ZAMELD UNDER. TOEZICHT VAN JOH. C. ZIMMERMAN<br />
DEEL XVIII<br />
HAARLEM<br />
H. D. TJEENK WILIANK
E. J. POTGIETER<br />
STUDIEN E) SCHETSE)<br />
DERDE DRUK<br />
DERDE DEEL<br />
HAARLEM<br />
H. D. TJEENK WILLINK<br />
1808
IN HOU I).<br />
George Crabbe. (Vervolg) Blz. 1<br />
Esaias Tegner, Frithiof's Saga ,t 142<br />
A. <strong>de</strong> Lamartine, Jocelyn n 374<br />
Schoonste Lie<strong>de</strong>ren van Robert Burns 11 387<br />
Causeries Parisiennes n 404<br />
I. Prevost-Paradol, De la Tristesse. — Jules Janin, tine<br />
lre representation h l'O<strong>de</strong>on. — Edouard Pailleron<br />
Au Hasard.<br />
II. J. Felix, Conferences <strong>de</strong> Notre-Dame. Premiere con-<br />
ference: La critique nouvelle <strong>de</strong>vant la science et le<br />
christianisme.<br />
III. De Sacy, Soixante ans <strong>de</strong> poêsie. — Charles Clement,<br />
Hyppolite Flandrin.<br />
Noorweegsehe letterkun<strong>de</strong>: BjOrnsterne Bjornson ,/ 425
GEORGE CRABBE.<br />
(VERVOLG.)<br />
DE HERKREGISTERS NAAR HET ENGELSOH VAN GEORGE CRABBE<br />
EN DE PREDIKANISDOCHTER , DOOR K. SYRaANDI.<br />
Hoe boeit <strong>de</strong>ez' wereld in het klein!<br />
Wat is die huismanswoning rein,<br />
Geboomte en gras zijn frisch van daaaw<br />
En heerlijk rijst dier bergen blaauw 1<br />
Zie hoe dat wolkjen spelen gaat<br />
Wear 't zich in reinen ether baadt 1<br />
Kwam Van <strong>de</strong> Vel<strong>de</strong> of Ruisdael hier,<br />
Zij kozen ijlings zich kwartier,<br />
En wat zij bragten op 't paneel<br />
Gold eeuwen lang een kunstjuweel.<br />
Wat tooverkracht schuilt in 't verschiet<br />
't Is of door zilvergaas gij 't ziet ,<br />
Doorschijnend is 't, als stood een licht<br />
Er achter, , liefelijkst gezigt ;<br />
En dank dier stralen stillen krans<br />
Drijft alles in een heldren glans,<br />
Wat an<strong>de</strong>rs, blijkbaar slechts gemeen,<br />
lets walglijks-alledaagsch u scheen , —<br />
Hebt gij noch geest noch kunst te. baat ,<br />
Ook daar<strong>voor</strong> weet <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> raad.<br />
GOthe's dichtstukjen Landschap getiteld , in<br />
<strong>de</strong> af<strong>de</strong>eling zijner verzen Kunst gewijd.<br />
„Ik heb waarlijk lust geestelijke to wor<strong>de</strong>n," borst <strong>de</strong> een-entwintigjarige<br />
Percy Bysshe Shelley bewon<strong>de</strong>rend nit, toen hij<br />
aan <strong>de</strong>n arm eens yriends , op eene wan<strong>de</strong>ling in <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>zomer<br />
Studten en Sehetsen III 1
2 GEORGE CRABBE.<br />
van 1813, van verre eene allerliefste pastorij gewaar werd ,<br />
wier <strong>voor</strong>gevel met corchorus was begroeid, die in vollen<br />
bloei stored. De kleine hof <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n ingang van <strong>de</strong>s leeraars<br />
woning , — <strong>de</strong> diepe, schier plegtige stilte van het landschap,<br />
— het uitlokkend slingerpad over het dorpskerkhof, — <strong>de</strong><br />
weergalooze glans <strong>de</strong>r morgenzon , zoo getuigt hij die ons <strong>de</strong><br />
bijzon<strong>de</strong>rheid me<strong>de</strong><strong>de</strong>elt , dat alles te zamen bragt waarschijnlijk<br />
in 's jongelings gemoed <strong>de</strong>n indruk te weeg , welke zich lucht<br />
gaf in <strong>de</strong>n wensch zoo kwalijk strooken<strong>de</strong> met Shelley's<br />
beken<strong>de</strong> weinig kerkelijke begrippen.<br />
„Hoe!" hernam dan ook <strong>de</strong> vriend, „gij , geestelijke, met<br />
„uwe gevoelens over het geloof?"<br />
„Mijne instemming ," was het antwoord van <strong>de</strong>n zanger van<br />
Alastor, „mijne instemming met wat het supranaturalistisch<br />
„heeft , zou zich louter tot het bezigen van eenige kunstwoor<strong>de</strong>n<br />
„bepalen ; van <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>leer <strong>de</strong>s christendoms daarentegen ben ik<br />
„inniger overtuigd dan menigeen , die zich op vollediger be-<br />
„lij<strong>de</strong>nis te goed doet. Lieve vriend! <strong>de</strong>nk er eens een oogen-<br />
„blik over na , hoeveel nuts een goed geestelijke stichten<br />
„kan, door zijn on<strong>de</strong>rwijs, als gestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong> en als moralist;<br />
„door zijn <strong>voor</strong>beeld als een fatsoenlijk man en als een mensch<br />
„van geregeld gedrag; door het vertroosten<strong>de</strong> van zijn persoon-<br />
„lijken omgang met en van zijne liefdadigheid jegens <strong>de</strong> armen ,<br />
„welke dikwijls geen an<strong>de</strong>ren vriend hebben , geen an<strong>de</strong>ren<br />
„steun! Is het niet eene heerlijke instelling, <strong>de</strong> kerk , die het<br />
„mogelijk maakt zulke mannen over het gansche land uit te<br />
„zen<strong>de</strong>n? En zou ik mij zelven <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen <strong>de</strong>zer bewon<strong>de</strong>-<br />
„renswaardige inrigting moeten ontzeggen , <strong>de</strong>wijl er zekere<br />
„technologic is-, aan welke ik mijn zegel niet hechten kan, maar<br />
„die ik juist niet op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond behoef te brengen ?”<br />
We zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> be<strong>de</strong>nkingen van <strong>de</strong>n vriend tegen die ziens-<br />
wijze me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen, als het hier <strong>de</strong> beantwoording <strong>de</strong>r vraag gold,
GEORGE CRABBE. 3<br />
of er se<strong>de</strong>rt Shelley — die het evenwel bij <strong>de</strong>n inval blijven<br />
liet , — niemand geestelijke is gewor<strong>de</strong>n, met wien het, minus<br />
het genie, in <strong>de</strong> hoofdzaak niet veel beter geschapen stond<br />
dan met hem? Onze on<strong>de</strong>ugendheid gaat zoo verre niet. Het<br />
doel, waarme<strong>de</strong> wij <strong>de</strong> anecdote verlevendig<strong>de</strong>n, is bereikt ,<br />
zoo gij er niets bevreem<strong>de</strong>nds meer in vindt , dat <strong>de</strong> toch ook<br />
diehterlijke Crabbe, in geloof vergoe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> wat hem in geestdrift<br />
ontbrak gretig <strong>de</strong>n raad volg<strong>de</strong> zieh <strong>de</strong>r Kerk to wij<strong>de</strong>n.<br />
De Kerk ! Er zijn woor<strong>de</strong>n welke wij zon<strong>de</strong>r eenige toelichting<br />
bezigen , welke ons vreemd zou<strong>de</strong>n doen opzien zoo het one<br />
bleek dat iemand die bij <strong>de</strong>n eersten klank niet verstond ; noo<strong>de</strong>looze<br />
vreeze! welke <strong>voor</strong> niemand iets dnisters schijnen te<br />
hebben, en waarin toch, als wij er een oogenblik over na<strong>de</strong>nken ,<br />
zulk een bajert van gedachten schuilt, dat bepaling van wat er<br />
to dien tij<strong>de</strong> , te dier plaatse , door die personen on<strong>de</strong>r werd verstaan<br />
, behoefte blijkt , behoefte, die veel ligter te beschrij ven dan<br />
te bevredigen is. De Kerk , alsof in alle eeuwen en bij alle volken<br />
dat woord een zelf<strong>de</strong>n toestand <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest riep , een zelf<strong>de</strong><br />
stemming kond <strong>de</strong>ed, — <strong>de</strong> Berk! alsof ti.jd-, land-, stad-, dorpgenooten<br />
, alsof drie onzer er hetzelf<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r verston<strong>de</strong>n! De<br />
Berk, dat is <strong>de</strong> Catholijke , hooren wij zeggen , en beantwoor<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> aanmatiging louter met <strong>de</strong> vraag : die <strong>de</strong>r eerste , <strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>nof<br />
die <strong>de</strong>r latere eeuwen; <strong>de</strong> kerk <strong>voor</strong>, <strong>de</strong> kerk on<strong>de</strong>r, <strong>de</strong><br />
kerk na <strong>de</strong> hervorming ; <strong>de</strong> kerk „met Arnoldo van Brescia,<br />
„met Fra Dolcino , met Savonarola in haren schoot ," — met<br />
„Albigenzen , Wal<strong>de</strong>nzen, Lollards en Hussiten ," bij beurten<br />
protesteren<strong>de</strong>, — of se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> scheiding door Luther? De Kerk,<br />
dat is <strong>de</strong> Christelijke met al hare af<strong>de</strong>elingen , beweert men<br />
<strong>voor</strong>zeker christelijker, maar dui<strong>de</strong> het ons niet euvel, dat wij<br />
weinig overeenstemming, dat wij allerminet eenheid van gedachte<br />
kunnen gewaar wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> drie of vier heerschen<strong>de</strong>,<br />
welke staten regeren, en <strong>de</strong> tallooze , die door staat bij staat
4 GEORGE CRABBE.<br />
wor<strong>de</strong>n gedoogd. De Berk , of <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> wereld van <strong>de</strong> nieuwe<br />
leer<strong>de</strong> het begrip te louteren , het b e 1 ev en van eene geloofsbelij<strong>de</strong>nis<br />
boven het bezoek en van een gesticht te stellen ,<br />
en geen band zoo hoog en zoo heilig te achten als <strong>de</strong> onzigtbare<br />
<strong>de</strong>s geestes, in louter lief<strong>de</strong> geopenbaard !<br />
De Berk, — maar er kon hier geen sprake zijn dan van <strong>de</strong><br />
Anglicaansche , Bisschoppelijke, Gevestig<strong>de</strong> Berk, — alsof <strong>de</strong>ze<br />
ook niet hare gescbie<strong>de</strong>nis had, hare tijdperken van opkomst,<br />
bloei en verval; alsof zij in <strong>de</strong> dagen, wier heugenis wij trachten<br />
te verlevendigen , <strong>voor</strong> elk <strong>de</strong>r personen , welke wij u op<br />
Gregories bij Beaconsfield <strong>voor</strong>stel<strong>de</strong>n , hetzelf<strong>de</strong> ware geweest.<br />
Wij hebben u <strong>de</strong> Berk met <strong>de</strong> oogen van Shelley, <strong>de</strong>n<br />
ongeloovige , zoo ge wilt, in een <strong>de</strong>r merkwaardigste jaren<br />
<strong>de</strong>zer eeuw doen beschouwen; gevoelt ge als wij lust op te<br />
merken wat zij in zeventienhon<strong>de</strong>rd een en tachtig Burke,<br />
zijner ga<strong>de</strong>, en bei<strong>de</strong>r gast toescheen ; wat hun geest en gemoed<br />
zich on<strong>de</strong>r dat woord <strong>voor</strong>stel<strong>de</strong>?<br />
Het is niet louter hoffelijkheid, wanner wij ons zon<strong>de</strong>r aarzelen<br />
het eerst tot Edmunds ga<strong>de</strong> wen<strong>de</strong>n ; <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vrouw is <strong>de</strong><br />
eeredienst over <strong>de</strong> gansche wereld geene heilzame instelling,<br />
neen, eene behoefte <strong>de</strong>s harten. Toen er over het gelaat van<br />
het geestige nichtje een glimlach gleed bij <strong>de</strong> aankondiging<br />
dat George geestelijke zou<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n, was een blik van Jane<br />
Mary bestraffing genoeg geweest ; ernstig zag <strong>de</strong> schalke <strong>voor</strong><br />
zich. Was het <strong>de</strong> schuld van het lieve kind, dat ze luttel<br />
oogenblikken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> wan<strong>de</strong>laars binnentra<strong>de</strong>n, in een boek<br />
met platen had gebla<strong>de</strong>rd, dat op gindsche tafel openlag? Ge<br />
zijt niet gelukkig in het gissen als gij niet raadt wiens werk<br />
het was. Crabbe zou het op grooter afstand dan hij er nu van<br />
stond bij <strong>de</strong>n eersten blik hebben herkend. „teen won<strong>de</strong>r,"<br />
herneemt ge, <strong>de</strong>n titel van het boek lezen<strong>de</strong> , en hebt meer<br />
gelijk dan gij geloof<strong>de</strong>t , want, had hij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> satires tot nog
GEORGE CRABBE. 5<br />
toe door hem geschreven, getracht Alexan<strong>de</strong>r Pope <strong>de</strong>n vorm<br />
of te zien, hij was <strong>voor</strong> <strong>de</strong> gedachten in zijne figuren veraanschouwelijkt<br />
, menigen trek aan William Hogarth verschuldigd.<br />
Twee <strong>de</strong>r bekendste <strong>voor</strong>stellingen van dozen had het geestige<br />
nichtje tegenover elkan<strong>de</strong>r gelegd , twee scherpe tegenstellingen<br />
van het tooneel en <strong>de</strong>n tempel mogen ze heeten , „<strong>de</strong><br />
lagehen<strong>de</strong> toeseliouwers en <strong>de</strong> slapen<strong>de</strong> gemeente." Op <strong>de</strong> eene<br />
plaat is alles vermaak, op <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re alles verveling ; — mogt<br />
het meisje, dat nog geen vijftien lentes tel<strong>de</strong> , en heel <strong>de</strong><br />
hekeling <strong>de</strong>r ze<strong>de</strong>n in menige speling van het cynisch vernuft<br />
weer vermoed<strong>de</strong> dan verstond , niet aan eene spotternij <strong>de</strong>s<br />
toevals gelooven , toen „mijnheer George" werd <strong>voor</strong>gesteld als<br />
<strong>de</strong> toekomstige eerwaar<strong>de</strong> ? „G-ij zult ze toch niet te erg doer<br />
„geeuwen ," had zij willen schertsen ; daar zag tante Jane<br />
Mary haar aan met oogen glinsteren<strong>de</strong> van bedwongen tranen ,<br />
en uit had nichtjes plaagrucht. Of u <strong>de</strong> wensch nog heug<strong>de</strong> ,<br />
waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> ernstige vrouw Crabbe <strong>voor</strong> zijne roeping wijd<strong>de</strong>.<br />
„God geve u <strong>de</strong> kracht Hem na to volgen , die het land door-<br />
„ging goeddoen<strong>de</strong> ,” het waren <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n die over <strong>de</strong> lippen<br />
kwamen van haar, „welke met <strong>de</strong> kalmte <strong>de</strong>n kwakers eigen,<br />
„schoon als eene heilige <strong>de</strong>r kerk waartoe zij behoor<strong>de</strong>, <strong>voor</strong>t-<br />
„zweef<strong>de</strong> over het woelig tooneel van Burke's dagelijksch<br />
„leven.” Er is individualiteit, hopen we, in <strong>de</strong> wijze waarop<br />
zij <strong>de</strong> gedachte uitdrukt , maar het verband , waarin zij, zon<strong>de</strong>r<br />
een omzien aarzelens , <strong>de</strong>n verkondiger <strong>de</strong>r blij<strong>de</strong> boodschap<br />
met <strong>de</strong>n Verlosser zelven brengt , <strong>de</strong>n vertegenwoordiger van<br />
<strong>de</strong>zen in genen groet , is het niet altijd en alom <strong>de</strong> lievelingsopvatting<br />
van dien toestand door <strong>de</strong> vrouw? Ons boeit <strong>de</strong><br />
ze<strong>de</strong>lijke grootheid <strong>de</strong>s Heilands tot verblin<strong>de</strong>ns <strong>de</strong>r oogen toe;<br />
en er steekt niets verbazends in, dat we weinig gevaar loopen<br />
<strong>de</strong>n leerling met <strong>de</strong>n meester to verwarren, helaas ! om strijd<br />
door onze zelfkennis en door onze studio van <strong>de</strong> <strong>voor</strong>treffelijk-
6 GEORGE CRABBE.<br />
sten van wie wij groote maunen heeten , <strong>voor</strong> begoocheling<br />
beveiligd ; telt <strong>de</strong> malen, dat gij u zelven overtroft, <strong>de</strong> betere<br />
beginselen <strong>de</strong> overhand gunnen<strong>de</strong> : telt <strong>de</strong> malen, dat gij het<br />
an<strong>de</strong>ren zaagt doen ; telt uwe verrassingen van dien aard, en<br />
bloost er over dat zij zoo weinige zijn ! Het is <strong>de</strong> zelfverloochenen<strong>de</strong><br />
lief<strong>de</strong> <strong>de</strong>s Heeren daarentegen , welke <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re helft <strong>de</strong>s<br />
menschelijken geslachts aantrekt ; zou het tot <strong>de</strong> eigenaardighe<strong>de</strong>n<br />
van het gemoedsleven behooren , zich met <strong>de</strong> verwezenlijking<br />
zijner zoetste wenscben , zich met won<strong>de</strong>ren to vleijen,<br />
hoe tallooze keeren ook te leur gesteld? ie<strong>de</strong>re Hove i<strong>de</strong>aliseert<br />
haar pastoor of haar predikant. Jane Mary wordt ons geschil<strong>de</strong>rd<br />
als een <strong>de</strong>r verstandigste vrouwen van haren tijd , „die<br />
„niet enkel <strong>de</strong> natuurlijke prikkelbaarheid van Burke door wat<br />
„er aangeboren zachts in haren aard school, wist te temperen,<br />
„noch hem slechts opbeur<strong>de</strong> in armoe<strong>de</strong>, noch hem maar in<br />
„krankte verpleeg<strong>de</strong> ," neen , „die meer was dan zijne trooste-<br />
„resse in smart, die in staat bleek hem te schragen als hij<br />
„wanhoopte,” en toch , overdreef ook zij, in <strong>de</strong>n geestelijke<br />
iets an<strong>de</strong>rs , iets verheveners groeten<strong>de</strong> dan een mensch van<br />
gelijke bewegingen als wij ! Gelukkige echtgenoote, die slechts<br />
66nen trots ken<strong>de</strong> , dien dat zij <strong>de</strong> ga<strong>de</strong> was van zulk eenen<br />
man; gelukkige moe<strong>de</strong>r van een veelbeloven<strong>de</strong>n zoon, <strong>de</strong> hoop<br />
en <strong>de</strong> lust zijns va<strong>de</strong>rs, was <strong>voor</strong> Jane Mary <strong>de</strong> kerk in<br />
vollen zin het <strong>voor</strong>portaal <strong>de</strong>s hemels , als zij dankend ne<strong>de</strong>rkniel<strong>de</strong><br />
en in het schemerend verschiet , door hare tranen been,<br />
<strong>de</strong>n cherub zweven zag , haar twee<strong>de</strong> vroeg verschei<strong>de</strong>n kind,<br />
bij welks wiegje zij zoo bitter had geweend; — maar waarom<br />
ontbrak aan ie<strong>de</strong>ren eerwaar<strong>de</strong>, die haar van het altaar of of van<br />
<strong>de</strong>n kansel ga<strong>de</strong>sloeg, <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke moed ter bekentenis, dat hij<br />
<strong>de</strong>n kostelijken schat, hem door bei<strong>de</strong>r Heer en Reiland <strong>voor</strong> aller<br />
zielen toevertrouwd, maar in aar<strong>de</strong>n vaten droeg? Waarom ontbreekt<br />
<strong>de</strong>ze aan zoo velen zoo vaak in hun verkeer met vrouwen?
GEORGE CRABBE. 7<br />
„Amen !" had George gezegd op <strong>de</strong>n wensch van Burke's<br />
ga<strong>de</strong>; Amen van ganscher harte; wat was <strong>de</strong> Berk tot nog<br />
toe <strong>voor</strong> hem geweest; wat beloof<strong>de</strong> hij in zich zelven <strong>voor</strong><br />
haar to zullen wor<strong>de</strong>n?<br />
Leed moge het ons doen , dat wij niet weten aan wien wij <strong>de</strong><br />
opmerking verschuldigd zijn, — het zou ons een lust wezen er<br />
hem lof <strong>voor</strong> toe to kennen , — waar blijft ze , waar, schoon hon<strong>de</strong>rd<br />
malen herhaald: wie <strong>de</strong>n sleutel wil vin<strong>de</strong>n , hoe het in<br />
<strong>de</strong> borst van eenig merkwaardig man met zijn godsdienstig gevoel<br />
geschapen stood , hij zie naar <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r van <strong>de</strong>zen om , naar<br />
<strong>de</strong> vrouw,<br />
, die hem, in zijne eerste en tee<strong>de</strong>rste jaren , verpleeg<strong>de</strong><br />
en verzorg<strong>de</strong>. Tien tegen een, dat het er bij <strong>de</strong> laatste , wat<br />
<strong>de</strong>n zin <strong>voor</strong> het verhevene betreft , armelijk uitzag, als gij een<br />
genie aantreft <strong>voor</strong> het gemoedsleven verstompt , alle bezielend<br />
geloof aan een volgend Leven .<br />
vreemd , <strong>de</strong>n spot drijven<strong>de</strong> , we<br />
zeggen niet met <strong>de</strong>ze of gene kerkleer, , maar met <strong>de</strong> behoefte<br />
waaruit die alle oorsprong nemen, <strong>de</strong> behoefte aan iets hoogers<br />
en heiligers dan eenig geluk , eenig genot hier bene<strong>de</strong>n , van <strong>de</strong><br />
aar<strong>de</strong> , aardsch. George was, behoeven wij het nog to zeggen?<br />
geen vernuft welks vlugt iets verbazends had ; George was<br />
misschien maar een mid<strong>de</strong>lmatig talent uit een mid<strong>de</strong>lmatigen<br />
tijd ; en echter,<br />
, wie hem begrijpen wil in <strong>de</strong> betrekking die hij<br />
aanvaardt , wie lust heeft hem to meten met billijken maatstaf ,<br />
hij getrooste zich zijne opvoeding ga to slaan hij verplaatse<br />
zich met ons in <strong>de</strong> dagen zijner jonkheid , in het ste<strong>de</strong>ke Aldborough<br />
, aan <strong>de</strong> knieen eener haast vergeten vrouw, , aan <strong>de</strong>n<br />
schoot zijner moe<strong>de</strong>r. „Zij was innig vroom ," getuigt haar<br />
kleinzoon , „maar haar ernst had niets van-dat tegelijk stroeve<br />
„en scherpe , 't welk thans schier uitsluitend door dat woord<br />
„wordt aangeduid. On<strong>de</strong>r lie<strong>de</strong>n van haren stand ten minste<br />
„was in dien tijd nog het gevoelen algemeen , dat <strong>de</strong> leerstel-<br />
„lige geloofsbelij<strong>de</strong>nis meer als <strong>de</strong> zaak <strong>de</strong>s Ieeraars, dan die
8 GEORGE CRABBE.<br />
„van <strong>de</strong> in min<strong>de</strong>re mate ontwikkel<strong>de</strong> , min aanzienlijke leeken<br />
„moest wor<strong>de</strong>n beschouwd — dat <strong>de</strong> eerste verantwoor<strong>de</strong>lijk<br />
„viel to achten <strong>voor</strong> <strong>de</strong> stellingen , die 14 inprentte , — <strong>de</strong><br />
„laatste <strong>voor</strong> <strong>de</strong> beoefenen<strong>de</strong> toepassing dier regelen van gedrag<br />
„en gemoed, welke door <strong>de</strong> welwillen<strong>de</strong>n uit alle geloofsbelij<strong>de</strong>-<br />
„nissen gelijkelijk wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>gestaan , en van welke ie<strong>de</strong>r van<br />
„<strong>de</strong>ze zich om het zeerst beijvert het <strong>voor</strong>beeld te geven. De<br />
„twistzieke geest in een woord, door Whitfield en Wesley aan-<br />
„gevuurd , was tot <strong>de</strong> kust van Suffolk toen nog niet doorge-<br />
„drongen.” Gij hoort het reeds uit <strong>de</strong>ze woor<strong>de</strong>n dat <strong>de</strong> kleinzoon<br />
lid is <strong>de</strong>r Gevestig<strong>de</strong> Berk, — wij willen er u zelfs bij<br />
me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen , dat hij zich <strong>de</strong>ze als geestelijke heeft gewijd — om<br />
hem na die korte tusschenre<strong>de</strong> da<strong>de</strong>lijk we<strong>de</strong>r het woord te<br />
gunnen. Eene ver<strong>de</strong>diging van het Methodisme , eene poging<br />
om het noodzakelijke , onvermijclelijke van het optre<strong>de</strong>n zijner<br />
stichters in het licht to stellen, eene uitweiding over <strong>de</strong>n gewigtigen<br />
invloed door die secte op <strong>de</strong> Anglicaansche Berk uitgeoefend<br />
, hoe ligt aan Macaulay te ontleenen , zou hier niet op hare<br />
plaats zijn. „In dien tijd , in die streken," laten wij Crabbe's<br />
biograaf <strong>voor</strong>tgaan, „plagten lie<strong>de</strong>n , die door rampen , door<br />
„ziekte, of door eenige an<strong>de</strong>re aangrijpen<strong>de</strong> oorzaak ernstig op<br />
„hun eeuwig welzijn bedacht wer<strong>de</strong>n , tot zich zelven te zeggen<br />
„ „Ik moet afleggen en verbeteren wat in mijn han<strong>de</strong>l en wan-<br />
„ „<strong>de</strong>l kwaad is in <strong>de</strong> oogen van mijnen Hemelschen Va<strong>de</strong>r; ik<br />
„ „moet mij <strong>voor</strong>taan beijveren om mij van mijne pliehten te<br />
„ „kwijten , het booze in mijn hart opsporen en te keer gaan<br />
„ „en goe<strong>de</strong> gezindhe<strong>de</strong>n en vrome neigingen aankweeken.” Niet<br />
„uit hunne eigen kracht echter vlei<strong>de</strong>n zij zich met die verbete-<br />
„ring , nog durf<strong>de</strong>n zij <strong>de</strong>ze verwachten; zij zochten dat bij,<br />
„zij schreven dit toe aan „Hem , van wien elle goe<strong>de</strong> raad en<br />
„ „daad uitgaat” ; en gaven zon<strong>de</strong>r aarzelen geree<strong>de</strong>lijk toe, dat<br />
„him beste werk slechts welgevallig kon wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> ver-
GEORGE CRABBE. 9<br />
„diensten van hun Verlosser. In zoo verre was er overeenstem-<br />
„ming tusschen die le<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> meer ernstige van een later<br />
„tijdvak ; maar <strong>de</strong> spitsvindige on<strong>de</strong>rscheiding tusschen goe<strong>de</strong><br />
„werken , noodzakelijk tot en toch geene <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n ter zalig-<br />
„heid , en an<strong>de</strong>re van <strong>de</strong>rgelij ken aard , die later alles bebeer-<br />
„schen<strong>de</strong> wer<strong>de</strong>n, waren toen <strong>de</strong>r schare nog vreemd. Ook werd<br />
„het toen volstrekt niet algemeen geloofd, dat men, om christen<br />
„te zijn, <strong>de</strong> wereld verzaken moot, in eenigen an<strong>de</strong>ren zin dan<br />
„zich vrij to waren van hare smetten ; of dat men geroepen<br />
„zou<strong>de</strong> zijn iets an<strong>de</strong>rs to vermij<strong>de</strong>n dan het overdreven bot-<br />
„vieren aan vermaken en uitspanningen , in zich zelve niet<br />
„handtastelijk zondig. Deze was <strong>de</strong> godsdienst van Crabbe's<br />
„moe<strong>de</strong>r; en bet lijdt geen twijfel , of hare zachtaardigheid, hare<br />
„ne<strong>de</strong>righeid van harte, haar geduldig verdragen van teed naar<br />
„lijf en ziel , hare vrome stemming, haar stille geest, bevalen<br />
„haar <strong>voor</strong>beeld baron zoon ten sterkste aan, en prentten in zijn<br />
„jong gemoed het vast geloof, dat <strong>de</strong> beginselen , die tot zulke<br />
„beoefening leid<strong>de</strong>n , die van het woord Gods moesten wezen.”<br />
Als u <strong>de</strong> daken van George's omzwerven in Lon<strong>de</strong>n nog niet<br />
geheel vergeten zijn, zult gij u menigen trek herinneren, ten<br />
bewijze, dat wat er goods school in dat zaad, behou<strong>de</strong>ns verschil<br />
in geslacht en karakter, , welig bij hem opwies. Eene enkele<br />
karakteristieke plaats echter uit zijn dagboek verdient hier te<br />
wor<strong>de</strong>n toegelicht , zoowel ten blijke zijner ingenomenheid met<br />
<strong>de</strong> gebruiken <strong>de</strong>r Gevestig<strong>de</strong> Kerk , als ten bewijze <strong>de</strong>r geloovige<br />
, maar door zijne ellen<strong>de</strong> <strong>voor</strong> overigens onschuldige uitspanning<br />
wel wat onbillijk gewor<strong>de</strong>n rigting van geest. Ilij is in<br />
St. Duncan's ter kerke geweest ; hij heeft er een kort stichtelijk<br />
woord gehoord over <strong>de</strong>n beken<strong>de</strong>n tekst : „Vele zijn geroepen<br />
„maer weynige uytverkoren ;” hij <strong>de</strong>elt het miss Elmy in zijn<br />
Journaal me<strong>de</strong>. „Er steekt niets bijzon<strong>de</strong>rs in ,” getuigt hij , en<br />
wij zeggen het hem van ganscher harte na ; maar wat wij hem
10 GEORGE CRABBE.<br />
niet nazeggen , is, hetgeen hij er op laat volgen : „maar als<br />
„gij <strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>n man het hadt hooren opzeggen , met zijn eer-<br />
„waardig <strong>voor</strong>komen , met zijne doffe, trage stem, — een man,<br />
„die <strong>de</strong>n indruk geeft reeds halfweg naar <strong>de</strong>n hemel to zijn, —<br />
„dan zoudt gij er u met mij over hebben verbaasd, hoe men<br />
„zeggen kan dat het zwaar valt naar zulk een preek te luiste-<br />
„ren !” Goe<strong>de</strong> George! we zijn van <strong>de</strong>zulken. En Wet erger<br />
in uwe oogen zal wezen , wij kunnen in uwe verwon<strong>de</strong>ring<br />
niet <strong>de</strong>elen , wanneer gij <strong>voor</strong>tgaat <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n in elkhar to<br />
slaan , hoe het mogelijk is, dat men an<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rhond <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur<br />
geeft. Gij kiest , het is waar, kras genoeg , twee uitspanningen<br />
, die ook niet in onzen smaak zou<strong>de</strong>n vallen : „het<br />
„loopen naar gezelschappen waar <strong>de</strong>isten het heilige dwaselijk<br />
„lasteren ,” of „het bijwonen van pantomimes en kluchten,<br />
„waar <strong>de</strong> mensch, het schepsel naar Gods beeldtenis geschapen ,<br />
„zich moedwillig misvormt." Hoe hebben wij het, niet enkel<br />
met <strong>de</strong> juistheid van uitdrukking , die u an<strong>de</strong>rs on<strong>de</strong>rscheidt;<br />
hoe hebben wij het, dat erger is, met <strong>de</strong> juistheid van uw<br />
oor<strong>de</strong>el? Eene wijsgeerige op vatting <strong>de</strong>s christendoms , ten<br />
uwent inheemsch , haast overeeuwd , <strong>de</strong> laatste leerlingen , uit<br />
<strong>de</strong> school van Locke, op eene lijn gesteld met tooneelspelers ? —<br />
en <strong>de</strong>ze op hunne beurt evenzeer onregtvaardig behan<strong>de</strong>ld door<br />
uwe vergelijking van het onvergelijkbare , vermaak met stichting?<br />
Als wij niet geneigd waren <strong>de</strong>r donkere dagen , waarin<br />
gij die bla<strong>de</strong>n bijschreeft , menige schemering ten goe<strong>de</strong> te<br />
hou<strong>de</strong>n , zou het ons mogelijk zijn onzen schertslust to bedwingen<br />
? Een acteur, , die zijn publiek boei<strong>de</strong> en betoover<strong>de</strong><br />
door <strong>de</strong> aanschouwelijke <strong>voor</strong>stelling <strong>de</strong>r lie<strong>de</strong>ren van Dibdin,<br />
lie<strong>de</strong>ren door bevoegd gezag geprezen als „<strong>de</strong> troost, <strong>de</strong> ont-<br />
„spanning , <strong>de</strong> weel<strong>de</strong> <strong>de</strong>s zeemans , op zijne lange reizen , in<br />
„<strong>de</strong>n hagchelijken storm, ja, tot in <strong>de</strong>n slag toe,” — een<br />
gelukkige greep uit die groep van even levendige en lustige
GEORGE CRABBE. 11<br />
als koene en krachtige mannen , wier moed Engeland het heeft<br />
dank te weten , dat het <strong>de</strong>n staf over <strong>de</strong>n oceaan zwaait , —<br />
die speler en dat spel in contrast gebragt met eene predicatie,<br />
welke, gij zegt het zelf, , „hoe kort zij wezen mogt, vrij wat<br />
„tijds eischte, eer ze was <strong>voor</strong>gedragen , <strong>de</strong>wijl men hier eene<br />
„re<strong>de</strong>voering niet uitspreekt als on<strong>de</strong>rwees hij best, die zijn<br />
„on<strong>de</strong>rwerp het uitvoerigst behan<strong>de</strong>lt, neen , maar nadruk op<br />
„eenen zin legt , eu dien dikwijls herhaalt , tot het niet missen<br />
„kan df hij moot indruk maken." Welken echter, , dat blijft<br />
<strong>de</strong> vraag ; goe<strong>de</strong> George! zoo het eons dien <strong>de</strong>r verveling ware?<br />
Hoe kondt ge <strong>voor</strong>bijzien , dat uw gedrukte toestand gelukkig<br />
niet die <strong>de</strong>r gansche wereld was ; dat uw lot, uw leed , slechts<br />
eene uitzon<strong>de</strong>ring mogt heeten? Het zij verre van ons, groot<br />
gewigt to hechten aan een woord in sombere stemming geuit ;<br />
verre van ons er eene <strong>voor</strong>spelling in to hooren van wat <strong>de</strong><br />
Berk van u heeft to wachten , wanneer zij, onafhankelijkheid<br />
waarborgen<strong>de</strong> , u gelegenheid geven zal <strong>de</strong> gaven a be<strong>de</strong>eld<br />
te ontwikkelen. Uw smaak , uwe lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> studio <strong>voor</strong>al<br />
waarborgt iets beters; maar, <strong>de</strong>s ondanks , zoo iemand u vroeg<br />
of zij zich in u met een lichtend sieraad , met een streng hervormer<br />
,misschien vleijen moat, het zou geene overdreven zedigheid<br />
zijn, zoo gij <strong>de</strong> eerste waart het hoofdschud<strong>de</strong>n<strong>de</strong> te ontkennen<br />
! als zoo velen is <strong>de</strong> taak , welke gij u wijcit , u, ja,<br />
een doorluchtig doel , — maar, helaas ! tevens slechts een<br />
mid<strong>de</strong>l; een mid<strong>de</strong>l om to levee. Wie er u one<strong>de</strong>l om schel<strong>de</strong> ,<br />
wij geven het u toe, dat een werkman zijn loon waardig is ;<br />
maar wanneer wij u ons dus <strong>voor</strong>stellen , ter goe<strong>de</strong>r trouw<br />
<strong>de</strong> leerstellingen uwer kerk gelooven<strong>de</strong> en verkondigen<strong>de</strong> en<br />
van harte geneigd u naauwgezet to kwijten van ie<strong>de</strong>ren pligt,<br />
dien zij u opleggen zal , mogen wij dan moor, mogen wij dan<br />
iets an<strong>de</strong>rs van u verwachten , dan dat gij ook op dat gebied<br />
<strong>de</strong> opmerker blijken zult , die ie<strong>de</strong>r verschijnsel , dat zich
12 GEORGE GRA BB E<br />
binnen dien kreits opdoet, eer waarnemend we<strong>de</strong>rgeeft dan<br />
beoor<strong>de</strong>elend beschrij ft , niets min<strong>de</strong>r dan een Spiegel , maar<br />
ook niets meer ?<br />
„Wat is een Kerk?" — Wie 't re<strong>de</strong> en waarheid vraagt<br />
Hoort : „Wat gelooft en zich godzalig draagt,<br />
„Aan iedre plaats, in elk' belij<strong>de</strong>nis<br />
„Het kleine <strong>de</strong>el dat uitverkoren is."<br />
„Wat is een Kerk?" — Vraagt ge' onz' Vicaris licht,<br />
„Een kud<strong>de</strong>", zegt hij , „en een grootsch gesticht ;<br />
„Een schaar <strong>de</strong>n staf <strong>de</strong>s bisschops toevertrouwd ,<br />
„Wiens priestrental <strong>de</strong> dolen<strong>de</strong>n wee'rhoudt ;<br />
„Een huis, dat plaats <strong>voor</strong> alle rangen heeft,<br />
„De Bank <strong>de</strong>r eere en 't Koor dat mete geeft;<br />
„Verkeer weldra, na al mijn zorg, mijn lot<br />
„In vroom en vreedzaam domheers stil genot!"<br />
„Wat is een Kerk?" — <strong>de</strong> Koster leert <strong>de</strong>n hel:<br />
„Fen hoog gebouw van torenklok <strong>voor</strong>zien ,<br />
„Waarin om strijd <strong>de</strong> leeraar en <strong>de</strong> klerk<br />
„Hun krachten wij<strong>de</strong>n nan 't bekeeringswerk,<br />
„Tot 't ernstig woord het laauwste hart ontroert<br />
„Of 't ranee] <strong>de</strong> zielen opwaarts voert ;<br />
„Waarin, wanneer het leven is ontvloh,<br />
„Ik zelf <strong>de</strong>n lijkzang kleppe your <strong>de</strong> doh."<br />
Edmund Burke had onzen George, in <strong>de</strong> verzen van Goldsmith,<br />
dat i<strong>de</strong>aal van een dorpsgeestelijke <strong>voor</strong>gespiegeld , 't<br />
welk in twee eeuwen niets van zijne aantrekkelijkheid heeft<br />
verloren ; maar, poezij daargelaten , wat was, in proza , <strong>de</strong><br />
Gevestig<strong>de</strong> Kerk <strong>voor</strong> hem, <strong>de</strong>n wijsgeer, <strong>de</strong>n staatsman, <strong>de</strong>n<br />
christen? Hij had, door zijne geboorte in Ierland, er zich van<br />
kindsbeen of aan gewend , met an<strong>de</strong>rs<strong>de</strong>nken<strong>de</strong>n om to gaan.<br />
Hij mogt, hij moest , wat oneindig weer zegt, <strong>de</strong> catholijken lief-<br />
Vertaling van <strong>de</strong>n aanhef van Crabbe's dichtstukjen <strong>de</strong> Kerk.
GEORGE CRABBE. 13<br />
hebben ; behoor<strong>de</strong> zijne moe<strong>de</strong>r niet tot die kerk ? Hij achtte,<br />
in eene school van kwakers , to Ballitore , opgevoed, <strong>de</strong>ze<br />
gezindheid niet enkel hoog: tot zijn dood toe was hij aan <strong>de</strong>n<br />
zoon van zijnen ou<strong>de</strong>n rneester, , aan zijnen liefsten speelmakker,<br />
, door <strong>de</strong> innigste vriendschap verknocht. Waartoe zou<strong>de</strong>n<br />
wij Langer Haar bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n omzien ? er kan op het gebied<br />
<strong>de</strong>s geloofs bij hem van geene onverdraagzaamheid, geene uitsluiting,<br />
geene bekrompenheid zelfs, sprake zijn. Warmer harte,<br />
hel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>r hoofd dan <strong>de</strong> zijne waren, treft ge bij <strong>de</strong> grootste<br />
mannen <strong>de</strong>r nieuwere geschie<strong>de</strong>nis niet aan ; en echter eerbiedig<strong>de</strong><br />
hij niet slechts <strong>de</strong> beginselen <strong>de</strong>r Gevestig<strong>de</strong> Kerk , echter<br />
handhaaf<strong>de</strong> hij die met alle magt. Eer ge sma<strong>de</strong>lijk zegt,<br />
dat men Engelschman zijn most om het to begrijpen en to vergeven<br />
, waar<strong>de</strong>er <strong>de</strong> grootheid en het geluk , die dat yolk aan<br />
zijne constitutie versehuldigd is, en sla Burke ga<strong>de</strong> als hij ,<br />
wars van afbreken , maar wakker waar het verbeteren geldt ,<br />
<strong>de</strong> grenzen haar gezet allengs uitbrei<strong>de</strong>n wil. Voor hem was<br />
<strong>de</strong> staatsvorm uit <strong>de</strong> behoeften van zijn yolk geboren en gelei<strong>de</strong>lijk<br />
met <strong>de</strong> gemeente ontwikkeld , het heilige eikenwoud ,<br />
on<strong>de</strong>r welks breeds schaduw geslacht bij geslacht eeuwenlang<br />
veiligheid had gevon<strong>de</strong>n en vreug<strong>de</strong> gesmaakt , en aan welks<br />
ou<strong>de</strong> statelijke pijlers hij niemand vergun<strong>de</strong> overmoedig of<br />
onbedacht <strong>de</strong> schendige hand to slaan, hoe geneigd hij zijn mogt,<br />
waar nieuwere toestan<strong>de</strong>n en tij<strong>de</strong>n het eischten, hier en girds<br />
eene reeks van verrassendo vista's to openen , opdat overal<br />
overvloed zijn mogt van lucht en van licht. Hoe dieper hij in<br />
<strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van zijn yolk doordrong, se<strong>de</strong>rt er to zijnent<br />
eene christelijke zamenleving had bestaan , waren Kerk en Staat<br />
een en hetzelf<strong>de</strong> geweest, on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>ne ja, maar even onontbeerlijke<br />
<strong>de</strong>elen van hetzelf<strong>de</strong> geheel; moest hem <strong>de</strong> instelling<br />
eener nationals kerk, in verband met <strong>de</strong> overige geheel eigenaardig<br />
nationale vertegenwoordiging to zijnent, geen groot <strong>voor</strong>-
14 GEORGE CRABBE.<br />
<strong>de</strong>el, geen onwaar<strong>de</strong>erbare zegen schijnen? Wij zou<strong>de</strong>n er ons<br />
op kunnen beroepen, dat ook <strong>de</strong> geniaalste in menig opzigt<br />
maar van zijnen tijd is; dat <strong>de</strong> Vereenig<strong>de</strong> Staten op het<br />
oogenblik waarvan wij gewagen, door Groot-Brittanje nog niet<br />
eens waren erkend; maar liever dan <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rheid, dat <strong>de</strong><br />
nieuwere <strong>de</strong>mocratie nog hare proeven had te leveren, ten doorslag<br />
in <strong>de</strong> weegschaal to werpen, brengen wij een bewijs bij,<br />
hoeverre hij in verdraagzaamheid zijnen tijd <strong>voor</strong>uit mogt heeten.<br />
Het is eene plaats uit een zijner re<strong>de</strong>voeringen in het<br />
Parlement gehou<strong>de</strong>n, wier warme welsprekendheid het dubbele<br />
koelbad, van het onvolledig handschrift <strong>de</strong>s sprekers en <strong>de</strong><br />
vlugtige opteekening <strong>de</strong>s toehoor<strong>de</strong>rs, zegevierend doorstond.<br />
Het had <strong>de</strong> vraag gegol<strong>de</strong>n of aari <strong>de</strong>ze en gene protestantsche<br />
dissenters eenige meer<strong>de</strong>re vrijheid zou wor<strong>de</strong>n vergund; een<br />
<strong>de</strong>r opposanten van <strong>de</strong> bill was <strong>voor</strong> oogl ui king van, maar<br />
tegen v er d r aagzaam h e i d jegens die afwijken<strong>de</strong>n van wie<br />
weet welk leerstuk geweest. Sla zelf <strong>de</strong>ze re<strong>de</strong>voering op, wie<br />
Burke's geheele plants over tolerantie genieten wil; ons is het<br />
slechts to doen om to weten , wat hij wenschte dat <strong>de</strong> Gevestig<strong>de</strong><br />
Kerk wor<strong>de</strong>n mogt; bier hebt ge zijne verklaring:<br />
„Evenzeer," zegt hij , „als ik wenschen zou<strong>de</strong> het athe1smus<br />
„tot <strong>de</strong>n wortel toe nit to roeijen, zou het mijn streven zijn<br />
„alle gemoe<strong>de</strong>lijke overtuiging to eerbiedigen, alle geweten 't<br />
„welk werkelijk dien naam verdient en misschien juist door<br />
„zijne tee<strong>de</strong>rheid voldingendst zijne opregtheid bewijst. Ik<br />
„wensch <strong>de</strong> Gevestig<strong>de</strong> Kerk van Engeland groot en magtig te<br />
„zien; ik wensch hare grondvesten laag en diep te zien gelegd ,<br />
„opdat zij in staat moge zijn <strong>de</strong> reuzenkrachten <strong>de</strong>r oproerige<br />
„duisternis te verpletteren; ik zou haar het hoofd hoog willen<br />
„zien beuren in <strong>de</strong>n hemel welken zij ons binnenleidt. Ik zou<br />
„wenschen, dat zij door eene e<strong>de</strong>laardige en vrijzinnige opvat-<br />
„ting hare gastvrije poorten wijd openzette; maar ik zou Beene
GEORGE CRABBE. 15<br />
„bressen in hare muren dul<strong>de</strong>n ; ik zou haar lief<strong>de</strong> willen zien<br />
„vo6n <strong>voor</strong> alien die binnen hare palen zijn, maar ook <strong>de</strong>er-<br />
„nis van haar verger, diepgevoel<strong>de</strong> <strong>de</strong>ernis met alien, die er<br />
„zich buiten hiel<strong>de</strong>n ; ik zou wenschen , dat zij een algemeene<br />
„zegen ware <strong>voor</strong> <strong>de</strong> wereld , een <strong>voor</strong>beeld , zoo geene on<strong>de</strong>r-<br />
„wijzeresse , <strong>voor</strong> wie niet het geluk hebben tot haar te behoo-<br />
„ren ; ik zou van haar verlangen, dat zij <strong>de</strong>r menschheid. eene<br />
„les van vre<strong>de</strong> gave, opdat een vermoeid en verdoold geslachte<br />
„rust leer<strong>de</strong> zoeken aan <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rlijke borst <strong>de</strong>r christelijke<br />
„lief<strong>de</strong> en niet in <strong>de</strong>n hoerenschoot van ongeloof en onver-<br />
„schilligheid. Niets heeft meer dat huis <strong>de</strong>r verleiding gevuld ,<br />
„dan <strong>de</strong> we<strong>de</strong>rzjdsche haat van Christelijke gemeenten.” We<br />
zou<strong>de</strong>n er ons wel <strong>voor</strong> wachten <strong>de</strong>zen gedachtengang of te breken,<br />
louter om lucht te geven aan een kreet van bewon<strong>de</strong>ring;<br />
maar bier wordt <strong>de</strong> opmerking vereischt , dat we slechts een<br />
fragment van eene re<strong>de</strong>voering , dat wij maar hare toepassing<br />
me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen , ten ein<strong>de</strong> men <strong>de</strong> overgangen niet al te on<strong>voor</strong>bereid<br />
vin<strong>de</strong>. „Lang,” wenscht Burke, „lang moge het ons<br />
„<strong>de</strong>el zijn, bet goe<strong>de</strong> onzer kerk or<strong>de</strong>r een geleerd en stichtelijk<br />
„bestuur van bisschoppen te genieten. IVIaar al mogt die vorm<br />
„<strong>de</strong>r kerk <strong>voor</strong>bijgaan , al mogt <strong>de</strong>ze te kort schieten , er zal <strong>de</strong>s<br />
„ondanks godsdienst kunnen zijn. De vreeselijke , <strong>de</strong> wreedste<br />
„slag, welke <strong>de</strong>r burgerlijke maatschappij bedreigt, is <strong>de</strong> zege<br />
„van het atheismus.” Wij zou<strong>de</strong>n hier an<strong>de</strong>rmaal aanvullen ,<br />
zoo eerbied <strong>voor</strong> het oor<strong>de</strong>el onzer lezers ons niet weerhield.<br />
„Bevor<strong>de</strong>r <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>nheid van geloofsbelij<strong>de</strong>nissen niet ,"<br />
laat Burke er op volgen ; „zijn zij er, verdraag ze, heb zoo vele<br />
,soorten van godsdienst als uw land oplevert , er is re<strong>de</strong>lijke<br />
„eeredienst in ie<strong>de</strong>r van <strong>de</strong>ze. Wie tot geene behooren, <strong>de</strong> ove-<br />
„rigen, <strong>de</strong> ongeloovigen , zij zijn <strong>de</strong> vogelvrijen <strong>de</strong>r constitutie,<br />
„niet slechts van die van dit land, maar van die <strong>de</strong>s mensche-<br />
„lijken geslachts. Voor hen geen on<strong>de</strong>rstand, <strong>voor</strong> hen geene
16 GEORGE CRABBE.<br />
„verdraagzaamheid. en<strong>de</strong>r <strong>de</strong> stelselmatige aanvallen dier<br />
„lie<strong>de</strong>n zie ik vast eenige zuilen van goed bestuur wankelen<br />
„en waggelen; zie ik beginselen versprei<strong>de</strong>n , welke zelfs geen<br />
„godsdienst meer zullen gedoogen. Dag aan dag voel ik starker<br />
„<strong>de</strong> striemen van dat uitvaagsel ; hoe zal ik mij tegen hen<br />
„wapenen , hoe, dan door in genegenheid die alien te ver-<br />
„eenigen , welke een zijn in <strong>de</strong> groote beginselen <strong>de</strong>r G-odheid ,<br />
„die <strong>de</strong> wereld ,heeft geschapen en haar on<strong>de</strong>rhoudt ? Een<br />
„dubbelen waarborg heeft bet land onzer geboorte in hen,<br />
„die aan <strong>de</strong> openbaring gelooven. Zelfs <strong>de</strong> man, die van haar<br />
„niet overtnigd is, maar <strong>de</strong>s ondanks wenscht dat zij hem<br />
„bewezen wierd , die ten hares opzigte een vroom stilzwijgen<br />
„bewaart , zulk een man, ofschoon geen christen, wordt door<br />
„godsdienstige grondbeginselen beheerscht. Leere men in dit<br />
„land verdraagzaam jegens hem zijn ! Mits het maar ernstige<br />
„godsdienst zij, natuurlijke of geopenbaar<strong>de</strong> , sluit geene buiten ;<br />
„spoor <strong>de</strong> flaauwste vonk op en blaas haar aan; eens misschien<br />
„zal zij u verrassen als zuivere en heilige vlam. Zoo doen<strong>de</strong><br />
„sluit gij een verbond , een aanvallend en ver<strong>de</strong>digend tevens,<br />
„tegen die groote dienaren <strong>de</strong>r duisternis , welke er op uit<br />
„zijn, alles wat God or<strong>de</strong>lijks en schoons schiep, te verstoren. —<br />
„Zoo ik mij misschien to verre laat meevoeren, <strong>de</strong> schuld ligt<br />
„bij <strong>de</strong>n vorigen spreker, , die mij op <strong>de</strong>zen weg heeft gebragt.<br />
„Hij zou ons <strong>de</strong>ze zamenspanning van <strong>de</strong> vorsten <strong>de</strong>r duister-<br />
„nis louter met <strong>de</strong>n arm <strong>de</strong>r Kerk van Engeland willen doen<br />
„bevechten; hij daagt ons niet enkel ten strij<strong>de</strong> tegen het onge-<br />
„ loof , hij roept ens ook in het wapen tegen elk geloof ter wereld,<br />
„uitgenomen het onze. Op hetzelf<strong>de</strong> oogenblik dat wij ons in slag-<br />
„or<strong>de</strong> hebben te stellen tegen <strong>de</strong>n algemeenen vijand, wenscht<br />
„hij dat we strij<strong>de</strong>n zullen met alien die onze natuurlijke bond-<br />
„genooten , die in velerlei opzigt vrien<strong>de</strong>n en <strong>voor</strong>stan<strong>de</strong>rs onzer<br />
„zaak zijn. Stork als we zijn, reiken wij echter daar<strong>voor</strong> niet
GEORGE CRABBE. 17<br />
„toe. De zaak <strong>de</strong>r Kerk van Engeland is in die <strong>de</strong>r godsdienst<br />
„besloten , die <strong>de</strong>r godsdienst niet in Engelands Kerk. Ik ben<br />
„ten alien tij<strong>de</strong> bereid <strong>voor</strong> <strong>de</strong> regten <strong>de</strong>s gewetens te kampen,<br />
„mits het in<strong>de</strong>rdaad <strong>de</strong> handhaving van <strong>de</strong>ze gel<strong>de</strong>, en niet die<br />
„zijner bijzon<strong>de</strong>re wijzigingen tegen zijne algemeene beginselen.<br />
„Deze kan gelijk hebben, gene zich bedriegen ; maar indien<br />
„ik op meer sterkte mag bogen dan mijn broe<strong>de</strong>r, , zij zal<br />
„besteed wor<strong>de</strong>n niet om zijne zwakheid te verdrukken , maar<br />
„om die te schragen ; indien mij meer lichts ten <strong>de</strong>el viel,<br />
„ik zal er gebruik van maken om hem to lei<strong>de</strong>n, niet om hem<br />
„te verblin<strong>de</strong>n." Onze aanhaling is ten ein<strong>de</strong> ; — verzoent<br />
zoo breed eene opvatting van <strong>de</strong> bestemming <strong>de</strong>r Gevestig<strong>de</strong><br />
Kerk u, <strong>voor</strong> dien tijd , niet bijna met eene instelling , om <strong>de</strong><br />
velerlei misbruiken , waartoe zij overal aanleiding geeft , om <strong>de</strong>n<br />
strijd <strong>voor</strong>al waarin zij verkeert met <strong>de</strong> beginselen door <strong>de</strong>n<br />
Stichter onzer godsdienst verkondigd , se<strong>de</strong>rt te regt veroor<strong>de</strong>eld?<br />
Er valt, verbeel<strong>de</strong>n wij ons, uit <strong>de</strong> proeve, welke<br />
waar<strong>de</strong> Burke aan godsdienst in <strong>de</strong>n echten zin <strong>de</strong>s woords<br />
hechtte , met betrekking tot ons on<strong>de</strong>rwerp , nog iets an<strong>de</strong>rs af<br />
te lei<strong>de</strong>n. Of leg<strong>de</strong> <strong>de</strong> wijsgeer en <strong>de</strong> staatsman , die zooveel van<br />
het geestelijk gezag verlang<strong>de</strong>, George dien stand aanbevelen<strong>de</strong>,<br />
niet onwillekeurig een gunstig getuigenis af van <strong>de</strong>n ze<strong>de</strong>lijken<br />
indruk door <strong>de</strong>zen op hem gemaakt ? Crabbe's zoon <strong>de</strong>elt ons<br />
me<strong>de</strong> , hoe Edmund er zich in verlustig<strong>de</strong>, „dat zijn va<strong>de</strong>r van<br />
alles iets scheen te weten," en hem daarom aanried in <strong>de</strong> Kerk<br />
zijn heil te zoeken; „geen stand ter wereld toch," zou Burke<br />
hebben gezegd , „<strong>voor</strong> welken veelzijdige kennis nuttiger, ja<br />
„zelfs noodzakelijker heeten mag, dan die <strong>de</strong>s leeraars." Wij betwijfelen<br />
<strong>de</strong> waarheid niet, maar als wij Edmund's vingeren <strong>de</strong>n<br />
evenaar zien hou<strong>de</strong>n, dan is het niet Crabbe's kennis, die <strong>de</strong>zen<br />
doet overhellen , dan zijn het zijne eerlijkheid en zijne ernst die<br />
beslissen. Burke vlei<strong>de</strong> er zich, volgens onze overtuiging , niet<br />
Studien en Sehetsen III 2
18 GEORGE CRABBE.<br />
me<strong>de</strong> , in George <strong>de</strong>r Berk een genie te geven; hij geloof<strong>de</strong> in<br />
hoogeren en heiligeren zin dan Shelley, dat haar groot gebied<br />
gelegenheid te over aanbood ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zen om goods te stichten.<br />
Genifin ? <strong>de</strong> Gevestig<strong>de</strong> Berk was er in <strong>de</strong> schatting van<br />
wie ernstig dacht schaars door gerezen , <strong>de</strong>ze tot hare priesteren<br />
te hebben geor<strong>de</strong>nd ; <strong>de</strong>nk slechts aan <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> grootste die<br />
haar gewaad droegen , aan Swift en aan Sterne I<br />
Oxford noch Cambridge beuren <strong>voor</strong> one hare schitteren<strong>de</strong><br />
tinnen in het verschiet op; een visscliersdorp was het Eton van<br />
onzen armen George geweest ; <strong>voor</strong> hem, die vast zeven-entwintig<br />
jaren tel<strong>de</strong> , viel aan geene geleer<strong>de</strong> worming weer te<br />
<strong>de</strong>nken. Gelukkig had zijn gastheer invloed. De gunstige getuigenissen<br />
over Crabbe's karakter uit Aldborough ingekomen, <strong>de</strong><br />
verzoekschriften van een tweetal zijner vrien<strong>de</strong>n , Dudley North<br />
en Charles Long, die ten minste niet als hij zeif, helaas I tot „die<br />
„menigte" behoor<strong>de</strong>n , welke op <strong>de</strong> hoogten <strong>de</strong>s maatschappelijken<br />
levens „niernand kent ," zij zou<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong>n bisschop van<br />
Norwich luttel hebben gebaat , indien het niet Edmund Burke<br />
was geweest, die <strong>de</strong>ze inzond en aandrong. Om zijnentwil zag<br />
Zijne Hoogeerwaardigheid het onregelmatige <strong>voor</strong>bij dat er in<br />
school, zich na zoo gebrekkig eene opvoeding <strong>de</strong>n geestelbken<br />
stand te wij<strong>de</strong>n , en George mogt weldra on<strong>de</strong>r het geboomte<br />
van Beaconsfield omdolen , tevre<strong>de</strong>ner dan hij ooit oorzaak had<br />
gehad zich to gevoelen ; eene onafhankelijke , eervolle betrekking<br />
, eene lieve pastorij , een hemel met Mira zijn misschien nog<br />
verwij<strong>de</strong>rd , maar toch zijn zoo goed als zeker verschiet. Ligt<br />
moest <strong>de</strong> studio vallen in dien lommer. Het mogt in<strong>de</strong>rdaad een<br />
stil genot heeten , dat het levendiger van het gezellig verkeer<br />
met het gezin op Gregories , met <strong>de</strong> gasten van <strong>de</strong>n huize alleraangenaamst<br />
afwissel<strong>de</strong>. Wij hebben straks <strong>de</strong> school genoemd<br />
, op welke <strong>de</strong> troetelkin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>r fortuin in G-root-<br />
Brittanje ter universiteit wor<strong>de</strong>n opgevoed en toegerust : Eton,
GEORGE CRABBE. 19<br />
vele van welks kweekelingen u in <strong>de</strong>n waan zou<strong>de</strong>n brengen ,<br />
dat hooge geboorte en schitterend genie hetzelf<strong>de</strong> zijn, indien<br />
zich niet met ie<strong>de</strong>r tiental jaren nieuwe namen , nit het gewoel<br />
<strong>de</strong>r schare tot <strong>de</strong> faam in <strong>de</strong> wolken gebeurd , bij <strong>de</strong><br />
overeeuw<strong>de</strong> en toch telkens verjong<strong>de</strong> , schitterend voeg<strong>de</strong>n ;<br />
Eton, het eerste oefenperk dier veelzijdige aristocratie. Wij<br />
hebben in gedachte <strong>de</strong> <strong>voor</strong>regten aan die lievelingen van<br />
wijsheid en weel<strong>de</strong> verleend , overgesteld tegen <strong>de</strong> vergetelheid<br />
waarin George opwies , <strong>de</strong> veronachtzaming waaron<strong>de</strong>r<br />
George gebukt ging , en weerhiel<strong>de</strong>n onze klagten over het<br />
ongelijke <strong>de</strong>r lotsbe<strong>de</strong>eling noo<strong>de</strong>. Hoe onregtvaardig zon het<br />
thans echter van ons zijn, zoo wij hier verzuim<strong>de</strong>n opmerkzaam<br />
te maken op <strong>de</strong> zeldzame uitzon<strong>de</strong>ring , zoo onverwacht ten behoeve<br />
van Crabbe gemaakt ; Crabbe eensklaps in die kringen gebeurd,<br />
van aangezigt tot aangezigt, schier dagelijks en gemeenzaam<br />
met <strong>de</strong> grootste geesten van zijnen tijd verkeeren<strong>de</strong>, het<br />
eenig benij<strong>de</strong>nswaardige dat er, , ten minste als men haast <strong>de</strong>rtig<br />
wordt , wel beschouwd , in bet zetten van <strong>de</strong>n voet op die hoogten<br />
<strong>de</strong>r zamenleving steekt. Boven <strong>de</strong> jeugd, van kindsbeen of<br />
zelve aanzienlij k en dus het aanzienlijke gewend , had George —<br />
wij laten daar, , op hoe duren prijs hem het <strong>voor</strong>regt stond ! —<br />
het verrassen<strong>de</strong> , frissche, nieuwe <strong>de</strong>s schouwspels <strong>voor</strong>. Welke<br />
glorie hem ter harte mogt gaan , aan <strong>de</strong>zen hemel rezen zij eensklaps<br />
en onbeneveld <strong>voor</strong> hem op <strong>de</strong> starren, die <strong>de</strong> stralen van<br />
wetensehap en kunst over <strong>de</strong>n gezegen<strong>de</strong>n eilandgrond hein<strong>de</strong><br />
en verre uitschoten. Indien een zweem van va<strong>de</strong>rlandslief<strong>de</strong> in<br />
zijne borst gloor<strong>de</strong>, <strong>de</strong> vonk moest vlam wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong>ze huizinge,<br />
waar <strong>de</strong> belangen <strong>de</strong>s yolks steeds op <strong>de</strong> lippen als in het harte<br />
waren: waar <strong>de</strong> strijd <strong>de</strong>r partijen hem vergun<strong>de</strong> een diepen blik<br />
to slaan in die eenige huishouding van staat, altijd bedreigd, —<br />
maar slechts door verbetering. In <strong>de</strong> dagen , welke hij te Beaconsfield<br />
doorbragt , het is waar, was het nog niet Engeland,
20 GEORGE CRABBE.<br />
die, aan het hoofd harer zusteren , zoo als zij later <strong>de</strong>ed, alien<br />
volken van Europa op het gebied <strong>de</strong>r ontwikkeling <strong>de</strong>n weg<br />
wees; het schemer<strong>de</strong> slechts <strong>voor</strong> haar aan <strong>de</strong>n trans <strong>de</strong>r kunsten<br />
; het daag<strong>de</strong> ter nood nog in <strong>de</strong>n kring <strong>de</strong>r nieuwere wetenschappen<br />
; maar <strong>voor</strong> George Crabbe moest die wereld van<br />
won<strong>de</strong>ren overvloeijen , en Burke zou hem, wie twijfelt er<br />
aan? bij het minste blijk van belangstelling in <strong>de</strong>n gang <strong>de</strong>s<br />
bestuurs opmerkzaam hebben gemaakt op twee zijner jongeren,<br />
twee genien , die , hij <strong>voor</strong>zag het ! weldra in het Huis <strong>de</strong>r<br />
Gemeenten met elkan<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n strijd om het bewind <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong><br />
zou<strong>de</strong>n aanvangen , <strong>de</strong> worsteling zon<strong>de</strong>r weerga!<br />
Een oogenblik vermeidt onze verbeelding zich in <strong>de</strong>n bonten<br />
stoet van gasten , welke het schoone saizoen op Gregories <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong>n geest roept , niet zoo zeer een ij<strong>de</strong>l spel als gij gelooft.<br />
Er schuilt eene les in <strong>de</strong> schemering , welke zich vast over het<br />
grootste ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong>n drom verzwaart. Vijf en zeventig<br />
jaren zijn naauwelijks <strong>voor</strong>bijgegaan , se<strong>de</strong>rt het in die halle<br />
wemel<strong>de</strong> van lords en ladies, hoog van geboorte en sehoon<br />
van gestalte ; wie onzer die <strong>de</strong> meesten van <strong>de</strong>ze, die enkelen<br />
hunner en harer zelfs , nog ge<strong>de</strong>nkt ? Velerlei vermaardhe<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong>n dag, ze zijn vergeten als waren zij nooit geweest!<br />
U<strong>de</strong>lheid bij ij<strong>de</strong>lheid , wat heeft zij meer achtergelaten dan<br />
<strong>de</strong> morgenwolke , die opkwam , sehitter<strong>de</strong> en verdween ? Om<br />
tot <strong>de</strong> nakomelingschap door to dringen , moet men bij <strong>de</strong>n<br />
tijdgenoot verre <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lmaat <strong>de</strong>r menigte hebben overschre<strong>de</strong>n<br />
, — helaas ! dat het er evenzeer <strong>voor</strong> volstaat , of men<br />
het in goed of in kwaad hebbe gedaan ! Laat ons niet onregtvaardig<br />
jegens <strong>de</strong> openbare meening zijn; een an<strong>de</strong>r gevoel<br />
immers zou u aangrijpen bij <strong>de</strong>zen en bij genera vreem<strong>de</strong>ling, die<br />
bei<strong>de</strong> evenzeer <strong>voor</strong> eene wijle on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> bree<strong>de</strong> schaduwen van<br />
<strong>de</strong>ze ou<strong>de</strong> boomen hebben rondgewan<strong>de</strong>ld. Ge hadt er <strong>de</strong>n eon<br />
noch <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>r kunnen ontmoeten , en een <strong>de</strong>r twee, onop-
GEORGE CRABBE. 21<br />
merkzaarn , onverschillig kunnen <strong>voor</strong>bijgaan; maar toch zou u<br />
<strong>de</strong> schreeuwen<strong>de</strong> tegenstelling , welke zij in gewaad als in gebaren<br />
oplever<strong>de</strong>n, min<strong>de</strong>r hebben getroffen , dan een bij <strong>de</strong>zen<br />
als bij genen even zeldzame, zoozeer verschillen<strong>de</strong> uitdrukking<br />
van gelaat. De type van <strong>de</strong>n grooten heer, , <strong>de</strong> type van<br />
<strong>de</strong>n burgerman, zij zou<strong>de</strong>n u naauwlijks in het oog zijn gevallen,<br />
omdat <strong>de</strong> indruk <strong>de</strong>r ziel dien <strong>de</strong>r zinnen overweegt, —<br />
gij hadt tegenover <strong>de</strong> verpersoonlijking van <strong>de</strong>n hartstogt<br />
sleehts die <strong>de</strong>r gemoedsrust gezien, ou<strong>de</strong> en nieuwe wereld, eene<br />
on<strong>de</strong>rgaan<strong>de</strong> en eene opkomen<strong>de</strong> maatschappij , Mirabeau en<br />
Franklin, zij zijn Burke's gasten te Beaconsfield geweest.<br />
Een uur mijmerens over <strong>de</strong> gesprekken door hem met bei<strong>de</strong><br />
gevoerd , en ge zult u <strong>de</strong>n greep , dien wij waag<strong>de</strong>n , niet beklagen<br />
, verzekeren wij u. — De gastheer zal <strong>de</strong> laatste zijn<br />
het te laken , dat we <strong>de</strong>r gedachtenis van vreem<strong>de</strong>lingen <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>keur gaven boven die zijuer landgenooten; maar verlangt<br />
uwe fantasie, min<strong>de</strong>r overheerschen<strong>de</strong> figuren , dan die, welke<br />
u in onzen omtrek <strong>voor</strong>bijzweef<strong>de</strong>n, breng hier Beattie en Garrick<br />
zaatn , twee moralisten , maar op verschei<strong>de</strong>n wijzen, twee<br />
dichters, <strong>de</strong> eerste zich verliezen<strong>de</strong> in bespiegelingen , hoe het<br />
genie in het grijze verle<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r ongunstige omstandighe<strong>de</strong>n<br />
ontlook , <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> zich verlustigen<strong>de</strong> in het bespie<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<br />
ze<strong>de</strong>n van zijnen tijd , <strong>de</strong>n vlin<strong>de</strong>r grijpen<strong>de</strong> in <strong>de</strong> vlugt , zon<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> wiekjens te <strong>de</strong>ren. Stil , het heerlijk landschap oefent op<br />
bei<strong>de</strong>n zijnen tooverinvloed uit , ze blijven eene wijle staan en<br />
staren , — Garrick vergeet dat er iets in <strong>de</strong> wereld is, 't<br />
geen men als <strong>de</strong>clamatie pleegt te vieren, en van <strong>de</strong> lippen<br />
zijns vriends verrassen Beattie zijn eigen verzen en schijnen<br />
hem schooner toe dan hij die zelf geloof<strong>de</strong> ; het is het slot <strong>de</strong>r<br />
negen<strong>de</strong> stance van <strong>de</strong> .Meistreel , <strong>de</strong> heerlijkste hul<strong>de</strong> ooit<br />
<strong>de</strong>r schepping gebragt ! — Onwillekeurig verraadt zich <strong>de</strong> rig-<br />
ting van onzen geest en gemoed in <strong>de</strong> keuze <strong>de</strong>r kennissen ,
22 GEORGE CRABBE.<br />
welke wij wenschten dat het verle<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> ons <strong>de</strong>ed opdagen;<br />
maar wie bekrompen genoeg mogt zjn er u ongeloovige om te<br />
schel<strong>de</strong>n , hij die verstan<strong>de</strong>lijk , veelzijdig on<strong>de</strong>rzoek weet te<br />
waar<strong>de</strong>ren , hij verlangt met u in <strong>de</strong>ze dreven , boven tal van<br />
zijne tijdgenooten , dat manneke to aanschouwen, zoo welgedaan ,<br />
dat zijn neus schier tusschen zijn wangen schuil ging, met voetjes<br />
zoo keurig en zoo klein , dat men er zich over verbaas<strong>de</strong>,<br />
hoe zj die ruime ronding kon<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>tvoeren. Gibbon !' houd<br />
het ons ten goe<strong>de</strong> , dat wij kleingeestig genoeg waren, <strong>voor</strong> een<br />
oogenblik <strong>de</strong> kern om <strong>de</strong> schors <strong>voor</strong>bij to zien — hoe gaarne<br />
getuigen wij , ter vergoelijking , dat gij u in die dagen grooter<br />
jegens Burke gedroegt , dan hij zich uwaarts toon<strong>de</strong>; geen zijner<br />
verdiensten ontging uwen blik ; het hartstogtelijke van zijn geloof<br />
benevel<strong>de</strong> bij wijle <strong>de</strong>n zijnen ! — Wij hebben aan gasten<br />
gedacht , die <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zen <strong>de</strong> geneugten van het land op G-regories<br />
smaakten ; we hebben er <strong>de</strong>n grooten historieschrijver<br />
gezocht , die eerst later getuigen zou , dat een dag met Burke<br />
een <strong>de</strong>r genoegelijkste zijns levens was geweest , — hooge lof,<br />
want met welke vernuften zijns tijds had hij niet verkeerd ! —<br />
het he<strong>de</strong>n hebbe ein<strong>de</strong>lijk zijn regt , en wijze one, zwerfzieken,<br />
het standpunt , dat wij welligt beter had<strong>de</strong>n gedaan niet te verlaten<br />
, we<strong>de</strong>r aan. Wat eisehen wij van ons zelven ? alsof het<br />
leven ons langer lust zou<strong>de</strong> zijn, zoo dichten en droomen ver-<br />
bo<strong>de</strong>n ware, zoo alles zich bepalen moest tot <strong>de</strong> bekrompen, begrepen<br />
, ware werkelijkheid ! Wij hebben er geen borgen <strong>voor</strong><br />
bij te brengen , en bewijsbaar is het dus niet, dat ooit <strong>de</strong> landbouwer,<br />
, die op <strong>de</strong> vel<strong>de</strong>n van Beaconsfield achter <strong>de</strong>n ploeg<br />
liep , in hetzelf<strong>de</strong> oogenblik <strong>de</strong>n hoed <strong>voor</strong> twee mannen ligtte ,<br />
welke wij er in druk gesprek ga<strong>de</strong> slaan ; bei<strong>de</strong> zjn aan Burke<br />
bet geluk huns levens verschuldigd , <strong>de</strong> een <strong>de</strong> handhaving zijner<br />
belaag<strong>de</strong> eer, , <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r <strong>de</strong> aanwijzing <strong>de</strong>r taak , Wier kwijting<br />
hem onsterfelijk maakt. Er is meer dan heuschheid , er is
GEORGE CRABBE. 23<br />
harte in <strong>de</strong> wijze , waarop <strong>de</strong> laatste , <strong>de</strong> naauwelijks een-entwintigjarige<br />
, <strong>de</strong> wankelen<strong>de</strong> schreen van <strong>de</strong>n eerste , die vast<br />
vergrijst, steunt en te hulpe komt. Aan zijn onzekeren , ietwat<br />
slingeren<strong>de</strong>n gang, meent ge <strong>de</strong>n zeeman te herkennen , en bedriegt<br />
u niet, maar merkt ge tevens op, hoe <strong>de</strong> jongere <strong>de</strong> gril-<br />
lige gebaren hem eigen , tot op zijne beeldtenis toe, tracht in<br />
bedwang te hou<strong>de</strong>n ? onvermij<strong>de</strong>lijk zou<strong>de</strong>n zij an<strong>de</strong>rs struikelen.<br />
„Vorstengunst! — volkswaan ! — wie <strong>de</strong>r twee zou wel <strong>de</strong><br />
„waftste wezen ?" barst <strong>de</strong> admiraal uit , die een naam draagt allen<br />
hollandschen ooren welkom; het is „<strong>de</strong> kleine Keppel", welke,<br />
in zijne eere hersteld , <strong>de</strong>n staf van zich heeft geworpen; on<strong>de</strong>r<br />
lord Sandwich's bestnur beloof<strong>de</strong> <strong>de</strong> zee hem zoowel als Howe<br />
en Parker slechts ne<strong>de</strong>rlagen. „Mijn loon ligt hooger, , zoo ik<br />
„rnijn doe] bereike ," <strong>de</strong>nkt <strong>de</strong> jongere, al is hij zedig genoeg<br />
<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n niet over zijne lippen te laten komen ; hij wijdt er<br />
zijn Leven aan, en is <strong>de</strong> gruwel nog verre van geboet te zijn,<br />
wien an<strong>de</strong>rs zal eenmaal , zal eerlang, geve God ! <strong>de</strong> Africaan<br />
van geslachte tot geslachte, uit heel <strong>de</strong>n drom van Europa's genien<br />
, zegenen en zalig spreken , dan Wilberforce? Wilberforce,<br />
die in Burke zijn <strong>voor</strong>ganger als ver<strong>de</strong>diger <strong>de</strong>r zwarte menschheid<br />
waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> ? — Ein<strong>de</strong>lijk — Crabbe zelf, <strong>de</strong> waarheidlieven<strong>de</strong><br />
en naauwkeurige Crabbe zou moeten getuigen , dat dag<br />
en uur vielen aan te geven en to staven , — ein<strong>de</strong>lijk daagt aan<br />
<strong>de</strong> zij<strong>de</strong> <strong>de</strong>s gastheers <strong>de</strong> bij <strong>de</strong>n eersten aanblik zoo gunstigen<br />
indruk maken<strong>de</strong> gestalte , het schier goelijke gelaat van <strong>de</strong>n <strong>de</strong>rtigjarige<br />
, dien gij echter <strong>de</strong> lippen maar op elkan<strong>de</strong>r hebt to zien<br />
sluiten, <strong>de</strong> donkere wenkbraauwboogen maar hebt te zien fronsen,<br />
om op te merken , welke driften in dat gemoed sluimeren.<br />
Er is iets achteloos , iets slordigs in zijn <strong>voor</strong>komen , to sterker<br />
spreken<strong>de</strong> daar wij nog in <strong>de</strong> dagen van pruiken en lubben<br />
zijn ; er is iets vermoeids, jets afgemats in dat forsche gelaat,<br />
dubbel aan het licht komen<strong>de</strong> bij <strong>de</strong> frischheid <strong>de</strong>r natuur om
24 GEORGE CRABBE.<br />
hem heen. Ge zoudt hem <strong>de</strong>n slaaf van velerlei hartstogt heeten ,<br />
als <strong>de</strong> opslag <strong>de</strong>r oogen geen genie verkondig<strong>de</strong> <strong>voor</strong> dien drom<br />
van lage driften te groot , en toch hebt ge slechts te juist geoor<strong>de</strong>eld<br />
; ondanks al zijne gaven ontbreken hem <strong>de</strong> onwaar<strong>de</strong>erbaarste<br />
in zin <strong>voor</strong> or<strong>de</strong> en ernst. Och , dat een verstandig va<strong>de</strong>r<br />
dat boven dnizen<strong>de</strong>n gezegend , geestig kind aan tucht gewend ,<br />
dat hij het niet <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n tijd in <strong>de</strong>n maalstroom <strong>de</strong>r vermaken<br />
mee had gevoerd , — die welsprekendste staatsman zijner dagen,<br />
immers zoo ge bevatteljkheid en bevalligheid <strong>de</strong>n palm<br />
boven alle an<strong>de</strong>re eigenschappen laat wegdragen , hij zou niet enkel<br />
wor<strong>de</strong>n bewon<strong>de</strong>rd, ook <strong>de</strong> mensch zou eerbied inboezemen, —<br />
het was het zegel <strong>de</strong>r ze<strong>de</strong>lijke grootheid, dat aan Charles James<br />
Fox ontbrak. Onloochenbaar als Burke's invloed op zijne vorming<br />
was geweest , hij had hem van tegenstan<strong>de</strong>r in bewon<strong>de</strong>raar,<br />
, in leerling verkeerd ; wenken noch vermaningen hervormen<br />
eenen speler, door het vorstelijk vermogen zijns va<strong>de</strong>rs telkens<br />
gered en daardoor in het toegeven aan dien onoverwinnelijksten<br />
aller togten gesterkt. De kweekeling was bondgenoot , <strong>de</strong> bondgenoot<br />
me<strong>de</strong>dinger in faam gewor<strong>de</strong>n ; maar niet daarom werd<br />
<strong>de</strong> vriendsehap tusschen Burke en Fox nooit innig , nooit meer<br />
dan <strong>de</strong> overeenstemming in <strong>de</strong> beginselen hunner partij ; Edmund<br />
zou hem ook overwonnen <strong>de</strong> hand hebben kunnen bien , als hij<br />
zich in <strong>de</strong>n hoogsten zin overtroffen had gevoeld. Verre van daar,<br />
doch wij dui<strong>de</strong>n het u niet euvel , dat gij niet langer luistert , dat<br />
ge tracht ten leste dien bei<strong>de</strong>n manner zelven het oor te leenen ,<br />
<strong>de</strong>n heuvel opgegaan , waar zich een heerlijk verschiet <strong>voor</strong> hen<br />
uitbreidt , waar <strong>de</strong> landweg mijlen verre in zijn kronkelingen<br />
valt te volgen. En nu, wat hoo pt ge? Burke, die aan Fox me<strong>de</strong><strong>de</strong>elt<br />
, hoe stout het ontwerp is waarme<strong>de</strong> Washington <strong>de</strong> on-<br />
afhankelijkheid van zijn va<strong>de</strong>rland hoopt te voldingen, die hem<br />
<strong>de</strong> kansen zijner krijgskundige operation uiteenzet ... Fox luistert<br />
naauwelijks. Eeu verrekijker ter hand, boeit hem daar van
GEORGE CRABBE. 25<br />
on<strong>de</strong>r Bien zwaren groep eiken, bliksemsnel te <strong>voor</strong>schijn schieten<strong>de</strong>,<br />
een ruiter, op grooten afstand noo<strong>de</strong> door zip rijkneeht<br />
gevolgd, maar niet ingehaald ; een ruiter, dien Fox zou willen<br />
zweren dat hij kent, zoo loodregt zit hij op het ros , zoo vast<br />
in <strong>de</strong>n za<strong>de</strong>l. „Bij Jupiter!" roept Fox uit, „het is Eclipse,<br />
„hij is het!" Burke, <strong>de</strong> bijzien<strong>de</strong>, doet geen moeite er zich<br />
van te overtuigen; maar als <strong>de</strong> ruiter, allengs dichter bijgekomen,<br />
<strong>de</strong> gissing van Fox bevestigt en <strong>de</strong>ze tot zijnen gastbeer<br />
zegt : „Hij rijdt naar Stowe!" dan hooren wij, daar die<br />
twintigjarige jonkman niemand an<strong>de</strong>rs is dan William Pitt,<br />
eene <strong>voor</strong>spelling in <strong>de</strong>s gastheers woordspeling, — hij is niet<br />
<strong>voor</strong> niemendal Ter geboren:<br />
„En hij laat ons achter zich!"<br />
Hoe een biograaf, die <strong>de</strong>n man niet in <strong>de</strong> lijst van zijnen<br />
tijd geeft, <strong>de</strong>n maatstaf missen<strong>de</strong> op welke hul<strong>de</strong> het <strong>voor</strong>werp<br />
van zijnen lof in <strong>de</strong> dagen, welke het beleef<strong>de</strong>, aanspraak maken<br />
mag, soma in het me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen van bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n het spoor<br />
bijster wordt, daarvan levert het verhaal van Crabbe's zoon een<br />
kostelijk blijk op. Eenige weinige woor<strong>de</strong>n volstaan hem om<br />
van <strong>de</strong> merkwaardige mannen te gewagen, welke George als<br />
vrien<strong>de</strong>n van zijnen gastheer on<strong>de</strong>r het dak van <strong>de</strong>zen leer<strong>de</strong><br />
kennen. Eene halve bladzij<strong>de</strong> daarentegen wordt er aan gewijd,<br />
om <strong>de</strong> beleefdheid op te hemelen , hem door Edmund en <strong>de</strong> zijnen<br />
om strijd bewezen. Doe ons <strong>de</strong>n gruwel niet aan te gelooven,<br />
dat wij er ons aan zou<strong>de</strong>n ergeren, zoo wij er <strong>de</strong>n kreet<br />
<strong>de</strong>r dankbaarheid in hoor<strong>de</strong>n; slechts <strong>de</strong>wijl <strong>de</strong> ij<strong>de</strong>lheid er ons<br />
uit tegenwalmt , keeren wij er ons weerzin gevoelen<strong>de</strong> van af.<br />
Voor het getroffen harte doen wij in sympathie <strong>voor</strong> u niet on<strong>de</strong>r<br />
— <strong>voor</strong> het opgeblazen boofd weten wij van geen gena<strong>de</strong>.<br />
„Tot kleine proeve," lezen wij , „van het gedrag <strong>de</strong>r vrouw <strong>de</strong>s<br />
„huizes, zij het mij vergund te vertellen, dat op zekeren dag<br />
„een aanzienlijk gezelschap, dat ten disch was genood, zich
26<br />
GEORGE CRIME.<br />
„verhin<strong>de</strong>rd zag te komen , en <strong>de</strong> dienstbo<strong>de</strong>n dientengevolge<br />
„een duren schotel , <strong>voor</strong> <strong>de</strong> gelegenheid bestemd , niet ter<br />
„tafel bragten , als moest hij <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n dag wor<strong>de</strong>n<br />
„bewaard. Het geviel dat mevrouw Burke er naar vroeg , en<br />
„<strong>de</strong> hofmeester antwoord<strong>de</strong> : „bij is niet opgebragt , daar het<br />
„ „gezelschap uitbleef." „Hoe," hernam mevrouw Burke, „heb-<br />
„ „ben wij Mr. Crabbe niet to gast ? laat hij da<strong>de</strong>lijk wor<strong>de</strong>n<br />
„ „<strong>voor</strong>gediend." Niet altijd nemen bij gelegenhe<strong>de</strong>n van dien<br />
„aard vrouwen zoo warm <strong>de</strong>el in <strong>de</strong> gevoelens harer echtge-<br />
„nooten.” Een pluimpjen <strong>voor</strong> Jane Mary, we willen er niets<br />
op afdingen ; maar <strong>de</strong> historie van een schotel , al was het<br />
een getruffeer<strong>de</strong> , in plaats van eene schets <strong>de</strong>r groote geesten<br />
<strong>de</strong>s tijds , wij beklagen ons over <strong>de</strong>n ruil , hoe kenschetsend<br />
<strong>de</strong> bijdrage ook zijn moge.<br />
In<strong>de</strong>rdaad, zoo ons karakter zich het meest in kleinighe<strong>de</strong>n<br />
bloot geeft , zoo <strong>de</strong>ze ophef over wat ie<strong>de</strong>re welopgevoe<strong>de</strong> vronw<br />
in <strong>de</strong> plaats van Jane Mary onwillekeurig zou hebben gedaan ,<br />
blijkbaar toont hoe kwetsbaar haar gast gebleven was <strong>voor</strong> elke<br />
beleediging , tot die van een dienstbare toe, dan, zou<strong>de</strong>n wij<br />
mogen zeggen , had George niets groots ; dan, sehrijven we<br />
liever, , was hij nog verre van gezond te zijn gewor<strong>de</strong>n en viel<br />
er weinig verwachting te voe<strong>de</strong>n van zulk een ze<strong>de</strong>nleeraar in<br />
een dorp , zulk een ze<strong>de</strong>ngisper in dicht. On<strong>de</strong>r dien dubbelen<br />
titel wordt hij hij ons binnengeleid ; eer wij vonnis mogen vellen<br />
, of hij <strong>de</strong> aanbeveling verdient , eischt <strong>de</strong> billijkheid <strong>de</strong> beschonwing<br />
, in hoe verre het waarschijnlijk was dat hij bet wor<strong>de</strong>n<br />
kon. Beschuldige men ons dies niet , te veel gewigt te hechten<br />
aan eene onbedui<strong>de</strong>ndheid ; dat <strong>de</strong> overlevering juist die<br />
hewaar<strong>de</strong> toont van wat ze bij hem woog. Gaarne had<strong>de</strong>n wij<br />
<strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r, , die het beleef<strong>de</strong> , <strong>de</strong>n zoon die het beschreef, , <strong>de</strong>n<br />
trek geschonken , echt engelsch uitgemeten , als een bewijs van<br />
fatsoen, maar waardoor dan toch <strong>de</strong> ga<strong>de</strong> van Burke meer
GEORGE CRABBE. 27<br />
<strong>de</strong> ware mevrouw dan Crabbe <strong>de</strong> ware Neer blijkt. Wat wij<br />
er <strong>voor</strong> in <strong>de</strong> plaats had<strong>de</strong>n gewenscht ? Och , zoo min bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n<br />
over <strong>de</strong>n slag bij Doggersbank , als over <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>di.<br />
ging van Gibraltar, al vielen bei<strong>de</strong> in <strong>de</strong>n herfst , dien George<br />
to Beaconsfield doorbragt, <strong>voor</strong>; al maakten zij op Gregories het<br />
on<strong>de</strong>rwerp van menig gesprek nit. Het schil<strong>de</strong>rt an<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>n toestand<br />
<strong>de</strong>r engelsche zeemagt in die dagen nog al aanschouwelijk<br />
, het goedron<strong>de</strong> maar grove antwoord , door Parker, bij<br />
zijne terugkomst nit het eerste gevecht , op al <strong>de</strong> pligtplegingen<br />
van <strong>de</strong>n Prins van Wales en George <strong>de</strong>n In<strong>de</strong>n zeiven <strong>de</strong>n<br />
laatste gegeven: wensch uwer majesteit jonger officieren en<br />
„beter schepen toe; ik ben <strong>voor</strong> <strong>de</strong> dienst to oud gewor<strong>de</strong>n." 0,<br />
bet is waar, , Crabbe kon niet weten dat ooit een Hollan<strong>de</strong>r, die<br />
in <strong>de</strong>rgelijke dingen belang stelt , op <strong>de</strong>n inval komen zou , zich<br />
met hem bezig te hou<strong>de</strong>n; maar Burke's blikken , verbeel<strong>de</strong>n wij<br />
ons, moeten, het woord toejuichen<strong>de</strong> , bij het feit hebben gevonkeld<br />
van verontwaardiging , en dat had George molten, moeten<br />
opmerken ! De eilandvlag, welke se<strong>de</strong>rt dien tijd, helaas ! <strong>voor</strong><br />
goed , onze driekleur op <strong>de</strong>n oceaan heeft vervangen, was van<br />
<strong>de</strong>n top <strong>de</strong>r rots van Europa's znidwestelijken uithoek niet neergehaald,<br />
al had men er zoo lang me<strong>de</strong> gedraald <strong>de</strong> sterkte van<br />
leeftogt te <strong>voor</strong>zien , dat <strong>de</strong> officieren zich verpligt von<strong>de</strong>n met<br />
ongepoe<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n hoof<strong>de</strong> <strong>de</strong> wacht te betrekken ! Het is <strong>voor</strong> ons<br />
eene aardige bijdrage tot <strong>de</strong> wisselziekte <strong>de</strong>s costuums , niet meer ;<br />
maar wie hoort ze niet, <strong>de</strong> woordspelingen aan Burke's disch ?<br />
half maar genietbaar als zij in het hollandsch blijven, dat het<br />
betere po e d e r <strong>de</strong>n dapperen niet ontbrak ; zoo George die had<br />
genoten , hij had ze bewaard. Hij leef<strong>de</strong> het Leven zijns tijds luttel<br />
me<strong>de</strong>, en daarom , wij herhalen het, willen wij bet hem ten goe<strong>de</strong><br />
hou<strong>de</strong>n, dat hij oog noch oor had <strong>voor</strong> wat er in <strong>de</strong>n geest zijns<br />
gastheers omging , wien die herfst geen ruste gun<strong>de</strong> , die zich<br />
zon<strong>de</strong>r ophou<strong>de</strong>n ten laatsten storm, ach, maar ter korte zege
L8 GEORGE CR,ABBE.<br />
het Parlement <strong>voor</strong>bereid<strong>de</strong>. En toch , al mogt hij <strong>voor</strong> Burke<br />
als staatsman bei<strong>de</strong> doof en blind zijn, in <strong>de</strong>n huiselijken kring<br />
viel te veel goeds en groots te zien, dan dat wij het George<br />
kunnen vergeven, ons geen enkel blijk te hebben achtergelaten,<br />
hoe dit hem tegelijk verraste en verrukte. Het is het verkeer<br />
van dien va<strong>de</strong>r met zijnen drie-en-twintigjarigen zoon, — <strong>de</strong> omgang<br />
van <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>ren met <strong>de</strong>n jongeren vriend , — <strong>de</strong> blijdschap<br />
van <strong>de</strong>n zoo vaak teleurgestel<strong>de</strong> , doch die ein<strong>de</strong>lijk meenen<br />
mogt zijn wit te hebben geraakt , dat zijn beveling dat alles<br />
genieten zou, — <strong>de</strong> ware lief<strong>de</strong> eens va<strong>de</strong>rs, zich zelven, maar<br />
gelukkiger en grooter dan hij was, le zien herleven in <strong>de</strong>n<br />
eenige ! Richard Burke, wiens engelsche opvoeding in Frankrijk<br />
werd voltooid ; Richard, die te Parijs <strong>de</strong> gunsteling van mevrouw<br />
du Deffand was geweest — haar geest had eer gewonnen<br />
dan verloren, se<strong>de</strong>rt zij 'met blindheid was bezocht! — Richard,<br />
<strong>de</strong> oogappel zijner moe<strong>de</strong>r en <strong>de</strong> trots zijns va<strong>de</strong>rs, hij is nog<br />
te zeer maar omtrek , dan dat wij van Crabbe's hand niet<br />
die toetsen zou<strong>de</strong>n hebben gewenscht , welke <strong>de</strong>zen tot eene<br />
sehets had<strong>de</strong>n verhoogd ; eene studie ware wel wat veel verlangd<br />
geweest.<br />
George's biograaf laat ons, zoowel als George zelf in <strong>de</strong> schetsen<br />
welke hij later het Licht <strong>de</strong>ed zien , over bei<strong>de</strong> gastheer en<br />
gasten , in volslagen schemering ; wat vernemen wij van een<br />
van bei<strong>de</strong>n over 's mans <strong>voor</strong>bereiding tot zijn leeraarsambt ?<br />
Luttel in<strong>de</strong>rdaad ; maar ligt dat er ook niet veel van te zeggen<br />
viel. „Het was er verre van," beweert zijn zoon, „dat hij<br />
„er zich aan zou hebben bezondigd in overijling tot <strong>de</strong>n altaar<br />
„te tre<strong>de</strong>n , zon<strong>de</strong>r eerst to hebben getracht zich zelven aan<br />
„tucht te gewennen , — dat hij zich <strong>de</strong>r dienst zou hebben<br />
„gewijd , zon<strong>de</strong>r zoowel eerst in zijn hart <strong>de</strong> <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s chris-<br />
„tendoms aan te kweeken , als zich in staat to stellen <strong>de</strong> gees-<br />
„telijke behoeften van an<strong>de</strong>ren to bevredigen.” Teregt eehter
GEORGE (MABEE. 29<br />
vraagt gij, die gemoe<strong>de</strong>lijke heiliging , ondanks <strong>de</strong> merkwaardige<br />
wijze waarop zij werd uitgedrukt , op hoogen prijs stellen<strong>de</strong><br />
, nog iets meer, , — vraagt gij kennis , zon<strong>de</strong>r welke <strong>de</strong><br />
kansel , bei<strong>de</strong> <strong>voor</strong> spreker en hoor<strong>de</strong>r , in eene kwelling verkeert.<br />
Om het verwijt <strong>voor</strong> te komen , dat wij , die lastige vragers<br />
zijn, ook onbeschei<strong>de</strong>n antwoor<strong>de</strong>rs mogen heeten , gunnen<br />
wij een <strong>de</strong>r geestigste geestelijken , waarop ooit <strong>de</strong> Gevestig<strong>de</strong><br />
Berk zich te goed heeft mogen doen, gunnen wij Sydney<br />
Smith over <strong>de</strong>n predikstijl dier dagen het woord. Zijne<br />
uitspraak dagteekent van het begin <strong>de</strong>zer eeuw; het zal u, verbeel<strong>de</strong>n<br />
wij ons , uwe eischen aan Crabbe als re<strong>de</strong>naar laag<br />
doen stemmen , en u tevens stilzwijgend <strong>de</strong> verzekering geven,<br />
dat wij u niet met Crabbe's preeken zullen kwellen. „ Wat <strong>de</strong><br />
„nieuwere engelsche letterkun<strong>de</strong> ook aanbie<strong>de</strong> ," zoo luidt het<br />
vonnis , waarlijk door geen onbevoeg<strong>de</strong> gewezen , „preeken,<br />
„die teregt welsprekend mogen wor<strong>de</strong>n genoemd , levert zij niet<br />
„op. De verdiensten <strong>de</strong>r leerre<strong>de</strong>nen van Blair — verreweg<br />
„<strong>de</strong> populairste van die <strong>de</strong>r gansche achttien<strong>de</strong> eeuw, — wat<br />
„zijn ze , dan eenvoudig gezond verstand , een gelukkig gebruik<br />
„van teksten , een hel<strong>de</strong>re , wellui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> stip , rijkelijk bijbelsch<br />
„getint ? Over het algemeen laten zijne oor<strong>de</strong>elvellingen en<br />
„zijne juiste opmerkingen over <strong>de</strong>r menschen han<strong>de</strong>l en wan<strong>de</strong>l<br />
„bij zijne lezers een bevredigen<strong>de</strong>n indruk achter, , maar wat<br />
„<strong>de</strong> hevige hartstogten betreft , daarvan is bij hem zoo min<br />
„sprake als van een zweem van geestdrift <strong>voor</strong> wat <strong>de</strong> <strong>de</strong>ugd<br />
„hoogst en heiligst heeft. Wie kanselwelsprekendheid smaken<br />
„wil, hij moet teruggaan tot <strong>de</strong> dagen van Barrow en Jeremy<br />
„Taylor , en loopt zelfs bij hen , trots al zijne verrukking over<br />
„hunne zeggenskracht , hunnen rijkdom , hunne vinding, gevaar<br />
„te stikken in eene overstelping van woor<strong>de</strong>n , die van geene<br />
„on<strong>de</strong>rscheiding weten wil, die zich in vergelljkingen vermeidt<br />
„tot zij verbijsteren , en <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n bijbrengt tot men er in
30 GEORGE CRABBE.<br />
„verward raakt. Om <strong>de</strong> oasen van Tillotson, Sherlock en At-<br />
„terbury to bereiken , moeten wij woestijnen van dorre bladzij-<br />
„<strong>de</strong>n doorwa<strong>de</strong>n , in welke <strong>de</strong> vermoei<strong>de</strong> christen rondom zich<br />
„henen niets an<strong>de</strong>rs gewaar wordt dan een akelig uitspansel<br />
„van versleten gevoelens en flaauwe klanken. Het groote doel<br />
„<strong>de</strong>r nieuwere predikkun<strong>de</strong> is niets te waren , en van <strong>de</strong><br />
„latere leerro<strong>de</strong>nen valt geen juistere karakteristiek te geven ,<br />
„dan fatsoenlijke zwakte , welke, zoo zij <strong>de</strong> auteurs van <strong>de</strong>zen<br />
„<strong>voor</strong> bespottelijke misslagen vrijwaart , ook alle treffen<strong>de</strong><br />
„schoonhe<strong>de</strong>n buitensluit. le<strong>de</strong>r beschaafd man, die eene engel-<br />
„sche leerre<strong>de</strong> ter hand neemt , stelt zich niet an<strong>de</strong>rs <strong>voor</strong> dan<br />
„een vervelend opstel te zullen slikken, vol van alledaagsche<br />
„ze<strong>de</strong>lijkheid ; en indien <strong>de</strong> vervulling van <strong>de</strong>rgelijke verwach-<br />
„tingen verdienstelijk mag heeten, dan heeft onze geestelijk-<br />
„heid alle regt daarop aanspraak to maker, <strong>voor</strong>waar hare<br />
„lezers in dit opzigt nooit, nooit to leur stellen<strong>de</strong>.”<br />
Crabbe bestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong> Tillotson lang, eer hij er aan dacht zelf<br />
geestelijke to wor<strong>de</strong>n; al had Burke er hem Blair ook bij ter<br />
hand gesteld , willen wij maar niet tot <strong>de</strong>n dichter terugkeeren ?<br />
Gregories was, bij het na<strong>de</strong>ren van <strong>de</strong>n winter, door <strong>de</strong>n gastheer<br />
met zijn gezin en zijnen gast verlaten ; maar to mid<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r beslommeringen van het staatkundig leven in London bleef<br />
Burke <strong>voor</strong> Crabbe <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> , die hij in <strong>de</strong>n schoot <strong>de</strong>r natuur<br />
te Beaconsfield <strong>voor</strong> hem was geweest. Indien <strong>de</strong> woning van<br />
<strong>de</strong>n staatsman, die in zijnen strijd met het bewind van lord<br />
North op het lot van Engeland <strong>de</strong>n beslissendsten invloed nitoefen<strong>de</strong>,<br />
al niet geriefelijk genoeg was om er George eene<br />
kamer in of to staan , er waren vertrekken in <strong>de</strong> buurt <strong>voor</strong><br />
dozen gehuurd en ingerigt ; Edmund's tafel stond <strong>voor</strong> hem open ;<br />
Edmund leid<strong>de</strong> hem <strong>de</strong>n letterkundigen kringen in. Het waren<br />
<strong>de</strong> clubs , van welke wij in ons vorig opstel beproef<strong>de</strong>n niet<br />
louter om <strong>de</strong>n wille van wat er in <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>ring zelve aanlok-
GEORGE CRA BBE. 31<br />
kends school, u eene aanschouwelijke <strong>voor</strong>stelling to geven, het<br />
was <strong>de</strong> vermaardste van <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong>al , waarin Burke treffelijk<br />
uitkomt in <strong>de</strong>n bloei zijner jaren het leven zijns yolks me<strong>de</strong>leven<strong>de</strong><br />
in ie<strong>de</strong>ren zin <strong>de</strong>s woords , <strong>de</strong> zich zelven naauwelijks<br />
bewuste <strong>voor</strong>looper eener meer oorspronkelijke letterkun<strong>de</strong>, dan<br />
aan zijn va<strong>de</strong>rland in <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong> eeuw ten <strong>de</strong>el viol; —<br />
het waren <strong>de</strong> clubs, waarin hij thans Crabbe <strong>voor</strong>stel<strong>de</strong> , <strong>de</strong><br />
ontluiken<strong>de</strong> dichter, , in <strong>de</strong>n vorm nog <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong> school verknoeht<br />
, in <strong>de</strong> stof rondtastend , op het gevaar of menigen misgreep<br />
te doen ; — het waren <strong>de</strong> clubs, in welke wij bei<strong>de</strong> <strong>voor</strong><br />
u zou<strong>de</strong>n doen optre<strong>de</strong>n — indien ook uw geduld niet zijne<br />
grenZen had ! De vreeze an<strong>de</strong>rrnaal <strong>de</strong>n beschermeling door<br />
zijnen beschermer overschaduwd to zien , op ons woord , zij zou<br />
er ons niet van weerhou<strong>de</strong>n ; want al dragen <strong>de</strong>ze bla<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n<br />
naam van <strong>de</strong>n eerste , wat zou hij zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n laatste geweest<br />
zijn, die weer <strong>de</strong>ed dan hem <strong>voor</strong> gebrek beveiligen , die zijn<br />
geest tot bewustzijn bragt <strong>de</strong>r gaven <strong>de</strong>zen be<strong>de</strong>eld ? Het blijve<br />
u, die ons zoo getrouw tot bier vergezel<strong>de</strong>t , en, hopen wij,<br />
nog niet begeeft , het blijve u <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n later het vonnis<br />
to wijzen , of wij wel <strong>de</strong><strong>de</strong>n van het hollandseh publiek zoo<br />
groote opmerkzaamheid to verger <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n burgerlijksten ze<strong>de</strong>ndichter<br />
dies het eilandrijk heeft opgeleverd ; maar dat het<br />
genie, 't welk twee tijdvakken beheerschte, het bijwijlen zoowel<br />
ons on<strong>de</strong>rwerp , ale ons zelven doet, wie het vreemd vindt,<br />
hij gevoelt , vreezen wij, zijne grootte niet volkomen.<br />
George Crabbe bragt in <strong>de</strong> lon<strong>de</strong>nsche letterkundige wereld<br />
dier dagen slechts een schralen aanbevelingsbrief in zijn dichtstuk<br />
: <strong>de</strong> Bibliotheek merle, — het blijkt niet, dat moor dan<br />
een enkele <strong>de</strong>r vermaardste le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> verga<strong>de</strong>ring in <strong>de</strong>n<br />
Turkenkop zich tot hem aangetrokken gevoel<strong>de</strong>. Woes niet<br />
on<strong>de</strong>ugend genoeg te beweren, dat <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rscheiding door<br />
<strong>de</strong>zen <strong>voor</strong> George's geduld pleitte , daar het <strong>de</strong> doove sir Jos-
32 GEORGE CRABBE.<br />
hua Reynolds was, uw gebrek aan hart zou grooter blijken dan<br />
uwe geestigheid. Ondanks die verdrietige kwaal , welke <strong>de</strong>n<br />
begaaf<strong>de</strong>n man verpligtte in gezelschap een hoorn ter hand<br />
te hebben, was hij een <strong>de</strong>r beminnelijkste menschen. George<br />
mogt zich gevleid gevoelen door <strong>de</strong> opmerkzaamheid eens<br />
meesters , in wien wij iets hoogers waar<strong>de</strong>ren dan <strong>de</strong>n eersten<br />
<strong>voor</strong>zitter van <strong>de</strong> koninklijke kunstaca<strong>de</strong>mie zijns lands, rid<strong>de</strong>r<br />
, enz. , in wien wij een portretschil<strong>de</strong>r huldigen , die , eer<br />
hij iemand op het doek bragt , dacht en nog eens overdacht ,<br />
hoe <strong>de</strong> eischen van kunst en karakter vielen overeen te brengen.<br />
Louter uit stukken van zijn penseel zoudt ge schier eene<br />
galerij <strong>de</strong>r grootste mannen van zijnen tijd kunnen zamenstellen<br />
; hem behoort <strong>de</strong> schaars toe te kunnen lof, , dat het<br />
mogelijk zou zijn er lang met genoegen in te verwijlen.<br />
Scheppingen <strong>de</strong>rzelf<strong>de</strong> hand, heeft ie<strong>de</strong>r van <strong>de</strong>ze , individualiteit<br />
zon<strong>de</strong>r affectatie ; hij wist die verdienste te bewaren tot<br />
in <strong>de</strong> af beeldingen welke hij van zich zelven lever<strong>de</strong> toe.<br />
Welk een Bids, we zeggen niet op het gebied zijner kunst,<br />
want daar<strong>voor</strong> bleek George geene oogen te hebben; welk een<br />
gids in <strong>de</strong> wereld dier dagen moet sir Joshua <strong>voor</strong> hem geweest<br />
zijn, langs wiens ezel een gansch geslacht was <strong>voor</strong>bij<br />
gegaan , om niet enkel wat licht en scha'auw op zijn doek, om<br />
die ook in zijn gemoed achter te laten. Joshua Reynolds, <strong>de</strong><br />
zestig na<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> , genoot het leven nog in voile kracht , al<br />
dun<strong>de</strong> allengs <strong>de</strong> stoet van vrien<strong>de</strong>n , welke hij , se<strong>de</strong>rt hij aan<br />
zijn talent onafhankelijkheid , vermogen , overvloed had dank<br />
te weten , bijna dag aan dag aan zijnen disch verga<strong>de</strong>r<strong>de</strong>. Hij<br />
had onlangs Dusseldorf, Antwerpen, 's Hage bezocht , 't gem<br />
zoo aangenamen indruk op hem maakte , als waren Voorhout<br />
en Vijverberg nog die van Huijgens geweest ; hij was, karakteristiek-waar<br />
<strong>voor</strong> een engelsch kunstenaar dier dagen, na dat<br />
bewon<strong>de</strong>ren van Rubbens en Rembrandt bevredig<strong>de</strong>r huis-
GEORGE CRABB E 33<br />
waarts gekeerd , dan het in zijne jonkheid zijn lot was,<br />
toen hij in Italie een blik op <strong>de</strong> scheppingen van Raphael<br />
wierp en hare schoonhe<strong>de</strong>n naauw gevoel<strong>de</strong> .<br />
Hoe gelukkig <strong>voor</strong> n , bedreigd als ge werdt door we<strong>de</strong>r eene<br />
uitweiding, hoe gelukkig <strong>voor</strong> u, dat Reynold's zuster, , die <strong>de</strong><br />
eere van zijn huis ophoudt , die zoo goed slag heeft van miniatuurschil<strong>de</strong>ren<br />
, hem weten doet , dat het vier ure geslagen, dat<br />
<strong>de</strong> <strong>voor</strong>zaal vast vol is. Hij legt <strong>de</strong> laatste hand aan zijn toilet;<br />
hebt gij ooit een groot portretscbil<strong>de</strong>r gezien , die er onachtzaam<br />
mee omsprong , die er niet al <strong>de</strong>n indruk van bereken<strong>de</strong> ? Wat<br />
is die kanten horn van dat hemd weerbarstig , „die plooien prut-<br />
„telen in plaats van te prij ken ,” eene enkele verschikking nog ,<br />
— arme Crabbe! gij hebt „<strong>de</strong>n graauw" al beet. Hij was on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> gasten van <strong>de</strong>n dag, hij was, vroeg genoeg verschenen, na<br />
<strong>de</strong> vereisehte buiging <strong>voor</strong> Miss Reynolds, nieuwsgierig , belangstellend<br />
veeleer, , naar het venster <strong>voor</strong>tgegle<strong>de</strong>n , en , last<br />
dien <strong>de</strong> groote man niet lij<strong>de</strong>n kon , wat digt tot Johnson gena<strong>de</strong>rd,<br />
hij, <strong>de</strong>zen niet <strong>voor</strong>gesteld, <strong>de</strong>zen nog onbekend. „Vergeef<br />
mij ," zegt George, <strong>de</strong> wolk op dat gerimpeld , grimmig<br />
<strong>voor</strong>hoofd zien<strong>de</strong> zamentrekken ; maar <strong>de</strong> don<strong>de</strong>r rommelt al:<br />
„Vergeven , vergeven, vergeven, men gunt zijn naaste lucht<br />
„en licht , mijnheer !" — en Crabbe, die zich zooveel van <strong>de</strong>ze<br />
kennismaking had beloofd , <strong>de</strong>inst achteruit , <strong>de</strong>inst af.<br />
„Laat hem he<strong>de</strong>n rust," zegt Burke, die, trots zijn bijzien ,<br />
ein<strong>de</strong>lijk toeh bemerkt wat er gaan<strong>de</strong> is, „ik zal u morgen ten<br />
„zijnent aan hem <strong>voor</strong>stellen."<br />
En Johnson ontving Crabbe, zoo als een groot man, <strong>de</strong>rgelijke<br />
hul<strong>de</strong> gewend , het een aankomeling pleegt te doen —<br />
was mensch genoeg om <strong>de</strong>ernis met zijn lot en zijn leed te gevoelen<br />
; hij was het te zeer om niet gevleid to zijn met het<br />
verzoek , het dichtstuk , waaraan George besehaaf<strong>de</strong> , eens in<br />
te zien , er een handje aan to helpen!<br />
Studien en Schetsen III 3
34 GEORGE CRABBE.<br />
0 Thackeray ! die tot bewon<strong>de</strong>rens , tot beminnens toe getroffen<br />
wordt , zoo vaak u een blijk van goedheid in het menthe-<br />
lijk verrast ; maar wiens vernuft van geen vergoelijking<br />
weten wil bij <strong>de</strong> ziekelijke zwakhe<strong>de</strong>n , waaraan zelfs <strong>de</strong><br />
gevierdsten onzer euvel gaan ; die <strong>de</strong>n geesel <strong>de</strong>r satyre grijpt,<br />
als gij het belagchelijke ziet bewierookt, bet gebrekkige geprezen<br />
, het valsche gevierd , dat gij ons een oogenblik uwe ve<strong>de</strong>r<br />
leen<strong>de</strong>t — op het gevaar af, dat wij hear nooit we<strong>de</strong>rgaven! —<br />
Crabbe's biograaf, die ons zoo karig be<strong>de</strong>elt als het kunst of<br />
kennis dier dagen geldt , heeft eene gansche bladzij<strong>de</strong> over <strong>voor</strong><br />
het me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen eener bijzon<strong>de</strong>rheid, welke wij wenschten dat<br />
hij nooit bad behoeven to boeken , of, daar het een zoon is<br />
die over zijn va<strong>de</strong>r spreekt , in <strong>de</strong>n schemerschijn <strong>de</strong>r verschooning<br />
had gehuifd. Ons, die gelukkig in geenerlei vertrouwelijke<br />
betrekking staan tot het <strong>voor</strong>werp onzer beschouwing , ons<br />
vergunne men <strong>de</strong>n indruk weer to geven, welken het <strong>voor</strong>val op<br />
ons maakt. Volslagen vreemd , gevoelen wij geene behoefte aan<br />
eene lenge inleiding , om er ein<strong>de</strong>lijk <strong>voor</strong> nit to komen , dat<br />
George in <strong>de</strong> luisterrijke kringen , waartoe bij zich zag opgebeurd<br />
, bijwijle al het lastige gevoel<strong>de</strong> . . . eener leege beurs.<br />
Gastmalen bijwonen , o, bet was genoegen! maar het eischte<br />
eene kleeding , welke <strong>de</strong> kleine som , <strong>voor</strong> <strong>de</strong> beken<strong>de</strong> Bibliotheek<br />
ontvangen , noo<strong>de</strong> goed maken kon. „Een wenk , eeri<br />
„woord tot Burke," meent ge, en drukt uit wat wij dachten :<br />
dankbaarheid <strong>voor</strong> zulk eene redding had valsche schaamte<br />
geene pleats moeten overlaten. An<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> biograaf, die van<br />
zedigheid prevelt, welke overgroote e<strong>de</strong>lmoedigheid niet wil<strong>de</strong><br />
misbruiken. Weet ge wat Goldsmith van die aarzeling zou hebben<br />
getuigd , gemeenzaam als bij Mr. Burchell in zijn meesterstukje<br />
grommen doet ? „Larie ," zou het hebben geklonken en<br />
het ware woord zijn geweest ! <strong>de</strong> volksuitdrukking , die zoo<br />
velerlei gangbare veinzerij valsch verklaart !
GEORGE CRXBEE. 35<br />
Burke daarentegen, due beweert Crabbe's levensbeschrijver,<br />
Burke was te kiesch om <strong>de</strong>n jonkman , die hem reeds zooveel<br />
was verschuldigd, zijne afhankelijkheid door aalmoezen te doen<br />
gevoelen ; Burke, gelooven wij, dacht dat er diensten zijn, die<br />
men, gevraagd , gaarne doet, die, ongevraagd aangebo<strong>de</strong>n, iets<br />
onbeschei<strong>de</strong>ns hebben. Hoe het zij , <strong>de</strong> laatste guinje was gewisseld<br />
, en George gevoel<strong>de</strong> an<strong>de</strong>rmaal , maar thans in <strong>de</strong>n<br />
schoot <strong>de</strong>r weel<strong>de</strong>, en omringd van al wat overvloed schitterends<br />
heeft , het nijpen van <strong>de</strong>n nood.<br />
Het is waar, dat niemands moed wast als zijne beurs krimpt ,<br />
maar het is even onloochenbaar, , dat iemands karakter aan het<br />
licht komt in <strong>de</strong> wijze waarop hij then we<strong>de</strong>r vult.<br />
Hoe <strong>de</strong>ed George het?<br />
Brij treffen hem aan ten luncheon genoodigd bij — raadt<br />
eens wien ? — maar al <strong>de</strong>el<strong>de</strong>n wij u ook me<strong>de</strong> , dat het een<br />
<strong>de</strong>r oudste kennissen uit dit opetel is, uw geheugen zou nooit<br />
op <strong>de</strong>n naam komen ; er ligt niet slechts te groot tijdsverloop<br />
tusschen onze afleveringen, er is te groot een afstand tusschen<br />
bei<strong>de</strong> personen. Een oogenblik trots, wie zou het George niet<br />
ten goe<strong>de</strong> hou<strong>de</strong>n , zoo hij Bien had gevoeld , het briefjen openen<strong>de</strong><br />
, waarin dag en nur werd bepaald , op welke het „<strong>de</strong>n<br />
„lord kanselier Thurlow aangenaam zou<strong>de</strong> zijn Mr. Crabbe<br />
„ten zijnent te zien." Het Teed geen twijfel , dat het aan<br />
Burke's tusschenkomst viel dank te weten ; hij moest over hem<br />
hebben gesproken , maar <strong>de</strong>s ondanks was het eene streelen<strong>de</strong><br />
gewaarwording het verle<strong>de</strong>n zoo te zien gekeerd. Of had Mr.<br />
Crabbe niet tweemalen in zijn leven dichtstukken aan <strong>de</strong>n lord<br />
kanselier gezon<strong>de</strong>n ; — <strong>de</strong> eerste maal een uitvoerig , waarop<br />
het antwoord was geweest , dat 's mans bezighe<strong>de</strong>n hem geen<br />
tijd overlieten verzen te lezen ; — <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> maal luttel<br />
regelen, die eene tuchtiging <strong>de</strong>zer onheuschheid, eene scherpe<br />
beschaming mogten heeten, waar<strong>voor</strong> wij <strong>de</strong>n staler in <strong>de</strong>r
36 GEORGE CRABBE.<br />
tijd regt lieten we<strong>de</strong>rvaren , maar waarop nooit antwoord gekomen<br />
was ? 0 , zoo George geweest ware dien wij hem wenschten,<br />
hij had, al ware zijn slinkerhand , terwijl <strong>de</strong> regte bet<br />
briefjen hield , toevallig in <strong>de</strong>n zak gegle<strong>de</strong>n , niet gevoeld dat<br />
<strong>de</strong> vingertoppen op een leege beurs stieten ; of, zoo hij het<br />
gewaar was gewor<strong>de</strong>n , het zij<strong>de</strong>n net ware te <strong>voor</strong>schijn gehaald<br />
en het briefje er ingefrommeld , — glorie was meer<br />
dan geld !<br />
Lord Thurlow, <strong>de</strong> begaaf<strong>de</strong> , <strong>de</strong> vermaar<strong>de</strong> , <strong>de</strong> letterkundige<br />
lord Thurlow was geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong>n luncheon wat <strong>de</strong> grillige,<br />
geduchte, grimmige lord Thurlow zoo goed wist to wezen ,<br />
als hij wil<strong>de</strong> , allerheuschst , allerinnemendst , allerliefst.<br />
„Het eerste dichtstuk , dat ge mij zondt , had ik moeten<br />
„inzien , mijnheer ! — ik vergeef u van ganscher harte het<br />
„twee<strong>de</strong>."<br />
George boog zich , en wij wraken het niet , zoo het hem<br />
streel<strong>de</strong> , dat hij dien pijl niet in het wil<strong>de</strong> had versehoten ,<br />
dat hij had geraakt.<br />
Thurlow's dienstbare geesten , van kruin en kuiten even<br />
„wit ," dank zij <strong>de</strong> poe<strong>de</strong>r en <strong>de</strong> zij<strong>de</strong>n kousen , bo<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>n<br />
wenk <strong>de</strong>s hofmeesters , in statelijk zwart aan het buffet staan<strong>de</strong> ,<br />
<strong>de</strong>n heeren <strong>de</strong> keurige maar weinige schotels aan. Zoo het<br />
George geen oogenblik inviel, dat hij al <strong>de</strong> geestighe<strong>de</strong>n, waarme<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> gastheer dat ochtendmaal kruid<strong>de</strong> , <strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>n dunk<br />
verschuldigd was , dien Burke <strong>de</strong>zen van hem had ingeboezemd<br />
; zoo zelfs in <strong>de</strong> verte het vermoe<strong>de</strong>n niet bij hem opkwam<br />
of Thurlow in <strong>de</strong>n beschermeling ook <strong>de</strong>n besehermer<br />
vier<strong>de</strong> , wiens vaste , ver reiken<strong>de</strong> hand het roer van <strong>de</strong>n staat<br />
al digter scheen te komen ; wie, die zelf jong is geweest, en<br />
ook op zijne beurt het zoete vergif <strong>de</strong>r vleijerij heeft gedronken<br />
, waarvan een sarcastische geest zich vermeid<strong>de</strong> <strong>de</strong> werking<br />
ga, te slaan , wie zal er <strong>de</strong>n staf over Crabbe om bre-
GEORGE CRABBE. 37<br />
ken? Crabbe, ja , zeven-en-twintig jaar naar <strong>de</strong>n leeftijd ,<br />
maar naar <strong>de</strong> wereld nog geen zeventien.<br />
De lord had <strong>de</strong>s toekomstigen leeraars gezondheid gedronken<br />
; <strong>de</strong> hofmeester en zijn gevolg waren verdwenen , George<br />
rees op. „Neem die kleinigheid aan, mijnheer !" zei Thurlow,<br />
een verzegeld papier in Crabbe's hand leggen<strong>de</strong> , „en reken<br />
„er op, dat ik <strong>de</strong> eerste gelegenheid <strong>de</strong> beste zal aangrijpen<br />
„om u van wezenlijker dienst to wezen , zoodra gij zult zijn<br />
„geor<strong>de</strong>nd."<br />
Een aalmoes , George? — van dien man !<br />
Och , verbeeldt n , vleit u niet , dat een blos over Crabbe's<br />
gelaat vloog , een blos van schaamte, eensklaps vervangen door<br />
het bleek <strong>de</strong>r vrees, toen hij <strong>de</strong> hand al had uitgestoken om<br />
<strong>de</strong> weldaad te weigeren , <strong>de</strong> vrees, of Burke dat toegeven aan<br />
trots wel goedkeuren zou. Hij boog zich al we<strong>de</strong>r , maar <strong>de</strong>n<br />
brief aannemen<strong>de</strong> en weghergen<strong>de</strong>. Wat ergert gij er u aan ?<br />
Hij zou u verwon<strong>de</strong>rd hebben aangezien, zoo gij hem gevraagd<br />
hadt , of misschien <strong>de</strong> invloed , dien <strong>de</strong> lord kanselier later<br />
op zijn lot, zijne bevor<strong>de</strong>ring zou kunnen uitoefenen , hem<br />
weerhou<strong>de</strong>n had, dat verzegeld stuk papiers terug te geven?<br />
En lord Thurlow? Hij zou hebben gegrinnikt , als hij u die<br />
vraag had hooren doer en er Crabbe verbaasd over had gezien.<br />
„ Weigeren ?" zou hij hebben gemorapeld , „weigeren ? in welk<br />
„woor<strong>de</strong>nboek staat dat?" Zeker niet in dat <strong>de</strong>s lord kansehers<br />
, die zich on<strong>de</strong>r allerlei wisselingen aan zijn ambt klem<strong>de</strong>,<br />
en <strong>voor</strong> alien en alles ter wereld , zoo geeft Prior <strong>de</strong> gedachte<br />
aan, moeijelijk te hanteren , noestig en ruw als <strong>de</strong> eikentak ,<br />
<strong>voor</strong> wie hem dat kan doen behou<strong>de</strong>n of verliezen buigzaam<br />
was als <strong>de</strong> wilgentwijg. „Weigeren , ha! ha !"<br />
0 laagschatting van <strong>de</strong>n mensch door <strong>de</strong>n lord kanselier,<br />
dat ge door het zelfgevoel <strong>de</strong>s toekomstigen ze<strong>de</strong>ndichters<br />
waard beschaamd gewor<strong>de</strong>n !
38 GEORGE CRABBE.<br />
Helaas! boor <strong>de</strong>n zoon: „Zoodra hij het huis had verlaten ,<br />
„open<strong>de</strong> hij <strong>de</strong>n brief, <strong>de</strong>nken<strong>de</strong> er een geschenk van tien,<br />
„misschien twintig pounds in te vin<strong>de</strong>n, hij hield eene bank-<br />
„noot van h on <strong>de</strong>r d in ; eene hulp , die toereikte om al <strong>de</strong><br />
„moeijelijkhe<strong>de</strong>n van het tegenwoordige te boven te kornen ,<br />
„terwijl <strong>de</strong> belofte, welke zijn nieuwe beschermer er bij-<br />
„voeg<strong>de</strong> , alle bekommeringen, die hij nog over zijne <strong>voor</strong>-<br />
„uitzigten in <strong>de</strong> wereld voe<strong>de</strong>n raogt , moest opheiTen.”<br />
Altijd bescherming , die aan ban<strong>de</strong>n leggen<strong>de</strong> verlaagt !<br />
George Crabbe! die pas <strong>de</strong>n pais met Johnson hebt gemaakt ,<br />
als gij hem morgen ontmoet , spreek hem niet van lord Thurlow's<br />
vrien<strong>de</strong>lijkheid, spreek hem om 's hemelswil van <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>rd<br />
pon<strong>de</strong>n niet ! Hij zou in staat zijn u bij <strong>de</strong>n kraag van<br />
<strong>de</strong>n fraaijen rok te grijpen, dien gij er mee hebt betaald en u<br />
te schud<strong>de</strong>n tot ge meenen zoudt een waterhond te zijn, met<br />
dit on<strong>de</strong>rscheid dat <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>rgelijke beweging <strong>voor</strong> zijn genoegen<br />
doet, en gij bij <strong>de</strong> verrassing <strong>de</strong>n schrik op <strong>de</strong>n koop toe<br />
zoudt hebben. „Mijnheer !” zou hij bul<strong>de</strong>ren, wanneer men tot<br />
uwe hulp zou zijn toegeschoten , en hij wat zou zijn bedaard,<br />
„mijnheer ! ik schud<strong>de</strong> bet stof van mijne voeten , toen ik in<br />
„<strong>de</strong>n gang van lord Chesterfield lang genoeg vergeefs had<br />
„staan wachten , nadat ik hem <strong>de</strong> prospectus van mijn woor-<br />
„<strong>de</strong>nboek had opgedragen , — en toen <strong>de</strong>ze zeven jaren later<br />
„mijn lof uitbazuin<strong>de</strong> over dat werk , toen schreef ik hem een<br />
„brief, dien ge moet gelezen hebben, en waaruit ge hadt moeten<br />
„leeren , dat een beschermer niets an<strong>de</strong>rs is, dan een man, die<br />
„onverschillig toeziet als gij , om uw leven worstelend , in het<br />
„water ligt , maar u met hulpbetoon lastig valt, zoodra gij <strong>de</strong>n<br />
„vasten wal weer hebt bereikt.” Het zou mogelijk zijn, dat het<br />
dan bij u opkwarn , George ! tot zelfver<strong>de</strong>diging genoopt, er van<br />
te gewagen , dat gij met een <strong>de</strong>el van dat geld arme kennissen<br />
nit uw vroegeren tijd zijt te hulp gekomen , zoo als uw zoon het
GEORGE C RABBE. 39<br />
ons heeft overgebriefd. „Wat ," zou het klinken, „ wat, zich<br />
„zelven wegwerpen , om an<strong>de</strong>ren wel te doen, dat is hei<strong>de</strong>nsche<br />
„noch christelijke ze<strong>de</strong>leer, mijnheer ! gij weet immers hoe het<br />
„twee<strong>de</strong> groote gebod luidt ?" En als ge dan in uwe laatste versehansingen<br />
tegen <strong>de</strong>n wal gedreven , geen uitweg meer zaagt<br />
en er van reppen dorst , dat trots tegen trots maar gelijk<br />
maakt , hoe hij op zou varen en u antwoor<strong>de</strong>n, zoo als hij<br />
Dr. Adams <strong>de</strong>ed :<br />
„Maar <strong>de</strong> mijne was ver<strong>de</strong>digen<strong>de</strong> trots," en <strong>de</strong> uwe<br />
had het moeten zijn, George!<br />
Boswell heeft geen enkel gesprek tusschen Johnson en Crabbe<br />
opgeteekend — <strong>de</strong> biograaf van <strong>de</strong>n laatste rnaakt er even weinig<br />
melding van ; hij spoedt zich na <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling van <strong>de</strong> wijze ,<br />
waarop hij een ge<strong>de</strong>elte <strong>de</strong>r hon<strong>de</strong>rd pounds besteed<strong>de</strong>, om ons<br />
te berigten , dat zijn va<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n 21: len December 1781 te Lon<strong>de</strong>n<br />
door <strong>de</strong>n bisschop van Norwich tot <strong>de</strong>acon's or<strong>de</strong>r8 werd toegelaten.<br />
Alsof er zich tusschen die candidatuur en <strong>de</strong> or<strong>de</strong>ning<br />
zelve niets wereldsch dringen mogt, volgt in eenen a<strong>de</strong>m dat<br />
Zijne Hoogeerwaardigheid hem in Augustus van het volgen<strong>de</strong><br />
jaar in zijn eigen hoofdkerk tot prier,tcr bevor<strong>de</strong>r<strong>de</strong>. Het is of<br />
Lon<strong>de</strong>n met al zijn gewoel en gedruisch mrsklaps in het verschiet<br />
weg<strong>de</strong>inst ; een enkel woord tot afscheid aan Burke en wie hem<br />
er overigens wel wil<strong>de</strong>n , <strong>de</strong> vrouw van <strong>de</strong>n linnenkooper op<br />
Cornhill — het zij tot Crabbe's eere gezegd — niet vergeten;<br />
en we zijn, waar <strong>de</strong>nkt ge? we zijn in Aldborough weer.<br />
Het ste<strong>de</strong>ke was hetzelf<strong>de</strong> gebleven ; maar hoe an<strong>de</strong>rs mogt<br />
het George bij <strong>de</strong> terugkomst te moe<strong>de</strong> zijn, dan het hem bij<br />
het vertrek was geweest. Het „won<strong>de</strong>r van het dorp" , dat uit<br />
was gelagchen met het gemeenzame spreekwoord : ,,twaalf am-<br />
„ bachten en <strong>de</strong>rtien ongelukken ,” <strong>de</strong> jonkman , die in niets<br />
scheen te zrdlen slagen , en „niet eens in staat was aan ha<br />
„roer te staan," <strong>de</strong> „geleer<strong>de</strong>" , <strong>de</strong> „gek" , hij kw am weer, een
40 GEORGE CRA BB E.<br />
diebter van ten minste eenigen naam , — een leeraar, <strong>de</strong> dienst<br />
<strong>de</strong>r kerk gewijd. Zoo er meer hoogmoed in zijn barte was, dan<br />
bei<strong>de</strong>n voeg<strong>de</strong>, onvergefelijk was die niet bij zulk een ommekeer.<br />
De eerwaar<strong>de</strong> Bennett, <strong>de</strong> rector — predikant — van<br />
het plaatsje, wien hij, waarschijnlijk ter oefening, als curatehulpprediker,<br />
, door <strong>de</strong>n bissehop was toegevoegd, verbeid<strong>de</strong><br />
hem in <strong>de</strong> woning zijns va<strong>de</strong>rs ; die va<strong>de</strong>r zelf, , als wil<strong>de</strong> hij goed<br />
maken dat hij to goring van zijne gaven had gedacht, zat met<br />
zijn dichtstuk , <strong>de</strong> Bibliotheek, <strong>voor</strong> zich; geen gedrukt exemplaar,<br />
neen , een a fsc hri f t; het was zijnen vast strammen vingeren<br />
een vermaak geweest, die verzen zijns zoons over to<br />
sehrijven! Bob, <strong>de</strong> broe<strong>de</strong>r met wien George het meest overeenstem<strong>de</strong>,<br />
was dozen een eind weegs to gemoet gekomen ; <strong>de</strong> zuster,<br />
met welke hij eene wijle had zamengewoond 7 toen hij chirurg,<br />
apotheker, wat niet al was geweest, stond op <strong>de</strong>n drempel .....<br />
Helaas! het welkom, dat hem het liefste zou zijn geweest,<br />
was hij niet bestemd op a.ar<strong>de</strong> weer to hooren; zijne moe<strong>de</strong>r<br />
was niet meer! Er zijn enkele woor<strong>de</strong>n, waarin zich een geheel<br />
gemoed nit; en wij, die zoo dikwijls <strong>de</strong> biographie hard vallen ,<br />
wij zou<strong>de</strong>n bet ons zelven niet ten goe<strong>de</strong> hou<strong>de</strong>n, zoo wij het<br />
verzwegen , dat zij die laatste dagen <strong>de</strong>r vrome vrouw aandoenlijk<br />
schil<strong>de</strong>rt. Het is bereids door ons me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld, dat zij aan<br />
<strong>de</strong> waterzucht Teed; eene harer vriendinnen, welke niet verre<br />
van Naar woon<strong>de</strong>, dreig<strong>de</strong> het slachtoffer <strong>de</strong>rzelf<strong>de</strong> krankte to<br />
wor<strong>de</strong>n. „Ie<strong>de</strong>ren morgen," lezen wij, „ie<strong>de</strong>ren morgen ver-<br />
„zocht Crabbe's moe<strong>de</strong>r hare dochter eons gaauw nit to zien<br />
„of het vensterke <strong>de</strong>r lij<strong>de</strong>res nog open was; „zij moet zich<br />
„„reppen,” zei<strong>de</strong> zij opgeruimd, „of ik zal eer ter ruste zijn<br />
„„dan zij."" En zij was ter ruste gebragt, eer George <strong>de</strong>n<br />
voet we<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> va<strong>de</strong>rlijke woning zette.<br />
„Jongen!" zei <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> Crabbe, „wat ben ik blij , dat ik<br />
„je weer zie, welk een veran<strong>de</strong>ring !"
GEORGE C ItABBE. <strong>41</strong><br />
Een hartelijke handdruk <strong>de</strong>s zoons was het antwoord, die,<br />
beweert <strong>de</strong> biograaf, , later in <strong>de</strong> Kerkregistere, met wijziging<br />
van enkele woor<strong>de</strong>n, weergaf, wat er teen in zijn gemoed<br />
omging:<br />
Naar huis gekeerd, hoe droevig zag hij rond<br />
Op elke plek wear hij hear niet meer vond ;<br />
De disch, waar 't kroost zat om haar heen geschaard ,<br />
De leuningetoel, die leeg stond bij <strong>de</strong>n heard,<br />
De bank ter kerk , waarin zij noo<strong>de</strong> ontbrak,<br />
't Werd heil'ge plaatse wear <strong>de</strong> erinn'ring sprak<br />
Wij hebben u een blik in George's gemoed vergund; wij hebben<br />
er u bei<strong>de</strong> hoogmoed en droefheid in doen zien; we zou<strong>de</strong>n<br />
vreezen uw oor<strong>de</strong>el onregt aan to doen, zoo we niet vertrouw<strong>de</strong>n<br />
, dat ge al reeds <strong>de</strong> gewaarwordingen vermoedt, met welke<br />
hem zijne gemeente weldra vervul<strong>de</strong>. Die goe<strong>de</strong> bisschop van<br />
Norwich! waar was zijne menschenkennis, toen hij, <strong>de</strong>n her<strong>de</strong>r<br />
dier kud<strong>de</strong> <strong>de</strong>ze hulpe zen<strong>de</strong>n<strong>de</strong>, geloof<strong>de</strong> dat Aldborough<br />
De heer K. Sybrandi heeft in <strong>de</strong> Kerkrepsters <strong>de</strong> pleats dus vertaald:<br />
(<br />
Naar huis gekeerd, hoe zag men droevig rond,<br />
Als ware 't vreemd , dat men er haar niet vond l<br />
De plaats aan tafel, ach I weer ingenomen ,<br />
Die stoel hij 't ream, als zou zij straks weer komen,<br />
De bloemtuin, 't <strong>voor</strong>werp van haar zang , haar lust,<br />
't Begroeid prieel, wear zomers koelte en rust<br />
Na d'arbeid wachtten en vaak <strong>de</strong> avondston<strong>de</strong>n<br />
Haar in <strong>de</strong>n kring van ga<strong>de</strong> en kindren von<strong>de</strong>n ,<br />
Och , ie<strong>de</strong>r plekje, wear zij zat of ging<br />
Was hun nu heilig in <strong>de</strong> erinnering.<br />
De tusschen ( ) geplaatste vier regels vielen kwalijk op eeu landschap<br />
als dat van Aldborough toe to passen.
42 GEORGE CRABBE.<br />
<strong>de</strong> school kon zijn nm Crabbe tot stichting van zielen op te<br />
lei<strong>de</strong>n. Indien hij hem geplaatst had waar nooit iemand iets<br />
van zijn verle<strong>de</strong>n had vernomen; waar het gerucht, van zijn<br />
zon<strong>de</strong>rlingen levensloop uitgaan<strong>de</strong>, allengs doorgedrongen, zich<br />
niet had verspreid, zon<strong>de</strong>r dat door <strong>de</strong>n afstand het hoekige<br />
en har<strong>de</strong> <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>stelling ware verzacht gewor<strong>de</strong>n; waar <strong>de</strong>r<br />
schare ein<strong>de</strong>lijk slechts <strong>de</strong> schitteren<strong>de</strong> uitslag van zijnen strijd<br />
het sterkst zou zijn in het oog gevallen, Dr. Yonge zou waarschijnlijk<br />
zijn grootste weldoener zijn geweest. Het lijdt geen<br />
twijfel dat Crabbe's weinig aanminnig-e persoonlijkheid alom<br />
bij eenigen weerzin zou hebben gewekt, maar bij <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid<br />
had hij vrien<strong>de</strong>n en volgelingen gevon<strong>de</strong>n; hier waren<br />
slechts tegenstan<strong>de</strong>rs, — „kennen wij hem niet?" — En nog<br />
eens had hij zijn leven over to leven, geene reeks van herinneringen,<br />
die, mogten zij bij wijle huivering wek ken, toch ein<strong>de</strong>lijk<br />
tot dankbaarheid stem<strong>de</strong>n, dat zooveel kwaads ten goe<strong>de</strong><br />
was gekeerd, neen, eene misvorming, eene verscheuring van<br />
zijn hoofd en zijn harte, door wie niet eens begrepen hoe zij<br />
zich bezondig<strong>de</strong>n in dien haat en dien nijd. Allerlei logengeruchten<br />
gingen over zijn gedrag — zelfs zijne regtzinnigheld<br />
werd verdacht, — <strong>de</strong>ze beweer<strong>de</strong>, dat hij te <strong>voor</strong>naam<br />
was gewor<strong>de</strong>n om met menschen van zijn slag om te gaan;<br />
gene had hem meermalen in eene methodisten kapel in Moorfields<br />
gezien! Een vleijer <strong>de</strong>r grooten, een volgeling van Wesley!<br />
Er was we<strong>de</strong>rspraak, onmogelijkheid in <strong>de</strong> beschuldigingen<br />
zelve; maar bekreunt zich <strong>de</strong> laster daarom? Bitterheid<br />
vervul<strong>de</strong> zijn gemoed, eer hij nog <strong>voor</strong> <strong>de</strong> schare optrad. „Ik<br />
„had bij mijne we<strong>de</strong>rkomst geenerlei hartelijkheid genoten ;<br />
„onvrien<strong>de</strong>lijke gezigten omring<strong>de</strong>n mij, toen ik ten kansel<br />
„ging; het <strong>de</strong>ert mij dat ik het zeggen moet, maar mijne<br />
„verontwaardiging was te groot, om er veel om to geven<br />
„wat ze van mij of mijne preek zei<strong>de</strong>n." George hoopte, het
GEORGE CRABBE. 43<br />
is waar, , dat ook betere gewaarwordingen on<strong>de</strong>r dat gevoel<br />
van velerlei grieven niet ontbraken , en wij wenschen van<br />
harte dat dit het geval zij geweest; maar zijne opmerking ,<br />
dat <strong>de</strong>ze miskenning misschien het weldadig tegengif <strong>voor</strong><br />
zijne ij<strong>de</strong>lheid mogt heeten , dagteekent toch eerst nit ' <strong>de</strong>n<br />
tijd toen zijne klagten over het onuitstaanbare van zijnen<br />
toestand verhooring had<strong>de</strong>n gevon<strong>de</strong>n.<br />
Hij had het maar maan<strong>de</strong>n te lij<strong>de</strong>n , — doch die jaren<br />
schenen , in welke hem slechts een troost overbleef, , we<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>n weg Haar zee op te wan<strong>de</strong>len , en over zijn gedicht het<br />
Dorpjen na te <strong>de</strong>nken , dat er, ge zult het zien , waarlijk niet<br />
vrolijker door werd getint.<br />
„En miss Elmy ?"<br />
Wie an<strong>de</strong>rs dan eerie lieve lezeres zou het kunnen vragen :<br />
haar heugt Mira nog, — zij had toch op geen tafereel <strong>de</strong>r hartstogtelijke<br />
ontmoeting van George en Sally gerekend ? Het zou<br />
ons Teed doen haar te hebben teleurgesteld , maar wij mogten<br />
er ons niet toe geregtigd gelooven, daar <strong>de</strong> bemin<strong>de</strong> in <strong>de</strong> biographie<br />
zelve zeer in <strong>de</strong> schaduw blijft, daar zij slechts even<br />
optreedt in het min<strong>de</strong>r behagelijke Eclat eener overgroote<br />
bedachtzaamheid. Oor<strong>de</strong>elt zelf : Sydney Smith moge humoristisch<br />
gezegd hebben : ,,<strong>de</strong> armoe<strong>de</strong> van curates is lang het lieve-<br />
„lingsthema van romanschrijvers , sentimenteele touristen en<br />
„elegiendichters geweest;” hij moge stoutweg hebben beweerd :<br />
„maar ondanks <strong>de</strong> beken<strong>de</strong> naauwkeurigheid dier soort van<br />
„wijsgeeren , blijven wij vermoe<strong>de</strong>n , dat er vrij wat overdrij-<br />
„ving schuilt in <strong>de</strong> schatting dier ellen<strong>de</strong> ,” — wie ook van<br />
Sydney Smith's gevoelen was, Mira niet. „Ik behoef naauwe-<br />
„lijks te verzekeren ,” zegt Crabbe's biograaf, en het is ook alles<br />
wat hij in voce amore zegt, „ik behoef naauwelijks te verzeke-<br />
„ren , dat mijn va<strong>de</strong>r ook een groot ge<strong>de</strong>elte van zijnen tijd<br />
„on<strong>de</strong>r hetzelf<strong>de</strong> dak met miss Elmy doorbragt, die steeds <strong>voor</strong>-
44 GEORGE CRABBE.<br />
„zigtig ie<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>stel eener onverwijl<strong>de</strong> echtverbindtenis bleef<br />
„weigeren, daar zij besloten was tot dien stap niet over te gaan<br />
„eer haar minnaar een min<strong>de</strong>r hagchelijken stand zou beklee-<br />
„<strong>de</strong>n , dan dien van maar een curate!”<br />
Erotische dichters zijn tegenwoordig ten onzent eene zeldzaatnheid;<br />
maar al vloei<strong>de</strong>n zij on<strong>de</strong>r onze jonge lie<strong>de</strong>n over,<br />
George en Sally prettig te laten praten , tot men wanen mogt<br />
een minnedichtje te lezen wien zou het uitlokken , wie er<br />
in slagen , Hove lezeres?<br />
Indien het ons in dit opstel om stork spreken<strong>de</strong> tegenstellingen<br />
to doen ware geweest ; ons on<strong>de</strong>rwerp had ons, bij <strong>de</strong><br />
eerste beschouwing, als het dankbaarste ter wereld mogen aanlagchen.<br />
Niet slechts toch wisselt in <strong>de</strong>ze stuaie London telkens<br />
of met het land, even verschei<strong>de</strong>n als het tooneel zijn ook <strong>de</strong><br />
toestan<strong>de</strong>n. Er is echter een belangrijker ommekeer dan die<br />
van alles om ons henen; <strong>de</strong> wereld <strong>de</strong>s gemoeds in ons binnenste<br />
weegt wel die er buiten op, en of George Crabbe in dat opzigt<br />
verdien<strong>de</strong> ons als dichter to wor<strong>de</strong>n aanbevolen, blijft eene<br />
vraag , welke wij u verzoeken zelve to beantwoor<strong>de</strong>n, als gij<br />
ein<strong>de</strong>lijk het ein<strong>de</strong> <strong>de</strong>zer bla<strong>de</strong>n zult hebben bereikt.<br />
Wij wor<strong>de</strong>n, als door een tooverstaf, , van <strong>de</strong>n westelijken<br />
uithoek <strong>de</strong>s eilands, bij in het hart van het land overgebragt,<br />
— we hebben van elkan<strong>de</strong>r in Suffolk afscheid genomen, we<br />
komen in Rutland we<strong>de</strong>r zaam. Welk een an<strong>de</strong>r landschap, welk<br />
eene an<strong>de</strong>re wereld schier Voor <strong>de</strong> schrale streek langs <strong>de</strong><br />
kust <strong>de</strong>r Noordzee , <strong>de</strong> weel<strong>de</strong>rige vallei van Belvoir; <strong>voor</strong> een<br />
arm visschersstadje , een oud a<strong>de</strong>llijk kasteel ; en opdat wij<br />
ten leste tot onzen hoofdpersoon komen, hij, <strong>de</strong> gesma<strong>de</strong> hulpprediker<br />
van Aldborough, is <strong>de</strong> gevier<strong>de</strong> huiskapelaan gewor<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong>n hertog van Rutland. Welk een lotwissel, dien als<br />
geheel zijne ontwikkeling , aan Edmund Burke verschuldigd is.<br />
Op aanbeveling van <strong>de</strong>zen , herinnert gij u, had hij zijn dicht-
GEORGE CRABBE. 45<br />
stuk , <strong>de</strong> Bibliotheek , dien e<strong>de</strong>ltuan opgedragen , en <strong>de</strong> va<strong>de</strong>rlijke<br />
vriend droeg zorg dat <strong>de</strong> man van <strong>de</strong> wereld <strong>de</strong>n dichter<br />
niet vergat. Er viel op Belvoir-Castle — het overou<strong>de</strong> landgoed<br />
<strong>de</strong>r Rutlands , ten dienste <strong>de</strong>s gezins een geestelijke te benoemen,<br />
en Edmund was er naauwelijks van verwittigd, of met<br />
al <strong>de</strong> warmte van zijn hoofd en zijn hart stel<strong>de</strong> hij zich <strong>voor</strong>,<br />
hoe goed het George wezen zou, zich dus geplaatst te zien ,<br />
hoeveel hij bij zulk een gezellig verkeer zou winner'. Wie vermeidt<br />
zich niet in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling <strong>de</strong>r welsprekendheid , met<br />
welke Burke er bij <strong>de</strong>n hertog van Rutland op aandrong Crabbe<br />
te benoemen ? Edmund , die levenslang geenerlei gunst <strong>voor</strong><br />
zich zelven wist te vragen , zette zich over alle be<strong>de</strong>nkingen<br />
heen , waar het <strong>de</strong>n vriend gold. Het mogt eene hagchelijke<br />
kans heeten , op het gevaar of van te wor<strong>de</strong>n teruggewezen ,<br />
een <strong>de</strong>r hoof<strong>de</strong>n zijner staatkundige tegenpartij to wilier' overtuigen<br />
, dat <strong>de</strong> geboorte van <strong>de</strong>zen dien gebood , dat zijn vermogen<br />
hem verpligtte, ja, zijn rang hem riep , <strong>de</strong>zen ontluiken<strong>de</strong>n<br />
geest gelegenheid te geven , zich ver<strong>de</strong>r te ontwikkelen ;<br />
<strong>de</strong> zege zou to zoeter zijn, hoe min<strong>de</strong>r waarschijnlijk zij geweest<br />
was; Burke sprak; — als Rutland luister<strong>de</strong>, was George verkozen.<br />
Wel wor<strong>de</strong>n er in <strong>de</strong> biographie geene me<strong>de</strong>dingers met<br />
name vermeld, maar <strong>de</strong> zoos verzuimt niet op te merken, dat<br />
<strong>de</strong>ze zich in grooten getale moesten opdoen <strong>voor</strong> eene betrekking<br />
, gewoonlij k „door verre verwanten van het geslacht zelf"<br />
bekleed , „aan kennissen , uit <strong>de</strong> dagen aan <strong>de</strong> hoogeschool<br />
„doorgebragt ," be<strong>de</strong>eld , of toegekend aan hen, wier va<strong>de</strong>r of<br />
vriend „zich door bijzon<strong>de</strong>re diensten had<strong>de</strong>n aanbevolen ," of<br />
wier naam in <strong>de</strong> streek zelve van oudsher „tot <strong>de</strong> beken<strong>de</strong><br />
„en gelief<strong>de</strong>" behoor<strong>de</strong>. Onze dichter had , om dat alles op to<br />
wegen , nets dan zijn dichtstuk ; <strong>de</strong> hertog van Rutland zelf<br />
was geen letterkundige ; hij had op zijn best letteren en kunsten<br />
lief, zoo als een man van zij nen stand die in Groot-
46 GEORGE CRABBE.<br />
Brittanje gewoonlijk heeft , am <strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>n dunk, dien zij<br />
van iemands geest inboezemen , — er zijn lan<strong>de</strong>n waarin bewindslie<strong>de</strong>n<br />
zelfs dien niet behoeven ! — en toch verrasto<br />
<strong>de</strong>n hulpprediker in Aldborough <strong>de</strong> brief met het hertogelijk<br />
wapen , en verliet <strong>de</strong>ze zijn va<strong>de</strong>rstadje, maar „ditmaal niet<br />
„in vreeze <strong>voor</strong> zijn verschiet , ditmaal niet in eene arnizalige<br />
visscherssloep !"<br />
Edmund Burke droom<strong>de</strong> er van, George Crabbe ten minste<br />
<strong>voor</strong> het oogenblik gelukkig te hebben gemaakt , — hoe bedroog<br />
hij zich !<br />
Geen won<strong>de</strong>r!<br />
Voor Burke beur<strong>de</strong> die heerlijke huizinge in gedachte hare<br />
torens niet nit het geboomte , of het dubbel genot , elk die tot<br />
hare bewoners behoor<strong>de</strong>, gewaarborgd, <strong>de</strong>ed hem watertan<strong>de</strong>n:<br />
<strong>de</strong> weel<strong>de</strong> naar lijf en naar ziel , <strong>de</strong>s ochtends <strong>de</strong> beweging ,<br />
<strong>de</strong>s avonds <strong>de</strong> studie. Varen of rij<strong>de</strong>n, visschen of jagen , het<br />
tal van mannelijke spelen, dat <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n sterkt die oefenen<strong>de</strong> ,<br />
zijn geheugen herriep ze <strong>voor</strong> zijnen geest ; hij wist niet wat<br />
te kiezen, hij, die waarschijnlijk <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur gegeven had aan<br />
<strong>de</strong> weel<strong>de</strong> van een eenzamen wan<strong>de</strong>lrid. Op het <strong>voor</strong>plein<br />
beid<strong>de</strong> het rappe ros , — Rutland's stoeterij was mijleii verre<br />
in <strong>de</strong>n omtrek vermaard, — en <strong>voor</strong>t zweef<strong>de</strong> <strong>de</strong> ruiter of<br />
hij gedragen werd op <strong>de</strong> wieken <strong>de</strong>s winds! Het was maar<br />
een oogenblik mijmerens over <strong>de</strong>n morgen, vervangen door <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>stelling <strong>de</strong>r invallen<strong>de</strong> schemering , <strong>de</strong>r stilte in dat heiligdom<br />
<strong>de</strong>s huizes , <strong>de</strong> <strong>bibliotheek</strong>. Hoe <strong>de</strong> laatste toonen <strong>de</strong>r<br />
dansmuzijk uit <strong>de</strong> gezelschapszaal wegstierven in <strong>de</strong> statelijke<br />
gangen , welke tot haren drempel geleid<strong>de</strong>n; overschreedt gij<br />
dien, verzwon<strong>de</strong>n was het he<strong>de</strong>n , als ware het een droom<br />
geweest ; <strong>de</strong> grootste geesten van het verleCn ontvingen u als<br />
hun gelijke in hunnen kring. 0 ! <strong>de</strong> lust het oor to leenen<br />
aan een lied , nit <strong>de</strong> vroegste oudheid tot u ruischen<strong>de</strong> , even
GEORGE CRABBE.<br />
frisch of gij <strong>de</strong> heerlijke toonen <strong>voor</strong> het eerst hoor<strong>de</strong>t ! —<br />
An<strong>de</strong>rs , — en meer practisch moogt ge zeggen , — <strong>voor</strong> Burke's<br />
verbeelding verbreid<strong>de</strong> zich <strong>de</strong> lommer dier lanen nooit,<br />
of het was hem niet enkel of hij ruimer a<strong>de</strong>mhaal<strong>de</strong>, of het<br />
landschap hem schooner aanlachte dan het ooit had gedaan;<br />
neen , altijd had hij met houtvester, , of landbouwer, , of veehoe<strong>de</strong>r,<br />
, altijd, met wien ook , dien hij in het woud of op <strong>de</strong><br />
wei<strong>de</strong> ontameten mogt, een woord te wisselen , er viel iets te<br />
leeren , — om het even of liij on<strong>de</strong>rwees of on<strong>de</strong>rwezen werd ;<br />
— bij uitnernendheid britsch staatsman dier dagen , lag hem<br />
niemands welvaart narler aan het hart dan die van <strong>de</strong>n bezitter<br />
van vastgoed , dien grondslag van Engeland's vertegenwoordiging.<br />
— Weer an<strong>de</strong>rs en welligt u Rover schaars<br />
kwam <strong>de</strong> heugenis aan het kasteel bij hem op, of zijn blik<br />
werd in <strong>de</strong> hooge halle geboeid door haar, , die <strong>de</strong> schitterendste<br />
sterre nit heel <strong>de</strong> rij van schoonhe<strong>de</strong>n heeten mogt, zij ,<br />
<strong>de</strong> vrouwe <strong>de</strong>s huizes , Rutlands hertogin , Somerset geboren,<br />
met het bloed <strong>de</strong>r Plantaganet's in hare a<strong>de</strong>ren , en die, wat<br />
meer zegt dan al die titels , en die doorinchtige afkomst zelve,<br />
hare me<strong>de</strong>dingster naar <strong>de</strong>n palm <strong>de</strong>r hrd<strong>de</strong> van het hof achter<br />
zich liet in die innemendste aller vrouwelijke begaafdhe<strong>de</strong>n<br />
onvergelijkelijke bevalligheid; hartstogtelijk whig als hij was,<br />
er niet to min<strong>de</strong>r <strong>de</strong> schoonste tory om vieren<strong>de</strong>, als zij verdien<strong>de</strong><br />
! — Ein<strong>de</strong>lijk , hooge en heilige gedachte , bei<strong>de</strong> Burke's<br />
geest en Burke's gemoed waardig , zoo dikwerf Belvoir Castle,<br />
in verband met <strong>de</strong> bestemming zijns vriends hem te binnen<br />
schoot , vlei<strong>de</strong> hij zich, dat <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zen het verkeer in dien<br />
huize eene verrassing zon<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>beeld , eene les <strong>voor</strong> het<br />
leven zou<strong>de</strong> zijn. Immers , zoo Crabbe <strong>de</strong>n bitteren beker <strong>de</strong>r<br />
armoe<strong>de</strong> tot <strong>de</strong>n bo<strong>de</strong>m toe had geledigd en bovendien elke<br />
verloochening , elke verne<strong>de</strong>ring waartoe behoefte verpligt , in<br />
zich zelven angstvallig had bespied , <strong>voor</strong>taan van alle<br />
47
48 GEORGE CRABBE.<br />
zorgen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n dag van he<strong>de</strong>n als <strong>voor</strong> <strong>de</strong> dagen die komen<br />
zullen ontheven, dAar zou hij, onbe<strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>eld en onbevangen<br />
, <strong>de</strong> wereld van <strong>de</strong> gunstelingen <strong>de</strong>r weel<strong>de</strong> mogen gaslaan ,<br />
en zich met <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n scherpen blik overtuigen , dat niemand<br />
van zijnen overvloed leeft! Gezegend verwij1 in die<br />
vorstelijke woning , hoe lang of hoe kort het duren mogt ,<br />
zoo het maar volstond om het <strong>voor</strong> hem waar te doen wor<strong>de</strong>n ,<br />
dat onze lotsbe<strong>de</strong>eling in ie<strong>de</strong>ren kring en in ie<strong>de</strong>ren stand<br />
van eene lief<strong>de</strong>rijke Voorzienigheid getuigt , die niemand vergeet<br />
, maar ook niemand verschoont ; die geregtig , die goed<br />
is <strong>voor</strong> alien , louter lief<strong>de</strong> !<br />
Laat ons beginner met slechts billijk te zijn, erkennen<strong>de</strong> ,<br />
dat er in George's eigenaardige betrekking , in zijn geheel verschillen<strong>de</strong>n<br />
gemoedsaard <strong>voor</strong>al, veel verontschuldigends school,<br />
zoo hij op Rutland's kasteel in menige maan<strong>de</strong>n zag noch zocht ,<br />
wat Edmund er bij <strong>de</strong>n eersten blik zou hebben gezien en gevon<strong>de</strong>n.<br />
Huiskapelaan van eene soort van klein hof, , op bijna<br />
<strong>de</strong>rtigjarigen leeftijd , maar zon<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> vorming ,<br />
welk eene zon<strong>de</strong>rlinge bestemming ! Huiskapelaan volgens <strong>de</strong><br />
anglicaansche eeredienst , niet genoeg volkomen protestantsch<br />
om van <strong>de</strong>rgelijke waardigheid niets te willen weten , ie<strong>de</strong>r<br />
hoofd van een huisgezin in dien kleinen kring <strong>de</strong> pligten en<br />
<strong>de</strong> regten van bei<strong>de</strong> koning en priester opleggen<strong>de</strong> en toekennen<strong>de</strong><br />
, en toch even weinig meer zoo roomsch-katholijk om<br />
<strong>de</strong>n gewij<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r kerke door het coelibaat bniten of boven<br />
maatschappij en gezin te plaatsen , hen intusschen in <strong>de</strong> biecht<br />
het bewind over aller gemoed waarborgen<strong>de</strong>! Huiskapelaan<br />
zon<strong>de</strong>r graauwe Karen, zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> groote on<strong>de</strong>rvinding met <strong>de</strong>ze<br />
gepaard of er ten minste door <strong>de</strong> menigte bij on<strong>de</strong>rsteld, —<br />
ernst , ja , die op eerbied aanspraak maakte , maar zich dien<br />
zel<strong>de</strong>n betuigen zag, in eenen tijd , die <strong>de</strong>n geestelijken vergun<strong>de</strong><br />
lang te tafelen , stout to drinken , drok te jagen , —
GEORGE CRABBE. 49<br />
arme George! Een weel<strong>de</strong>rige disch, waarvan het genot hem<br />
waarschijnlijk meer dan werd opgewogen , werd vergald door<br />
hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>rlei pligtplegingen, hem van kindsbeen of vreemd —<br />
een vonkelen<strong>de</strong>n beker, dien hij maar zel<strong>de</strong>n meer ophief se<strong>de</strong>rt<br />
hij in zijne donkerste dagen op Aldborongh , eene wipe en te<br />
vergeefs bij <strong>de</strong>zen vertroosting had gezocht en welligt door zijn<br />
gedicht Dronken8chap er boete <strong>voor</strong> gedaan , — <strong>de</strong> jagt , dat<br />
hartstogtelijke, echt engelsche geneugt, — ge ziet, wij zou<strong>de</strong>n<br />
hem gunnen wat zijn tijd meebragt , — helaas ! alle zin <strong>voor</strong><br />
wat dat spel schil<strong>de</strong>rachtigs of stouts heeft , scheen hem ontzegd.<br />
Belvoir-Castle, <strong>de</strong> biograaf getuigt bet, moge toen misschien<br />
nog maar <strong>de</strong> schemering hebben doen zien van <strong>de</strong> pracht ,<br />
u in onze dagen nit zijne zalen toeschitterend , wat paar<strong>de</strong>n ,<br />
vlugge jachtpaar<strong>de</strong>n , wat hon<strong>de</strong>n betrof, , zocht het kasteel<br />
vruchteloos zijn weerga. Crabbe, wij lezen het, Crabbe be-<br />
.<br />
proef<strong>de</strong> me<strong>de</strong> aan dat vermaak <strong>de</strong>el te nemen : Crabbe doste zich<br />
uit „in fluweelen buis en ver<strong>de</strong>r jagers toebehooren ," maar hem<br />
faal<strong>de</strong> „juistheid van blik en vastheid van hand ," en eenmaal<br />
me<strong>de</strong> uitgetogen, had <strong>voor</strong> hem „<strong>de</strong> stervenskreet van <strong>de</strong>n eer-<br />
„sten hags dien hij doo<strong>de</strong>n zag , zooveel van bet weeklagen eens<br />
„wichts ,” dat hij <strong>de</strong>n drom <strong>de</strong>n rug toekeer<strong>de</strong> — vraag niet<br />
of hij vaak me<strong>de</strong> ren<strong>de</strong> mu reintjen in te halen. Welligt was<br />
eene wan<strong>de</strong>ling door het woud of langs <strong>de</strong> wei<strong>de</strong>, meent ge, in<br />
staat hem scha<strong>de</strong>loos te stellen <strong>voor</strong> het gemis van gaven <strong>voor</strong><br />
het weispel , <strong>voor</strong> het gebrek zich niet te kunnen verlustigen<br />
in dubbele tafelweel<strong>de</strong>? Helaas ! wij weten vast, dat zijn harte<br />
niet aan natuurschoon hing , dat het trotsche noch het tee<strong>de</strong>re<br />
van geboomte en gebloemte op hem een eigenlijk bezielen<strong>de</strong>n<br />
invloed uitoefen<strong>de</strong>; wat kon <strong>de</strong> vallei van Belvoir <strong>voor</strong> hem<br />
verrukkends hebben? Hoor <strong>de</strong>n biograaf zelven, eer gij onze<br />
<strong>voor</strong>stelling van overdrijving beschuldigt : „Hoe vaak ," getuigt<br />
<strong>de</strong> zoon van zajnen va<strong>de</strong>r, , „hoe vaak plagt hij op te halen<br />
Studien en Sehetsen III 4
50 GEORGE CRABBE.<br />
„van <strong>de</strong> verkwikking, van het vermaak door hem gesmaakt ,<br />
„wanneer hij het overdreven-statelijke, of overdadig-gastvrije<br />
„in het bosch ontvlo<strong>de</strong>n, langs afgelegen pa<strong>de</strong>n torren ving en<br />
„muggen en vlin<strong>de</strong>rs, of zich met <strong>de</strong> kruidkun<strong>de</strong> onledig hield<br />
„en allerlei mossen bijeenzamel<strong>de</strong>." Wat wij u bid<strong>de</strong>n mogen<br />
zie er niet zuur om ; ten eerste elk zijn smaak , en ten twee<strong>de</strong> ,<br />
het geeft gelegenheid onverwachts <strong>de</strong>n laatst en sterkst spreken<strong>de</strong>n<br />
toets te geven aan dat verdrietelijke huiskapelaanschap.<br />
„Want," gaat <strong>de</strong> biograaf <strong>voor</strong>t , „<strong>de</strong>ze bezighe<strong>de</strong>n herriepen<br />
„die wan<strong>de</strong>lingen <strong>voor</strong> zijne verbeelding, waarop <strong>de</strong> lieve zijner<br />
„keuze hem plagt te vergezellen ; hij haakte naar <strong>de</strong>n tad,<br />
„waarin hij eene ne<strong>de</strong>rige leeraarswoning op het land <strong>de</strong> zijne<br />
„zou mogen noemen, ja , hij wenschte bijwijle zijne betrekking<br />
„<strong>voor</strong> een veel min<strong>de</strong>r aanzienlijke te mogen ruilen, en dat ver-<br />
„langen gaf hem versjens in, die hij veel later zich nog ver-<br />
„lustig<strong>de</strong> op to zeggen , al was hij <strong>de</strong> eerste om to verklaren,<br />
„dat zij niet tot zijne schitterendste behoor<strong>de</strong>n.”<br />
Het is er echter verre van, dat hierme<strong>de</strong> <strong>de</strong> omtrek van<br />
George Crabbe als huiskapelaan zou zijn voltooid, en wij, die<br />
niet hebben verzwegen wat zijne onvoldaanheid ook met die<br />
betrekking verklaart , vreezen niet, dat iemand ons to streng zal<br />
schil<strong>de</strong>ren , als wij ten slotte me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen wat ons min<strong>de</strong>r loffelijk<br />
schijnt , <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> ziekelijke zucht gevierd te wor<strong>de</strong>n , eene op<br />
zijn best scheeve beschouwing van wereld en menschen. Wij<br />
beginnen onze be<strong>de</strong>nkingen met <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n biograaf.<br />
„Welk eene vlugt zijne hoop had genomen ,” zegt <strong>de</strong>ze, „toen<br />
„hij dit keerpunt van zijn lot had bereikt, en welke vreeze die<br />
„zoete gewaarwording afwissel<strong>de</strong> , toen hij Belvoir in het ver-<br />
„schiet oprijzen zag , of welke <strong>de</strong> indrukken waren door <strong>de</strong> ont-<br />
„vangst aldaar op zijn gemoed gemaakt , zijn vragen die ik hem<br />
„nooit heb durven doen. Voorzeker, , het zou allerbelangrijkst<br />
„zijn geweest, zoo zijne opmerkingen over wat hem wee'rvoer,
GEORGE CRABBE. 51<br />
„toen dit nieuwe tooneel <strong>de</strong>s levens zich <strong>voor</strong> hem ontsloot , in<br />
„een an<strong>de</strong>r „Dagboek <strong>voor</strong> Mira" bewaard waren gebleven ;<br />
„maar iets <strong>de</strong>rgelijks is on<strong>de</strong>r zijne papieren niet gevon<strong>de</strong>n. Hij<br />
„seheen altijd <strong>voor</strong> mon<strong>de</strong>linge me<strong>de</strong><strong>de</strong>e]ingen over dit on<strong>de</strong>r-<br />
„warp terug te <strong>de</strong>inzen. De tallooze toespelingen over <strong>de</strong>n aard<br />
„<strong>de</strong>s verkeers van een letterkundigen on<strong>de</strong>rgeschikte” (afhangeling<br />
is een te hard woord) „in het huis eens grooten heers ,<br />
„welke in mijns va<strong>de</strong>rs schriften <strong>voor</strong>komen — <strong>voor</strong>al in zijne<br />
„vertelling <strong>de</strong> Beechermer getiteld — zijn e,chter volkomen vol-<br />
„doen<strong>de</strong> om ie<strong>de</strong>r die zijn gemoedsaard en zijne gevoelens<br />
„kent, te doen besluiten , dat er, ondanks <strong>de</strong> heuschheid en<br />
„vrien<strong>de</strong>lijkheid van <strong>de</strong>n hertog en <strong>de</strong> hertogin zelve, — die<br />
„zich, geloof ik , steeds .gelijk bleven, en van welke hij altijd<br />
„met dankbaarheid sprak — aan <strong>de</strong> betrekking , welke hij op<br />
„Belvoir bekleed<strong>de</strong>, vele verdrietelijkhe<strong>de</strong>n waren verknocht ,<br />
„welke zijn gemoed aan eenige <strong>de</strong>r pijnlijkste aandoeningen van<br />
„gekrenkten trots prijs gaven , ooit door iemands pen beschre-<br />
„yen.” Er is <strong>voor</strong> ons, die met George Crabbe , ondanks het<br />
me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> belangstelling , welke hij ons inboezem<strong>de</strong> , in<br />
zijne ontwikkeling weinig op hebben, iets uittartends in dat<br />
beroep op een brok autobiographie. Gretig grijpt <strong>de</strong> hand naar<br />
het boeksken, dat ons in die bla<strong>de</strong>n het bewijs zal leveren , hoe<br />
hij <strong>de</strong>rtig jaren later <strong>de</strong>ze vaag van zijn leven beschouw<strong>de</strong> ,<br />
welke indrukken hij ten prooi was eer hij worstel<strong>de</strong> en overwon<br />
! Eon oogenblik verbeeldt gij u in <strong>de</strong> historie van <strong>de</strong>n<br />
held <strong>de</strong>r vertelling <strong>de</strong> zijne geheel te zullen hooren, want <strong>de</strong><br />
Beechermeling , zoo als het vers juister had moeten heeten ,<br />
legt <strong>voor</strong> onze oogen <strong>de</strong>n ganschen weg af, welke hem van<br />
<strong>de</strong> wieg tot het graf voert ; maar die waan duurt slechts eene<br />
korte wijle , en zie hier waarom.<br />
De vertelling begint , zoo als bij weinig vinding te verwachten<br />
viel , met het begin : er was eens een baljuw van zekere
52 GEORGE CRABBE.<br />
burgt of burgt, zoo ge wilt, die, tot regtsgeleer<strong>de</strong> opgeleid ,<br />
vrouw en kin<strong>de</strong>ren fatsoenlijk on<strong>de</strong>rhield; wij had<strong>de</strong>n <strong>voor</strong><br />
kin<strong>de</strong>ren zonen moeten schrijven ; <strong>de</strong> dichter is, ondanks zijne<br />
kortheid , zeer kenschetsend in die kleine trekken ; twee versregels<br />
hebben dien ganschen toestand getrouw en geheel weôrgegeven.<br />
Onze baljuw, , het wordt tijd ons bij <strong>voor</strong>keur met dozen<br />
bezig te hou<strong>de</strong>n, spiegel<strong>de</strong> zich zacht, want hij spiegel<strong>de</strong> zich<br />
aan an<strong>de</strong>ren; al zijne zonen wiessen, <strong>de</strong>ze in dit en gene in<br />
dat bedrijf op ; allen wisten vroeg hoe zoet het is wat te verdienen.<br />
Een enkele echter, , John, <strong>de</strong> jongste , die <strong>de</strong> vlugste,<br />
<strong>de</strong> vernuftigste was , leg<strong>de</strong> <strong>voor</strong> al wat goed gaf slechts weinig<br />
lust aan <strong>de</strong>n dag. Hij was een zwak en ziekelijk kind geweest<br />
, en had daarom zijne vroegste jeugd op het land doorgebragt<br />
, bij ou<strong>de</strong>rwetsohe huislie<strong>de</strong>n, die er een bijzon<strong>de</strong>r<br />
behagen in schepten <strong>de</strong> wan<strong>de</strong>n hunner woning met allerlei<br />
<strong>voor</strong>stellingen, aan balla<strong>de</strong>n ontleend, op te sieren. Het is<br />
geen won<strong>de</strong>r, dat <strong>de</strong>ze, bij zulk eene liefhebberij, ook eene<br />
gansche verzameling volkslie<strong>de</strong>kens, spookvertellingen , enz. ,<br />
nahiel<strong>de</strong>n, vol van allerlei minneleed en moord, gruwelen<br />
en geestverschljningen , het vreemdsoortig voedsel, 't geen<br />
Een grage geest zoo oor<strong>de</strong>elloos verslindt.<br />
John, het behoeft geen betoog, behoort tot <strong>de</strong>ze ; maar zoo<br />
wij het Crabbe ten goe<strong>de</strong> hou<strong>de</strong>n, dat hij in <strong>de</strong>ze waarheid<br />
en dichting <strong>de</strong> dra<strong>de</strong>n an<strong>de</strong>rs schikte , dan het lot die leg<strong>de</strong>,<br />
we moeten hem op <strong>de</strong> vingers zien of hij er geen vreem<strong>de</strong><br />
tusschen vlecht, en ons daardoor in een omzien een geheel an<strong>de</strong>r<br />
patroon geeft: wel vlug , maar niet valsch ! Helaas ! het is<br />
al geschied ; het jongsken , om <strong>de</strong>n wille <strong>de</strong>r frissche lucht<br />
buiten besteed , dacht ge bij die goe<strong>de</strong> huislien eene forsche<br />
ontwikkeling gewaarborgd ; „uit hoogmoed werd hij <strong>de</strong>n dorps-<br />
„kin<strong>de</strong>ren vreemd gehou<strong>de</strong>n,” ]ascht Crabbe er tusschen, en
GEORGE CRABBE. 53<br />
neemt van uwe twee<strong>de</strong> be<strong>de</strong>nking , dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> <strong>de</strong>untjes niet<br />
enkel doen droomen , dat <strong>de</strong> da<strong>de</strong>n er in daveren , niet eens<br />
notitie. John wend maar mijmeraar ; „hij greep een pen en<br />
„dichtte op zijn beurt." Hoe? vraagt ge , en wij mogen u in<br />
gemoe<strong>de</strong> antwoor<strong>de</strong>n: met zoo overdreven verbeelding, dat <strong>de</strong><br />
da<strong>de</strong>n zijner dolen<strong>de</strong> hel<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n rid<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>r romances niets<br />
toegaven; zij versloegen half een Leger en joegen <strong>de</strong> overige<br />
helft op <strong>de</strong> vlugt ; zij zwierven, hunne schoonen zoeken<strong>de</strong>, of<br />
aan <strong>de</strong> zij<strong>de</strong> van <strong>de</strong>ze, eiland bij eiland over, <strong>de</strong> gansche wereld<br />
door, „en schoon nog vrij van harte," heet het „schiep<br />
„geen bedwelmd brein zich ooit wil<strong>de</strong>r droomen van :<br />
Wat lief<strong>de</strong>s wel en lief<strong>de</strong>s wee moest zijn,<br />
't Verheemlend laehjen en versmadingspijn !"<br />
Ons jongsken is haast een jonkman gewor<strong>de</strong>n , maar gelijkt<br />
<strong>de</strong>ze tot nog toe slechts weinig op een gei<strong>de</strong>aliseer<strong>de</strong>n George,<br />
wees gerust, <strong>de</strong> overeenkomst zal straks sterker aan het licht<br />
komen. Deze waren <strong>de</strong> vruchten, lezen we, van zijn dichterlijk<br />
streven , en — al zijn er <strong>de</strong>rtig jaren se<strong>de</strong>rt verloopen , <strong>de</strong><br />
dwaasheid is er bij Crabbe nog niet uit, — er volgt op, onkruid<br />
, ja , maar blijk van een wakkeren bo<strong>de</strong>m , — weeken ,<br />
zou het ware woord zijn geweest. Zingen was zijn lust, zingen<br />
zou zijn Leven wezen; vrij liet hij <strong>de</strong> verbeelding hare vleugelen<br />
uitslaan , en verbaas<strong>de</strong> zich over, vermeid<strong>de</strong> zich in hare<br />
vlugt. Hij koester<strong>de</strong> hooge gedachten van dichterlijke verdienste,<br />
bier gaat John in <strong>de</strong> schaduw, om <strong>de</strong>n navolger van Pope<br />
plaats te maken , — hij had veel met <strong>de</strong>n vast tot een heelen<br />
hoop aangewassen stapel zijner verzen op, daar hebben we<br />
George in eigen persoon. Er valt <strong>de</strong>r waarheid <strong>de</strong>zer teekening<br />
geene verdienste te ontzeggen, maar of <strong>de</strong> dichter zijne dwaze<br />
ingenomenheid met vroegere <strong>voor</strong>tbrengselen to boven is, wie,<br />
die het beslissen durft, wie die niet het tegen<strong>de</strong>el vreest ,
54 GEORGE ORA BRE.<br />
als <strong>de</strong> papieren schat een ports, zegt Crabbe, verborgen, —<br />
zoo als een gierigaard het zijn geld doet, — een oogenblik<br />
later, als had hij zich in <strong>de</strong> vergelijking vergist, niet slechts<br />
aan eenen vriend getoond, maar door John zelven, „door glo-<br />
„riezucht geprikkeld ,” in een tijdschrift geplaatst wordt ! Het<br />
zegt weinig, dat <strong>de</strong> Sonnetten on<strong>de</strong>r een verdichten naam het<br />
licht zien ; naauwelijks wor<strong>de</strong>n zij bewon<strong>de</strong>rd , of <strong>de</strong> baljuw<br />
weet maar te gaauw wie het is, die on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n pseudonym<br />
Marcue alom wordt gevierd. Hoe het ons streelt, waar we zoo<br />
donkere schaduw reeds zien en <strong>voor</strong> nog doffer schaduwen<br />
vreezen, op eene enkele lichtzij<strong>de</strong> opmerkzaam te mogen maken :<br />
George's va<strong>de</strong>r is in <strong>de</strong>n baljuw met eene billijkheid geteekend,<br />
die ons inneemt. „Die jongen," zegt <strong>de</strong> man, „<strong>de</strong>ugt<br />
„noch <strong>voor</strong> han<strong>de</strong>l, noch <strong>voor</strong> landbouw ; ook past hij <strong>voor</strong><br />
„regtsgeleer<strong>de</strong> noch geneeskundige.<br />
hebb' vernuft, maar leef eens van vernuft I"<br />
„flat hij stu<strong>de</strong>re!" het beduidt bij <strong>de</strong>n baljuw even als bij<br />
onze burgerlui: „dat hij domino wor<strong>de</strong>!" en John, zegt <strong>de</strong><br />
vertelling, wordt wat wij candidaat zou<strong>de</strong>n noemen, wordt<br />
het met eere, maar geeft er, , nog niet geor<strong>de</strong>nd, <strong>de</strong> muzen<br />
even weinig om op, als George zelf het <strong>de</strong>ed : hij is George<br />
van top tot teen, in zijn droomen van dichterlijke faam. Niet<br />
slechts zal <strong>de</strong> wereld weergalmen van zijn lof, maar bij vermaardheid<br />
zal zich vermogen voegen, en of John , schoon maar<br />
poeet , nu ook profeet ware geweest in zijn <strong>voor</strong>gevoel, hij zal<br />
verlieven op eene schoone van a<strong>de</strong>llijken huize , en zij zich gelukkig<br />
achten, in het lot van haren dichter te <strong>de</strong>elen. Of <strong>de</strong><br />
profetie echter van beter gehalte zal bhjken dart het tot nog<br />
toe <strong>voor</strong> ons met <strong>de</strong> poezij het geval was? wij zullen uw geduld<br />
op geen te lange proef stellen , maar hebben hier van een<br />
greep te gewagen , die getuigt dat Crabbe gevoel<strong>de</strong> , hoe zeer hij
GEORGE CRABBE.<br />
het slechts zijn gelukkig gesternte had dank te weten, dat hij<br />
<strong>de</strong> grooten <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong> van aangezigt tot aangezigt zag ; hoe, in<br />
eene waarschijnlijke vertelling, zelfs een genie als zijn John<br />
er iets <strong>voor</strong> doen moest om <strong>de</strong> kans te hebben, in hunnen<br />
kring te wor<strong>de</strong>n opgenomen. George bad geen zweem van John<br />
in <strong>de</strong> liefhebberij van <strong>de</strong>n laatste <strong>voor</strong> <strong>de</strong> poezij door Percy<br />
bewaard ; John krijgt eensklaps eene overeenkomst met George<br />
in <strong>de</strong>n slag van <strong>de</strong>zen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> satire; of waarheid en dichting<br />
niet evenveel , bij <strong>de</strong>rgelijke karakterteekening, lij<strong>de</strong>n , moogt<br />
ge intusschen zelven heslissen. Ons brengt <strong>de</strong> halsbreken<strong>de</strong><br />
sprong een heel eind ver<strong>de</strong>r, want als <strong>de</strong> vriend van <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n<br />
sir Godfrey Ball en <strong>de</strong> zoon van graaf Fitzdonnel <strong>voor</strong> <strong>de</strong> burgt<br />
van onzen baljuw orn <strong>de</strong> plaats in het Parlement wedijveren ,<br />
geeft <strong>de</strong> laatste niet <strong>de</strong>n gunsteling <strong>de</strong>s rid<strong>de</strong>rs , die ons niet<br />
genoemd wordt, maar <strong>de</strong>n telg van bet grafelijk huis, lord<br />
Fre<strong>de</strong>rick Darner, zijne stem, en helpt John <strong>de</strong>zen een handje<br />
door een hekeldicht op zijnen tegenstan<strong>de</strong>r. Crabbe, bet is<br />
bekend , koos in het staatkundige geen partij ; wij kennen er,<br />
die beweren, dat hij daartoe to wijs was, maar wij wenschten<br />
dat in zijn dichtstuk ten minste een wen k gegeven ware, hoe<br />
zeer hij het afkeur<strong>de</strong> , dat John „zoo koel wist te beleedigen , zoo<br />
„bits to verongelijken ;" — een ze<strong>de</strong>ndichter had uit ze<strong>de</strong>lijke<br />
overtuiging zulke vergrijpen niet ten goe<strong>de</strong> moeten }lou<strong>de</strong>n. John<br />
trekt er opmerkzaamheid door, John wordt er <strong>voor</strong> geprezen.<br />
o Lof van Lords! zoo zalven<strong>de</strong> en zoo zoet!<br />
Lord Fre<strong>de</strong>rick Darner, die zijn doel heeft bereikt , die tot<br />
vertegenwoordiger <strong>de</strong>s yolks is verkozen , bewijst John zijne<br />
dankbaarheid door hem uit te noodigen tot een bezoek op zijn<br />
landgoed. De trots <strong>de</strong>s va<strong>de</strong>rs moge er zich door gevleid gevoelen<br />
, hij vreest <strong>de</strong> gevolgen van het verkeer in zoo aanzienlijken<br />
huize <strong>voor</strong> zijnen opgewon<strong>de</strong>n zoon, maar staat ten leste toch het<br />
55
56 GEORGE CRABBE.<br />
verzoek toe. De vermaning, John <strong>voor</strong> zijn vertrek op het harte<br />
gedrukt, heeft niets bijzon<strong>de</strong>r treffends : „ge zult er allerlei ge-<br />
„riefelijkhe<strong>de</strong>n leeren smaken , ge zult er weel<strong>de</strong> zien ; maar zal<br />
„het u niet te zwaar vallen, later ten onzent teruggekeerd, het<br />
nkleine kamertjen en <strong>de</strong>n dagelijkschen disch weer <strong>voor</strong> lief<br />
„te nemen ?” — er is, men ziet het, geenerlei diepte in <strong>de</strong><br />
bezwaren van <strong>de</strong>n baljuw. De figuur, door John gemaakt bij<br />
het binnentre<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r halle, is daarentegen meesterlijk geteekend;<br />
jammer slechts dat <strong>de</strong> schets <strong>voor</strong> ons, onwillekeurig,<br />
naar eene bijten<strong>de</strong> satire van <strong>de</strong>n autobiograaf zweemt. John<br />
zette <strong>de</strong>n voet op het landgoed, John zou <strong>de</strong>n drempel <strong>de</strong>r<br />
heerlijke huizinge overschrij<strong>de</strong>n ; waarom wil<strong>de</strong> het hem niet<br />
gelukken, die te gelijk waardige en rustige houding aan te<br />
nemen, welke hij op zijn vertrekjen (<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Spiegel misschien)<br />
zoo vaak had bestu<strong>de</strong>erd? Hoe ligt was het hem daar gevallen<br />
, in eenzaamheid neergezeten, zich to verbeel<strong>de</strong>n , dat hij<br />
er gezellig en gemakkelijk koutte, vrij van alle verlegenheid ,<br />
alle vrees. „Welk een rang eenig man ter wereld moge beklee-<br />
„<strong>de</strong>n , wat is hij meer dan een man?” dat woord had toen<br />
volstaan om hem op zijn gemak te doen zijn , maar thans, maar<br />
thans! Hij was in een <strong>de</strong>ftig vertrek gelaten, min statelijk dan<br />
schitterend gestoffeerd, en daarom te dieper indruk maken<strong>de</strong>:<br />
„<strong>de</strong>ze kamer is toch maar eene kamer, wat zou mijne ziel zich<br />
„door mijne oogen laten overrompelen ? op mannelijke kloekheid<br />
„komt het aan, ik weet wat talenten ik bezit , en hoe men<br />
„die waar<strong>de</strong>ert!" Arme John ! zoo fluister<strong>de</strong>, zegt <strong>de</strong> dichter,<br />
zijne re<strong>de</strong>, en toch ging het zijne krachten te boven, met <strong>de</strong>r<br />
daad blijken van die kloekheid to geven; toen hij zijn Lordschap<br />
en <strong>de</strong> lady van <strong>de</strong>ze zag binnentre<strong>de</strong>n, boog ontzag<br />
hem ne<strong>de</strong>r, ,<br />
En trots zijn liedren en zijn lauwerkroon ,<br />
De dichter voel<strong>de</strong> zich <strong>de</strong>s baljuws zoon.
GEORGE CRABBE. 57<br />
Er steekt niets verbazends in, zou<strong>de</strong>n wij er tusschen willen<br />
vlechten — want waarop mogt <strong>de</strong> borst zich eigenlijk te<br />
goed doen ? op het bewustzijn dat hem een hoogey, een heiliger<br />
aandrift blaakte, dan <strong>de</strong>ze gunstelingen van geboorte en goud<br />
begrepen? — daarvan is geen sprake ! — op het vervaardigen<br />
Tan een bun<strong>de</strong>l verzen, wier verdienste nergens gestaafd, niet<br />
Bens aangegeven is ! Maar waartoe zou<strong>de</strong>n wij toelichten , wat<br />
toch reeds in <strong>de</strong> oogen springt ? Wij spoe<strong>de</strong>n ons tot <strong>de</strong> krenkingen<br />
, die <strong>de</strong> klagt <strong>de</strong>s dichters over het gedrag <strong>de</strong>r grooten<br />
moeten staven. „Men zette zich aan <strong>de</strong>n disch ," zoo gaat <strong>de</strong><br />
vertelling <strong>voor</strong>t, en in weinige uren werd John zijn zwakke<br />
zenuwen meester, en had hij <strong>de</strong> heerschappij over zijne gaven<br />
hernomen. Gevierd en gerust — het eerste schijnt wel <strong>de</strong> sine<br />
qua non van het laatste — waag<strong>de</strong> hij het, van tijd tot tijd door<br />
eene opmerking dapper het ijs te breken; eer <strong>de</strong> avond inviel,<br />
was hij er zeker van, dat hij wel leeren zou met lords te praten.<br />
Welk een gewigt een geest als die van John en zijn dichter ook<br />
aan Bien <strong>voor</strong>uitgang in dat verkeer mogten hechten, ons verheugt<br />
het, dat eene verrassen<strong>de</strong> verschijning opdaagt, al wordt<br />
zij in onze vertelling, wier overgangen meest uit hoe en maar<br />
en dus bestaan , met <strong>de</strong>n ook niet veel beloven<strong>de</strong>n aanhef nu<br />
binnengeleid. „Nu werd <strong>de</strong> zuster van zijn beschermer gezien ,"<br />
heet het ; zou <strong>de</strong> zanger het zelf gevoeld hebben? <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />
regel is wat warmer : „een liefelijk schepsel, majestueus van<br />
„houding," ach , neen ! hij heeft meer oogen <strong>voor</strong> John dan<br />
<strong>voor</strong> lady Emma. Een innemend glimlachjen luistert haar gelaat<br />
op, terwijI ze <strong>de</strong>n jongen dichter vrien<strong>de</strong>lijk prijst; welk<br />
eene openhartigheid in die blikken; wat al oplettendhe<strong>de</strong>n jegens<br />
<strong>de</strong>n gast haars broe<strong>de</strong>rs, — <strong>de</strong> borst bezwijkt in <strong>de</strong> bekoring.<br />
In<strong>de</strong>rdaad , ' het is een toovertooneel; want al bezweert <strong>de</strong><br />
dichter zijnen held wakker te wor<strong>de</strong>n en <strong>de</strong>r waarheid het oor<br />
te leenen; al verwijt hij hem niet ten onregte, maar wel wat
58 GEORGE CRABBE.<br />
bar, dat hij , zoo hij zich door zoo weinig in zwijm laat wiegen ,<br />
in<strong>de</strong>rdaad van zijn zinnen is, John antwoordt , dat er niets ver-<br />
won<strong>de</strong>rlijks in zou schuilen.<br />
Als hier verdienst verdienste hul<strong>de</strong> <strong>de</strong>ed<br />
En aan genie geboorte werd besteed.<br />
Het is meer gezien , had John er mogen bijvoegen; nieuw<br />
zou het niet geweest zijn, maar toch natuurlijker dan <strong>de</strong><br />
beschrbving welke volgt, en waarin lady Emma <strong>de</strong> akeligste<br />
coquette wordt, ooit, tot afschrik van alle geestdriftige genien ,<br />
door een vijand <strong>de</strong>r vrouwen geschil<strong>de</strong>rd. „Terwijl ge dus zit te<br />
„droomen," klinkt het John toe, „wordt <strong>de</strong> schoonheid <strong>de</strong> lief<strong>de</strong><br />
„gewaar" in <strong>de</strong> trilling uwer stem, schijnt er ons bikevoegcl<br />
te moeten wor<strong>de</strong>n ; ziet zij hartstogt in uwe oogen , en zich<br />
verlustigen<strong>de</strong> in dat vermaak , uit ij<strong>de</strong>lheid overwinningen<br />
najagen<strong>de</strong> , zoekt zij genot , welk wee het u moge kosten, lof toezwaaijen<strong>de</strong><br />
om u te verne<strong>de</strong>ren en in verwarring te brengen,<br />
glimlagchen<strong>de</strong> om u gevangen te nemen , vleijen<strong>de</strong> opdat uwe<br />
won<strong>de</strong> vlijmen zou. Als wij van geene Mira wisten , we zou<strong>de</strong>n<br />
meenen , dat wij hier eene huiveringwekken<strong>de</strong> herinnering<br />
ter prooi waren ; maar niets geeft ons regt te vermoe<strong>de</strong>n, dat<br />
George in getrouwheid geen mo<strong>de</strong>l aller minnaars zou zijn<br />
geweest. Het is maar eene mislukte fantasie , doch die met eene<br />
<strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>looze overdrijving wordt <strong>voor</strong>tgezet. „Waarom heeft<br />
„zij u verzekerd , John ! dat tot in <strong>de</strong>n laagsten kring toe een<br />
„verheven gemoed eene verhevene lotsbestemming waarborgt ?<br />
„waarom uw koenen geest tot glorie geprikkeld ?" Vreeselijk<br />
antwoord : „opdat ge zoudt durven en lij<strong>de</strong>n , opstijgen en<br />
„vallen. Schoonhe<strong>de</strong>n zijn dwingelan<strong>de</strong>ssen , <strong>de</strong> angstkreten<br />
„barer slagtoffers does hare bekoorlijkhe<strong>de</strong>n te lui<strong>de</strong>r toe-<br />
„juichen, en hare grootste glorie is bet wee dat zij te weeg<br />
„brengen.” Die arme John ! wel heeft hij te kwa<strong>de</strong>r ure <strong>de</strong>n
GEORGE CRABBE. 59<br />
voet in dat kasteel gezet , want al gevoelt hij, ondanks ztjne<br />
lief<strong>de</strong> , iets van dit alles , in spijt van zijne re<strong>de</strong> hondt <strong>de</strong> hoop<br />
<strong>de</strong> bovenhand. Lady Emma's blikken beheerschen hem, geen<br />
gesprek geeft afleiding, geen boek rust : verloren in geneugt,<br />
over zijn lot verwon<strong>de</strong>rd , aan alle <strong>voor</strong>zigtigheid vreemd<br />
gewor<strong>de</strong>n , alien raad vergeten<strong>de</strong> ,<br />
In hoop of vrees , vervula van haar alleen!<br />
De herfst was nog niet <strong>voor</strong>bij, — het is alle natuurschil<strong>de</strong>ring<br />
, welke <strong>de</strong> schets afwisselt , — en menig gure dag zou<br />
Brandon-Hall nog aangrimmen, — George schijnt geen lief hebber<br />
te zijn geweest van het late britsche buitenleven — eer<br />
het gezin <strong>de</strong>s lords naar <strong>de</strong> stad terugkeer<strong>de</strong> ; doch wie ook<br />
die we<strong>de</strong>rkomst met geduld verbeid<strong>de</strong> , zijn va<strong>de</strong>r niet. Onzen<br />
baljuw was het ter ooren gekornen , hoe zijn zoon zijne dagen<br />
in weel<strong>de</strong> en vreug<strong>de</strong> doorbragt , en bekommering vervul<strong>de</strong><br />
's mans gemoed , bekommering <strong>voor</strong> allerlei gevaar, , het zal u<br />
blijken , behalve <strong>voor</strong> het dreigendste van al. Het is die onrust<br />
van <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n heer, , welke gelegenheid geeft een brief te<br />
berijimen , en les bij les <strong>de</strong>r vertelling in te lasschen , om strijd<br />
nuttig , nuttiger en nuttigst. Slechts vergunne men ons te<br />
gelooven, dat <strong>de</strong> indruk van <strong>de</strong>ze niet van zoo <strong>voor</strong>bijgaan<strong>de</strong>n<br />
aard zou wezen , als die maar te dikwijls blijkt , wanneer <strong>de</strong><br />
dichter, , ten gevolge van kunstiger schikking en juister karakterteekening<br />
, het <strong>de</strong>n lezer had durven overlaten , die zelven<br />
uit <strong>de</strong>n gang <strong>de</strong>r gebeurtenissen en <strong>de</strong> gelei<strong>de</strong>lijke ontwikkeling<br />
<strong>de</strong>r gemoedstoestan<strong>de</strong>n op te maken. Beter in beeld gebragt<br />
, zou het gevolg grooter zijn geweest , <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijkheid zou<br />
er niets bij hebben verloren, zoo het regt <strong>de</strong>r kunst ware ge-<br />
handhaafd. De opmerking moest hier gemaakt : al is zij hon<strong>de</strong>rdmalen<br />
ver<strong>de</strong>digd, <strong>de</strong> wet wordt er niet min<strong>de</strong>r we<strong>de</strong>r om geschon<strong>de</strong>n<br />
; — maar nu <strong>de</strong> blaam over onze lippen kwam, blijve
60 GEORGE CRABBE.<br />
ook <strong>de</strong> lof niet uit, die Crabbe toekomt : <strong>de</strong> brief bevat eenige<br />
<strong>de</strong>r beste brokken uit <strong>de</strong> vertelling ; hij was tot vertogenschrijver<br />
geboren. Hoor het aardig begin. „John ! ge zijt een genie;<br />
„ge maakt , geloof ik, aanspraak op vernuft, — maar hebt ge<br />
„gezond verstand ? Het laatste , jongen ! gelijkt het gond , dat,<br />
„<strong>de</strong> gansche wereld door, geldt wat het werkelijk waard is,<br />
„terwii.j1 men zich <strong>voor</strong> het eerste , als <strong>voor</strong> eenen wissel, verge-<br />
„noegen moet met <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> , welke <strong>de</strong> meening er aan hecht.”<br />
„Lie<strong>de</strong>n , om hun vernuft vermaard en ij<strong>de</strong>l op <strong>de</strong> gevaarlijke<br />
„gave, plegen , op wie men gewone menschen noemt, met ver-<br />
„achting neer te zien ; <strong>de</strong> talenten , welke ware wijsheid , om<br />
„die te ontwikkelen , zedig verbergen zou, geven zij in opge-<br />
„blazen opgewon<strong>de</strong>nheid aller blikken prijs; naauwelijks nog<br />
„dingers naar faam , laten zij zich eerbewijzen welgevallen ,<br />
„wier weigering hun voegen zou; <strong>de</strong> krans zoo in allerijl zaam-<br />
„geraapt, moet dra verwelken:<br />
„Het duurzaam lauwerloof wast in <strong>de</strong> sehailuw.<br />
„De genie is ijverzuchtig; men beweert dat er zijn , die, zoo<br />
„zij niet genoeg wor<strong>de</strong>n opgemerkt , <strong>de</strong>n norschen stomme spe-<br />
„len ; die hunne ijverzucht op begaafdhe<strong>de</strong>n van gebeel an<strong>de</strong>ren<br />
„aard niet kunnen verbergen ! Er zijn dichters geweest , die<br />
„van spijt wer<strong>de</strong>n verteerd om <strong>de</strong>n lof eener danseresse ge-<br />
„wijd ; <strong>de</strong> gevierdste zijner dagen verbleekte , toen men Rey-<br />
„nolds verheven noem<strong>de</strong> , en wat riep hij uit, toen men <strong>de</strong>n<br />
„glimlach van Rutland's hertoginne hemelsch prees ! wat an<strong>de</strong>rs<br />
„dan : „En niemand , die van mij notitie neemt!” Wat zijn<br />
„<strong>de</strong>zulken an<strong>de</strong>rs dan wespen, wespen met vergul<strong>de</strong> wiekjens,<br />
„hun <strong>de</strong>untjen gonzend , terwijl bun angel flikkert , on<strong>de</strong>r<br />
„vrien<strong>de</strong>n en vijan<strong>de</strong>n omzwieren<strong>de</strong> , even gereed om lof te<br />
„zingen , als om te hekelen.<br />
„Hoar naar mij , John ! gij hebt eene <strong>voor</strong>treffelijke inborst
GEORGE CRABBE. 61<br />
„— maar houd maat in uwen ijver <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ugd ; wees geen<br />
„Quixote, altijd in 't geweer om boozen en grooten schrik<br />
„aan te jagen ; indien zij er zich niet om bekreunen, is uw<br />
„aanval ij<strong>de</strong>l , en zoo zij het doen, zij zullen u weerstand biers;<br />
„zoo onbesuisd toeslaan<strong>de</strong> , kon het in een oogenblik met<br />
„gedaan zijn. Wacht u wel <strong>voor</strong> vermaningen ; laat <strong>de</strong> vicaris<br />
„<strong>de</strong>n aanzienlijken zijner gemeente <strong>de</strong> les lezen , hoe zij moeten<br />
„leven ; maar in u kome het nooit op, dat gij <strong>de</strong> on<strong>de</strong>ugen<strong>de</strong>n<br />
„en ij<strong>de</strong>len zoudt kunnen verbeteren."<br />
Wie bij het begin van <strong>de</strong>n brief in verzoeking geraakte: bravo,<br />
baljuw ! te roepen , hij weet , zoo verre gekomen, even weinig<br />
als wij, hoe hij het met <strong>de</strong> va<strong>de</strong>rlijke vermaning heeft. Was <strong>de</strong>ze<br />
<strong>de</strong> wereldwijsheid door George Crabbe op Belvoir-Castle geleerd<br />
en in beoefening gebragt , of is al dat gemeene in <strong>de</strong> oogen<br />
<strong>de</strong>r genie het onafschei<strong>de</strong>lijke, het eigenaardige misschien van<br />
gezond verstand ? Wij wenschten dat <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>ngisper dui<strong>de</strong>lijker<br />
ware geweest, want wordt straks Pope ter waarschuwing bijgebragt<br />
, — Pope, die waan<strong>de</strong>, dat hij er in slagen zou<strong>de</strong>, zich<br />
te doen vreezen door wie geen eerbied had<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> God, — ten<br />
slotte wordt die stoutheid nit geen an<strong>de</strong>ren hoof<strong>de</strong> afgekeurd ,<br />
dan <strong>de</strong>wijl <strong>de</strong> dichter er faam en rust bij inboette ! De brief<br />
draagt onloochenbare blijken van verwarring van toestand ,<br />
— <strong>de</strong> bezorg<strong>de</strong> va<strong>de</strong>r schijnt met zienersgave be<strong>de</strong>eld, om al<br />
<strong>de</strong> klippen , waarop zijn zoon stran<strong>de</strong>n kon, niet slechts te<br />
vermoe<strong>de</strong>n , maar te aanschouwen , — wanneer wij er getuige<br />
van waren gewor<strong>de</strong>n, hoe John's bootjen op die rotsen in<strong>de</strong>r<strong>de</strong>ad<br />
te bersten stiet , wij had<strong>de</strong>n hem in zijne worsteling misschien<br />
bewon<strong>de</strong>rd ; — wij zou<strong>de</strong>n hem zeker in zijnen on<strong>de</strong>rgang<br />
hebben beklaagd. Echter blijft er <strong>voor</strong> ons, dien het om<br />
eene schets van het lij<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> huizinge <strong>de</strong>s hertogs te doen<br />
is, niets en<strong>de</strong>rs over <strong>de</strong>n , nogmaals <strong>de</strong>n brief in te zien , die<br />
ons, volgens <strong>de</strong>n biograaf, waarschijnlijk in <strong>de</strong> lessen , waar-
62 GEORGE CRABBE.<br />
<strong>voor</strong> John zich had te wachten , het iced kond doet , dat<br />
George zich op <strong>de</strong>n hats heeft gehaald.<br />
„Streef niet te zeer naar gunst, schijn op uw gemak , en<br />
„wend liever <strong>voor</strong> dat alles u behaagt, dan dat gij er op uit<br />
„zoudt zijn to behagen: betoon <strong>de</strong>n lord oplettendhe<strong>de</strong>n , maar<br />
„dying u niet bij hem in; gij kunt zijn vriend niet zijn, wacht<br />
„er u <strong>voor</strong> zijn gunsteling te willen wezen; het is eene<br />
„hagchelijke betrekking, waarin ge u slechts ten koste van<br />
„allerlei inspanning geplaatst zoudt zien, om er nit te wor<strong>de</strong>n<br />
„gebonsd door een gril. Talenten als <strong>de</strong> uwe mogen toejuiehing<br />
„verwerven, an<strong>de</strong>re gaven zijn het waardoor men vertrouwen<br />
„en toegenegenheid wint. Zie om u heen , John, en het zal u<br />
„dra dui<strong>de</strong>lijk zijn, welk soort van man gij niet bestemd zijt<br />
„te wor<strong>de</strong>n. Wie an<strong>de</strong>rs zijn <strong>de</strong> ware gunstelingen <strong>de</strong>r groo-<br />
„ten dan zij, die al hunne opmerkzaamheid , al hunne gaven<br />
„veil hebben om <strong>de</strong> wijze van zien, en <strong>de</strong> wenschen van <strong>de</strong>ze<br />
„te leeren kennen en te bevredigen? Geen greep te ]aag ach-<br />
„ten<strong>de</strong> , om zich hunne gunst te verzekeren , duiken zij in het<br />
„diepste hunner harten , en slaan er <strong>de</strong> geheimste neigingen<br />
„gale; zijn die boos, het mid<strong>de</strong>l om <strong>de</strong>ze te bevredigen en over<br />
„het gemoed hunner meer<strong>de</strong>ren te heerschen is dra gevon<strong>de</strong>n ,<br />
„want on<strong>de</strong>ugd is zwakheid, en die listigen weten, dat hunne<br />
„magt toeneemt, hoe heviger <strong>de</strong> hartstogten zich gel<strong>de</strong>n doen.<br />
„Behooren hunne meer<strong>de</strong>ren echter tot <strong>de</strong> onverschilligen, tot<br />
„<strong>de</strong> tragen , dan mag hunne taak zwaar heeten; gemoe<strong>de</strong>ren van<br />
„dien aard willen altijd vermaakt wor<strong>de</strong>n, en het kost moeite ,<br />
„uitspanningen to be<strong>de</strong>nken , <strong>voor</strong> wie zich nooit inspannen<br />
„wil. Welk een werk , om te vertnaken , om in iets ter wereld<br />
„geneugten te doen scheppen , eerst het gemoed to prikkelen ,<br />
„met taai geduld <strong>de</strong>n dutter niet wakker te schud<strong>de</strong>n , maar<br />
„wakker te wrijven ; aller<strong>voor</strong>zigtigst beurtelings <strong>voor</strong> te gaan<br />
„en te volgen ; een wenk te geven en zijne werking of te wach-
GEORGE CRABBE. 63<br />
„ten ; toe te zien of <strong>de</strong> vonk het sluimerend vuur wil doen<br />
„ontvlammen , en telkens, telkens nieuwe geneugten en leven-<br />
„diger vermaken to be<strong>de</strong>nken om het afgestompte gevoel fris-<br />
„sche veerkracht te be<strong>de</strong>elen !”<br />
0 vernuften onzer dagen , die u met schrale bete en schraler<br />
beker vergenoegen moet, maar ten minste uwe vrijheid bewaren<br />
moogt , wat klaagt gij over veronachtzaming en vergetelheid<br />
, in vergelijking met uwe <strong>voor</strong>gangers tot zulk een jammer<br />
to dikwerf gedoemd ! Ons ten minste verbaast het niet<br />
langer, , dat in een tijd , die van zulke wezens weniel<strong>de</strong> , <strong>de</strong><br />
ze<strong>de</strong>ndichter zelf met eene mate mat, die <strong>voor</strong> <strong>de</strong> minsten onzer<br />
nog to klein zou<strong>de</strong> zijn ! Welk eene wereld , waarin waarschuwingen<br />
als <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> <strong>de</strong> vermaningen eens va<strong>de</strong>rs zijn:<br />
„John ! op <strong>de</strong>rgelijke treken moet gij u nooit toeleggen ,<br />
„maar u ook wel wachten twist te zoeken ; vermijdt <strong>de</strong>n dram,<br />
„die er van leeft. Er steekt gevaar in, eens an<strong>de</strong>rs misda<strong>de</strong>n te<br />
„weten ; er schuilt weinig wijsheid in, to doen blijken dat wij<br />
„beter zijn. „Om <strong>de</strong>n wille mijner verdienste ,” zegt gij, „be-<br />
„ „toont mijn lord zijne genegenheid.” Het zij zoo, maar<br />
„houd haar verborgen, totdat hij haar te <strong>voor</strong>schijn roepe. Geef<br />
„geree<strong>de</strong>lijk antwoord op ie<strong>de</strong>re vraag , maar hebt gij het gege-<br />
„ven , <strong>de</strong>ins terug , zwijg stil en wees uws va<strong>de</strong>rs zoon, want<br />
„zij, die aan uwe gaven twijfelen, zien met smaad op uw stoffen<br />
„neer ; maar zij , die u talent toekennen , zullen er u te regt<br />
„om haten. Sla <strong>de</strong> <strong>voor</strong>zigtigen ga<strong>de</strong> en leer van hen <strong>de</strong> groote<br />
„kunst , <strong>de</strong>n stomme te spelen ! Gij zijt <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>diger van <strong>de</strong><br />
„godsdienst , neem u wel in acht <strong>de</strong> zaak niet te scha<strong>de</strong>n,<br />
„wier belangen te bepleiten uw lust is, met wijn <strong>voor</strong> u en<br />
„vernuften om u heen , vertrouw niet op <strong>de</strong> sterkte van <strong>de</strong><br />
„verstan<strong>de</strong>lijke vermogens u toegekend; wat u overtuigend ,<br />
„zeker, , hel<strong>de</strong>r schijnt , zullen zij loochenen en u nittarten to<br />
„bewijzen , zegevieren<strong>de</strong> over <strong>de</strong> vervoering uwer jeugd , over
64 GEORGE CRABBE.<br />
„uwe smarte, zich schamen<strong>de</strong> dus <strong>de</strong> waarheid te moeten prijs<br />
„geven. Hoe dikwijls heb ik <strong>de</strong> hartstogtelijke , maar zwakke<br />
„en jonge ver<strong>de</strong>digers <strong>de</strong>s geloofs <strong>de</strong> prooi zien wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<br />
„twistzieke vernuften. Ge zijt niet zwak , John ! maar niet ge-<br />
„noeg Op uwe hoe<strong>de</strong> , waar list en hum ie<strong>de</strong>r woord opvangen<br />
„en verdraaijen. Er zal geschaterd wor<strong>de</strong>n, ten koste <strong>de</strong>r waar-<br />
„heid en ten koste uwer rust. Mogen ook <strong>de</strong> me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
,,dames tusschenbei<strong>de</strong> komen , hoe zal het u te moe<strong>de</strong> zijn bij<br />
„heur beklagend : „Die goe<strong>de</strong> jonge man !”"<br />
„Te <strong>voor</strong>zigtig , beste jongen ! kunt ge niet zijn, en wel u,<br />
„zoo gij er n van onthoudt in politiek <strong>de</strong> partij , door uwen<br />
„a<strong>de</strong>lijken beschermer gekozen , te ver<strong>de</strong>digen of <strong>voor</strong> te staan.<br />
„Wat hebben zijne loftuigingen om het lijf, , die geen an<strong>de</strong>r<br />
„gevoelen hebben mag , dan dat zijns grooten heers ? Leer u<br />
„bedwingen , leer het in ie<strong>de</strong>r opzigt. Wanneer in uw bjzijn<br />
„<strong>de</strong> vrouw <strong>de</strong>s huizes of hare schoone gasten muzijk maken ,<br />
„voegt het u niet haar spel of haar zang te verheffen. Als gij ,<br />
„ „god<strong>de</strong>lijk !” riept , er zou<strong>de</strong>n ooren om u zijn , die zich over<br />
„<strong>de</strong> driestheid verbaas<strong>de</strong>n , die huiveren zou<strong>de</strong>n bij <strong>de</strong> aanmati-<br />
„ging. De zang <strong>de</strong>r spheren ruischt niet <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zulken als wij :<br />
„gekweel en getril mogen <strong>de</strong> aanzienlijken doen wegsmelten,<br />
„wij moeten er ons doof <strong>voor</strong> hou<strong>de</strong>n. Welk eene aanmatiging<br />
„zou het zijn in u of uws gelijke , wanneer gij<br />
„'t Ontzag vergat en aan verrukking <strong>de</strong>edt!<br />
„Toon u aan <strong>de</strong>n disch tevre<strong>de</strong>n ; hoe hij zij , veroorloof u over<br />
„spijze noch wijn eenige opmerkingen ; of zou zwijgen u thet<br />
„voegen , die u op geen keuriger kennis kunt te goed doen, dan<br />
„het eenvoudig gezo<strong>de</strong>n en gebra<strong>de</strong>n van uws va<strong>de</strong>rs middag-<br />
„maal , dat bij wijlen niet eens bei<strong>de</strong> aanbood ? gij weet wel, dat<br />
„we ons uit zuinigheid soms met zeer weinig vergenoegen. Wijn<br />
„zaagt ge zel<strong>de</strong>n op mime tafel; zoudt gij u over bor<strong>de</strong>aux of
GEORGE CRABBE. 65<br />
„champagne een oor<strong>de</strong>el veroorloven ? Waar zou u die zijn aan-<br />
„gewaaid , bij mij , die slechts bij het dozijn opdoe, en, op<br />
„een glas zien<strong>de</strong>, <strong>de</strong> hoedanigheid naar <strong>de</strong> grootte van <strong>de</strong><br />
„fleseh beoor<strong>de</strong>el? Ie<strong>de</strong>re knecht in <strong>de</strong> zaal zou lagehen in<br />
„zijn vuistjen, zoo gij u vermat daarover mee te praten ; hoe<br />
„geschikt gij u ook gedragen moogt , zij zien u toch maar<br />
„<strong>voor</strong> een indringer aan, die een baantjen zoekt. Wees, wat<br />
„ik u bid<strong>de</strong>n mag, met dat ras vertrouwelijk noch vrij, noch<br />
„laat uw harte ooit iets met <strong>de</strong>ze hebben to doen. Neem u<br />
„<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n ganschen drom in acht , maar bovenal <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
„blon<strong>de</strong> bekoorlijkheid <strong>de</strong>r kamenier .”<br />
Bestevaer van een baljuw ! zoo uw jongen tot zoo verre las ,<br />
<strong>de</strong> uitvoerige besehrijving <strong>de</strong>r aanslagen van <strong>de</strong> Abigail hadt<br />
ge kunnen sparen; wat John u aandoe, die schan<strong>de</strong> niet. Hooger<br />
blijft zijn blik gerigt , — <strong>de</strong> uitdrukking is wel wat sterk, —<br />
dagen , weken lang vergenoegt het hem <strong>de</strong> kijkers bloo<strong>de</strong> naar<br />
lady Emma op te slaan, en bloo<strong>de</strong>r nog <strong>voor</strong> zich te then, als Naar<br />
glimlaehjen hem heeft gezaligd. De droom is zoet, maar als<br />
alle droomen heeft hij een ein<strong>de</strong>. Wanneer, — we waar<strong>de</strong>ren<br />
die proeve eener schets van <strong>de</strong>n herfst , — wanneer <strong>de</strong> mistige<br />
morgenstond van koel allengs koud is gewor<strong>de</strong>n ; wanneer <strong>de</strong><br />
dag krimpt en <strong>de</strong> roo<strong>de</strong> bla<strong>de</strong>ren losjens aan <strong>de</strong> kersenboomen<br />
hangen; als <strong>de</strong> dauw niet meer van het gras schijnt te wij ken;<br />
als <strong>de</strong> wou<strong>de</strong>n ruischen van <strong>de</strong>n storm en <strong>de</strong> vloe<strong>de</strong>n zwellen<br />
van <strong>de</strong>n regen ; zoodra alle groen verdwenen -is, uitgezon<strong>de</strong>rd<br />
het zwaarmoedige van Ain en <strong>de</strong>n, en <strong>de</strong>r natuur geen tooisel<br />
overblijft dan <strong>de</strong> donkere hulst met zijn roo<strong>de</strong> bezien en<br />
het bonte mos zich over het steengruis uitbrei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> , maakt het<br />
gezin zich gereed naar <strong>de</strong> stad te keeren en grijpt John moed<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n beslissen<strong>de</strong>n stap. Mood, zei<strong>de</strong>n we ; mag het moed<br />
heeten? Smeekend blikt hij Emma aan, een omzien maar, en<br />
weer slaat hij <strong>de</strong> oogen neer, maar in dat omzien heeft hij heel<br />
Stuthen en Sehetsen III 5
66 GEORGE CRABBE.<br />
zijne ellen<strong>de</strong> gepeild. „ Vermetele! ik beklaag u, neen, ik ver-<br />
„acht u !” <strong>de</strong> dichter leest nog veel meer in dien blik , uit vreeze ,<br />
gelooven wij , dat zijne lezers an<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> verguizing niet volkomen<br />
begrijpen zou<strong>de</strong>n, maar <strong>voor</strong> u, vertrouwen we, volstaan <strong>de</strong><br />
bliksemstralen. Hoe <strong>de</strong> arme John nog een lange wijle , in ie<strong>de</strong>r<br />
opzigt uitgestel<strong>de</strong> hoop, die het harte krenkt , ter prooi bleef,<br />
hoe hij zijne vermetelheid met een vroegen dood boette, welk<br />
een zee van jammer bescherming <strong>voor</strong> groote genien, neen, <strong>voor</strong><br />
dichters van wat min<strong>de</strong>ren rang, — het zou even weinig juist<br />
zijn, vreezen we, — <strong>voor</strong> vernuften van John's gehalte heeten<br />
mag , leze dat wie er lust toe gevoelt in <strong>de</strong> vertelling zelve, welke<br />
wij slechts opsloegen om te doer zien, of nit die waarheid en dichting<br />
ons <strong>de</strong> toestand van George Crabbe op Belvoir-Castle hel<strong>de</strong>r<br />
wil<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n. Er valt, wij weerspreken zijnen biograaf niet, er<br />
valt velerlei in te waar<strong>de</strong>ren; maar wat wij geloof<strong>de</strong>n het regt<br />
te hebben daarin te zoeken, het blijk , dat hij zijne hooge, zijne<br />
heilige roeping allengs beter begreep, dat het doel zijner dichterlijke<br />
gaven hem dui<strong>de</strong>lijker werd , wat dunkt u?<br />
Onzen lezers zelven het antwoord op die vraag overlaten<strong>de</strong> ,<br />
bepalen wij ons tot <strong>de</strong> verzekering, dat er bewijzen zijn bij te<br />
brengen, hoe weinig hij zijn dichtstuk : Het Dorpjen vergat;<br />
hoe allerijverigst hij er aan arbeid<strong>de</strong>. Wilt ge weten, welke <strong>de</strong><br />
genoegelijkste uren bleken, door hem op het kasteel doorgebragt?<br />
alit beleefdheid zou hij u verzekerd hebben, dat het die<br />
waren, waarin hij met <strong>de</strong>n hertog uitreed , en op een afgelegen<br />
plek in het bosch, in <strong>de</strong>n schemerschijn eener lange laan, met<br />
<strong>de</strong>zen over <strong>de</strong> letterkun<strong>de</strong> koutte, en Rutlands oor<strong>de</strong>el hoor<strong>de</strong><br />
over het tooneel van dien tijd, waarin hij belang begon te stellen<br />
; of op zijne beurt het gesprek <strong>de</strong>n toon gevend , Pope aan<br />
haal<strong>de</strong>, en het zou niet louter beleefdheid, het zou ook ten <strong>de</strong>ele<br />
waar zijn geweest. Die uren echter, welke bij geene an<strong>de</strong>re vielen<br />
to vergelij ken , zij kwamen slechts met <strong>de</strong> stilte van <strong>de</strong>n avond
GEORGE GRIBBE. 67<br />
of van <strong>de</strong>n nacht; met <strong>de</strong> hand op het harte, het waren oogenblikken<br />
van volkomen eenzaamheid , <strong>de</strong> wake waarin hij <strong>de</strong><br />
beste verzen uit zijn handschrift <strong>voor</strong> zich zelven op- en overzeg<strong>de</strong><br />
en zich verbeeld<strong>de</strong> hoe het publiek die genieten zou,<br />
waarin hij er nieuwe regelen bijvoeg<strong>de</strong> en die verbeter<strong>de</strong> ,<br />
gij zoudt gemeend hebben tot vervelens toe. George Crabbe<br />
dacht er an<strong>de</strong>rs over, en in dat opzigt had hij <strong>voor</strong>zeker gelijk,<br />
waarover hij ook nog langer in onzekerheid verkeeren<br />
uaogt , <strong>de</strong> aard van zijn talent was hem in die afzon<strong>de</strong>ring<br />
klaar gewor<strong>de</strong>n. Het schitteren<strong>de</strong> was zoo min zijne zaak als<br />
het sierlijke ; zoo hij verbeelding bezat , hare wieken droegen<br />
noeh verre , noch hoog; slag had hij slechts <strong>voor</strong> iets korts,<br />
dat tevens iets kernigs moest zijn, als het hem zou voldoen en op<br />
<strong>de</strong> menigte indruk maken; diehterlijk wil<strong>de</strong> hij zijn, maar te gelijk<br />
dui<strong>de</strong>lijk ; het was niet zeer zwaar op zijn standpunt, bij het<br />
on<strong>de</strong>rwerp <strong>voor</strong>al door hem gekozen. Voort en over schreef hij,<br />
en nog eens over, wren, nachten lang; ein<strong>de</strong>lijk, ein<strong>de</strong>lijk was<br />
het af! Hoe verlangen naar Lon<strong>de</strong>n hem verteer<strong>de</strong>; daar alleen<br />
viel <strong>de</strong> proef te nemen. of hij was geslaagd; daar was zijn geest<br />
in gedachte; wie voer<strong>de</strong> 'or hem werkelijk heen?<br />
Op welk een har<strong>de</strong>n toets het lot zijn geduld ook stel<strong>de</strong>, gij zult<br />
gelukkiger zijn; had hij tot <strong>de</strong>n laatsten herfst te waehten, wij<br />
nemen hem in <strong>de</strong>n zomer van 1782 me<strong>de</strong> , en verplaatsen ons<br />
niet in eene beken<strong>de</strong> woning in Lon<strong>de</strong>n zelf, maar op een buiten<br />
, in <strong>de</strong> buurt <strong>de</strong>r hoofdstad , op Richmond-Hill, bij sir Joshua<br />
Reynolds. Wij willen u getuige doen zijn eener ontmoeting aan<br />
<strong>de</strong>n disch van <strong>de</strong>zen, welke een <strong>voor</strong>treffelijk biographist onzer<br />
dagen niet bene<strong>de</strong>n zich heeft geacht, uitvoerig te beschrijven ;<br />
wat tracht gij ons over to halen, terwijl <strong>de</strong> kunstenaar van lit&<br />
is, een blik in zip' schil<strong>de</strong>rkamer to werpen, dat vorstelijk verblijf,<br />
, waarin zoo velerlei weel<strong>de</strong> <strong>de</strong>n zitter eene hooge gedachtc<br />
inboezem<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n man , die zich verledig<strong>de</strong> hem to vereeuwi-
68 GEORGE CRABBE.<br />
gen , waarin <strong>de</strong> meester door hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>rlei mid<strong>de</strong>len <strong>voor</strong> zijne<br />
studien werd gestemd ? Het is <strong>de</strong>n bedien<strong>de</strong>n niet vergund iemand<br />
binnen te laten als <strong>de</strong> heer <strong>de</strong>s huizes afwezig is; sir Joshua zou<br />
er een bordjen <strong>voor</strong> hebben doen hangen : „<strong>de</strong> toegang is<br />
„verbo<strong>de</strong>n ," zoo hij zijne knechts omkoopbaar had geacht; om<br />
„verbo<strong>de</strong>n toegang" te laten sehil<strong>de</strong>ren, daeht hij te juist. Hoe,<br />
gij hebt er een sovereign, gij hebt er het zelfverwijt eener<br />
onkieschheid , eener onze<strong>de</strong>lijkheid <strong>voor</strong> over, en sluipt toch<br />
binnen ! <strong>de</strong> goelijke man zou grimmig zien zoo hij het wist; hij<br />
gelooft, dat, eens op <strong>de</strong>rgelijke wijze toegelaten, <strong>de</strong> nijd zijne<br />
verwen heeft vervalscht. Daar<strong>voor</strong> is ten minste met ons gees<br />
gevaar; gij staart op <strong>de</strong>n ezel slechts dat doek aan, <strong>voor</strong> Catharine<br />
van Rusland bestemd ; hoe , welk on<strong>de</strong>rwerp is er nu op<br />
omgetrokken, het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> of het vier<strong>de</strong>, wat schemert ons nit <strong>de</strong><br />
doodsverf te gemoet '? Sir Joshua is, als alle groote schil<strong>de</strong>rs<br />
zou<strong>de</strong>n wij hebben gezegd, zoo wij ooit onze hollandsche kon<strong>de</strong>n<br />
vergeten , sir Joshua is hoveling van nature : er moet eene<br />
hul<strong>de</strong> schuilen in bet sujet door hem <strong>voor</strong> <strong>de</strong> beheerscheresse<br />
aller Russen gekozen; wat stelt dit <strong>voor</strong>? Zijne laatste gedachte<br />
was koningin Elizabeth te schil<strong>de</strong>ren , het kamp te Tilbury<br />
bezoeken<strong>de</strong> , in <strong>de</strong> dagen toen Engeland door Spanje met een<br />
inval werd bedreigd ; <strong>de</strong> eene groote vrouw zou <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re hebben<br />
begroet; maar dat is uitgewischt ; spotters hebben van <strong>de</strong> Virgin-<br />
Queen gerept ; indien er eens eene tegenstelling in werd gezien!<br />
Voor <strong>de</strong> fiere gestalte <strong>de</strong>r beroem<strong>de</strong> Bess is een jongsken op<br />
het doek gebragt ; een kind , maar dat meer kracht verraadt dan<br />
eenig man ooit aan <strong>de</strong>n dag zal leggen ; een kind, dat met slangen<br />
worstelt, dat die overwint, <strong>de</strong> jeugd van Hercules! 0 vleijend<br />
penseel, hetwelk <strong>de</strong> zwarighe<strong>de</strong>n afschaduwt, verknocht aan<br />
hare pogingen, om haar ruw yolk to beschaven, om zijne wil<strong>de</strong><br />
togten to brei<strong>de</strong>len en te verstik ken ; dat tevens <strong>voor</strong>spelt hoe zij<br />
in <strong>de</strong> worsteling met <strong>de</strong>ze <strong>de</strong> zege weg zal dragen ; dat eene
GEORGE CRABBE. 69<br />
toekomst aankondigt , waarop <strong>de</strong> vorstinne trotsch mag zijn!<br />
On<strong>de</strong>ugen<strong>de</strong> indringer ! hebt ge toch <strong>de</strong>n wil van <strong>de</strong> reis gehad ,<br />
we zullen genadiger zijn dan gij het verdien<strong>de</strong>t; we zullen u<br />
<strong>de</strong>n togt door het woelige Lon<strong>de</strong>n sparen; we halen het geriefelijk<br />
rijtuig van dien kunstenaar in , wiens talent volstaat, out<br />
hem op welken voet hij verkieze te doen leven, tot drie malen<br />
toe heeft hij <strong>de</strong>n prijs, door hem <strong>voor</strong> een portret geèischt , verhoogd<br />
; het is of er te meer zitters komen , hoe meer guinjes<br />
het host. Haar staat het schil<strong>de</strong>rachtig tweespan stil <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
villa, die een loffelijk getuigenis aflegt van <strong>de</strong>n smaak <strong>de</strong>s eigenaars:<br />
daar staat het, slechts door sterke hand in zijne vaart<br />
bedwongen , onvermoeid , ongeduldig , maar toch stil. Hoe henschelijk<br />
weert sir Joshua <strong>de</strong>n arm <strong>de</strong>s knechts af, die hem bij<br />
het uitstappen steunen wil ; alleen wie hem omringen schijnen<br />
er nog hengenis van te hebben, dat hij in dit <strong>voor</strong>jaar een ligten<br />
aanval van beroerte gevoel<strong>de</strong> ; hij zelf vindt zich volkomen<br />
hersteld. En in<strong>de</strong>rdaad, <strong>de</strong> bleekte, die overbleef, is op dit oogenblik<br />
geweken, dank <strong>de</strong>r zachte beweging, <strong>de</strong>r mil<strong>de</strong> morgenlucht<br />
, <strong>de</strong>r zoete zomerzonnestralen. Al zijn we mid<strong>de</strong>n in Jrtnij ,<br />
al heeft hij, zoolang <strong>de</strong> zittingen van het Parlement dares,<br />
overvloed van zitters , een enkelen dag buiten te zijn is hem<br />
behoefte; zou hij zich die weel<strong>de</strong> niet wet en to versehaffen?<br />
Laat er om morren wie wil , slechts sir Joshua weet, hoe goed<br />
het hem doet , bijwijle die schitteren<strong>de</strong> wereld om hem heen af<br />
to wisselen met <strong>de</strong> rust van dit liefelijk landschap; hoe hij er<br />
zich in vermeidt, die galerij van allerlei hartstogten moe<strong>de</strong>, hem<br />
door <strong>de</strong> aangezigten van hooggeborenen en hooggeplaatsten om<br />
strijd aangebo<strong>de</strong>n , haar moe<strong>de</strong>, onuitsprekehjk moe, eens verrast<br />
te wor<strong>de</strong>n door <strong>•</strong> eon gelaat, dat gulgaauw lacht. Welk een<br />
genet, in vrije uren als <strong>de</strong>ze die vrolijklieid ga<strong>de</strong> to slaan, Lou<strong>de</strong>n<br />
zoo vreemd , kin<strong>de</strong>ren spelen<strong>de</strong> in <strong>de</strong>n schoot <strong>de</strong>r natunr,<br />
rozen in <strong>de</strong>n knop. Onlangs beeft, hem een aardbezi gnmeisje ver-
70 GEORGE CRABBE.<br />
rukt; het kind bood hem geurige, in het veld gewassene eerste-<br />
Engel' <strong>de</strong>s zomers aan, — met hoeveel grooter belangstelling<br />
beschouw<strong>de</strong> hij die in geenerlei broeikast gekweekte dochter <strong>de</strong>s<br />
yolks, flan hare in <strong>de</strong> vrije lucht ontloken <strong>voor</strong>tbrengselen <strong>de</strong>s<br />
velds, — opgernimd ondanks hare armoe! De kunstwereld waar-<br />
<strong>de</strong>ert het doek waarop hij haar weergaf, maar verbaast er zich<br />
over, dat hij er zich niet me<strong>de</strong> vergenoeg<strong>de</strong> <strong>de</strong> halve haveloosheid<br />
, waarin zij <strong>voor</strong> hem stond , in wat men bevallige wanor<strong>de</strong><br />
gelieft to noemen om te scheppen; dat hij haar een tulband om<br />
<strong>de</strong> frissche slapen woncl , en Borst en schou<strong>de</strong>rs met strikken<br />
opsier<strong>de</strong>. Gissing bij gissing wordt geopperd en bestre<strong>de</strong>n, alsof<br />
zijn uitstapjen in ons va<strong>de</strong>rland niet <strong>de</strong> waarschijnlijkste ter<br />
hand gaf; hij heeft gezien hoe grillig Rembrand stoffeer<strong>de</strong>, en<br />
niet ten onregte bet geniale dier grillen bewon<strong>de</strong>rd. Er schuilt<br />
een spel — maar wij hou<strong>de</strong>n eene alleenspraak: om uw onbescheid<br />
van straks goed to maker, zijt ge hoffelijk het rijtuig<br />
gena<strong>de</strong>rd, of het u vergund mogt zijn <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> dames, welke sir<br />
Joshua op zijn uitstapjen vergezel<strong>de</strong>n , <strong>de</strong> hand te Bien. En<br />
toch komt gij to laat; <strong>de</strong> man van jaren, (lie zich <strong>de</strong> vier<strong>de</strong><br />
plaats achter <strong>de</strong> vurige rossen be<strong>de</strong>eld zag , is u <strong>voor</strong>. „Wie<br />
„zijn ze?" fluistert ge, en wat <strong>de</strong> eene betreft, uwe nieuwsgie-<br />
righeid valt ligt te bevredigen , zij beet miss Palmer ; zij is<br />
een <strong>de</strong>r nichtjens van <strong>de</strong>n gelukkigen oudvrijer; onzen kunst°.<br />
naar , die beurtelings eene zuster of een nichtjen heeft om zijne<br />
woning al dat geriefelijke, gezellige, genoegelijke to verzekeren<br />
, door <strong>de</strong>r schepping meesterstuk in ie<strong>de</strong>ren kring om<br />
zich heen verspreid. „En <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re?" Zoo zij eens <strong>de</strong> benij<strong>de</strong>nswaardige<br />
ware, wier blanke en zachte hand <strong>de</strong> dichtkunst<br />
dier dagen <strong>de</strong>n tooverstaf <strong>de</strong>s romans heeft toe yertrouwd ?<br />
„Hoe?" houdt ge naauwelijks in ; maar, schoon hare oogen<br />
geestdrift noch gloed verra<strong>de</strong>n, schoon er bijwijle geen schalkte,<br />
maar spotzucht in tintelt , alledaagsch is zij niet!
GEORGE CRABBE. 71<br />
„Alledaagsch is zij niet ," herhaalt ge, en het is ons als<br />
voeg<strong>de</strong>t gij er bij : schrale aanbeveling <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jeugdige<br />
erfgename <strong>de</strong>s frowns van grooter gebied dan eenig koning- of<br />
keizerrijk ! „Alledaagsch is zij niet ," hooren wij nog eens op <strong>de</strong>n<br />
toon <strong>de</strong>r verbazing, en stemmen bet u toe, dat het luttel zegt<br />
<strong>voor</strong> haar, die <strong>de</strong> slanke vingeren durft uitstrekken naar <strong>de</strong>n<br />
schepter in Groot-Brittanje bij beurte gezwaaid door een viertal<br />
vernuften , <strong>de</strong>r wereld lief, <strong>de</strong>wijl ze haar het <strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>el<br />
leer<strong>de</strong>n overwinnen , tegen <strong>de</strong>n smijdigsten vorm <strong>de</strong>r poezij<br />
gekoesterd , <strong>de</strong>wijl ze <strong>voor</strong> oud en jong en <strong>voor</strong> arm en rijk in<br />
<strong>de</strong>n roman eene onuitputtelijke bron van geneugt <strong>de</strong><strong>de</strong>n ontspringen<br />
! Alledaagsch is zij niet, wat wilt ge, zoo <strong>de</strong> waarheid<br />
haar geen hoogeren lof gunt? wanneer wij haar vergelijken<br />
met <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> eerste groote me<strong>de</strong>dingers naar <strong>de</strong>n lauwer<br />
dier dichtsoort — met <strong>de</strong>n snuggeren, wereldwijzen uitgever,<br />
die een halve eeuw boeken verkocht , eer het hem inviel <strong>de</strong><br />
ze<strong>de</strong>n zijns yolks to verbeteren door zijne Pamela, die ons <strong>de</strong>n<br />
ze<strong>de</strong>meester zelven zoo zon<strong>de</strong>rling doet <strong>voor</strong>komen , maar <strong>de</strong>s<br />
ondanks later <strong>de</strong> schepper van Clarisse Ilarlome werd, en met<br />
<strong>de</strong>n even levenslustigen als rid<strong>de</strong>rlijken afstammeling nit het<br />
huis <strong>de</strong>r Habsburgs, die ten grave daal<strong>de</strong>, eer hij voile vijftig<br />
jaren tel<strong>de</strong>, doch lang genoeg had geleefd, daar hij ons in<br />
Toga Jones een meesterstuk naliet , dat langer duren zal dan<br />
het paleis van het Escuriaal en Oostenrijks keizerlijke a<strong>de</strong>laar,<br />
— <strong>de</strong> lofspraak is Gibbon's. 0, het lijdt geen twijfel, dat, zoo<br />
zij <strong>de</strong> tijdgenoote van die bei<strong>de</strong>n was geweest, Richardson en<br />
Fielding, die ge, hopen wij, hebt herkend, ie<strong>de</strong>r van <strong>de</strong>ze barer<br />
op zijne wijze zou hebben gevierd; <strong>de</strong> eerste zou haar tal van<br />
briefjens hebben geschreven , vol lof en vol lessen; <strong>de</strong> laatste zou<br />
haar hoffelijk hebben bejegend, of hij haar minnaar ware, <strong>de</strong>wijl<br />
zij <strong>de</strong> droeve <strong>de</strong>rtig over was; maar... <strong>de</strong> onverbid<strong>de</strong>lijke kritiek<br />
weet van geen plooijen: alledaagsch was zij niet. Frances Bur-
72 GEORGE CRABBE.<br />
ney, , want <strong>de</strong>ze was dien dag <strong>de</strong> Bast van sir Joshua Reynolds,<br />
<strong>de</strong>ze was <strong>de</strong> romanciere die wb u hebben <strong>voor</strong> to stellen ,<br />
— Frances Burney mag geese aanspraak makes in eenen a<strong>de</strong>m<br />
te wor<strong>de</strong>n genoemd met <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> groote meesters u vlugtig<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest herroepen , mag het even weinig doen met <strong>de</strong><br />
twee, vergun ons te zeggen, latere, want min<strong>de</strong>re zou onregtvaardig<br />
zijn, die gij in gedachte tegenover hen plaatst , Tobias<br />
Smollet en Laurence Sterne. Twee lustrums nog , en het zal<br />
eene eeuw gele<strong>de</strong>n zijn, dat <strong>de</strong> aar<strong>de</strong> in haren moe<strong>de</strong>rschoot<br />
het overblijfsel van <strong>de</strong>n een als van <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>r ontving , dat<br />
bei<strong>de</strong> ruste von<strong>de</strong>n , <strong>de</strong> kloeke Schot , Wiens schelmsche glimlach<br />
zoo vaak zijne moe<strong>de</strong>r verrukte, en die toch zoo zwaarmoedig<br />
in <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> omdool<strong>de</strong> en stierf ; <strong>de</strong> schrale Ier, ,<br />
die zijn gevoel ten speelbal gaf aan zijnen geest, en verre van<br />
vrouw en kind in <strong>de</strong> armen eener pleegznster verscheid<strong>de</strong>, —<br />
twintig hares zijn nog niet verstreken, se<strong>de</strong>rt Frances Burney<br />
begraven werd , wie <strong>de</strong>r drie is vast vergeten , wie <strong>de</strong>r drie<br />
leeft nog , niet alleen op <strong>de</strong> lippen <strong>de</strong>r letterkundigen , neon,<br />
ook <strong>voor</strong>al in het hoofd, in het harte <strong>de</strong>s yolks? Als <strong>de</strong> lunne<br />
draad van York's wel wat aprilachtig leven gerekt ware gewor<strong>de</strong>n<br />
tot <strong>de</strong> Pern2aking van Smel fungus in het licht verscheen,<br />
een traan van <strong>de</strong>n scbrijver van Tristram Shandy op <strong>de</strong> bla<strong>de</strong>n<br />
van Humphrey ()linter gevallen , had <strong>de</strong> veete tusschen bei<strong>de</strong><br />
verzoend; het nageslacht waar<strong>de</strong>ert, ondanks al zijne yerschei<strong>de</strong>nheid<br />
, bei<strong>de</strong>r humor, maar wie onzer , die in zijne jeugd<br />
Evelina of <strong>de</strong> gesehie<strong>de</strong>ni8 eener Engelscl,e juffer las , leost die<br />
nog over, of stemt , zoo lib het doet, niet in met bet vonnis,<br />
dat Frances Burney een <strong>de</strong>r eerste novellisten was, die eene<br />
verlagen<strong>de</strong> populariteit yerwierven , door schimp en smaad<br />
nit to stooten over <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>n en gebraiken van dien burgerlijken<br />
kring, waarin hunne wa<strong>de</strong>rs en hunne moe<strong>de</strong>rs, als zij<br />
zelven wor<strong>de</strong>n geboren en opgevoed?
GEORGE CRABBE. 73<br />
0 tijdgenooten ! wat zegt uw oor<strong>de</strong>el !<br />
Evelina, of <strong>de</strong> gesebie<strong>de</strong>nis hoe eerie jonfie jufvronlv <strong>de</strong>r wereld<br />
werd inyjeleid, zoo heette het boek in het oorspronkelijke, was<br />
uitgegeven zon<strong>de</strong>r naam van auteur ; Frances Burney wenschte,<br />
als zij niet slagen mogt, er door nietnand <strong>voor</strong> te wor<strong>de</strong>n<br />
aangezien; Fanny wil<strong>de</strong>, ook als zij lezers vond, Been blaanwkous<br />
wezen. Vergeefsche <strong>voor</strong>zigtigheid, vruchteloos pogen hare<br />
bestemming to ontgaan. Evelina verscheen in het licht en<br />
werd toegejuicht, toegejuicht boven mate; viel het van haar<br />
te vergen dat zij zwjgen zon , dat zij het haren bloedverwanten,<br />
dat zij het haren va<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>al zou verhelen , dat zij<br />
<strong>de</strong>n stouten stap had gewaagd een boek to schrijven, een boek,<br />
dat alter bewon<strong>de</strong>ring wegdroeg ? De goe<strong>de</strong>, gelukkige Dr. Burney<br />
was in <strong>de</strong> wolken; hij won er bij <strong>de</strong> wereld een aanzien<br />
door, dat zijn leven lang les geven in <strong>de</strong> muzijk hem niet had<br />
verworven ; zijne proeve eener Geschie<strong>de</strong>nis van <strong>de</strong> Toonkunst<br />
mogt hem <strong>de</strong>n doctorstitel hebben bezorgd, <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r schrijfster<br />
van Evelina to zijn, dat was eerst eene aanbeveling. Wie<br />
die het niet prees ? Henry Crisp, zijn trouwe vriend, een nitstekend<br />
treurspelgenie van dien tijd, kon bet Fanny haast niet<br />
ten goe<strong>de</strong> hou<strong>de</strong>n , dat zij had nagelaten hem te raadplegen ;<br />
Samuel Johnson, die bijwijle bij doctor Burney thee dronk ,<br />
en wien Frances vroeger naauwelijks een woord had durven<br />
toespreken, „tenzij ze hem een negentien<strong>de</strong> of twintigste kopje<br />
„aanbood ," hij verklaar<strong>de</strong> dat Richardson niet op zijn gemak<br />
zou zijn geweest, als hij <strong>de</strong> uitgave van dat boek had beleefd.<br />
En kleine Fanny zelve? Wie durft or haar hard over vallen,<br />
zoo zij er zich een beetjen op liet <strong>voor</strong>staan, zij die zoo lang<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> domste harer zusteren was aangezien; zij , die on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>n staf harer stiefmoe<strong>de</strong>r had gezucht, die haar over het eeuwig<br />
schrijven zooveel verwijten <strong>de</strong>ed, tot zij alle vroegere opstellen<br />
verscheur<strong>de</strong>? Wel verre er van dat haar triomf zich binnen enge
74 GEORGE CRABBE.<br />
grenzen zou hebben beperkt, was het bock niet enkel in Lon<strong>de</strong>n,<br />
was het weldra op het land evenzeer aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> van<br />
<strong>de</strong>n dag, Mackenzie en Beckford, <strong>de</strong> romancier die haar <strong>voor</strong>afging<br />
en <strong>de</strong> romancier die haar volg<strong>de</strong>, zij wer<strong>de</strong>n meest en<br />
slechts door <strong>de</strong> letterkundigen gewaar<strong>de</strong>erd, Frances zag zich<br />
alom en door alien gehuldigd, het was vier jaren gele<strong>de</strong>n dat<br />
Evelina het licht zag en Evelina liep nog; <strong>de</strong> wereld verbeid<strong>de</strong><br />
met ongeduld haar twee<strong>de</strong> werk! sir Joshua Reynolds had beloofd<br />
haar met Burke in kennis te brengen; <strong>de</strong> gastheer had<br />
haar in vertrouwen me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld , dat <strong>de</strong>ze een ganschen nacht<br />
was opgebleven om haar roman uit te lezen. Die goe<strong>de</strong> Edmund<br />
! — maar <strong>voor</strong>al , die gelukkige Fanny !<br />
Macknight heeft er zich in verlustigd, een tafereel dier ontmooting<br />
te schil<strong>de</strong>ren; hem lachte <strong>de</strong> gedachte aan , Edmund<br />
Burke op te voeren , in <strong>de</strong>n korten zonneschijn <strong>de</strong>r zege van<br />
zijne partij, in <strong>de</strong> dagen van lord Rockingham's bewind, hem<br />
te doen zien, zegevierend op staatkundig gebied, hul<strong>de</strong>brengend<br />
op dat <strong>de</strong>r letteren. Wie lust heeft, sla het werk op, en zie<br />
wat wij overnemen; <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>nheid van doel <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> opstellen<br />
, zal het hem dui<strong>de</strong>lijk doen wor<strong>de</strong>n, waarom wij slechts<br />
ten <strong>de</strong>ele navolg<strong>de</strong>n , waarom wij veel wijzig<strong>de</strong>n en weer nog<br />
aanvul<strong>de</strong>n. Welk een arbeid , zegt men, louter om het genoegen<br />
to hebben oor<strong>de</strong>el te vellen ! Neen , om elk het zijne to laten<br />
en te geven <strong>•</strong> vrien<strong>de</strong>n !<br />
Sir Joshua, zegt 3/lack night, sir Joshua en zijne gasten<br />
keer<strong>de</strong>n, na eene wan<strong>de</strong>ling over zijn buiten , ill <strong>de</strong> huizinge<br />
weer — hij verklaar<strong>de</strong> aan miss Burney, hoezeer hij begon<br />
te vreezen , dat drokke bezighe<strong>de</strong>n Burke zou<strong>de</strong>n beletten te<br />
komen. Daar stond zij met Reynolds aan het venster <strong>de</strong>r zaal,<br />
tot ontvangst <strong>de</strong>r genoodig<strong>de</strong>n bestemd, het heerlijk uitzigt te<br />
bewon<strong>de</strong>ren, dat zich in <strong>de</strong> laagte aan hunne voeten verbreed<strong>de</strong> ,<br />
en open gingen <strong>de</strong> <strong>de</strong>uren aehter hen : een groot gezelsehap stoof
GEORGE CRABBE. 75<br />
onaangediend binnen , en na<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong>n gastheer met al <strong>de</strong><br />
gemeenzaamheid van vrien<strong>de</strong>n , die van een gul onthaal gewis<br />
zich volkomen to huis gevoel<strong>de</strong>n. Eene <strong>de</strong>r binuentre<strong>de</strong>n<strong>de</strong>n ,<br />
eene vrouw door sir Joshua da<strong>de</strong>lijk even eerbiedig als hartelijk<br />
begroet , herkent gij ; het is mevrouw Burke. Even rustig<br />
als innemend maakte Jane Mary da<strong>de</strong>lijk een gunstigen indruk<br />
op <strong>de</strong> schrijfster ; Fanny las in die zachte oogen een gevoel ,<br />
dat zij benijd<strong>de</strong>. Den jongen Richard Burke, hem had zij vroeger<br />
in <strong>de</strong> stall meermalen ontmoet ; hij dweepte met Evelina;<br />
wie verwon<strong>de</strong>rt er zich over, dat hij onafschei<strong>de</strong>lijk van haar<br />
was als hare schaduw ? Er was nog een heer me<strong>de</strong> binnengekomen<br />
, een klein dik manneke, dat blijkbaar moeite <strong>de</strong>ed, om zich<br />
keurig nit to drukken , en dat zich boog zoo goed het gaan<br />
wil<strong>de</strong>, then hij miss Burney werd <strong>voor</strong>gesteld als Mr. Gibbon.<br />
De on<strong>de</strong>ugen<strong>de</strong> schrijfster, , ze stel<strong>de</strong> hem in gedachte over<br />
tegen <strong>de</strong>n langen , schralen slungel , dien papa Johnson — hij<br />
stond daar in <strong>de</strong>n hock met haren va<strong>de</strong>r to grommen — haar<br />
straks als zijnen vriend had aanbevolen , <strong>de</strong>n eerwaar<strong>de</strong>n Mr.<br />
Crabbe. Hoe vernuftig zij was, <strong>de</strong>n ganschen omvang <strong>de</strong>r tegenstelling<br />
overzag zij zoo min, als zij al het onvergelijkbare van<br />
bei<strong>de</strong> vermoed<strong>de</strong>. Een spotziek glimlachjen speel<strong>de</strong> echter maar<br />
een oogenblik om hare lippen , want on<strong>de</strong>r nog eenige genoodig<strong>de</strong>n<br />
, die zich met miss Palmer bezig hid<strong>de</strong>n, werd zij <strong>de</strong>n man<br />
gewaar, die met mevrouw Burke was binnengekomen , die haar<br />
nog niet was <strong>voor</strong>gesteld, h ij moest het zijn ! Zoo e<strong>de</strong>l eene<br />
houding , zoo fier een <strong>voor</strong>komen , die blik , alien die hem<br />
na<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n door vrien<strong>de</strong>lijkheid en bezieling verrukkend , wien<br />
an<strong>de</strong>rs kon<strong>de</strong>n zij toebehooren dan <strong>de</strong>n onbeken<strong>de</strong> , dien zij<br />
zoozeer verlang<strong>de</strong> to zien , dan Edmund Burke ?<br />
Er bleef Been twijfel aan over, then hij Crabbe <strong>de</strong> hand<br />
drukte , of zij gemeenzame vrien<strong>de</strong>n waren , toes hij dien bij<br />
Jane Mary bragt , hem beknorren<strong>de</strong>; maar daar ging <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur
76 GEORGE CRABBE.<br />
weer open, en <strong>de</strong> hofmeester <strong>de</strong>s gastheers waarschuw<strong>de</strong> <strong>de</strong>zen,<br />
dat <strong>de</strong> disch gereed was. Hoe <strong>de</strong> man , dien zij your Burke hield,<br />
zich beijver<strong>de</strong> sir Joshua zijn arm aan te bie<strong>de</strong>n , bij het afgaan<br />
van <strong>de</strong>n trap die near <strong>de</strong> eetzaal leid<strong>de</strong>, — wat zou zij<br />
er niet <strong>voor</strong> hebben gegeven, zoo zij , in pleats van <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n ,<br />
die Gibbon hoffelijk tot haar rigtte, had kunnen verstaan wat<br />
Burke in <strong>de</strong>n hoorn <strong>de</strong>s kunstenaars fluister<strong>de</strong>? Ben oogenblik<br />
geduld en zij zon het weten.<br />
Reynolds had zich aan het bovenein<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n disch neergezet.<br />
„Miss Burney!" vroeg hij , „wilt ge naast mij pleats<br />
„nemen? Pan zal Mr. Burke aan uw an<strong>de</strong>re zij<strong>de</strong> zitten."<br />
„Keen, en !" viel <strong>de</strong> slanke, mooije, geleer<strong>de</strong>, scherpe<br />
miss Shipley , <strong>de</strong> dochter van <strong>de</strong>n bisschop van St. Asaph in,<br />
„dat mag ik niet toestaan. Mr. Burke moet naast mij zitten,<br />
„ik doe geen afstand van hem. Kom dan toch , Mr. Burke!<br />
„en zet n rnstig hij mij neer."<br />
Burke haastte zich, glimlagchen<strong>de</strong> aan het bevel te<br />
gehoorzamen. Reuschelijk merkte sir Joshua op<br />
„Ik stel<strong>de</strong> het slechts <strong>voor</strong>, om met Mr. Burke mijn pais to<br />
„maker: on<strong>de</strong>r het near binnengaan heeft hij niets gedaan dan<br />
„mij beknorren, dat ik hem niet ann. miss Burney had <strong>voor</strong>ge-<br />
„steld. Vergun mij ,” en <strong>de</strong> gastheer wend<strong>de</strong> zich tot Frances,<br />
„dat ik het dan nu doe. Mr. Burke — Miss Burney."<br />
Crabbe — we weten waarlijk niet waar hij geplaatst was —<br />
Crabbe vond dat bei<strong>de</strong>, half oprijzen<strong>de</strong> en rich buigen<strong>de</strong>, een<br />
vrij gek figuur maakten.<br />
„Ik heb mij bij sir Joshua er over beklaagd," zei Burke,<br />
„dat hij mij zoo geheel aan mijn eigen scherpzinnigheid over-<br />
„liet , die mij echter hier niet bedroog.”<br />
Miss Burney— wij wenschten dat Macknight gezegd had: miss<br />
Burney bloos<strong>de</strong>, — hij getuigt slechts: miss Burney was natuurlijk<br />
gestreeld, maar als altijd, ietwat schuw, en het groote woord
GEOIGt CRABBE. 77<br />
moet er nit, pimpelmeezig. Intusschen, hare ge<strong>de</strong>nkschriften zijn<br />
daar, ten bewijze, dat zij goed wist te luisteren. Al <strong>de</strong> lof, door<br />
Johnson aan Edmund Burke, als ongeevenaard spreker, ook in'<br />
het dagelijksch verkeer aan een vrien<strong>de</strong>ndisch , be<strong>de</strong>eld, worth<br />
bevestigd door <strong>de</strong> aanteekeningen , welke zij van dien middag<br />
bewaar<strong>de</strong>. Het, zegt weinig, dat hij hare verwachtingen overtrof;<br />
het zegt weer, dat hij <strong>voor</strong> het minst <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>loos gelukkig<br />
was in <strong>de</strong> keuze <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwerpen , door hem <strong>voor</strong> die gasten<br />
aangeroerd ; door hem , zon<strong>de</strong>r dat hij het weten kon , <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
nakomelingschap besproken. „Burke," zegt zijn biographist, „had<br />
„toen zijn toppunt bereikt , zoowel in gezondheid als in staat-<br />
„ kundige vermaardheid ; hij was schier in ie<strong>de</strong>ren zin geslaagd,<br />
„en toch ken niets heuscher wezen dan zijn toon, niets innemen-<br />
„<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> welwillendheid, die het zijn eenige wensch scheen te<br />
„zijn, lucht to geven en algemeen to doer wor<strong>de</strong>n. Nu eens<br />
„waag<strong>de</strong> hij eene openhartige bekentenis , welke alien, die<br />
„weten welk antagonismus er tussehen hem en Chatham heersch-<br />
„te , ligt kunnen waar<strong>de</strong>ren. Het karakter van <strong>de</strong>n grooten<br />
„graaf,” zei<strong>de</strong> hij , „was het eenig on<strong>de</strong>rwerp waarover hij<br />
„niet even rondborstig in het Huis <strong>de</strong>r Gemeenten sprak, als<br />
„aan zijne eigen tafel ; maar schoon hij er verre van was in<br />
„te stemmen met <strong>de</strong> geestdrift <strong>de</strong>s yolks <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n grooten<br />
„patriot, hij beproef<strong>de</strong> het niet hun geestdrift to keer to gaan.”<br />
Dan we<strong>de</strong>r zwaai<strong>de</strong> hij <strong>de</strong>n grootsten lof toe aan Chatham's<br />
lievelingszoon , <strong>de</strong>n jongen William Pitt, „niet slechts met <strong>de</strong><br />
„zeldzaamste begaafdhe<strong>de</strong>n be<strong>de</strong>eld , maar bovendien door <strong>de</strong><br />
„natuur begunstigd met een oor<strong>de</strong>el , dat an<strong>de</strong>ren slechts door<br />
„on<strong>de</strong>rvinding verkrijgen. Ofschoon oor<strong>de</strong>elsgave,” voeg<strong>de</strong> hij<br />
er bij , „in <strong>de</strong> jeugd niet zoo zeldzaam is als men gemeenlijk<br />
„gelooft , heb ik opgemerkt , dat zij, die haar niet vroeg be-<br />
„zitten , <strong>de</strong> hagehelijke kans loopen , haar laat to missen.”<br />
Als Johnson iets an<strong>de</strong>rs dan water had gedronken , hij zou
78 GEORGE C RABBE.<br />
<strong>de</strong>n beker hebben gevuld en geledigd , bij die hul<strong>de</strong> <strong>de</strong>n jongen<br />
tory door zijnen tegenstan<strong>de</strong>r gebragt. Of <strong>de</strong> opmerking<br />
over het oor<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> jeugd , <strong>de</strong>n geschiedschrijver van <strong>de</strong>n<br />
On<strong>de</strong>rgang van het Romeineeke l jk smaakte, wie, die het ons<br />
zeggen zal?<br />
Een oogenblik stilte , die afgebroken werd door eene me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling<br />
van miss Shipley: zij was er trotsch op, luttel dagen<br />
gele<strong>de</strong>n een brief van Dr. Franklin to hebben ontvangen. Burke's<br />
hoofd was even warm als zijn harte; hij greep gretig die<br />
gelegenheid aan, uit to wei<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> wetenschappelijke be-<br />
kwaamheid , staatkundige kennis en vrijzinnige gevoelens van<br />
<strong>de</strong>n amerikaanschen wijsgeer, , en maakte ten slotte <strong>de</strong> opmerking,<br />
hoe weinig <strong>de</strong> be<strong>voor</strong>regten zijn, die, als Franklin, alle<br />
zielsvermogens tot in zeer gevor<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n leeftijd in voile kracht<br />
behou<strong>de</strong>n. Om zich grijpen<strong>de</strong> op het gebied <strong>de</strong>r historie, schoot<br />
hem het karakter to binnen van dien beroem<strong>de</strong>n regent van<br />
Castilie , ,<strong>de</strong>n tachtigjarigen minister nit <strong>de</strong>n vroegsten tijd van<br />
Karel <strong>de</strong> Vijf<strong>de</strong>'s regering , van wien Robertson zoo onbewust<br />
sarcastiseh heeft opgemerkt , hoe van al <strong>de</strong> eerste ministers,<br />
in <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis vermeld , hij <strong>de</strong> eenige is geweest , die door<br />
zijne tijdgenooten als een heilige werd vereerd. Burke bleek<br />
even geestdriftig met Ximenes ingenomen , als weleer <strong>de</strong> Castilianen<br />
het waren. „Wat wilt ge meer ?" besloot hij , „<strong>voor</strong><br />
„mij grenst die man aan het volmaakte!"<br />
Er speel<strong>de</strong> iets ironisch om Gibbon's lippen, en hadt ge <strong>de</strong><br />
beweging zijner vlugge vingeren gevolgd, ge zoudt gezien hebben<br />
, dat zij op <strong>de</strong>n disch het woor<strong>de</strong>ke: Mooren , omtrokken;<br />
maar wie er aan dacht zich met' <strong>de</strong>n spreker to meter, niet hij.<br />
Het is geene opmerking intusschen van miss Burney, — louter<br />
gehoor <strong>voor</strong> Burke's tafereel van het leven <strong>de</strong>s kardinaals, was<br />
zij to moe<strong>de</strong> als leer<strong>de</strong> zij nu eerst wat luisteren heeten mogt.<br />
„Ik zag, ik hoor<strong>de</strong> Burke," zegt zij, „en zag en hoor<strong>de</strong> slechts
GEORGE CRABB E. 79<br />
„hem." Eensklaps echter, als ware hij overweldigd gewor<strong>de</strong>n<br />
door zijne eigene bewon<strong>de</strong>ring , hield <strong>de</strong> spreker op ; hij was<br />
veel te ernstig geweest <strong>voor</strong> het nageregt ; daar strekte hij<br />
<strong>de</strong> hand uit naar eene schaal met vruchten, en dien<strong>de</strong> er zich<br />
van. Het gesprek werd we<strong>de</strong>r algemeen; <strong>de</strong> gastheer <strong>de</strong>ed Dr.<br />
Burney zijn besten claret insehenken; Richard Burke tracb.tte<br />
van Crabbe te vernemen , of <strong>de</strong> hertog van Rutland veel <strong>voor</strong><br />
wedrennen over had ; miss Palmer koutte goelijk met <strong>de</strong>n<br />
grijzen Johnson : maar Edmund, die <strong>de</strong> oogen van Frances<br />
nog altijd op hem gevestigd zag, of zij verlang<strong>de</strong> dat hij<br />
<strong>voor</strong>t zou gaan , besloot opgeruimd:<br />
„Geene verbeelding, zelfs niet <strong>de</strong> verbeelding van miss Burney,<br />
zou in staat zijn geweest een zoo buitengewoon karakter<br />
„als dat van <strong>de</strong>n kardinaal Ximenes te be<strong>de</strong>nken ; ie<strong>de</strong>re ve<strong>de</strong>r,<br />
„zelfs <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r van miss Burney, zal te kort schieten mu het<br />
„regt te doen."<br />
Onze letterkun<strong>de</strong> is een Rustuur rijk , dat <strong>de</strong> bedreiging<br />
<strong>de</strong>s grooten mans beschaamt ; maar <strong>de</strong> geest , die dat tafereel<br />
ontwierp en uitvoer<strong>de</strong>, is ook met an<strong>de</strong>ren zin <strong>voor</strong> het verhevene<br />
be<strong>de</strong>eld dan <strong>de</strong> zoete Fanny.<br />
De maaltijd was afgeloopen ; men ging buiten zitten on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> lommer van het geboomte, of wan<strong>de</strong>l<strong>de</strong> naar <strong>de</strong> grot aan<br />
<strong>de</strong> overzij <strong>de</strong>r villa, en verlustig<strong>de</strong> zich in <strong>de</strong> kronkelingen<br />
van <strong>de</strong> Theems door het liefelijk landschap , of sloeg het verschiet<br />
ga door <strong>de</strong> neigen<strong>de</strong> zonne verguld. Lang echter Teed<br />
het niet, of <strong>de</strong> waran<strong>de</strong> <strong>de</strong>r woning zag <strong>de</strong>n drom van gasten<br />
we<strong>de</strong>r bijeen , en Burke , niet volkomen over zich zelven tevre<strong>de</strong>n<br />
, daar hij aan <strong>de</strong>n disch sehier alleen het gesprek had beheerscht<br />
, wil<strong>de</strong> dat Crabbe zijne beurt zou hebben. „G-eef ons<br />
„een fragment uit het Dorpjen, George!"<br />
Hon<strong>de</strong>rdmalen misschien zijt gij getuige geweest van <strong>de</strong>n<br />
strijd tusschen tweeerlei ij<strong>de</strong>lheid in hetzelf<strong>de</strong> gemoed; <strong>de</strong> ij<strong>de</strong>l-
80 GEORGE GRIBBE.<br />
heid die gaarne schitteren zou , <strong>de</strong> ij<strong>de</strong>lheid die vreest niet te<br />
Tanen slagen ; wij sparen u daarom George's verontschuldigingen.<br />
„Hij had het handschrift" naturirlijk „niet bij zich."<br />
„En daarom vroeg ik maar fragmenten."<br />
Burke bleek schier van <strong>de</strong>n gil<strong>de</strong>; er was geen ontkomen aan.<br />
Hit het hoofd zei Crabbe <strong>de</strong>n aanhef op :<br />
Het levee van <strong>de</strong>n landman, al d'ellend',<br />
Wear oud en jong in 't dorp zoo noo<strong>de</strong> aan went,<br />
Het loon van d'arbeid en wat overschiet<br />
Ale 't stramme lijf het zware werk verbiedt ,<br />
Der armen lij<strong>de</strong>n geeft mijn zing a weer;<br />
Vermag <strong>de</strong> <strong>de</strong>ernis van <strong>de</strong> Zangster meer?<br />
Het waren maar zes verzen, doch zij had<strong>de</strong>n volstaan om<br />
hem gehoor te verwerven ; van winnen kon nog geen sprake<br />
zijn. Er volg<strong>de</strong>n een <strong>de</strong>rtigtal regelen, welke hij niet verzwijgen<br />
mogt ; Johnson had in <strong>de</strong>ze, toes hem het handschrift ter<br />
beoor<strong>de</strong>eling was toevertrouwd gewor<strong>de</strong>n, zes verzen gewijzigd.<br />
Het bleef <strong>voor</strong> bei<strong>de</strong>r biographen bewaard over <strong>de</strong>ze dienst te<br />
kibbelen , <strong>de</strong> zaak verdient geen beter woord; Boswell meet <strong>de</strong><br />
bewezen hulp breed nit; Crabbe, <strong>de</strong> zoon, loochent haar niet,<br />
maar takelt of ; George erken<strong>de</strong> haar dankbaar , ook die <strong>voor</strong>dragen<strong>de</strong>.<br />
Welke waren het? zij schuilen in <strong>de</strong> groote woor<strong>de</strong>n ,<br />
in <strong>de</strong> namen <strong>de</strong>r oudheid ontleend , <strong>de</strong>r ver<strong>de</strong>diging van zijn<br />
on<strong>de</strong>rwerp ingelascht. Een pleit in dicht , <strong>voor</strong> <strong>de</strong> stoffe die <strong>de</strong><br />
zanger zich koos , verraadt zoo veel overleg , maar ook zoo<br />
weinig bezieling , dat wij er liever een vlugtig verslag van<br />
geven. Voorbij zijn <strong>de</strong> dagen, zoo begint hij, die <strong>de</strong>n velddichter<br />
<strong>de</strong>n grond zijner geboorte hoor<strong>de</strong>n prijzen; waar vindt ge langer<br />
her<strong>de</strong>rs, die in beurtzangen <strong>de</strong> sehoonheid van hun land of<br />
hunne liefste verheffen ? En echter spannen wij nog altijd<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze <strong>de</strong> tee<strong>de</strong>re snaren ; nog klagen in onze zangen <strong>de</strong><br />
Corydons , en her<strong>de</strong>rsknapen kweelen van het leed <strong>de</strong>r lief<strong>de</strong>.
GEORGE CRABBE. 81<br />
Het eenig wee, ach! nooit door hen gevoeld !<br />
Een zacht hoofdschud<strong>de</strong>n van sir Joshua ontging Burke bij<br />
dozen regel niet.<br />
Al moge het Tityrus, voer <strong>de</strong> dichter <strong>voor</strong>t, aan <strong>de</strong> oevers<br />
van <strong>de</strong>n Mincio, wi<strong>de</strong>r Caesar's gezegend bestuur te moe<strong>de</strong><br />
zijn geweest, of <strong>de</strong> gou<strong>de</strong>n eeuw we<strong>de</strong>r aanlichtte, geeft dit<br />
vervelen<strong>de</strong>n dichters het regt <strong>de</strong>n vleijen<strong>de</strong>n droom te rekken,<br />
werktuigelijke weergalmen van <strong>de</strong>n zang <strong>de</strong>r Mantuaansch.e<br />
zwaan ? Wie veroorlooft ons waarheid en natuur <strong>de</strong>n rug toe<br />
te keeren, urn <strong>de</strong>n weg in te slaan, waarop niet <strong>de</strong> verbeelding,<br />
waarop Virgilius ons leidt?<br />
Vindt het van Johnson niet vreemd , dat hij George geen<br />
dank zei<strong>de</strong> your het overnemen zijner geheele verbetering: hij<br />
was grooter hul<strong>de</strong> gewend, en hij had hem immers doen weten,<br />
dat zoo die regelen, met roo<strong>de</strong> inkt geschreven, hem niet gevielen,<br />
natte spons die weg kon wisschen.<br />
Helaas ! <strong>de</strong> muzen zinger van gelnickige landlie<strong>de</strong>n, — zoo<br />
wordt het pleidooi <strong>voor</strong>tgezet, — <strong>de</strong>wijl zij nooit hun Leven<br />
gasloegen, nooit hun Iced zagen ; maar onze boeren hebben<br />
geen schalmeijen meer, zij hijgen aehter <strong>de</strong>n ploeg; wie hunner<br />
heeft tijd urn lettergrepen te tellen en rijmen te be<strong>de</strong>nken<br />
? Waarheid is dien lie<strong>de</strong>ren vreemd , maar daarentegen, —<br />
<strong>de</strong> verweer<strong>de</strong>r wordt aanvaller — hoe gemakkelijk zijn ze to<br />
dichten ! Elk beginner droomt zich eon her<strong>de</strong>r te zijn; eene<br />
her<strong>de</strong>rin heeft hij maar <strong>voor</strong> het kiezen, en wat het tooneel<br />
betreft, het <strong>voor</strong>schrift is gereed, alles moet er even lief uitzien<br />
als zij. Geree<strong>de</strong>lijk wil ik toegeven — <strong>de</strong> overgang<br />
brengt ons weer in <strong>de</strong>n toon <strong>de</strong>r verontschuldiging — dat<br />
eon golvend graanveld , dat cone kud<strong>de</strong> schapen, iets bekoorlijks<br />
hebben <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n landbouwer of <strong>de</strong>n veehoe<strong>de</strong>r; maar<br />
als ik op zulk eon lief tooneel <strong>de</strong>n armen daglooner gewaar<br />
Studien en Sehetsen TH 6
82 GEORGE CRABBE.<br />
wor<strong>de</strong> op dien grond geboren, en er getuige van ben, hoe<br />
<strong>de</strong> middagzon hare zengen<strong>de</strong> stralen op <strong>de</strong> naakte kruinen<br />
en vochtige slapen schiet ; als ik <strong>de</strong> zwakken van kracht en<br />
zieken van harte hun lot hoor verwenschen , schoon zij toch<br />
<strong>voor</strong>twerken, mag ik dan achter wat dichterlijk klatergoud hun<br />
wezenlijk wee verhelen?<br />
Neen, — en met meer kracht opzeggen<strong>de</strong>, werd Crabbe<br />
wat hij nog niet geweest was, werd hij warm. Aldborough<br />
lag <strong>voor</strong> hem, — door het lot op eene grimmige kust geworpen,<br />
even arm aan lommerriike boschjens als aan lagehen<strong>de</strong><br />
dalen ; waar an<strong>de</strong>re zorgen dan die, waarvan <strong>de</strong> maze droomt,<br />
het hart verteren, en an<strong>de</strong>re her<strong>de</strong>rs, dan die zij schept, met<br />
ga<strong>de</strong> en kroost dag aan dag zwoegend doorbrengen , schil<strong>de</strong>r<br />
ik <strong>de</strong> stulp zoo als <strong>de</strong> waarheid haar zou afbeel<strong>de</strong>n, zoo als<br />
dichters het niet willen doen. Gij armen, — waartoe, vragen<br />
wij, die vergoelijking ? <strong>de</strong> realist was volkomen in zijn regt,<br />
ook zon<strong>de</strong>r doze tira<strong>de</strong>, — gij , arme ! zult er a niet over<br />
beklagen , als <strong>de</strong><strong>de</strong>n <strong>de</strong> letteren a smaad aan; <strong>de</strong> zoetste zang<br />
wordt <strong>voor</strong> u vergeefs gekweeld; gekromd door <strong>de</strong>n arbeid in<br />
het tweet uws aanschijns, of gebogen door het wigt van <strong>de</strong>n<br />
last <strong>de</strong>r jaren, zijt ge vereelt <strong>voor</strong> het gevlei <strong>de</strong>s rijms. Geen<br />
dichter, , die uwen nood kan stiller, als ge gebrek lijdt ; wat<br />
zou het baton, of hij myrthen wond om uw vervallen kluis?<br />
Welker aardige vertelling is het gegeven, uw algemeen wee<br />
to doen vergeten, wat vermag het geestigst vernuft tegen uw<br />
taai verdriet ?<br />
Zie , waar <strong>de</strong> hei , met welkend kruid begroeid,<br />
De plaggen geeft, daar armoes haard van gloeit ,<br />
Wordt ge in 't vereehiet <strong>de</strong>n schaamlen oogst gewaar<br />
Pr 't heete zand onttroggeld , dun van air;<br />
Als waar' dat veld bet onkruid toebeschikt ,<br />
Is, trots het wi'en , die rogge half verstikt ;<br />
De distel breidt er steeklige armen uit
GEORGE CRABBE. 83<br />
En maakt <strong>de</strong>r kleeneu lnchte plunje buit ,<br />
Het purpren blaauw van d'ossentong verkondt<br />
Terzij <strong>de</strong>s maankops er d'ondankbren grond ,<br />
Vast hooger dan <strong>de</strong> halmen van dat graan,<br />
Verbeffen zich <strong>de</strong>r maluw wollen Maki ;<br />
De gele heenist benaauwt er 't jeugdig loof, ,<br />
Of 't scheutjen wordt <strong>de</strong>r wil<strong>de</strong> wikken roof!<br />
Een wree<strong>de</strong> pracht, waarbij a 't harte ontzinkt,<br />
Saloon 't rotsig oord van duizend verwen blinkt,<br />
Een opschik , dien <strong>de</strong>r voile <strong>de</strong>em gelijk ,<br />
Een wijl go<strong>de</strong>sse en sleds vertrapt in 't slijk ,<br />
Wier droeve blik , al leg<strong>de</strong> ze op 't gelaat<br />
Ook coos en lelie , zielsverdriet verraadt ,<br />
En wier ellen<strong>de</strong>, in welk een tooi gehuld ,<br />
Te sterker spreekt, to schittren<strong>de</strong>r verguld.<br />
Crabbe had zijn gehoor gewonnen, het was miss Burney<br />
of zij buiver<strong>de</strong>; sir Joshua, naast wien hij zich had neergezet ,<br />
beweer<strong>de</strong>, dat hij <strong>de</strong> kust zag ; Burke juichte toe. De vreeselijke<br />
tegenstelling van het liefelijk oord, waarin zij al <strong>de</strong> weel<strong>de</strong><br />
van een zomeravond genoten, dat in <strong>de</strong> schemering schier een<br />
paradijs scheen, met dat barre strand in zijne verzen, waarop behoefte<br />
vergeefs om bevrediging riep, maakte — in het oorspronkelijk<br />
altoos — diepen indruk. Al had Johnson het dichtstuk vroeger<br />
genoten, hij rees op en wenschte <strong>de</strong>n jeugdigen dichter geluk.<br />
„Ver<strong>de</strong>s !" riep Burke.<br />
Crabbe herinner<strong>de</strong> zich waarlijk niets — was het tact of<br />
vrees? Bei<strong>de</strong> , gelooven wij ; hij mogt niet onbeschei<strong>de</strong>n zijn<br />
en , was hij geslaagd in <strong>de</strong>n greep van het oord , wie waarborg<strong>de</strong><br />
hem, dat hies <strong>de</strong> groep van sinokkelaars — ook al<br />
eene herinnering uit zijn jeugd — door hem in die streek<br />
opgevoerd , gena<strong>de</strong> vin<strong>de</strong>n zou ? Wij wen sehten , dat hij er<br />
zich me<strong>de</strong> had vergenoegd ; wij had<strong>de</strong>n die schets to hooger<br />
gewaar<strong>de</strong>erd , als hij zijne inleiding had doorgestreken; als hij<br />
in <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> verzen van <strong>de</strong> uitzon<strong>de</strong>ring geen regel had
84 GEORGE CRABBE.<br />
gemaakt. Het gezelschap echter hield aan: het dichtstuk heette<br />
het Dorpjert; er moest gelegenheid zijn nog een an<strong>de</strong>r fragment<br />
me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen. Crabbe bezweek ; met groote trekken<br />
gaf hij <strong>de</strong>n gang van gedachten aan ; welke hem er toe had<strong>de</strong>n<br />
gebragt , ook in gezegen<strong>de</strong>r streken, het lot van <strong>de</strong>n daglooner,<br />
het lot van wie met werken <strong>de</strong>n kost won, luttel<br />
beter te achten dan <strong>de</strong> barste slavernij. Ge meent misschien ,<br />
zei<strong>de</strong> hij, dat gezondheid hun het Bemis van weel<strong>de</strong> vergoedt?<br />
Sla hen ga<strong>de</strong>, en ge zult bekennen, dat arbeid evenveel kwalen<br />
over hen brengt, als uitspattingen over u. En ten bewijze<br />
daag<strong>de</strong> een tengere teringzieke op, te fier om te bekennen<br />
dat hij niet forsch genoeg gebouwd is, om zich van zijne<br />
taak te kwbten ; hij werkt <strong>de</strong>s ondanks ; hij huwt zoo goed<br />
als een an<strong>de</strong>r; welk een hon<strong>de</strong>nleven leidt hij, krank, en<br />
op <strong>de</strong>n koop toe nog gekweld door een knorrig wijf! Of gun<br />
hun gezondheid, — hier wordt <strong>de</strong> overdrijving ergerlijk, en<br />
Burke fronste het <strong>voor</strong>hoofd , al knikte Johnson goedkeurend<br />
toe, — nog is slechts leed hun lot, een schraal voedsel,<br />
dat gij, die hun eenvoud prijst, zelf niet zoudt willen proeven,<br />
en <strong>voor</strong> het gedroom<strong>de</strong> huiselijk heil, een ou<strong>de</strong>n dag,<br />
verbitterd door het bewustzijn , dat men een last is gewor<strong>de</strong>n.<br />
„Om die gedachte uit te drukken, heb ik mij een grijsaard<br />
„<strong>voor</strong>gesteld, die zich zelven overleeft."<br />
„Ver<strong>de</strong>r," zei Burke an<strong>de</strong>rmaal, maar thans nit kieschheid<br />
<strong>voor</strong> Johnson, then een gesprek over dit on<strong>de</strong>rwerp niet aangenaam<br />
kon wezen op zijnen gevor<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n leeftijd, „Hever een<br />
„fragment, dan <strong>de</strong> beschouwingen, over wier juistheid zon<strong>de</strong>r<br />
„<strong>de</strong> verzen zelve niet valt te oor<strong>de</strong>elen."<br />
„Het Werkkuis, zoo ge wilt?" vroeg Crabbe.<br />
Miss Burney, vreezen wij, wenschte zich mijlen verre ; zij<br />
verzocht Richard om haren mantel; „het is wel niet kil," zei<br />
ze, „maar —"
GEORGE C RABB E . 85<br />
Haar gedienstige geest sloeg haar dien al om <strong>de</strong> smalle<br />
schou<strong>de</strong>rs.<br />
Crabbe zei<strong>de</strong> op:<br />
0 laatste leed ! o schamel Armenhuis !<br />
't Geknars dier <strong>de</strong>ur, , 't gekraak dier leemen kluis ,<br />
Een vunze lucht walmt u bij d'ingang toe,<br />
Nooit wordt er 't wiel het somber snorren moe!<br />
Daar woont een jeugd van alle zorg mis<strong>de</strong>eld,<br />
Daar ou<strong>de</strong>rs nooit door dankbaar kroost gestrceld ,<br />
Daar, beeldtnis van beproeving of berouw,<br />
Bedrogen dochter en verlaten vrouw,<br />
Daar wePuw bij weeuw weeklagend op het stroo ,<br />
Of ou<strong>de</strong>n stok , meer dan <strong>de</strong> kindschheid Woe),<br />
En lamme en blin<strong>de</strong> en wie 'k 't gelukkigst acht<br />
In milk een hel , krankzinnigheid die lucht.<br />
„Afgrijsselijk waar," kon Dr. Burney zich niet weerhou<strong>de</strong>n<br />
te zeggen; <strong>de</strong> man was gewoon in het rijk <strong>de</strong>r toonen zoo<br />
zachtkens te wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>tgedragen, van liefelijkheid tot liefe-<br />
Crabbe voer <strong>voor</strong>t:<br />
Of audrer leed in 't ooze troostrijk wear ;<br />
Zoo huist hier ziekte en armoe bij elkaer<br />
En huwt omhoog 't gejammer en gesteen ,<br />
Der lijdren zich aan 't luid gekrijsch beneen.<br />
Hier overpeinst <strong>de</strong> ellen<strong>de</strong> haar gelijk<br />
En 't menschlijk hart zoo luttel lief<strong>de</strong> rijk;<br />
De wetten die, ja, in <strong>de</strong>n nood <strong>voor</strong>zien ;<br />
Maar help uit (twang en niet nit <strong>de</strong>ernis bien ,<br />
Zoodat <strong>de</strong> gift haast near iets bitters zweemt,<br />
En trotschheid tot in 't weldoen toe vervreemdt.<br />
Crabbe zocht <strong>de</strong> goedkeuring dier gedachte in <strong>de</strong> oogen<br />
van Jane Mary, en vond er die; — inet meer schalkheid dan
86 GEORGE CRABBE.<br />
men hem zou hebben toevertrouwd, wend<strong>de</strong> hij zich tot <strong>de</strong><br />
jongere dames in <strong>de</strong>n kring toen hij aanhief:<br />
Zegt gij , die lijdt aan ingebeel<strong>de</strong> pijn<br />
Of zenuwen , die overprikkeld zijn ,<br />
Die rust op dons en, huivren<strong>de</strong> in 't verschiet<br />
L'w slaven op uw wenken passen ziet ,<br />
Uw arts verveelt, opdat hij door 't gesprek<br />
De naamlooze altijd nieuwe kwaal ont<strong>de</strong>kk' ,<br />
En 't zuchten<strong>de</strong> offer van ow dwaasheid. zijt,<br />
Waarvan echt leed en dat alleen bevrijdt ,<br />
Hoe zou 't u wezen , zoo ge in hunnen nood<br />
Veracht , verznimd, vergeten <strong>de</strong> oogen sloot?<br />
Hoe leg<strong>de</strong>t gij <strong>de</strong> laatste schre<strong>de</strong>n af,<br />
Ale walging u <strong>de</strong>n weg wees naar het graf?<br />
Miss Burney had wel twee mantels willen hebben, zoo<br />
wikkel<strong>de</strong> zij zich in, — George gevoel<strong>de</strong> zich geheel in zijne<br />
kracht:<br />
Dat doet ze in 't gindsche arnizalige vertrek ;<br />
Een balk ver<strong>de</strong>elt <strong>de</strong>r zoldring naanw bestek ;<br />
`Vat ruwe sparren hangen wehszijds af<br />
En dragen 't riet vast rotten<strong>de</strong> tot draf, ,<br />
't Verweer<strong>de</strong> dak waarin een doffe ruit,<br />
Het daglicht wel, <strong>de</strong>n storm met buitensluit !<br />
Op haren mat, door stof van kleur beroofd ,<br />
Vlijt <strong>de</strong> arme hier 't van krankte duizlend hoofd,<br />
Maar vindt Been hand die hem <strong>de</strong>n heulsap volt ,<br />
Of <strong>de</strong> oogen afwischt , waar een traan in stolt.<br />
Geen goe<strong>de</strong>n vriend , wiens opgernimd gernoed<br />
De pijn verdrijft en ziekte lagchen (-Met !<br />
Een zucht van sir Joshua was <strong>de</strong>s dichters loon; hoe groot<br />
was <strong>de</strong> belangstelling bij zijne krankte niet geweest!<br />
Een luid geklop , als stood het huis in brand!<br />
De zoldring dreunt en we<strong>de</strong>r galmt <strong>de</strong> wand,
GEORGE CRABBE. 87<br />
En finks verschijnt , bedrij vig , ingebeeld ,<br />
Vol trots en wean hij, die <strong>voor</strong> arts bier speelt ;<br />
Zoo koel , of hij verstaald weer <strong>voor</strong> <strong>de</strong> smart,<br />
Zoo rap, ale had hij reeds te lang gemard ,<br />
Schou wt bij <strong>de</strong> lij<strong>de</strong>rs , die hij sleet met sehrik ,<br />
Voor heelingszucht het noodlot in zijn blik.<br />
Kwakzel verij die Kier volleerd zich toont ,<br />
Geen offer doo<strong>de</strong>nd <strong>voor</strong> zij 't heeft gehoond ,<br />
Wier moorclnaarshand een traag bestuur beschermt<br />
En u <strong>voor</strong>bijziend tee<strong>de</strong>rst zich ontfermt !<br />
Zon<strong>de</strong>rlinge betoovering , door <strong>de</strong>ze poezij uitgeoefend , er<br />
was niemand die toejuichte, en toch geen enkele die niet<br />
luister<strong>de</strong>; alien gruw<strong>de</strong>n van het tafereel, alien wil<strong>de</strong>r het<br />
toch voltooid zien.<br />
Versehenen wij 1 <strong>de</strong> buurt 't hezoek betaalt ,<br />
Verbergt hij niet hoe zeer een hart hem faalt ,<br />
In haast gespoed ter bank wear <strong>de</strong> arme op ligt ,<br />
Leest ge ongeduld in 't afgewend gezigt ;<br />
Dear raffelt hij <strong>de</strong> vragen near <strong>de</strong>n slenr<br />
En is al <strong>voor</strong> het antwoord , bij <strong>de</strong> <strong>de</strong>ar !<br />
De kranke , lang vertronwd met smart en pijn ,<br />
Weet hoe vergeefs Kier elle bed zoo zijn.<br />
Hij vraagt geen help van menschenmeelij meer, ,<br />
Zucht , zwijgt en legt zich om te sterven neer.<br />
Crabbe spaart a geen enkelen droppel uit <strong>de</strong>n bitteren beker.<br />
En echter voelt hij <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n langen nacht<br />
De vrome vrees waarom <strong>de</strong> boosheid nacht<br />
En wenscht hij dat <strong>de</strong> leeraar 't on<strong>de</strong>rzocht<br />
Of met gene zijn ziel zich vleijen mogt ;<br />
De klagt vermurwt <strong>de</strong>s wachters straf gemoed.<br />
In luid gegrom ter pastorij gespoed ;<br />
En wor<strong>de</strong>n wij <strong>de</strong>n heilgen man gewaar, ,<br />
Hij „rijk genoeg met veertig pond per jaar"
88 GEORGE CRABRE.<br />
Dr. Burney, sir Joshua, <strong>de</strong> grijze Samuel, ja Gibbon zelf,<br />
en Edmund Burke boven alien, voelen bij <strong>de</strong>ze woor<strong>de</strong>n een<br />
schok door <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n , en wij kennen er ten onzent, dien het<br />
er bij gaan zal als het hun ging, of zij uit <strong>de</strong>n benaauw<strong>de</strong>n<br />
dampkring van wie weet welk eng verblijf eensklaps in <strong>de</strong><br />
frissche lucht <strong>de</strong>r schoone schepping wer<strong>de</strong>n overgebragt; een<br />
even eerbiedwaardig als levenslustig grijsaard <strong>voor</strong>al, in wiens<br />
harte Goldy's verzen, wij molten zeggen als in het onze , leven.<br />
Het zon<strong>de</strong> echter van het groote publiek te veel gevergd zijn,<br />
zoo wij eischten, dat het dien trek, dat het <strong>de</strong> aanhalingsteekens<br />
zou begrijpen zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> toelichting, dat dit vers aan Goldsmith's<br />
Verlaten Dorpjen, aan zijne schets van <strong>de</strong>n met zoo<br />
weinig vergenoeg<strong>de</strong>n leeraar van <strong>de</strong>zen , door Crabbe is ontleend<br />
! Om zich geheel te kunnen <strong>voor</strong>stellen, hoe hagchelijk een<br />
spel George waag<strong>de</strong>, volstaat <strong>de</strong> herinnering, tot welke persoonlijke<br />
tegenstelling hij <strong>de</strong> drie halsvrien<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n armen<br />
Oliver, Johnson, Reynolds en Burke, uitlokte, naauwelijks.<br />
George Crabbe en dien welwillen<strong>de</strong>n van harte, met God en<br />
mensehen in vree! — maar ook <strong>de</strong> poetische antithese droeg<br />
tot <strong>de</strong>n schok bij, en, trots het gevaar er <strong>de</strong>n gang ouzer <strong>voor</strong>stelling<br />
door te breken, noodigen wij u uit <strong>de</strong> hieron<strong>de</strong>r me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong><br />
vertaling in te zien , welke wij gaarne <strong>voor</strong> beter<br />
geven '; Goldsmith's gemoed toch was zoo kin<strong>de</strong>rlijk , dat<br />
Een her<strong>de</strong>r was 't, bemind bij heel <strong>de</strong> schaar,<br />
rijk genoeg met veertig pond per jaar, ,<br />
Godzalig leef<strong>de</strong>, en aan zijn dorp verknocht ,<br />
Van plaats niet wissel<strong>de</strong> of te wisslen zookt ; —<br />
Wie gunst bejoeg , wie streef<strong>de</strong> naar gezag ,<br />
Hij vier<strong>de</strong> nooit <strong>de</strong>n volkswaan van <strong>de</strong>n dag ,<br />
Een hooger doel vervul<strong>de</strong> zijn gemoed,<br />
Wic viel weer op te beuren , was hem zoet!<br />
Den zwervers bleek zijn gastvrij dak bekend ,<br />
't Vergrijp bestraffend , stil<strong>de</strong> hij <strong>de</strong> ellend.
GEORGE CRABBE. 89<br />
slechts wie van nature bleef gevoelen als hij, iii staat zou<br />
zijn hem volkomen regt te doen.<br />
Het was maar een oogenblik, maar het moet <strong>voor</strong> Crabbe<br />
pijnlijk zijn geweest, — want al luister<strong>de</strong> zijn publiek weer,<br />
er bleven wimpers vocht , die ten leste eer <strong>de</strong> beleefdheid<br />
dan <strong>de</strong> bewon<strong>de</strong>ring afwischte.<br />
Intusschen ging hij <strong>voor</strong>t, — het was het antwoord op <strong>de</strong><br />
vraag: of <strong>de</strong> leeraar bij <strong>de</strong> spon<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n veege verscheen :<br />
Ach ! neon, een her<strong>de</strong>r, <strong>de</strong>zen ongelijk ,<br />
Heet hier zijn jeugd te wij<strong>de</strong>n aan Gods rijk ,<br />
Maar acht zijn tack, <strong>de</strong> onmeetlijke , verrigt ,<br />
Doet op <strong>de</strong>n dag <strong>de</strong>s Heeren hij zijn pligt ;<br />
Al <strong>de</strong> ov'rigen geeft hij met blij<strong>de</strong>n geest ,<br />
Des ochtends 't weispel en <strong>de</strong>s avonds 't feest !<br />
Wie voert in 't veld <strong>de</strong>r hazewin<strong>de</strong>n dram<br />
Zoo vlug als hij het halve graafschap am ?<br />
Of wie, die hem , <strong>de</strong>n meester, , evenaart ,<br />
Als 't wigtig whist hangt aan eene enkele kaart ?<br />
Verg niet van hem, die daar zijn harte op zet,<br />
Dat hij zich kluister' aan <strong>de</strong>s kranken bed,<br />
De hoop versterk', nooit door hem zelf gevoed ,<br />
Of vrees verdrijv' , die sluipt in 't reinst gemoed.<br />
Ouze ou<strong>de</strong> beedlaar met <strong>de</strong>n witten baard<br />
Ontschool <strong>de</strong>n storm <strong>de</strong>s winters aan zijn hard.<br />
Slechts zel<strong>de</strong>n werd <strong>de</strong> sehooijer er gemist ,<br />
Wiens trots verdween toen 't goedjen was verkwist.<br />
Maar „blijf nog I" klouk het d'ou<strong>de</strong>n krijgsman toe,<br />
't Vertellen nooit, hoe laat het zijn mogt mate<br />
Hij , die van 't weer geen weet had in zijn wand,<br />
Wees ons zijn kruk hoe veeg 't geschapen stood!<br />
Een schaamle stoet van gasten , maar waar 't hart<br />
Des her<strong>de</strong>rs warm, meewarig warm bij werd ,<br />
En die <strong>de</strong> <strong>de</strong>ernis lazen in zijn oog ,<br />
Eer hij hun gaven en gebreken woog.<br />
Oliver Goldsmith, Het Vertaten Dorpjen.
90 GEORGE CRIBBE.<br />
Onwillekeurig boezemt <strong>de</strong> huiskapelaan door die schets hooge<br />
gedachten in van zijn besef <strong>de</strong>r pligten, hem door zijn beroep<br />
<strong>voor</strong>gesehreven ; <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> Jane Mary huldig<strong>de</strong> hem er<br />
<strong>voor</strong> in haar harte.<br />
Crabbe besloot:<br />
Ecn bilk nog op die sombre schil<strong>de</strong>rij,<br />
Min somber nu — het bitterste is <strong>voor</strong>bij ;<br />
De man van smarte is van zijn vele vrij ! —<br />
Hoe langzaam gaat naar gindschen heuveltop<br />
Van uit het dal <strong>de</strong> schaamle lijkbaar op.<br />
't Verheugd bestuur geeft fooijen wie haar schoort ,<br />
Daar wordt geen stem <strong>de</strong>s drijvers meer gehoord I<br />
lJw prooi , o dood! is boven elken schrik ,<br />
Hoe wreed , hoe wrang , 't gezag beveel of bilk,<br />
Van alle knechtsheid jegens meerdren vrij,<br />
Gij zijt zijn heer, , <strong>de</strong> beste dwingland, gij<br />
Stil <strong>voor</strong>waarts schrij<strong>de</strong>nd gnat <strong>de</strong>r dragren schaar<br />
Het kerkhof op, in 't mid<strong>de</strong>n rijst <strong>de</strong> baar,<br />
En heel <strong>de</strong> dorpsjeugd staakt haar blij gespeel ;<br />
`Vat hield zij van (lien ou<strong>de</strong>n makker veel!<br />
Hoe stamelt zij al schreijen<strong>de</strong> zijn lof ,<br />
Hij was <strong>de</strong> koning van dat kleene hof, ,<br />
Geen boog, geen bal, geen kneppel, wat ze ook vroeg,<br />
Dat hij niet inaakte , en zelf mee schoot of sloeg ;<br />
Ter groeve volgt ze en staat nu aan hear rand,<br />
Bedroefd. en Mod, en blikt er hand in hand,<br />
De donkerte in , die <strong>de</strong> armen <strong>de</strong>r gemeent,<br />
Trots al hun twist, in stillen schoot vereent.<br />
Daar klept <strong>de</strong> klok , <strong>de</strong> klagen<strong>de</strong> uil vliegt om ,<br />
Zijn vlugt wekt vrees en huivering 't gebom ;<br />
Geen leeraar komt , hoe lang men hem verwacht ,<br />
Op Zondag wordt dien arme wel gedacht,<br />
En schei<strong>de</strong>nd vraagt <strong>de</strong> menigt' droef to mod<br />
„Komt zelfs geen zegen ons gebeente toe?"<br />
Crabbe had geeindigd — zijn gehoor zweem<strong>de</strong> naar die gemeente<br />
in somberheid. Was het eene triomf of eene teleurstel-
GEORGE CRABBE. 91<br />
ling ? De eerste, die het stilzwijgen afbrak , was Samuel Johnson;<br />
hij beweer<strong>de</strong> artnoe<strong>de</strong> to hebben gekend ; zoo iemand , hij<br />
wist bij on<strong>de</strong>rvinding, aan welke bejegeningen <strong>de</strong>ze bloot stelt.<br />
Vermoedt ge niet dat, als dit <strong>de</strong> vraag werd, <strong>de</strong> lauweren <strong>voor</strong><br />
George welig opschoten? waar was <strong>de</strong> schets, maar het oor<strong>de</strong>el<br />
had moeten beslissen : was zij ook scho on ? Indien slechts een<br />
enkele er aan twijfel<strong>de</strong> , en omdat hij niet meer <strong>de</strong>ed dan dit,<br />
toch niet veroor<strong>de</strong>el<strong>de</strong> , ge zondt er u ten onregte over verbazen.<br />
Het gnat in <strong>de</strong> letterer als in het leven : wie wij groote<br />
genien heeten , dagen dikwijls to vroeg of te laat; <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lmatigheid<br />
, <strong>de</strong> ongelukkige tnid<strong>de</strong>lmatigheid , schijnt ter regter<br />
tijd to wor<strong>de</strong>n geboren. Verbeeldt u, dat miss Burney het licht<br />
had gezien, Lien, twintig, <strong>de</strong>rtig jaren vroeger, dan onzen mu-<br />
zikalen dokter die doehter werkelijk geboren werd; dat zij eene<br />
vertelling had geschreven, eer <strong>voor</strong> Groot-Brittanjes vier meesters<br />
op romantisch en hnmoristisch gebied die wijle van vergetelheid<br />
inviel, welke <strong>de</strong>n dood vergezeld : eer zelfs Goldsmith<br />
ten grave was gedaald en het onovertroffen tafereel van eenvoud<br />
en liefcle, ons in <strong>de</strong> eerste hoofdstukken van Wakefield's Vicaris<br />
aangebo<strong>de</strong>n , door zijn verschei<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> schadnw gesteld, zoudt<br />
gij van <strong>de</strong> auteur van Evelina hebben gehoord? Stel u George<br />
Crabbe <strong>voor</strong> vijf lustrums later <strong>voor</strong> het eerst optre<strong>de</strong>n<strong>de</strong>; doe<br />
hem dingen Haar <strong>de</strong>n naam van dichter, , wanneer niet, zoo als<br />
thans, maar van tijd tot tijd een flaauwe weergalm van Collins<br />
of Gray of Mason <strong>de</strong> lucht trillen doet: wanneer hij, niet zoo als<br />
thans, Goldsmith, Beattie, Johnson zelven, naauwelijks meer<br />
tot me<strong>de</strong>dingers heeft ; wanneer geest noch gemoed langer gestemd<br />
zullen zijn , om , zoo als thans eenen Peter Pindar toe to<br />
juichen; als heel Europe het oor zal leenen aan <strong>de</strong> engelsche<br />
poezij, iets oorspronkelijks mogt hem niet te ontzeggen zijn geweest<br />
; maar gelooft ge, dat zijne vermaardheid zich tot bij ons<br />
toe had verbreid ? Er was <strong>voor</strong> Crabbe's tijdgenooten in zijnen
92 GEORGE CRABBE.<br />
eersteling — immers, hij dagteekent in waarheid van het Dorpjen<br />
— tweeerlei reminiscentie , <strong>de</strong>n volke toen even streelend:<br />
hij trachtte <strong>de</strong>n dichtvorm van Alexan<strong>de</strong>r Pope te verlevendigen<br />
; hij trok urn met al <strong>de</strong> stroeve strengheid van William<br />
Hogarth. En toch, ondanks die aanbeveling , die verdiensten<br />
misschien , had <strong>de</strong> twijfelaar in ons gezelschap met <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stoning<br />
goon vollen vre<strong>de</strong> ; Edmund Burke gevoel<strong>de</strong> te wel-<br />
willend warm, om in die onverbid<strong>de</strong>lijke ontleding behagen te<br />
scheppen. Hij bleef zwijgen , schoon sir Joshua <strong>de</strong> juistheid<br />
<strong>de</strong>r teekening roem<strong>de</strong>; schoon Jane Mary die lieve kleinen bij<br />
<strong>de</strong> groeve prijzen<strong>de</strong> gedacht ; hij beklaag<strong>de</strong> zich, maar slechts<br />
bij zich zelven , hoezeer hij Frances en George waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> ,<br />
dat het in <strong>de</strong> letteren niet daag<strong>de</strong>; hoe zou het hem in zijne<br />
zedigheid zijn ingevallen , dat slechts hij zelf <strong>de</strong> heraut van<br />
dien ochtend heeten mogt ? — en toen Crabbe hem, bij het<br />
naar binnengaan , als het <strong>de</strong>n leerling past, om zijne gisping<br />
vroeg , gaf hij dozen goe<strong>de</strong>n raad :<br />
„Scherp opmerker in sehoone verzen ! overdrijf onze jam-<br />
„meren toch niet.”<br />
Ons uitstapje op het veld <strong>de</strong>r phantasie is ten elu<strong>de</strong>; wij hebben<br />
ons we<strong>de</strong>r met feiten hezig te hou<strong>de</strong>n. Het volgen<strong>de</strong> jaar,<br />
1783, zag in Mei your het groote publiek te Lou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> proef<br />
nemen, waarvan wij u op Richmond-Hill, in kleiner kring<br />
getuigen wil<strong>de</strong>n doen zijn ; <strong>de</strong> uitslag mogt schitterend heeten.<br />
Het Dorpjen , in het licht verschenen , verwierf eene populariteit<br />
, welke het nageslacht verbaast. Den eersten zang<br />
<strong>de</strong><strong>de</strong>n wij n, <strong>voor</strong> zooveel onze ruimte toeliet, geheel kennen ;<br />
<strong>de</strong> twee<strong>de</strong>, ge zult het zelf vermoe<strong>de</strong>n, als wij u zijnen inhoud<br />
me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen, doet <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zen verre cin<strong>de</strong>r. Ziehier wat <strong>de</strong> dichter<br />
boven Boek II, zoo noemt hij zijne zangen , schrijft : „On-<br />
„<strong>de</strong>r al het teed van het leven eons daglooners merkt men<br />
„soms een zweem van kalmte en geluk op. De rust en <strong>de</strong> uit-
GEORGE CRABBE. 93<br />
„spanningen van een zomer-Sabbath, gestoord door dronken-<br />
„schap en twist. — Dorpskwaadsprekendheid. — De klagt<br />
„van <strong>de</strong>n Squire. -- Avondrumoeren. — De regter. — Re<strong>de</strong>-<br />
„nen , waarom <strong>de</strong> dichter het landleven zoo ongunstig beschouwt.<br />
„-- Indruk , welken <strong>de</strong>ze op <strong>de</strong> lagere klassen moesten maken,<br />
„en op <strong>de</strong> hooge klassen. — De laatste hebben hun eigen jam-<br />
„meren , van welke het leven en <strong>de</strong> heldhaftige dood van lord<br />
„Robert Manners ten bewijze mogen strekken. — Ten slotte <strong>de</strong><br />
„opdragt van zijn dichtstuk aan zijne gena<strong>de</strong>, <strong>de</strong>n hertog van<br />
„Rutland. —” Ge zijt er me<strong>de</strong> voldaan, gelooven wij; eon woord<br />
slechts ter verklaring van het su<strong>cc</strong>es. Crabbe toon<strong>de</strong> tact toen<br />
hij ten huize van Reynolds slechts <strong>de</strong>n eersten zang <strong>voor</strong>las, en<br />
bewees niet min<strong>de</strong>r dat hij zijne wereld ken<strong>de</strong> , toen hij maar<br />
half Johnson's raad volg<strong>de</strong> , aan het slot van <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
opdragt meer wijzigend dan weglatend. Hij was in Aldborough<br />
zoo velerlei Teed ter prooi geweest; hij had er heel <strong>de</strong>n drom<br />
van jammeren, welke <strong>de</strong> armoe<strong>de</strong> nastrompelt, zoo van aangezigt<br />
tot aangezigt leeren kennen , dat hij wel indruk maken<br />
moest, als hij die ellen<strong>de</strong> maar waar wist weer to geven; en hoe<br />
zeer hem dit gelukte, blijkt het niet in <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rhoid, dat ge<br />
in bloemlezing bij bloemlezing van engelsche poezij dat frerk-<br />
hui8 aantreft? De eeuw <strong>de</strong>r opdragten mogt <strong>voor</strong> goed <strong>voor</strong><strong>•</strong><br />
bij zijn, als het noemen van Rutland's naam wierd <strong>voor</strong>afgegaan<br />
door eene lofspraak , gewijd aan <strong>de</strong>n broe<strong>de</strong>r van dozen, in <strong>de</strong><br />
West-Indien aan boord van een schip, waarover hij bevel voer<strong>de</strong>,<br />
gesneuveld , zou het niemand ergeren; integen<strong>de</strong>el, <strong>de</strong>n hertog<br />
moest <strong>de</strong> hul<strong>de</strong> welkom zijn, <strong>de</strong>n hel<strong>de</strong>nmoed van zijn geslacht<br />
toegezwaaid, en <strong>de</strong> overige aanzienlijken, welker partij ook verknocht<br />
, ie<strong>de</strong>r had harte <strong>voor</strong> 's lands dienst, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> zee ! Er<br />
was dus zoowel <strong>voor</strong> het groote publiek, als <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n cercle intime<br />
gezorgd; en George, die, blijkens een briefjen van Burke,<br />
„met meer dan va<strong>de</strong>rvrees” zijn dichtstuk liet drukken, die er
94 GEORGE ORABBE.<br />
zich zoo weinig voldaan over uitliet , — wat hij was, wie weet<br />
het ? werd verblijd door eene toejniehing , als menig meesterstuk<br />
vroeger niet had begroet. Lon<strong>de</strong>n gewaag<strong>de</strong> er van, en<br />
het regen<strong>de</strong> verrassingen. Een e<strong>de</strong>lmans huiskapelaan moest een<br />
aca<strong>de</strong>mischen graad hebben, heette het, en Cambridge bereid<strong>de</strong><br />
er zich toe, <strong>de</strong>n dichter dies te verleenen; maar lord Thurlow,<br />
onze grimmige kanselier, , wil<strong>de</strong> <strong>voor</strong> wereld en wetenschap niet<br />
on<strong>de</strong>rdoen: <strong>de</strong> benoeming van een vicaris in een paar plaatsjens<br />
in Dorsetshire stond ter zijner beschikking, en Crabbe zag zich<br />
het inkomen , dat er overschoot als een curate <strong>voor</strong> hem <strong>de</strong><br />
dienst waarnam , in bei<strong>de</strong> gemeenten verzekerd. Immers Dr.<br />
Moore, <strong>de</strong> aartsbisschop van Canterbury, haastte zich, <strong>de</strong> hoogeschool<br />
van Cambridge v6Or, hem <strong>de</strong> waardigheid te verleenen,<br />
vereischt , opdat hij <strong>de</strong> dubbele betrekking beklee<strong>de</strong>n mogt. Een<br />
ommekeer als die van een droom! Wij hebben dagen met hem<br />
beleefd , in welke goon enkele lichtstraal door het zwerk wil<strong>de</strong><br />
broken; waar hij thans <strong>de</strong>n blik wer<strong>de</strong>n mogt, waren <strong>de</strong> wolken<br />
geweken, alom schitter<strong>de</strong> het blaauw van gou<strong>de</strong>n glans. Geneugten<br />
, welke hij zich weleer had moeten ontzeggen , wer<strong>de</strong>n in<br />
mil<strong>de</strong> mate gesmaakt , en of dat nog niet genoeg ware geweest,<br />
hem weervoer eene eere , welker gedachte hem vroeger zou hebben<br />
doer duizelen ! Hij bezocht <strong>de</strong> schouwburgen en bewon<strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
mrs. Siddons ; en toen hij in <strong>de</strong> loge <strong>de</strong>r opperstaltneesters<br />
van <strong>de</strong>n prins van Wallis <strong>de</strong> opmerkzaarnheid van dozen<br />
tot zich trok en zijne kouinklijke hoogheid min of meer ontevre<strong>de</strong>n<br />
vroeg wie het was, die zich daar dus had ingedrongen,<br />
bleek die eerste e<strong>de</strong>lman van het rijk , met <strong>de</strong> ophel<strong>de</strong>ring<br />
dat het <strong>de</strong> dichterlijke huiskapelaan van hoogst<strong>de</strong>szeifs vriend<br />
was, niet slechts voldaan, maar werd George Crabbe luttel<br />
tijds later door <strong>de</strong>n hertog van Rutland aan <strong>de</strong>n toekomstigen<br />
George <strong>de</strong> INTd o <strong>voor</strong>gesteld ; priester of poeet! wat wil<strong>de</strong>t<br />
ge meer ?
GEORGE CRABBE. 95<br />
Het staat alles , behalve die laatste vraag in 's mans<br />
biographie te lezen.<br />
Waar blijft miss Elmy ?<br />
Onze lieve lezeres vreest <strong>voor</strong>zeker, , dat zich eensklaps eene<br />
schaduw over dit zonnig tafereel zal verbree<strong>de</strong>n ; lady Emma nit<br />
<strong>de</strong> Beschernter heeft een diepen en dreigen<strong>de</strong>n indruk op haar<br />
gemaakt ; zij stelle zich gerust. Se<strong>de</strong>rt wij op Richmond-Hill<br />
<strong>de</strong>n grootsten man waarop Engeland toen bogen mogt, zoo gelukkig<br />
zagen, was het lot van <strong>de</strong>zen niet <strong>voor</strong> eene wijle, was<br />
het <strong>voor</strong> zijn 'even verkeerd ; wij komen er op terug; maar<br />
welke wisseling er ook in het staatsbestuur had plaats gegrepen,<br />
George Crabbe's toestand werd er niet door ge<strong>de</strong>erd ;<br />
zijne vereeniging met Sarah er eer door bespuedigd, zoo wij<br />
dit woord bezigen mogen, na zoo lang uitstel. Het was William<br />
Pitt, die, na het even korte ministerie van lord Shelburne<br />
als van dat <strong>de</strong>r coalitie, het roer <strong>de</strong>s bewinds had gegrepen, en<br />
eer het jaar zeventienhon<strong>de</strong>rd Brie en tachtig ten ein<strong>de</strong> liep, zag<br />
zich, als een <strong>de</strong>r hoof<strong>de</strong>n zijner partij , <strong>de</strong> hertog van Rutland<br />
tot lord luitenant van Ierland verheven ; — zou <strong>de</strong> huiskapelaan<br />
hem <strong>de</strong>rwaarts vergezellen, of achterblijven en huwen ? Crabbe's<br />
zoon wijdt eene gansche bladzij<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> verklaring, waarom<br />
zijn va<strong>de</strong>r aan het laatste <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur gaf; ons wordt nogmaals<br />
me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld, waarom <strong>de</strong> betrekkiug, welke hij op<br />
Belvoir-Castle bekleed<strong>de</strong>, hem tegenstond ; „<strong>de</strong> aristocratie <strong>de</strong>r<br />
„genie," heet het, „na<strong>de</strong>rt <strong>de</strong>r aristocratie van <strong>de</strong>n rang te<br />
„zeer." Zedig, vindt ge niet? maar het is <strong>de</strong> zoon die spreekt.<br />
De hertog was heusch genoeg , zijnen kapelaan te vergunnen,<br />
op het kasteel te blgven wonen, tot hij eene passen<strong>de</strong> pastorij<br />
zou hebben gevon<strong>de</strong>n. George en Sarah wer<strong>de</strong>n in December<br />
1783 vereenigd. Wij leveren geen bruilofsdicht; eene zeer bedaar<strong>de</strong><br />
berekenen<strong>de</strong> lief<strong>de</strong> doet het zon<strong>de</strong>r dat af. De wittebroodsweken<br />
gle<strong>de</strong>n op Belvoir-Castle alleraangenaamst <strong>voor</strong>bij ;
96 GEORGE CRABBE.<br />
weldra editor vond het paar het lastig , op het kasteel door<br />
<strong>de</strong>n drom van dienstbo<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r afwezige familie te wor<strong>de</strong>n opgepast,<br />
— Rutland <strong>de</strong>ed alles vorstelijk — en toen zich <strong>de</strong> gelegenheid<br />
aanbood in het naburige Strathern <strong>de</strong> betrekking van<br />
curate to beklee<strong>de</strong>n , nam Crabbe haar op zich ; <strong>de</strong> jeugdige<br />
echtgenooten verwierven er in <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rige leeraarswoning vrijheid<br />
en ruste door. Op het kasteel had<strong>de</strong>n zij <strong>de</strong> eerste ou<strong>de</strong>rvreug<strong>de</strong><br />
maar luttei urea gesmaakt , of bet kind verscheid<strong>de</strong>;<br />
in Strathern gewonnen zij in <strong>de</strong> vergete?i pastorij , geduren<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> vier jaren dat zij <strong>de</strong>ze bewoon<strong>de</strong>n , drie kin<strong>de</strong>ren , twee<br />
jongskens en eon doehterken ; Crabbe prees die dagen later als<br />
<strong>de</strong> gelukkigste zijns level's. De biograaf geeft van dat stil geluk<br />
eene schets, die door hare waarheid indruk maakt.<br />
„moe<strong>de</strong>r en hij , zij kon<strong>de</strong>n nu naar lust omdolen in <strong>de</strong>n zoo<br />
„weel<strong>de</strong>rigen lommer van Belvoir, , zon<strong>de</strong>r dat die geneugten<br />
„door <strong>de</strong> pijnlijke of bittere gewaarwordingen, er vroeger door<br />
„hem gevoeld , wer<strong>de</strong>n vergald; bleven zij te huis, <strong>de</strong> hof ver-<br />
„schafte hem gezon<strong>de</strong> beweging en onuitputtelijk vermaak;<br />
„en zijne betrekking van maar een curate waarborg<strong>de</strong> hem <strong>voor</strong><br />
„onaangename twisten met <strong>de</strong> dorpelingen over tien<strong>de</strong>n , enz.<br />
„Zijne lievelingsstudie , <strong>de</strong> wetenschap , die hem van <strong>de</strong>n be-<br />
„ginne af, geloof ik , het meest ter harte ging, bleef <strong>de</strong> natuur-<br />
„lijke historie; hij oefen<strong>de</strong> zich in <strong>de</strong> kennis <strong>de</strong>r krui<strong>de</strong>n , in<br />
„die <strong>de</strong>r grassen <strong>voor</strong>al , met onverza<strong>de</strong>lijke lust ook bleef hij<br />
„aan <strong>de</strong> entomologie doen , en maakte in eenige takken <strong>de</strong>r<br />
„geologie vor<strong>de</strong>ringen. Rij schreef verschei<strong>de</strong>ne kostbare wer-<br />
„ken over <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>rwerpen , boeken , welke zijn inkomen hem<br />
„niet vergun<strong>de</strong> te koopen , met eigen hand over ; en schoon<br />
„hij nooit door vaardigheid van vingeren uitmuntte, teeken<strong>de</strong><br />
„hij <strong>de</strong> platen, in eenige dier werken <strong>voor</strong>komen<strong>de</strong> , niet<br />
„ongelukkig na , en kleur<strong>de</strong> ze zelfs. Weldra miter vond hij,<br />
„dat dit eigenlijk tijdverlies was ,” en gaf die uitspanning
GEORGE CRABBE. 97<br />
haar afscheid, even als hij het vroeger, om geheel an<strong>de</strong>re<br />
re<strong>de</strong>nen echter, <strong>de</strong> jagt had gedaan. Eene an<strong>de</strong>re werkzaamheid<br />
nogtans, die hij niet geheel opgaf, <strong>voor</strong> hij vele jaren<br />
later <strong>de</strong> rector eerier sterk bevolkte stad was gewor<strong>de</strong>n, ging<br />
hem meer ter harte; heugt u zijne praktijk in Aldborough<br />
niet rimer? „Te Strathern, en waar mijn va<strong>de</strong>r se<strong>de</strong>rt op<br />
„het land leven mogt, bleef hij zijn oorspronkelijk beroep<br />
„uitoefenen bij lie<strong>de</strong>n, die arm genoeg waren om zijne help<br />
„in te roepen. Zijne gansehe medicijnkist, en allerlei hart-<br />
„sterkingen bovendien, waren algid gaarne tot hunne dienst:<br />
„geene vermoeijenis viel hem te zwaar om <strong>de</strong>n zieken dag-<br />
„looner te bezoeken en zich zijner, in <strong>de</strong> dubbele betrekking<br />
„van geneesheer en geestelijke, te ontfermen; dikwijls viel<br />
„het hero moeijelijk genoeg, zijne praktijk binnen <strong>de</strong> gren-<br />
„zen <strong>de</strong>r armen te beperken, want ook <strong>de</strong> pachters zou<strong>de</strong>n<br />
„gaarne gratis zijn behan<strong>de</strong>ld gewor<strong>de</strong>n. Bij sommige gele-<br />
„genhe<strong>de</strong>n was hij zelfs verpligt als a<strong>cc</strong>oricheur te ageren.”<br />
Het was allerhumaanst, zegt ge, alleraardigst tevens misschien;<br />
maar wat werd er van <strong>de</strong>n poeet?<br />
Ge zijt wel geduldig, dat ge er niet eer Haar vroegt. Geplaatst,<br />
gehuwd, gelukkig zoo als wij hem thans zagen, stelt<br />
men zich onwillekeurig <strong>voor</strong>, dat zijn dichta<strong>de</strong>r ein<strong>de</strong>lijk vrij<br />
en welig vloeit, — hij, die in <strong>de</strong> dagen van zijn feed eigenlijk<br />
geene liefste had clan zijne maze, moest haar nu, bekend,<br />
bevor<strong>de</strong>rd, beroemd als hij door haar werd, keuriger,<br />
ja, maar tegelijk krachtiger hul<strong>de</strong> brengen, meent men, en<br />
bedriegt zich zeer. Het jaar 1785 zag, ten tegenhanger <strong>de</strong>r<br />
tot vervelens toe genoem<strong>de</strong> Billiotheek , een an<strong>de</strong>r diehtstrik<br />
van dien aard, islet Nieuwsblad getiteld, in het licht verschijnen,<br />
waarbij wij eehter, wees gerust, niet lang zullen<br />
stilstaan; het schijut ons eene misgeboorte. Edmund Burke,<br />
zijnen tijd <strong>voor</strong>uit, mogt door <strong>de</strong> dagbla<strong>de</strong>n dier dagen wor-<br />
ShoNco m SrhetsTa III 7
98 GEORGE CRA BBE.<br />
<strong>de</strong>n uitgelokt tot <strong>de</strong> opmerking, dat zij „als een ge<strong>de</strong>elte<br />
„<strong>de</strong>r lectuur van alien, als <strong>de</strong> gansche lectuur van het grootste<br />
„getal van <strong>de</strong>ze, veel belangrijker werktuigen waren clan men<br />
„zich algemeen verbeeld<strong>de</strong>;" George Crabbe was er <strong>de</strong> geest<br />
niet naar, trots <strong>de</strong> gebreken, dien van zijnen tijd eigen, te<br />
<strong>voor</strong>zien welk eene toekomst hun wachtte. Wij zou<strong>de</strong>n ons<br />
zeer bedriegen, zoo het eerste ontwerp van het vers niet dagteeken<strong>de</strong><br />
nit <strong>de</strong> dagen van zijn jammer; <strong>de</strong> aanhef is geheel<br />
in <strong>de</strong>n geest dier periocle; <strong>de</strong> dichters war<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>bijgezien<br />
om <strong>de</strong>n wille <strong>de</strong>r dagbladsehrijvers! Ale <strong>de</strong> leeraar van Strathem<br />
, in plaats van zijnen tijd aan zoo velerlei studien te<br />
versnipperen , zich een weinig lezens had getroost, hij zou<br />
bij <strong>voor</strong>gangers en tijdgenooten over zijn on<strong>de</strong>rwerp wenken<br />
hebben opgedaan , waarinee hij zijn <strong>voor</strong><strong>de</strong>el had kunnen doen.<br />
Swift en Addison, hoe had<strong>de</strong>n zij , in hunne vlugsehriften ,<br />
ie<strong>de</strong>r zijne part gediend! Steele's weekbla<strong>de</strong>n , wie is er die<br />
<strong>de</strong>ze niet kent ? en wilt ge u meer tot eigenlijk gezeg<strong>de</strong><br />
nienwsmaren bepalen , zoowel Goldy als <strong>de</strong> Dokter had hem<br />
moeten weerhou<strong>de</strong>n dus uit te varen. De een als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
verbaas<strong>de</strong> zich op zijne benrt over dien onlesehbaren dorst<br />
naar nieuws ; geen van bei<strong>de</strong>n, die in het dagblad <strong>de</strong>n toekomstigen<br />
hefboom <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest <strong>de</strong>s yolks gewaar werd;<br />
maar het misbrnik afkeuren<strong>de</strong>, zagen zij toch alle nut niet<br />
<strong>voor</strong>bij. Goldsmith schertst in zijn Wereldburger geestig met<br />
<strong>de</strong> bron waaruit die zamenflansers van politiek nieuws °in<br />
strijd putten; „zij hebben die maren gelioord van een orakel<br />
„nit een koflijhuis, dat ze <strong>de</strong>n avond te voren aan eerie speel-<br />
„tafel van een beau vernam, wien ze ter ooren zijn gekomen<br />
„van <strong>de</strong>n portier Bens grooten beers, die ze afluister<strong>de</strong> van<br />
„<strong>de</strong>s lords kamerdienaar, door wien ze <strong>voor</strong> zijn eigen ver-<br />
„maak <strong>de</strong>n vorigen avond wer<strong>de</strong>n bedacht.” En toch had<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> Goldsmith ook getuigd, dat het <strong>de</strong> nienwsbla<strong>de</strong>n
GEORGE CR A.BBE. 99<br />
zijn, die „aan <strong>de</strong> uitvoering <strong>de</strong>r wetten die openbaarheid<br />
„waarborgen , welke <strong>de</strong> hoofdbron heeten mag <strong>de</strong>r eerlijkheid<br />
„en <strong>de</strong>r wijsheid <strong>de</strong>s bewinds." Johnson had gegromd , zoo<br />
als slechts hij grommen kon, over die ij<strong>de</strong>le nieuwsgierigheid,<br />
maar tevens opgemerkt: „alle vreem<strong>de</strong>lingen verbazen er zich<br />
„over, dat <strong>de</strong> kennis van het gros <strong>de</strong>s yolks in Engeland<br />
„zooveel grooter is dan die <strong>de</strong>s algemeens, waar ook el<strong>de</strong>rs.<br />
„Die meer<strong>de</strong>rheid zijn we zon<strong>de</strong>r twijfel verschuldigd aan <strong>de</strong><br />
„beekjens ," hij meent <strong>de</strong> dagbla<strong>de</strong>n, „welke gedurig om ons<br />
„been vloeijen, waaruit ie<strong>de</strong>r zijnen dorst stillen kan en waaruit<br />
„elk op zijne beurt schept." Bij gebrek van die studie , bij<br />
gemis van zin ook, in wat het zijn mogt, naast het laakbare<br />
het lotielijke op te merken , gispt Crabbe alleen <strong>de</strong> gebreken<br />
<strong>de</strong>r haften van zijnen tijd, welke, het lijdt geen twijfel, zoo<br />
niet veel grooter, <strong>voor</strong>zeker veel gemeener waren, dan er<br />
thans <strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren van (Seri dag nog aankleven. Aardige bijdrage<br />
ter bevrediging uwer nieuwsgierigheid, zoo gij navorscht,<br />
welke bla<strong>de</strong>n teen dagelijks of drie of twee malen , of maar<br />
een enkel maal in <strong>de</strong> week wer<strong>de</strong>n uitgegeven , ontra<strong>de</strong>n wij<br />
rt. <strong>de</strong> lezing, als ge allerlei leelijkhe<strong>de</strong>n niet gaarne -vlak in<br />
het gezigt ziet. Ge mogt een me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>nd , misschien spot-<br />
ziek glimlachjen over hebben <strong>voor</strong> zijn uitval tegen weerhanen<br />
, die alleen op <strong>de</strong> daken nuttig , helaas! overal el<strong>de</strong>rs<br />
dan in <strong>de</strong> dagbla<strong>de</strong>n even weinig zeldzaam zijn; ge moogt<br />
hem toegeven , dat in die nesten van nieuws te vaak allerlei<br />
valschheid, schimp en schan<strong>de</strong>, en logen en laster wordt nitgebroeid;<br />
maar als hij zoo verre gaat, dat hij zelfs <strong>de</strong> partijbla<strong>de</strong>n<br />
aanrandt , <strong>voor</strong>bijzien<strong>de</strong>, dat Engeland slechts groot<br />
is gewor<strong>de</strong>n , <strong>de</strong>wiji zijn bewind noch berisping ontging noch<br />
die in <strong>de</strong>n wind sloeg, dan werpt ge het boekske van u, en<br />
wij doen als gij. Immers , geenerlei versprei<strong>de</strong> trekken van<br />
geest, tegen <strong>de</strong> advertentien zijner dagen, tegen <strong>de</strong> romeinsche
100 GEORGE CRABBE.<br />
namen , waaron<strong>de</strong>r misschien bet uitvaagsel <strong>de</strong>r maatschappij<br />
alle <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n aanprees, een Brutus wiens kerfstok overloopt ,<br />
een Cato die punch lept , een Ainor Patria die gesmokkel<strong>de</strong><br />
thee veilt , geenerlei zetten van dien aard zijn in staat ons<br />
te verzoenen met een slot, dat alweer op wigtigwijzen toon<br />
jongen lie<strong>de</strong>n afraadt , <strong>de</strong>r Muzen te offeren , dat hen aanbeveelt<br />
in <strong>de</strong>n mad, aan het hof, in het Leger, zich hun va<strong>de</strong>rland<br />
toe te wij , en, go<strong>de</strong>n en menschen ! welke eene<br />
laagheid! besluit met <strong>de</strong>n regel :<br />
En wordt <strong>de</strong> Thurlow <strong>de</strong>r toekomen<strong>de</strong> eeuw !<br />
Eer men ons onbillijk noeme , als eischten wij van Crabbe<br />
een begrip van onafhankelijkheid , een bewustzijn van eigenwaar<strong>de</strong><br />
, bei<strong>de</strong> boven zijnen tijd , herinnere men zich hoe wij<br />
ens niet slechts getroost hebben zijne ontwikkeling geduldig<br />
ga to slaan , maar tevens trachtten door een blik op zijne<br />
<strong>voor</strong>gangers en zijne tijdgenooten , op het gebied <strong>de</strong>r letterkun<strong>de</strong><br />
, het bewijs te leveren, dat <strong>de</strong>ze zich allengs van <strong>de</strong> kluisters<br />
dier armzalige bescherming ontsloegen. drat ons in hem<br />
ergert, is <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tzetting dier vleijerij , welke <strong>voor</strong> hem slechts<br />
te weel<strong>de</strong>rig vruchten droeg! Of ontgaat u bet verband tusschen<br />
het slingeren met dat wierookvat <strong>voor</strong> een man in <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis<br />
zijns lands eer berucht dan beroemd , en Crabbe's<br />
bevor<strong>de</strong>ring luttel jaren later tot rector van Muston in Leicestershire?<br />
Het is waar, , <strong>de</strong> verdienste dier verbetering van zijn<br />
lot wordt in <strong>de</strong> biographic slechts <strong>de</strong>r vroeg weduwe gewor<strong>de</strong>n<br />
hertoginne van Rutland toegesehreven, maar <strong>de</strong> schoone lippen<br />
hebben gewis niet verzuimd die lofspraak in het geheugen<br />
<strong>de</strong>s lord kanseliers te herroepen. „De verweduwlijkte Her-<br />
„toginne ,” lezen wij, „vergat <strong>de</strong>n protege van Karen diep-<br />
„betreur<strong>de</strong>n echtgenoot niet; hartelijk verlangen<strong>de</strong> hem in hare<br />
„nabijheid te hou<strong>de</strong>n , gaf zij hem eenen brief aan Thurlow
GEORGE CRABBE. 101<br />
„merle, <strong>de</strong>zen dringend verzoeken<strong>de</strong> , <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> predikants-<br />
„plaatsen in Dorsetshire, waarvan Mr. Crabbe het inkomen<br />
”trok , tegen twee <strong>voor</strong><strong>de</strong>eliger in <strong>de</strong> vallei van Belvoir,<br />
„ten behoove van dien to ruilen. Mijn va<strong>de</strong>r begaf zich naar<br />
„Lou<strong>de</strong>n, maar werd bij die gelegenheid door <strong>de</strong>n Lord Kan-<br />
„seller niet zeer heuschelijk ontvangen,” — hoffelijk ware wat<br />
veel gevergd geweest. „ „Bij God !” borst hij grimmig uit ,<br />
„ „in heel Engeland leeft geen man, <strong>voor</strong> wien ik dat zou<strong>de</strong><br />
„ „doen."" De biograaf vermeidt zich in <strong>de</strong> aardigbeid; „maar<br />
„in Engeland leef<strong>de</strong> <strong>de</strong> vrouw, , <strong>voor</strong> welke hij bet <strong>de</strong>ed.<br />
„Toen <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> Hertogin in stad kwam, maakte zij zelve<br />
„hem hare opwachting, om hem het verzoek to herhalen ,<br />
„en hij stem<strong>de</strong> er in toe. Zoodra mijn va<strong>de</strong>r het vereischte<br />
„on<strong>de</strong>rzoek to Lameth had doorstaan , ontving hij eene dis-<br />
„pensatie van <strong>de</strong>n Aartsbisschop en hij word rector van<br />
„Huston in Leicestershire en van <strong>de</strong> naburige parochie van<br />
„Allington , in Lincolnshire gelegen." Ein<strong>de</strong>lijk had hij, tenzij<br />
<strong>de</strong> man van nog hoogere waardighe<strong>de</strong>n op kerkelijk gebied<br />
droom<strong>de</strong>, ein<strong>de</strong>lijk had hij zijn hoogsten wensch verkregen,<br />
eene betrekking, iemand van zijne geboorte in zijn va<strong>de</strong>rland<br />
scbaars ten <strong>de</strong>el vallen<strong>de</strong>, eene gelegenheid ter geheele<br />
ontwikkeling van ie<strong>de</strong>re gave die in hem school ; hoe vele<br />
jaren meent gij dat het duur<strong>de</strong>, eer <strong>de</strong> wereld weer van<br />
hem hoor<strong>de</strong>, hij , die in <strong>de</strong> laatste niets in het licht bad gegeven,<br />
dan, — het is <strong>de</strong> zoon die dus spreekt , — „dan<br />
„eene lijkre<strong>de</strong> op <strong>de</strong>n herlog van _Rutland, zon<strong>de</strong>r eenige waar<strong>de</strong>,"<br />
en eene bijdrage tot <strong>de</strong> Natuurlijke Ilistorie van het Dal van<br />
Belvoir? „Vijf," gist ge ; eene nieuwe gemeente kost zooveel<br />
tijd ; ga <strong>voor</strong>t, verzoeken wij u; „tier," herneemt ge; hij<br />
plagt niet vlug to werken en traag to voltooijen; ga <strong>voor</strong>t,<br />
roepen wij u toe ; „vijftien ," zegt ge, verbaasd ; lieve lezer!<br />
ge zijt er nog niet ! Het waren twintig jaren, van welke <strong>de</strong>
11)2 GEORGE C RABBE.<br />
eerste tien Edmund Burke <strong>de</strong> onsterfelijkheid zou<strong>de</strong>n hebben<br />
verzekerd , al ware geheel zijn vroeger verle<strong>de</strong>n vergeten.<br />
Ons eehter, , die gepoogd hebben het in uwe herinnering to<br />
verlevendigen , ons schijnt bet er slechts <strong>de</strong> voltooijing van<br />
te zijn ; opdat die beeldtenis van waarachtige eerzucht schitterend<br />
uit mogt komen , moesten <strong>voor</strong> alle volgen<strong>de</strong> geslachten<br />
<strong>de</strong> donkerste schaduwen ova haar wor<strong>de</strong>n verzwaard ; zij<br />
straalt <strong>de</strong>s ondanks , neen , daar door. Wij lieten hem op<br />
Richmond-Hill achter, , in <strong>de</strong>n zoeten waan zich dat aan<strong>de</strong>el<br />
in het bewind <strong>de</strong>s lands, zich ten minste dien invloed op <strong>de</strong>n<br />
gang <strong>de</strong>r gebeurtenissen op staatkundig gebied to hebben verzekerd<br />
, die iemand van zijnen geest toekwam. De vijftigjarige<br />
had geleerd zich, wat zijn eigen lot betrof, , te vergenoegen<br />
met wat men hem gun<strong>de</strong>; maar mogt <strong>de</strong> man van iersche afkomst<br />
geen eerste minister kunnen wor<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> genie van <strong>de</strong>zen<br />
kon het geheel beheerschen ; <strong>de</strong> zege zijner partij waarhorg<strong>de</strong><br />
hem <strong>de</strong> zege zijner beginsele». Het was maar een schoone<br />
dromn ; weinige dagen later, en daar schoot nit hel<strong>de</strong>ren<br />
hemel <strong>de</strong> bliksemstraal neer; lord Rockingham stierf, , en <strong>de</strong><br />
Whigs, die zieli naar <strong>de</strong>zen noem<strong>de</strong>n , tra<strong>de</strong>n af.. Wat baatte<br />
het, of bet se<strong>de</strong>rt zoo zwaar betrokken zwerk <strong>voor</strong> een oogenblik<br />
een zweem van vroegeren luister doorliet? Burke zon blijven<br />
wat hij geweest was, <strong>de</strong> worstelaar, , <strong>voor</strong> alien behalve <strong>voor</strong><br />
zich zelven ; Burke zon wor<strong>de</strong>n waartoe hij bestemd bleek ,<br />
<strong>de</strong> ongeevenaar<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeker van ie<strong>de</strong>re groote vraag zijns<br />
tiids , die elk van doze toelichtte , zijne eeuw <strong>voor</strong>nit ; die<br />
slechts wat hem waarheid werd te hartstogtelijk <strong>voor</strong>stond;<br />
wie hem daarover hard valle zonen <strong>de</strong>zer laauwe dagen<br />
ons voegt het niet. Wij hebben hem gezien , strij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> <strong>voor</strong><br />
driedubbele vrijheid : die <strong>de</strong>r Constitutie , <strong>de</strong>r Drukpers en<br />
die van Amerika; of <strong>de</strong> onmetelijke grenzen, louter door. die<br />
gedachten <strong>voor</strong> ons wegschetneren<strong>de</strong> , <strong>voor</strong> zijn groot hart
GEORGE CRABI3E. 103<br />
nog te eng waren geweest , ving hij in het jaar zeventien<br />
hon<strong>de</strong>rd drie en tachtig <strong>voor</strong> <strong>de</strong> belangen <strong>de</strong>r mensehheid in <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong> werelcl , in Indio eenen strip aan, die niet geslecht<br />
was, toen hij verscheid<strong>de</strong>, die <strong>voor</strong>tduurt en nog zoo weinig<br />
uitzigt op verzoening geeft ! Warren Hastings had in Bengalen<br />
het gezag en het gebied van Groot-Brittanje gehandhaafd,<br />
en uitgebreid , maar ten koste van welke gruwelen!<br />
het waren ook menschen , weeklaag<strong>de</strong> Burke's hart; mogt<br />
hij ze plegen? vroeg zijn hoofd. Het antwoord kon niet twijfelachtig<br />
zijn <strong>voor</strong> iemand, die als hij het eerste zoo grooten<br />
invloed vergun<strong>de</strong> op het laatste; die ze nooit to schei<strong>de</strong>n<br />
wist ; overtuiging nam bij hem oorsprong nit bei<strong>de</strong> geest en gemoed.<br />
Wij molten het on<strong>de</strong>rwerp, hoe uitlokkend ook, niet<br />
bree<strong>de</strong>r behan<strong>de</strong>len, maar niets vergoelijken<strong>de</strong> van <strong>de</strong> hartstogtelijkheid,<br />
waarme<strong>de</strong> lib Warren Hastings vervolg<strong>de</strong>, vervolg<strong>de</strong><br />
jaren lang, vergunne men ons naar Macaulay's opstel,<br />
or<strong>de</strong>r <strong>de</strong>zen naam, te verwijzen, geschreven eer <strong>de</strong><br />
jongste opstand in Indio Burke's gestalte we<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> kimmen<br />
<strong>de</strong>ed opdoemen, we<strong>de</strong>r waarschuwen <strong>de</strong>ed. Een enkele plaats<br />
sta men ons toe over te nernen; bet is weinigen gegeven, zoo<br />
met mate en juist daardoor te tretfen<strong>de</strong>r te prijzen. „En al<br />
„waren in hem," getuigt Macaulay, „als in Las Casas en<br />
„in Clarkson, die e<strong>de</strong>le gewaarwordingen gemengd met <strong>de</strong><br />
„zwaklie<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> menschelijke natuur verknocht, tacit heeft<br />
„hij als <strong>de</strong>ze, regt op <strong>de</strong>n hoogen lof, , dat hij jaren zuren arbeid<br />
„aan <strong>de</strong> dienst van eon yolk wijd<strong>de</strong>, waarme<strong>de</strong> hij in bloed<br />
„noch in taal was verwant, waarme<strong>de</strong> hij godsdienst noch<br />
„ze<strong>de</strong>n gemeen had, en van 't welk noel' belooning, noch dank-<br />
„betuiging, noch toejuiching viel te verwachten.” Voorbeel<strong>de</strong>-<br />
looze bestemming van dien geest; hij zon bet moe<strong>de</strong> hoofd<br />
niet ter ruste leggen, <strong>voor</strong> het grootste vraagstuk <strong>de</strong>r nieuwere<br />
geschie<strong>de</strong>nis zich had doen gel<strong>de</strong>n , your het zijnen geest had
104 GEORGE CRABBE.<br />
verbijsterd, beweert <strong>de</strong> een; <strong>voor</strong> het zijne zienersgave geheel<br />
had ontwikkeld , getuigt <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r. De fransche omwenteling<br />
schokte <strong>de</strong> wereld ; Burke oor<strong>de</strong>ei<strong>de</strong> en veroor<strong>de</strong>el<strong>de</strong><br />
haar. Voor ons is niets gemakkelijker dan, met <strong>de</strong> Tocqueville's<br />
bock in <strong>de</strong> hand, er ons over te verbazen , hoe een<br />
staatkundige, die er levenslang naar had gestreefd ten zijnent<br />
vre<strong>de</strong> te bewaren tusschen <strong>de</strong> aanspraken <strong>de</strong>r on<strong>de</strong> feodaliteit<br />
en <strong>de</strong> eischen <strong>de</strong>r jonge <strong>de</strong>moeratie, <strong>voor</strong>bij kon zien, dat aan<br />
<strong>de</strong> overzij<strong>de</strong> <strong>de</strong>s Kanaals het ou<strong>de</strong> vermolm<strong>de</strong> vast in stilte en<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> losbarsting van <strong>de</strong>n storm door bet nieuwere was vervangen<br />
; <strong>voor</strong> ons niets ligter dan <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n verbaasd op te<br />
heffen, dat hij <strong>de</strong> noodzakelijkheid dier omwenteling niet begreep;<br />
maar zijn wij, op zijne schou<strong>de</strong>rs staan<strong>de</strong>, waarlijk<br />
zooveel wijzer; is ens <strong>de</strong> sphinx, die se<strong>de</strong>rt zoo velerlei<br />
verschillen<strong>de</strong> vormen aannarn , maar altijd sphinx bleef, niet<br />
langer sphinx ? „In plants van Frankrijk zie ik een afgrond,"<br />
klonk zijn kreet. „Die afgrond is een vulkaan ;" hernam<br />
111irabeau; en had <strong>de</strong> lactate onloochenhaar gelijk , hoe vele<br />
malen bedrogen wij ons se<strong>de</strong>rt, als wij van een uitgebran<strong>de</strong>n<br />
krater spraken! Geen tijdvak van zijn leven zag zijn gemoed<br />
meer over zijnen geest heerschen dan dit; maar al het beklagenswaardige<br />
dier overgevoeligheid erkennen<strong>de</strong>, hoevele waarschuwingen<br />
van <strong>de</strong>n laatste wor<strong>de</strong>n ooit to dikwijls herhaald;<br />
hoe dwingt het cerste ons hul<strong>de</strong> of <strong>voor</strong> eene on<strong>de</strong>rgegane wereld,<br />
met welke wij, wier republiek in eene constitutioneele<br />
monarchic is verkeerd, nooit dweepten, als hij. „Zestien of<br />
„zeventien jaren zal het nu gele<strong>de</strong>n zijn," zoo hief hij in 1790<br />
zijne stemme op, „dat ik <strong>de</strong> koninginne van Frankrijk, toen<br />
„dauphine, te Versailles aanschouw<strong>de</strong>, en nimmer <strong>voor</strong>zeker<br />
„werd onze aardbol, dien zij naauwelijks scheen aan to raken,<br />
„door liefelijker verschijning verrukt. 1k zag haar zich boven<br />
„<strong>de</strong>n gezigtein<strong>de</strong>r vertoonen, die verheven sfeer, waarin zij be-
GEORGE CRABBE. 105<br />
„gonnen was zich te bewegen, versieren<strong>de</strong> en vervrolijken<strong>de</strong>,<br />
„glinsteren<strong>de</strong> als <strong>de</strong> morgenster, vol leven en pracht en vreug<strong>de</strong>.<br />
„0, welk eene ornwenteling! en welk een hart zou ik moeten<br />
„hebben als ik zon<strong>de</strong>r aandoening getuige kon zijn van die<br />
„verheffing en van dien val ! Luttel droom<strong>de</strong> ik, dat zij, toen<br />
„zij aanspraak op ontzag voegen mogt bij die op geestdriftige,<br />
„van verre betoon<strong>de</strong> , eerbiedige lieMe , dat zij ooit verpligt<br />
„zou zijn het seherp behoedmid<strong>de</strong>l <strong>voor</strong> onteering , verborgen<br />
„in dien boezem , mee te dragon ; luttel droom<strong>de</strong> ik, dat het<br />
„mijn lot zou zijn to beleven, haar die jammeren ter prooi te<br />
„zien , on<strong>de</strong>r een yolk van e<strong>de</strong>len , on<strong>de</strong>r een yolk van mannen<br />
„van eer. Tienduizend zwaar<strong>de</strong>n , daeht mij , zou<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong><br />
„sche<strong>de</strong> vliegen om zelfs een blik , die hoar met beleediging be-<br />
„dreig<strong>de</strong> , te wreken. Maar <strong>de</strong> eeuw <strong>de</strong>r rid<strong>de</strong>rschap is <strong>voor</strong>bij.<br />
„De dagen <strong>de</strong>r sophisten en economisten, die <strong>de</strong>r berekenaars<br />
„zijn gekomen , en <strong>voor</strong> altoos is <strong>de</strong> glorie van Europa uitge-<br />
„bluscht. Nimmer, , ach! nimmer zullen wij ze weerzien, die<br />
„e<strong>de</strong>lmoedige getrouwheid aan rang en kunne, die hooghartige<br />
„on<strong>de</strong>rwerping , die hare waardigheid bewaren<strong>de</strong> gehoorzaam-<br />
„heid , die toewijding <strong>de</strong>s harten, welke in dienstbaarheid zelve<br />
„<strong>de</strong>n geest eener verhevene vrijheid levendig hield. De <strong>voor</strong><br />
„geen geld gekochte , <strong>voor</strong> geen geld voile liefelijke geneugten,<br />
„the het leven iets bevalligs gaven, <strong>de</strong> <strong>voor</strong> luttel prijs verkre-<br />
„gene veiligheid <strong>de</strong>r volken, <strong>de</strong> kweekster van mannelijk gevoel<br />
„en heldhaftige on<strong>de</strong>rnemingslust , zij is te loor gegaan. Verloren,<br />
„die kieschheid op beginselen , die kuischheid van eer, welke<br />
„een vlek een wond achtte , die met cooed beziel<strong>de</strong> terwijl ze<br />
„wreedheid temper<strong>de</strong>, die vere<strong>de</strong>l<strong>de</strong> wat het aanraakte, en door<br />
„welke <strong>de</strong> on<strong>de</strong>ugd zelve maar half hoar kwaad meer stichtte ,<br />
„van al wat zij gemeens had, bevrijd.” G-oe<strong>de</strong>, groote Burke!<br />
er is overdrijving in wat ge zoo weemoedig <strong>voor</strong> altijd verloren<br />
acht; want zeventig jaren nadat ge die klagt storttet, staat het
106 GEORGE CRABBE.<br />
yolk', staat zelfs het graauw, , niet <strong>voor</strong> eerie navolging van De<br />
la Roche's Marie Antoinette geboeid , of het schaart zich niet<br />
aan <strong>de</strong> zij<strong>de</strong> <strong>de</strong>r terroristen , het trekt partij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> koninklijke<br />
vrouw, niet <strong>de</strong>wijl ze koninginne, <strong>de</strong>wijl ze echtgenoote, moe<strong>de</strong>r,<br />
vrouwe was in <strong>de</strong>n verhevensten zin <strong>de</strong>s woords; <strong>de</strong>r <strong>de</strong>mocratie<br />
is <strong>de</strong> eerbied <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ugd gehleven , alles wat gij waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>t<br />
verloor zij niet. Helaas! dat wij, van u schei<strong>de</strong>n<strong>de</strong>, ondanks wat<br />
wij wonnen schier even somber gestemd wor<strong>de</strong>n, als gij zelve te<br />
moe<strong>de</strong> waart, die gevallen majesteit <strong>de</strong> laatste hul<strong>de</strong> brengen<strong>de</strong>,<br />
owe grijsheid <strong>de</strong>ert ons diep ! hoe gaarne had<strong>de</strong>n wij n ons<br />
<strong>voor</strong>gesteld on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n last <strong>de</strong>r jaren geschoord door <strong>de</strong> lief<strong>de</strong><br />
van het opkomend geslacht , sombere ziener, , ja! maar met <strong>de</strong><br />
belangstelling <strong>de</strong>r lief<strong>de</strong> aangehoord, niet louter teleurstelling<br />
bier en teleurstelling daar, , overal teleurstelling. Het was uw<br />
droevig en <strong>de</strong>erniswaardig lot : <strong>de</strong> dagen namen toe, maar <strong>de</strong><br />
vrien<strong>de</strong>n dun<strong>de</strong>n; een vreng<strong>de</strong>looze , verlaten ou<strong>de</strong>rdom; slechts<br />
<strong>de</strong> letteren bleven over, slechts op dat gebied werd het licht!<br />
Ge waart niet gelukkig geweest , tot in uwe gunstelingen toe;<br />
ge hadt Joseph Emin <strong>voor</strong>tgeholpen , — wie ter wereld gedacht<br />
Joseph Emin meer ge hadt James Barry onsterfelijk willen<br />
zien, — <strong>de</strong> zon<strong>de</strong>rling overleef<strong>de</strong> zijn roem; miss Burney was<br />
hofdame gewor<strong>de</strong>n van koningin Charlotte, <strong>de</strong> gemalinne van<br />
George <strong>de</strong> III <strong>de</strong> , en schoon zij <strong>de</strong> dwaasheid duur had geboet,<br />
zij bleek er te meer <strong>de</strong> waardige prototype door <strong>de</strong>r school<br />
van Theodore Hook, die niets lief had dan zich zelve en die<br />
allerliefste aristocratic ! George Crabbe! ach! hoe dankbaar hij<br />
zich toonen bleef, ge hadt iets meer verwacht dan <strong>de</strong> eerste<br />
proeve; waar uw blik zich rigtte op hooger of op lager leven!<br />
overal hadt ge dwaasheid , maar ook wijsheid, overal smarte,<br />
maar ook vreug<strong>de</strong> gezien. Het zaad , door u gestrooid , scheen<br />
slecht , scheen niet op to komen , maar ge zaagt immers ver-<br />
<strong>de</strong>r dan uw engen kring: als u een oogenblik tijds overschoot ,
GEORGE CIIABBE. 107<br />
verdieptet gij u in Cowper, somber als gij zelven in uwen<br />
on<strong>de</strong>rdom , maar hoog en heilig tevens in zijne verwachtingen,<br />
en ging het hart u open, of gij nog <strong>de</strong> onbezorg<strong>de</strong> twintigjarige<br />
waart geweest bij <strong>de</strong> eerstelingen van Burns, die lie<strong>de</strong>ren ,<br />
vol van <strong>de</strong>n moed eons mans, zoo als gij u dien dacht , vol<br />
van <strong>de</strong> tee<strong>de</strong>rheid <strong>de</strong>s harten, in het uwe zoo trouw bewaard.<br />
En laatste troost, die u blij yen rnogt , al weiger<strong>de</strong> <strong>de</strong> kleine<br />
kring in het parlement u allengs gevoelloozer gehoor; al kromp<br />
het zoo ligt te tenon tal van vrien<strong>de</strong>n, niet enkel door <strong>de</strong>n<br />
dood, die u weldra Samuel Johnson en later ook Joshua Reynolds<br />
ontnain , al verkeer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> dierbaarsten zelven in vijan<strong>de</strong>n,<br />
daarbuiten wies <strong>de</strong> stroom ewer bewon<strong>de</strong>raars , uwer navolgers<br />
, en binnen heerschte geluk , Jane Mary, Richard .....<br />
Arnie va<strong>de</strong>r ! en in die betrek king rampzaliger dan in eenige<br />
an<strong>de</strong>re , ook hem dierft ge ; wie het wrake, wij hebben er<br />
<strong>de</strong>n moed niet toe, zoo gij vurig verlang<strong>de</strong>t te Beaconsfield<br />
to wor<strong>de</strong>n bijgezet.<br />
Er zjn in Westminster Abbey twee staatslie<strong>de</strong>n ter ruste gelegd<br />
, die elkan<strong>de</strong>r met korte tnsschenpoozen levenslang bestre<strong>de</strong>n<br />
, van welke <strong>de</strong> een <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>r <strong>de</strong> begrafenis op 's lands kosten<br />
misgun<strong>de</strong>, en die toch zoo digt bij elkan<strong>de</strong>r sluimeren, dat <strong>de</strong><br />
tranen, op het ge<strong>de</strong>nkteeken van dozen gestort, zong <strong>de</strong> dichter,<br />
<strong>voor</strong>tbiggelen op dat van genen, en <strong>de</strong> zucht, om eon van bei<strong>de</strong>n<br />
geslaakt , zich boven <strong>de</strong> assche zijns tegenstan<strong>de</strong>rs hooren doet;<br />
„beschamen<strong>de</strong> gedachte <strong>voor</strong> menschelijken trots!" hoe <strong>de</strong> dood<br />
gelijk maakt en vereenigt en verzoent, hopen wij. Charles Fox<br />
en William Pitt, <strong>voor</strong>tgang en behoud , <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> meest eigenaardig<br />
engelsche groote mannen nit die twintigjaren, hoe moeten<br />
zij <strong>de</strong>n tijdgenoot hebben geboeid , daar zij zelfs <strong>de</strong> blikken<br />
tot zich trokken dier antieke figuur in <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>rne historie,<br />
welke Napoleon hoot: daar hun wedijver in <strong>de</strong> laatste tien jaren<br />
van hun leven over zijne bestemming scheen to beslissen!
1OS GEORGE CRABBE.<br />
Hoe hoog verhief dat renzenpaar<br />
Zich, worstlend , ihoven heel <strong>de</strong> schaar ;<br />
Geen allednagsch partijgevecht ,<br />
Waarin slechts atribtzucht lagen legt ;<br />
Een karnp xis lien <strong>de</strong>r gain weleer<br />
Het aardrijk schokkend heind en veer !<br />
's Lands eelsten her op <strong>de</strong> eene vaan ,<br />
Of <strong>de</strong> andre zagen 't jnichen<strong>de</strong> can,<br />
Tot ooze fawn bodinne scheen<br />
Van Pitt en Fox en die alleen !<br />
Het was <strong>de</strong> tijd <strong>de</strong>r worsteling om <strong>de</strong> wereldheerschappij, die<br />
<strong>de</strong>s oorlogs zon<strong>de</strong>r weerga , door Pitt , ondanks <strong>de</strong> wanhoop ,<br />
waarin lib <strong>de</strong> kaart van Europa had opgerold , als ware het<br />
pleit verloren geweest , zijn opvolger vermaakt ; door Fos,<br />
in spijt van <strong>de</strong>n door hem <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n , door hem vast gesloten<br />
vre<strong>de</strong> zijn yolk nagelaten. Het was <strong>de</strong> tijd <strong>de</strong>r krijgsklaroenen<br />
, <strong>de</strong> tijd van wapengekletter en kanongebul<strong>de</strong>r tot<br />
in ie<strong>de</strong>ren uithoek van ons wereld<strong>de</strong>el toe ; <strong>de</strong> tijd, waarin<br />
<strong>de</strong> muzen zwegen , meent ge , en bedriegt ; <strong>de</strong> tijd, waarin<br />
zij het geteister<strong>de</strong> Europa ontvlo<strong>de</strong>n, om in het nog vrije<br />
Groot-Brittanje een schuilplaats to zoeken, waar zij een grouter<br />
aantal priesteren von<strong>de</strong>n , dan het ooit drul<strong>de</strong>n of bar<strong>de</strong>n<br />
tel<strong>de</strong>. Voorwaar, , wie meenen mogt , dat wij er door dalen ,<br />
dus van on<strong>de</strong>rwerp wisselen<strong>de</strong>, ons met verzen bezig hou<strong>de</strong>n<strong>de</strong>,<br />
in plaats van met veldslagen , heeft hij ooit het genot gewogen,<br />
door eene enkele gelukkig uitgedrukte gedaehte alien<br />
eenwen gewaarborgd , tegenover <strong>de</strong> weldaad <strong>de</strong>r menschheid<br />
bewezen door een tractaat , he<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eeuwigheid gesloten,<br />
en we<strong>de</strong>r verscheurd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hand die het teeken<strong>de</strong><br />
is verdorcl? Er is geen val <strong>voor</strong> wie na Pitt en Fox van <strong>de</strong><br />
opkomst , van <strong>de</strong>n bloei van Scott, of Wordsworth, of Byron<br />
heeft to gewagen ; het beste wat Burke gezaaid. had, schoot<br />
naar ie<strong>de</strong>rs individualiteit in elk van <strong>de</strong>ze welig op, — het
GEORGE ORABBE.<br />
109<br />
verle<strong>de</strong>n, het he<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> toekomst void zijne vertegenwoordigers<br />
in hen, niet naar het zoo „lang gehuldig<strong>de</strong> nuttig-<br />
„heidsstelsel” , naar <strong>de</strong> eisehen , naar het refit <strong>de</strong>r natuur ;<br />
maar <strong>de</strong> mood, wij betreuren het, begeeft ons, daar wij niet<br />
naar <strong>de</strong>ze, daar wij nog eenmaal naar George Crabbe hebben<br />
om to zien.<br />
Onze letterkun<strong>de</strong> heeft, als <strong>de</strong> engelsehe, het zeldzaam schouwspel<br />
opgeleverd, een dichter na twintigjarig stilzwijgen, bijwijle<br />
het is waar, door enkele, heerlijke lyrische nitboezemingen afgebroken<br />
, want het waarlijk poetisch gemoed weet van zoo lang<br />
zwijgen niet — onverwacht eensklaps weer to zien optre<strong>de</strong>n; —<br />
maar zoo wij een oogenblik <strong>de</strong> vergelijking hebben gewaagd,<br />
het was trots op <strong>de</strong> tegenstelling , die er ons <strong>de</strong>n mod toe<br />
gaf; die hand raakte niet aan <strong>de</strong> harpe, of wie zijne me<strong>de</strong>dingers<br />
waren geweest, of wie gewaagd had<strong>de</strong>n na hem hunne<br />
stem op to heffen , zij herken<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n meester en zij bogen<br />
zich! Twintig jaren later is hij nog niet slechts <strong>de</strong> eerste onzer<br />
dichters, zoo hij door ons wereld<strong>de</strong>el on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> eersten onzes<br />
tijds wor<strong>de</strong>n geteld , als dat werelcl<strong>de</strong>el Hollandsch verstond !<br />
Pe hul<strong>de</strong> moest ons van het harte, al verligt zij ons <strong>de</strong>n<br />
overgang niet. Twee en twintig jaren waren er verloopen<br />
se<strong>de</strong>rt bet Nieewsblad het licht had gezien ; daar wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
lierkrey isters uitgegeven; — was <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>lijke, ze<strong>de</strong>lijke,<br />
dichterlijke gezigtein<strong>de</strong>r van George Crabbe verruimd ? Hij<br />
had genoegelijke dagen gesleten , terwijl Europa van wee wegkromp<br />
, hem was <strong>de</strong> gewone schakering van huiselijk lief en<br />
feed ten <strong>de</strong>el gevallen; nu eons tot weel<strong>de</strong> verhoogd door <strong>de</strong><br />
geboorte van een kind, <strong>de</strong>n we<strong>de</strong>r tot weemoed gedaald door<br />
bet verlies van een lieveling; hij was met het Bemis ziriner<br />
gezondheid bedreigd gewor<strong>de</strong>n, hij schatte haar to hooger, toen<br />
hij haar herkreeg en alles zaamgenomen overtrof het licht verre<br />
het bruin dat dit <strong>de</strong>ed uitkomen. Ge zoudt wanen, <strong>de</strong> biogra-
lit) GEORGE CRABBE.<br />
phie lezen<strong>de</strong>, eene zoete idylle uit wie weet welke gul<strong>de</strong>n<br />
eeuw ter hand to hebben als u enkele namen niet herinner<strong>de</strong>n,<br />
dat gij aan <strong>de</strong>n avond <strong>de</strong>r achttien<strong>de</strong> of in <strong>de</strong>n ochtend<br />
<strong>de</strong>r negentien<strong>de</strong> waart. Bij gelegeuheid <strong>de</strong>r scherts van Charles<br />
Fox bij <strong>voor</strong>beeld, die Crabbe het eerst eene eet.zaal <strong>de</strong>ed binnengaan,<br />
zeggen<strong>de</strong>: „Zoo hij gekregen had wat hem toekwam ,<br />
„hij zou veer ons alien uit zijn getre<strong>de</strong>n," dat zeggen wil :<br />
hij zou bisschop zijn gewor<strong>de</strong>n, zoo men hem op Belvoir-Castle<br />
had weten regt te doen. OF, welk een an<strong>de</strong>r blijk van <strong>de</strong>n tijd!<br />
— het is niet <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r die het oververtelt, het is <strong>de</strong> zoon, die<br />
dus opmerkt, — we zijn in hoogst aanzienlijk gezelsehap;<br />
onze hertoginne wordt om het zeerst bewon<strong>de</strong>rd, er zijn bisschoppen<br />
bij <strong>de</strong> vleet , maar hovel ' alien komt <strong>de</strong> gebie<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
gestalte, het fraaije horstbeeld, <strong>de</strong> verstan<strong>de</strong>lijke en waardige<br />
houding van William Pitt nit. „Ik verbeeld<strong>de</strong> mij ," zegt <strong>de</strong><br />
biograaf, „maar misschien was het slechts partijdigheid, dat<br />
„er in dat gezelschap een an<strong>de</strong>r hoog <strong>voor</strong>hoofd was, het<br />
„zijne zeer gelijk." Och, legt ze even naast elkaar, zoo gij<br />
on<strong>de</strong>rscheid zien wilt. Of ein<strong>de</strong>lijk, ge hoort in het holste<br />
van <strong>de</strong>n nacht te Aldborough, het was eel " ure, een kanonschot,<br />
en weer een en nog <strong>de</strong>n. „De Franschen zijn geland,"<br />
roept zijn zoontje, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs wekken<strong>de</strong>. „Wei, jongenlief," is<br />
het antwoord, „gij en ik , wij kunnen er niets goeds bij uit-<br />
„rigten, an<strong>de</strong>rs zon<strong>de</strong>n wij mee op wacht zijn ; wij 'meter' ver-<br />
„bei<strong>de</strong>n wat er geheurt ,” en drie kwartier later vindt het jongsken<br />
, dat hem mee wil <strong>de</strong>elen, hoe slechts een valsch alarm<br />
hem verschrikte, papa weer gerust in slaap. Bijzonclerhe<strong>de</strong>n van<br />
belangrijker aard, wij zoeken ze vruchteloos, <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ringen<br />
van verblijf uitgezon<strong>de</strong>rd, — gewone domine's-standplaats-wisselingen,<br />
Parham, G-lemham, Rendham, en ein<strong>de</strong>lijk we<strong>de</strong>r<br />
Muston, — van letterkundig Leven intusschen weinig blijk yin<strong>de</strong>n<strong>de</strong>,<br />
tenzij ge <strong>de</strong> lezing in eenen a<strong>de</strong>m van het pas vet-
GEORGE C RABB E. 111<br />
schenen Lied van <strong>de</strong>n laatsten Meistreel en eenige woor<strong>de</strong>n<br />
over <strong>de</strong> Luke-school daar<strong>voor</strong> hou<strong>de</strong>n mogt. Er is even weinig<br />
kritiek in, als eene passage over politieke partijen daardoor<br />
verrast ; maar overigens, schittert mogen wij niet zeggen ,<br />
straalt evenuain , maar schemert u een glans van stil geluk toe,<br />
slechts schaars door <strong>de</strong>ze of gene onaangenaamheid met die<br />
leelijke afgeschei<strong>de</strong>nen gestoord.<br />
Daar verschenen in <strong>de</strong> maand September <strong>de</strong>s jaars achttien<br />
hon<strong>de</strong>rd zeven <strong>de</strong> Kerkregisters , door <strong>de</strong>n biograaf heschouwd<br />
als een <strong>voor</strong>treffelijker, , als een geheel an<strong>de</strong>r dichtstuk dan<br />
na <strong>de</strong> vroegere <strong>voor</strong>tbrengselen te verwachten viel. „In <strong>de</strong> eerste<br />
„verzen kwamen eenige weinige beschrijvingen <strong>voor</strong>, — dit<br />
„gedicht bestond geheel uit eene reeks van <strong>de</strong>ze , <strong>de</strong>r eerste<br />
„faal<strong>de</strong> eene vertelling — dit was een schakel van verhalen;<br />
„<strong>de</strong> vroegere waren didactisch, — dit scherpte geen ze<strong>de</strong>-<br />
„lijke gevolgtrekking da<strong>de</strong>lijk in ; <strong>de</strong> vaak vermel<strong>de</strong> waren<br />
„regelmatig zaamgestel<strong>de</strong> dichtstukken, — dit seheen stoutweg<br />
„met alle verband <strong>de</strong>n draak te steken , slechts door <strong>de</strong>n dunsten<br />
„en doorzigtigsten aller dra<strong>de</strong>n aan elkaer gehou<strong>de</strong>n. Volsla-<br />
„gen van hetgeen hij vroeger was geweest in een an<strong>de</strong>r ver-<br />
„keerd, viel zijne ongelijkheid met zijn hemelsbreed verschil van<br />
„elk, die then in <strong>de</strong> gunst <strong>de</strong>s publieks <strong>de</strong>el<strong>de</strong>, nog sterker in<br />
„het oog; <strong>de</strong> wijze van uitdrnkking was evenzeer zijne eigene,<br />
„als <strong>de</strong> zeldzame uitvoerigheid zijner teekening en zijne naauw-<br />
„keurige getrouwheid aan <strong>de</strong> letterlijke waarheid <strong>de</strong>r natuur;<br />
„het werd nu algemeen erkend , dat hij met kleiner eigenaar-<br />
„dighe<strong>de</strong>n <strong>de</strong> zelfbewuste kracht en bijwijle <strong>de</strong>n diepen pathos<br />
„van een groot oorspronkelijk dichter vereenig<strong>de</strong>.”<br />
Wij zullen n door een getrouw verslag eenig <strong>de</strong>nkbeeld<br />
van dat won<strong>de</strong>r trachten te geven.<br />
De Inleiding is allerdui<strong>de</strong>lijkst , en legt het plan <strong>de</strong>s ganschen<br />
dichtstuks bloot. Het mag ou<strong>de</strong>jaarsavond of nieuwe-
112 GEORGE CRIBBE.<br />
jaarsmorgen zijn, om het even welk van <strong>de</strong>ze gelegenhe<strong>de</strong>n<br />
tot <strong>de</strong> overpeinzing uitlokt , maar een man van mid<strong>de</strong>lbare<br />
jaren, naar het sehijnt , zit in zijn stu<strong>de</strong>ervertrek eenige boeken<br />
door te bla<strong>de</strong>ren ; doch al is hij een geestelijke , <strong>de</strong> bijbel<br />
blijkt bet niet. Het zijn <strong>de</strong> aanteekeningen van <strong>de</strong>n burgerlijken<br />
stand, weleer ook ten onzent als thans nog in Groot-<br />
Brittanje door <strong>de</strong> dienaren <strong>de</strong>r kerke gehou<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> G eb oorten,<br />
<strong>de</strong> Huwelijken, <strong>de</strong> Begrafenissen geduren<strong>de</strong> dat<br />
jaar door hem aangeteekend , ziedaar wat hij ons mee wil<br />
<strong>de</strong>elen. Geen twintig regelen behoeven wij te lezen, of wij<br />
weten , wien wij in dies rector <strong>de</strong>zer gemeente <strong>voor</strong> ons hebben<br />
: hij roept geene muze aan ; slechts dichters droomen van<br />
gul<strong>de</strong>n eeuwen, slechts in hunne zangen vindt ge (wij geven<br />
<strong>voor</strong>taan <strong>de</strong> vertaling van <strong>de</strong>n Neer Sybrandi) :<br />
Een land van lief<strong>de</strong> en lust, waar <strong>de</strong> arbeid niet<br />
Vermoeit, <strong>de</strong> vrijheid heerscht, geen tranen leken ,<br />
Ea boersche vreng<strong>de</strong> vloeit bij voile beken,<br />
Waar geen kasteel van trotsche grooten praalt<br />
En 't Eclat benijdt , dat op <strong>de</strong> stulp<strong>de</strong>ur straalt,<br />
Wear jong en oud, slechts levend tot genieten,<br />
Den dag in vrolijkheid ziet heuenvlieten!<br />
Vergeefs gezocht! Geen plekje viudt uw oog ,<br />
Van zuchten vrij, van bittre trauma droog,<br />
„Sinds <strong>de</strong> zon<strong>de</strong> <strong>de</strong> wereld aan zich on<strong>de</strong>rwierp ," hier is<br />
het oorspronkelijke karakteristieker, „en <strong>de</strong> zondvloed <strong>de</strong>ze<br />
„overstroomcle, is noch Auburn, noch E<strong>de</strong>n meer te vin<strong>de</strong>n."<br />
Het is George Crabbe van top tot teen, en dat niet enkel in<br />
<strong>de</strong> toespeling op <strong>de</strong>n naam, door Goldsmith aan zijn Verloren<br />
Dorpjen gegeven; het is George Crabbe, en wie veran<strong>de</strong>ring<br />
in zijne wereld- en mensehenbeschouwing gewaar wordt, helaas<br />
! onze oogen bemerken er niets van, tenzij ze sehuile in<br />
het volgend geven na het <strong>voor</strong>afgegane nemen :
GEORGE CRABBE. 113<br />
't Is goed en kwaad dooreen gemeugd; <strong>de</strong> menseb<br />
Vermag het nog te ziften , zoo 't zijn wensch<br />
En wil is : arbeid , zorg, geduld baart zegen ,<br />
Door 't klein getal van vromen mild verkregen ;<br />
Maar schan<strong>de</strong>, vrees en armoe wor<strong>de</strong>n 't lot<br />
Van hem, die roekloos met Gods wetten spot !<br />
Intusschen heeft <strong>de</strong>ze uitbreiding <strong>de</strong>r oorspronkelijke vier<br />
regels in zes, <strong>de</strong>r gedachte niet enkel een godsdienstiger,<br />
maar ook mil<strong>de</strong>r tint gegeven.<br />
Uitvoerig wordt eene boersche stulp ons beschreven; <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
buitenzij<strong>de</strong> volstaan eenige weinige trekken ; veer bet binnenhuis<br />
geven ons <strong>de</strong> prentjes en boekskens ruime stof. Steekt er<br />
iets bevreem<strong>de</strong>nds in, dat daarme<strong>de</strong> zoovele regelen gevuld zijn,<br />
terwijl een enkel vers <strong>de</strong>s landmans gemoedsleven aanduidt:<br />
Dat zijn <strong>de</strong> schriften die <strong>de</strong>n huisman streelen ,<br />
Terwij1 zijn kindren op zijn knieen spelen.<br />
Wij gelooven het niet, <strong>de</strong>ar wij Beene herschepping van<br />
Crabbe zelven gewaar war<strong>de</strong>n. Slechts is <strong>de</strong> landheer, die aan<br />
elken daglooner een stuk gronds <strong>voor</strong> moestuin en bouwgrond<br />
heeft afgestaan, vrij wet goelijker dan Kerkmeesteren en Landopzigters<br />
uit het Dorpjen ons in hunne barheid bleken. Een<br />
oogenblik veraclemt gij door een zondagavond-praatjen van<br />
gue<strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>n, op die handbreed gronds, waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> ijver<br />
woekert; maar ge zondt niet bij onzen dichter te gest zijn<br />
geweest, als gij, pour la bonne boucle, niet met iets onverdtvwbaar-jammerlijks<br />
near huis gingt :<br />
0 lief tooneel , waaraan we ons noo<strong>de</strong> ontseheuren ,<br />
Om bij 't gezigt van zon<strong>de</strong> en sehuld to treuren !<br />
Wij wen<strong>de</strong>n 't cog near gindsehe steeg of straat ,<br />
Waar huis aan huis in morsige armoe stmt.<br />
111 8
114 GEORGE CRABBE.<br />
Hier ziet men telken avond ruwe hoopen<br />
Twistzoekers, dronkaards<br />
Hier moet een drukfeil zijn ingeslopen ; <strong>de</strong> heer Sybrandi<br />
geeft wel meer verzen uit dan het oorspronkelijke, maar pleegt<br />
die daarom niet to laten binken ; vul dus zelf bet ontbreken<strong>de</strong><br />
aan met guite n of met schelmen, veel beters zal<br />
het niet zijn geweest, en wij gevoelen geen <strong>voor</strong>lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong><br />
een van bei<strong>de</strong>n.<br />
zamenloopen.<br />
's Nachts heerscht ruinoer ; <strong>de</strong> vrouw, , mishan<strong>de</strong>ld , gilt<br />
En vloekt ; het kind dat naakt van kou<strong>de</strong> rilt ,<br />
Grijpt 's va<strong>de</strong>rs hand, die dreigend slaat uaar moe<strong>de</strong>r.<br />
De weerstand maakt <strong>de</strong>n woestaard nog verwoe<strong>de</strong>r.<br />
Zijn forsche vuist daalt op <strong>de</strong>s kleenen hoofd ,<br />
En 't kind zinkt neer, , van 't Leven schier beroofd.<br />
Hier leert <strong>de</strong> knaap het stelen en het vloekeu<br />
Hier 't meisje in dronkenschap haar wellust zoekeu.<br />
Wilddief en smokkelaar ver<strong>de</strong>elen hier<br />
't Gestolen goed en maken woeste tier<br />
Van 't ras verdien<strong>de</strong> geld , dat ze eerloos wonnen<br />
En dat weldra , zoo 't kwam , weer is geronnen.<br />
Haar woont ook zij , die in <strong>de</strong> toekouist ziet,<br />
En elk geheim doorgrondt , al kent zij 't niet.<br />
Haar pleegt <strong>de</strong> domheid raad en laat <strong>de</strong> bla<strong>de</strong>s<br />
Van 't kaartenspel het komend lot verra<strong>de</strong>u.<br />
De boosheid zoekt haar op en leert van haar<br />
Met loosheid zich behoe<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> gevaar.<br />
Zij zelf, meestres in alle list en logen ,<br />
Op hare heart in hoop op winst bedrogen ,<br />
Is antler, thin ook <strong>de</strong> armste, die , bedot,<br />
Van haar <strong>de</strong> ontraadsling hoopt van 't duister lot.<br />
Wij sparen u zoowel het afzigtelijk toomel <strong>de</strong>r mestvaalt<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>uren dier woningen, als <strong>de</strong> velerlei walgelijkhe<strong>de</strong>n<br />
daarbinnen. Uit zin <strong>voor</strong> symmetrie waarschijnlijk, in wel-
GEORGE CRABBE. 115<br />
ken wij onzen (Al<strong>de</strong>n mathematicus herkennen , wordt ook<br />
beschreven wat er van <strong>de</strong>n lap gronds wierd, evenzeer <strong>voor</strong><br />
dit uitvaagsel door <strong>de</strong>n landheer afgestaan. Een hanengevecht<br />
voltooit <strong>de</strong> Inleiding ; euvel dui<strong>de</strong>n zullen wij het u niet, zoo<br />
ge weinig verwachting koestert van „<strong>de</strong> gansche rij portretten",<br />
welke ons in <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> verzen wacht , en die, naar het<br />
oorspronkelijke, „<strong>de</strong>s dichters tentoonstelling <strong>voor</strong> dat jaar"<br />
besloten. Wist hij hoe waar hij sprak, zeggen<strong>de</strong>, dat het eene<br />
tentoonstelling was ?<br />
Het valt niet to loochenen , dat, touter naar <strong>de</strong> titels to<br />
oor<strong>de</strong>elen , <strong>de</strong> Kerkregi8ters het dichterlijkst on<strong>de</strong>rwerp ter<br />
wereld aanbie<strong>de</strong>n: Geboorten , Hu welij ken , Begrafenissen , <strong>de</strong><br />
hoogste vreugd , <strong>de</strong> grootste smart , alle poezij <strong>de</strong>s levens ,<br />
mits men een hart hebbe om haar regt to doen.<br />
I. G-eboorten.<br />
„We beginnen dit jaar met een boos <strong>voor</strong>teeken ; een kind<br />
„<strong>de</strong>r schan<strong>de</strong>, <strong>de</strong> strenge geregtigheid voegt er bij <strong>de</strong>r zon<strong>de</strong>,<br />
„is het eerst aangeteeken<strong>de</strong> — ik zou het feit willen vet-<br />
„bergen , maar die wensch is ij<strong>de</strong>l ; ik zucht en ik ga <strong>voor</strong>t.<br />
„Ware het mij gegeven, door <strong>de</strong> waarheid indruk to maken,<br />
„het zou <strong>de</strong> ligtzinnigen waarschuwen , <strong>de</strong> dartelen ontnuch-<br />
„toren.” Zoo kort, zoo kernig zijn <strong>de</strong> zes regels , hier haast<br />
letterlijk vertaald; <strong>de</strong> heer Sybrandi leent Crabbe wet wat<br />
veel woor<strong>de</strong>n :<br />
Helaas ! dat ooze dooplijst met een kind<br />
Der schan<strong>de</strong>, ja, <strong>de</strong>r zon<strong>de</strong> 't jaar begint I<br />
'k Zoo 't droeve feit liefst <strong>voor</strong> elks oog omhullen ,<br />
Maar 'k moet <strong>de</strong>n plicht <strong>de</strong>r waarheidstrouw vervnllen ,<br />
En met een zneht zet ik mijn arbeid <strong>voor</strong>t,<br />
Oeh! wierd <strong>de</strong> les niet vruchteloos gehoorcl !<br />
't Zou 't sluiruerend geweten wakker maken<br />
En <strong>de</strong> onbeclachtheid ernstig leeren waken.
116 GEORGE CRABBE.<br />
En wij krijgen <strong>de</strong> historie <strong>de</strong>r schoone Lucy, die bedrogen<br />
weed en vreest dat zij er gek van wor<strong>de</strong>n zal , en gaan<br />
ver<strong>de</strong>r.<br />
't Kind van een eerzaam pear stmt thans gesehreven.<br />
Zijns va<strong>de</strong>rs naam weed can <strong>de</strong>n coon gegeven.<br />
Drie dochters gingen <strong>voor</strong>. Gaf God er meer ,<br />
Hun con elk kind een gift zijn van <strong>de</strong>n Heer.<br />
Gemak , gezondheid, rust — wet zou<strong>de</strong>n tnensehen ,<br />
Ms zij , van inhoest stil , sneer kunnen wensehen<br />
Elkan<strong>de</strong>r lief, mane met een kalifs gevoel,<br />
Zijn zij missehien near veler schatting koel.<br />
Een vol verrukking en vol vreezen ,<br />
Zou in hun oog een loutre dwaasheid wezen.<br />
Some daeht , ofsehoon niet zon<strong>de</strong>r zneht, <strong>de</strong> vrouw,<br />
Wie , als zij stierf, hear pleats vervullen con.<br />
En Robbert , half in ernst , half boertend, meen<strong>de</strong><br />
Hij wist , met wien zijn weduw zich hereen<strong>de</strong>.<br />
'Poch had<strong>de</strong>n zij 't als lastertaal besehouwd ,<br />
Zoo iemand had gezegd „Use lief<strong>de</strong> is koud!"<br />
Het feit <strong>de</strong>r geboorte blijkt <strong>de</strong> atmleiding te zijn om eene<br />
biographic <strong>de</strong>r ou<strong>de</strong>rs te leveren ; <strong>de</strong>ze waren luidjens naar<br />
Crabbe's harte. Suzanne, <strong>de</strong> vrouw, weet van sparen, Robbert<br />
van werken , en daardoor brengen zij bet verre, dank zij<br />
De wijze zuinigheid, die nimmer leeft<br />
Tot sparen , maar die spaart, op<strong>de</strong>t zij heeft ,<br />
Mild, maar met meat, bedachtzaam , niet benepen ,<br />
Visor 't oog onzigtbaar, overal hegrepen.<br />
De zuinigheid is zoo zeer iets hollandseh-eigenaardigs, dat<br />
wij ons bij <strong>de</strong> vertolking <strong>de</strong>zer plaats met gelukkiger verzen<br />
had<strong>de</strong>n gevleid. Wij slaan weer een blad van het doopboek om:<br />
Een tweeling volgt — een doehter en een coon,<br />
Tc rijk juweel aen Gerards huwlijkskroon.
GEORGE CRABBE. 117<br />
In le<strong>de</strong>r jaar, , slots zijuen edit verloopen ,<br />
Bragt hij me een kind, urn 't in <strong>de</strong> kerk te doopen.<br />
En nu een tweeling! Eens klonk 't als muzijk<br />
Hem in 't oor: „Erw ga zal ziju , gelijk<br />
„Een wijnstok , die in rank bij rank zal bloeijen.<br />
„T14 talrijk kroost zal, als <strong>de</strong> olijven, groeijen!"<br />
Een hartlijk „amen!" sprak hij op dat woord.<br />
Nu worth door „rank bij rank" ziju rust gestoord ,<br />
Eu weuscht hij, dat <strong>de</strong> wijnstok 't bloeijen stake.<br />
Het gaat Gerard zoo als in het ou<strong>de</strong> spot<strong>de</strong>untjen: „Als objf-<br />
„planten zitten zij om uwen disch , doch zij eten er af, wat<br />
„er op is;" maar onze geestelijke heeft een troost <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n<br />
bloed. „En welken?" vraagt ge. Een noordsch dichter zou<br />
er van gezegd hebben: dat het een troost was <strong>voor</strong> een tijgerharte;<br />
<strong>de</strong> grootste aller zui<strong>de</strong>lijken noem<strong>de</strong> het dien <strong>de</strong>r verdoem<strong>de</strong>n<br />
in <strong>de</strong> hel: „Gij zijt <strong>de</strong> eenige niet !" Crabbe wijst<br />
hem op ziju meester, <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>llijken grondbezitter, die ook met<br />
acht kin<strong>de</strong>ren geplaagd of gezegend is, en <strong>de</strong>zen niet zoo<br />
gemakkelijk groot kan brengen als hij !<br />
„Och!" znelitte ooze ou<strong>de</strong> en rijke krui<strong>de</strong>nier, ,<br />
„Och! had ik een van al die lasten bier I"<br />
Taco sprak zijn vriend : „INlij ware 't groote zegen ,<br />
„Had ik in d' eeht geen enkel kind gekregen!"<br />
Ze waren bei<strong>de</strong>n oud , en niet dan spa<br />
Besloten tot het kiezen van een<br />
Ze stel<strong>de</strong>n 't nit, <strong>de</strong> een, tot hij rijk kon levee,<br />
En rang en eer zijn kin<strong>de</strong>ren kon geven ,<br />
Zijn vriend, oindat hij geenen zoon begeert,<br />
En onrust brengt en ligt zijn goed verteert<br />
Het wordt thinker en donker<strong>de</strong>r, hoe ver<strong>de</strong>r wij gaan. Richard,<br />
die kramer geweest is, die, toen hij het verre genoeg had gebragt<br />
om van het zwerven<strong>de</strong> leven af te zien, een winkel had<br />
opgezet, <strong>de</strong> krui<strong>de</strong>nier nam eene vrouw , en heeft alle regt
118 GEORGE CRA BRE.<br />
het kin<strong>de</strong>rlooze van zijnen echt te betreuren, daar zijne ga<strong>de</strong><br />
met Rachel roept: ,,Och, Beef mij kin<strong>de</strong>ren, of ik sterf!" Hoe<br />
door dwaze overbrenging het verhevene belagchelijk wor<strong>de</strong>n<br />
kan! Humphrey heeft een Jong en mooi weeuwtjen getrouwd,<br />
schoon zijn haren reeds grijs waren gewor<strong>de</strong>n; vijf jaren gehnwd,<br />
is hij vijf kin<strong>de</strong>ren rijk; wat zeggen wij? verwenscht<br />
hij die zegen, gefolterd door vreeze, dat zijne vrouw hem<br />
ontrouw is. „fleet hem Bain, Judas, wat ge wilt!" barst<br />
hij uit, bij <strong>de</strong> vraag, hoe zijn jongsken heeten zal; <strong>de</strong> reminiscentie<br />
van namen uit <strong>de</strong> schriftuur is even ongelukkig als<br />
ongepast.<br />
Zoo is 't geniis van kroost een bron van smart ,<br />
't Bezit een dolk van jaloezij in 't hart.<br />
En <strong>voor</strong> het vrij ondui<strong>de</strong>lijke van bet oorspronkelijke: „Last<br />
„daarorn niemand die <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hand <strong>de</strong>s reuzen getel<strong>de</strong> pijlen<br />
„weigeren of wenschen," geeft <strong>de</strong> heer Sybrandi ons <strong>de</strong>n<br />
goe<strong>de</strong>n raad<br />
Yacht dan met kalu<strong>de</strong> 't af, , of God ow woning<br />
Zal vollen met Zijn erf<strong>de</strong>el en belooning!<br />
We zijn van harte geneigd het te doen, en het gedicht Geboorteie<br />
<strong>voor</strong> genoten to hou<strong>de</strong>n; want door <strong>de</strong> bla<strong>de</strong>n gluren<strong>de</strong>,<br />
zien wij dat zelfs een weesjen, — waaraan wij <strong>de</strong><br />
creoolsche of mulatsche sehoolmatres op het leelijke plaatjen<br />
verschuldigd zijn, — Beene aanleiding tot eenige verheffing,<br />
tot eenige vlugt geeft. Integen<strong>de</strong>el, het sehijnt <strong>de</strong> beurt <strong>de</strong>r<br />
gekhe<strong>de</strong>n te wor<strong>de</strong>n; <strong>de</strong> dichter brengt zijne kruidkennis te<br />
pas, door een dwaas op to voeren, die zijn kroost <strong>de</strong> vreemdste<br />
plantennamen geeft; natuurlijk in het Latijn. Geboorten , wij<br />
had<strong>de</strong>n ons te regt, gelooven wij, met iets an<strong>de</strong>rs gevleid,<br />
va<strong>de</strong>rvreug<strong>de</strong> , moe<strong>de</strong>rweel<strong>de</strong>, <strong>de</strong> eerste ontwikkeling <strong>de</strong>r
GEORGE CRABBE, 119<br />
kindschheid, wat is dichterlijker? Verstandige opmerkingen,<br />
wie is er, die <strong>de</strong>ze in verzen zoekt, in verzen namelijk eenen<br />
toestand gewijd , welke zelfs <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n koelste iets vertee<strong>de</strong>rends,<br />
iets verrukkends heeft?<br />
II. Huwelijken:<br />
„Wie huwen wil , hij overhaaste 't niet !<br />
„Een kort verw ij1 bespaart sours lang verdriet ,"<br />
Zong Naso eens. De beste <strong>de</strong>r meestressen ,<br />
De crvariug staaft zijn gul<strong>de</strong>n wijsheidslessen ,<br />
Wie arm is, spaart <strong>voor</strong> d' al to wissen nood<br />
En 't uitstel maakt <strong>de</strong> zorg eens min<strong>de</strong>r groot.<br />
De rijke sterkt aldus zijn jonge krachten ,<br />
Om 't leed to dragen , dat ook hem zal wachten.<br />
Door 't uitstel wordt het tee<strong>de</strong>rminnend paar<br />
Van lieverlee vertron wlijk met elkaer, ,<br />
En leert <strong>voor</strong> eeht zich naar elkan<strong>de</strong>r schikken ,<br />
En loins en lust, gebrek en <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n wikken.<br />
Het ligt <strong>de</strong>n sluijer op, dien, al to digt,<br />
De lief<strong>de</strong> sonitijds draagt <strong>voor</strong> 't aangezigt ,<br />
De lief<strong>de</strong> — een Bids , door ongeduld gedreven,<br />
Te tier, dan dat zij <strong>de</strong>nke aau wat in 't leven<br />
Onmisbaar is, -- aan voedsel , dak en kleed ,<br />
Behoeften (lie zij laag en nietig heet.<br />
Zij jaagt dwaze jeugd tot haar genuchten ,<br />
Om als <strong>de</strong> hunger kornt , hoar dak to ontviugten.<br />
Maar toch . is 't uitstel wijs, 't zij niet gerekt ,<br />
Tot <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rdom zijn diepe corers trekt.<br />
Verschuif het niet tot aan to late dagen .<br />
Maar zijt ge eens and wit dan <strong>de</strong>n strip niet wagen I<br />
Waar en wijs, practisch hij uitnemendheid, maar ook po6tisch?<br />
De hoogste, <strong>de</strong> heiligste alter hartstogten verlaagd<br />
tot eene huishou<strong>de</strong>lijke berekening! We zijn maar in het dorp,<br />
hooren we zeggen , alsof, wat er god<strong>de</strong>lijks in <strong>de</strong>n mensch<br />
gloort, slechts aan <strong>de</strong>zen staat of aan dien stand was be<strong>de</strong>eld,
120 GEORGE CRABBE.<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> vonk niet aller boezem ten <strong>de</strong>el viel, om, helaas! bij<br />
wijie tot verteren<strong>de</strong> vlam nit te slaan ; om, <strong>de</strong>n hemel zij<br />
er <strong>voor</strong> gedankt ! bij oneindig grooter getal bet your te wor<strong>de</strong>n,<br />
dat verlicht en verwarmt tevens. Straffe, sombere Cowper !<br />
dien Byron een dichter met mofjens schold , hoe wist gij met<br />
weinige har<strong>de</strong> trekken , het is waar, toch dier drift regt te<br />
doen , ook waar zij op het verlies <strong>de</strong>s verstands stond! Luttel<br />
woor<strong>de</strong>n volstaan om ons uw tooneel aan te geven een open<br />
veld met varens bewassen , — zij, <strong>voor</strong> wie gij ooze opmerkzaamheid<br />
inroept , is maar een kamermeisjen , — owe verzen<br />
rijmen niet, vloeijen naauwelijks:<br />
Dour doolt zij dikwerf om, die beter Hid<br />
Een zij<strong>de</strong>n manteltjen met leant omplooid,<br />
Een hoed met mooije linten dragen zag.<br />
'Poen was ze een dicnsthre en sohonk hoar harte een hoist,<br />
Die hoar verliet , naar zee ging en verdronk.<br />
Rapper laat zich niet orntrekken , raanwer had<strong>de</strong>n wij schier<br />
gesehreven , niet toetsen. En toch blijkt ge dichter :<br />
Hoe ze in gedachte hem op 't bruischend diep<br />
Op verre knit verzel<strong>de</strong> , en schreijend zei :<br />
„Wat lijdt een zeeman niet !" of, opgeruimd ,<br />
— Als wead <strong>de</strong> warmste weusch niet incest besehaamd ! —<br />
Zieh vlei<strong>de</strong> met zijn blij<strong>de</strong> we<strong>de</strong>rkomst ,<br />
En droom<strong>de</strong> van een hell hoar nooit bestemd.<br />
One gemoed gevoel<strong>de</strong> ie<strong>de</strong>r <strong>de</strong>zer toestan<strong>de</strong>n me<strong>de</strong>, ale ware<br />
het een speeltuig , door owe vingeren beheerscht.<br />
Daar kwam <strong>de</strong> droeve mare van zijn dood,<br />
i\Tooit glitalaehte zij weer!<br />
En no doolt ze om<br />
Op 't eenzaam veld, brengt heel <strong>de</strong>n dug er dour,
GEORGE CRABBE. 121<br />
En zwerft, tenzij <strong>de</strong> <strong>de</strong>ernis het <strong>voor</strong>komt,<br />
Er ook <strong>de</strong>n ganschen nacht. Naar half verheelt<br />
Eon liontrig sehort, dat ze als eon mantel draagt,<br />
Het nog verseheur<strong>de</strong> kleed; door bei<strong>de</strong> heen<br />
Geeft zuehtend hijgen vaak haar boezem bloot;<br />
Zij vraagt een speld van le<strong>de</strong>r lien ze outmoet<br />
En steal die op haar 11101:W ; maar warme rok,<br />
Hoe ook van kon zij of spijze of drank,<br />
Hoe vaak haar hongre of Borst', die vraagt zij nooit,<br />
Aagt! ze is krankzinnig!<br />
Gij huivert als wij, Cowper wist wat hartstogt is!<br />
Levenslustige Burns! die al <strong>de</strong> weel<strong>de</strong> <strong>de</strong>r lief<strong>de</strong>, ook die<br />
<strong>de</strong>r wel wat wil<strong>de</strong>, smaaktet en schetstet, en <strong>voor</strong> <strong>de</strong> laatste<br />
zoo bitter hebt geboet, hoe wist gij al het vertroosten<strong>de</strong> en<br />
vere<strong>de</strong>len<strong>de</strong> van <strong>de</strong> zoetste aller neigingen to huldigen in een<br />
lie<strong>de</strong>ken van maar twee couplctten: hoe leveren ons uwe wi<strong>de</strong><br />
luidjens het welkome bewijs, dat die vonk Gods in ens binnenste<br />
ook in <strong>de</strong> grijsheid van geen verdooving weet!<br />
Toen gij ow best <strong>de</strong>ed om 1111,j11 hart,<br />
Claes Hendrikszen, mijn sehat!<br />
Toen was liw hoar als ait zoo zwart<br />
Uw <strong>voor</strong>hoofd spiegelglad;<br />
Gerimpeld is dat <strong>voor</strong>hoofd ,<br />
Zoo wit als sneenw dat boar;<br />
En loch <strong>de</strong> hemel zegene u,<br />
Claes Hendriksz, beste tta;lr!<br />
Wij klommen zaam <strong>de</strong>n heuvel op,<br />
Claes Heudrikszen, mijn sehat<br />
En hebben op zijn groeneu top<br />
Veel vreugdo en hells gehad ;<br />
Wij stromplen nu vast naar beneen,<br />
Maar helpen <strong>de</strong> eon <strong>de</strong>n aer<br />
En slapen gin<strong>de</strong>r Met alleen,<br />
Claes Hendriksz , beste vaer!
122 GEORGE CRABBE.<br />
Slechts dichters als Cowper en Burns waren <strong>de</strong> <strong>voor</strong>bo<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r we<strong>de</strong>rgeboorte <strong>de</strong>r pokij , het morgenrood van <strong>de</strong>n dag,<br />
waarop Walter Scott zingen zon, in <strong>de</strong> heerlijke paraphrase<br />
van Nicolaas Beets:<br />
Lief<strong>de</strong> lokt een zoet gelnid ;<br />
lit <strong>de</strong> dwarsehe her<strong>de</strong>rstluit<br />
Lacht <strong>de</strong> here vre<strong>de</strong>:<br />
Kliiikt <strong>de</strong> schorre krijgstrompet,<br />
Op het brieseheu<strong>de</strong> genet,<br />
't Pautser nan en 't krijgshelmet<br />
Op <strong>de</strong> blon<strong>de</strong> lok put,<br />
Trekt ze strijdwaart<br />
In <strong>de</strong> feestelijke zaal<br />
Blinkt zij in haar blijdsten praal<br />
Regelt scherts en zangen;<br />
Waar <strong>de</strong> ineiboona is geplant,<br />
En <strong>de</strong> laudjengd hand aan hand<br />
Omspringt naar <strong>de</strong>n boersehen trant,<br />
Naakt ze met haar rozenhand,<br />
Huppelt ze in <strong>de</strong> rangers.<br />
Zy regeert op 't blij<strong>de</strong> veld,<br />
Zy in 't woelig krijgsgeweld,<br />
Zy in 't hofgewemel;<br />
Se<strong>de</strong>rt 's werelds aanbegin<br />
Voer<strong>de</strong> zy haar wetten in ,<br />
Ze is geltiald van hunger tin',<br />
Enkel hemel is <strong>de</strong> min,<br />
Eukel min <strong>de</strong> hemel.<br />
Arne George Crabbe! wat vergt ge dan, dat wij het oor<br />
leenen aan awe huwelijksschetsen, van alles overvloeijen<strong>de</strong>,<br />
behalve van lief<strong>de</strong>; aan uwe beroem<strong>de</strong> Phoebe Dawson zelve,<br />
die allerschoonst zon zijn, zoo ze bezield ware!<br />
Oor<strong>de</strong>el zelf, lezer!
GEORGE CRABBE. 123<br />
vlied verleiding ! Wacht u <strong>voor</strong> het kwa<strong>de</strong>!"<br />
Zoo klinkt mijn stem; men boort me, als 't is to spa<strong>de</strong>!<br />
Een tweetal jaren is het naanw gelek,<br />
`Poen Phoebe 't eerst hier in ons dorp verscheen,<br />
Een frissche bloem, die in 't verborgen groei<strong>de</strong>,<br />
En nu bij ous in voile schoonheid bloei<strong>de</strong>.<br />
Hoe vrolijk stapte zij het grasperk rood,<br />
Waarop <strong>de</strong> kermistent te prijkeu stood,<br />
Vol drift om zelf te zien, en (wie zon 't wraken?)<br />
't Genot van zich te laten zien, te smakeu.<br />
Bewon<strong>de</strong>rd werd ze om houdiug en manier,<br />
Be<strong>de</strong>esd, maar vriendlijk, zacht, maar toch ook fier.<br />
Gezond en jong ... hoe las men 't in haar blikken,<br />
Dat haar geen zorg <strong>voor</strong> nadrend Teed <strong>de</strong>ed schrikken!<br />
De kalmte van hoar ziel stond op 't gelaat.<br />
Van kieschen smaak getuig<strong>de</strong> hoar gewaad,<br />
Als zij haar vlijt en kunst er aan besteed<strong>de</strong><br />
En zieh bevallig, maar met eenvoud kleed<strong>de</strong>.<br />
Geen jongling zag hoar, of zijn blik sprak laid<br />
Bewon<strong>de</strong>ring <strong>voor</strong> zooveel schoonheid nit;<br />
En Phoebe, wen 't haar eigen hart verheug<strong>de</strong>,<br />
Voel<strong>de</strong> onbestenid, hoe ze andren was tot vreng<strong>de</strong>.<br />
Haar schoonheid won <strong>de</strong> gunst van oud en jong,<br />
Terwiji haar goedheid elk tot lief<strong>de</strong> (hong.<br />
De nijd zelfs zweeg; wat zoo hij haar inisgunnen?<br />
Al mogt zij hoar ook verre wenschen knnnen.<br />
Met juisten blik zag Phoebe 't in, hoe haar<br />
De dienstbaarheid kon hoe<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> 't gevaar,<br />
Dat boersehe schoone dreigt, als inoe<strong>de</strong>roogen<br />
Met lief<strong>de</strong>s zorg haar niet meer volgen mogen.<br />
Toch , als <strong>de</strong>s zondags 't nur van vrijheid sloeg,<br />
Gevoel<strong>de</strong> zij, hoe 't bloed hoar sneiler joeg,<br />
Wanneer zij met gcheime vreugd bemerkte,<br />
Hoezeer boar saloon met magtig' invloed werkte.<br />
Dan bleef hoar schuldloos hart <strong>voor</strong> 't fier gevoel,<br />
Dat schoonheid geeft aan rijk en arm, niet koel.<br />
De gerekte beschrijving heeft or niet bij gewonnen, dat zij<br />
in <strong>de</strong> vertaling tien regels meer telt dan in het oorspronkelijke.
124 GEORGE CRABBE.<br />
In 't eind verseheen <strong>de</strong> heap, die hart en zinuen<br />
Der schoone (nava heivegen zou tot min nen .<br />
Met stouter cooed drong hij tot hear <strong>voor</strong>uit ,<br />
En s prak zijn licf<strong>de</strong> zon<strong>de</strong>r schromen nit.<br />
Haar ongel ijk in card en in gedragen ,<br />
Mgt hij joist door 't verschil hear hart behagen.<br />
Luithinchtig , schoon verliefd , ver waand, schoon jong ,<br />
Van uitzigt vurig, vlug en rap van tong,<br />
Van ambecht snij<strong>de</strong>r, , (lie zijn y ak verzaakte ,<br />
En 't kleed als hnisknecbt borstelt , dat hij maakte.<br />
Doch nu . „zeg Phoebe gunstig op hem neer, ,<br />
„Haar shutf beklom <strong>de</strong> snij<strong>de</strong>rstatel weer,<br />
„En hood, bij altijd tronwer min, hoer dagen<br />
„Van immer ruimer wel mut . . . won zij 't wagen 9"<br />
Zij zuchtte en blons<strong>de</strong> , en condor stemgeluid<br />
Sprak toch hear blik het tee<strong>de</strong>r jawoord nit.<br />
We zijn sleehts billijk jegens George Crahbe, als wij bekennen<br />
to gelooven, dat <strong>de</strong> beer Sybrandi met zijne afwisseling<br />
van staan<strong>de</strong> en slepen<strong>de</strong> verzen hem teen dienst <strong>de</strong>ed, — het<br />
oorspronkelijke is zoo kort en kernig, dat het, ja , een getrouw<br />
vertaler wanhopig kan waken, maar niet lijdt aan <strong>de</strong> matheid,<br />
die bij <strong>de</strong>ze vertolking meelij<strong>de</strong>nd glimlagehen doet.<br />
En echter wordt het tijd, dat onze opmerkingen een ein<strong>de</strong><br />
nemen, — goon woord this meer over het gemis van dieper<br />
opvatting <strong>de</strong>s gemoeds , over zich bloot tot het uitwendige<br />
bepalen<strong>de</strong> beschrijving van <strong>de</strong>n toestand ; <strong>voor</strong>taan spreke bet<br />
vers alleen :<br />
Door bosch en beemd , op he a vels en in dalen<br />
Liep 't mcisje nu aan (Perm hears minnaars dwal en ,<br />
Stil , in zich zelf gekeerd , gejaagd , be<strong>de</strong>esd ,<br />
Met hoogen blos , als ze eene ontmoeting vreest.<br />
Zoo slenter<strong>de</strong>n zij verre door <strong>de</strong> wei<strong>de</strong>n<br />
En zaten ndr bij 't heekjeu , en vermeid<strong>de</strong>n<br />
Zich eau zijn blocmwerand ; en 't coot gekoos<br />
Verd reef <strong>de</strong> wolk van 't <strong>voor</strong>hoofd <strong>voor</strong> een poos.
GEORGE URA.BBE. 125<br />
Doeh sehetste hij , met sterk gemeng<strong>de</strong> kleuren ,<br />
Een toekomst , looter vreug<strong>de</strong> , zon<strong>de</strong>r treuren,<br />
Dan greep een somber <strong>voor</strong>gevoel 't penseel<br />
En wierp een schaduw op het blij tafreel ,<br />
En 't hol<strong>de</strong>r vergezigt begon te tonen ,<br />
Beneveld door <strong>de</strong>s meisjes droeve tranen.<br />
Zoo vlood <strong>de</strong> tijd van bei<strong>de</strong>r vrijheid heen,<br />
Totdat in 't uiterst nor het poor verscheen<br />
Voor 's mcesters <strong>de</strong>ur. Nog blijft <strong>de</strong> minnaar dralen<br />
En goat en keert , one nog een groet te halen ,<br />
En wordt gevleid, bestraft , gesmeekt , verjaagd.<br />
En als hij over koclheid rich beklaagr,<br />
En aarzleml wijkt , orn telkeus weer te komen ,<br />
Dwingt hoar zijn droefheid, veinzend aangenomen ,<br />
Tot grooter teerheid , don zij voegzaam vindt.<br />
Zijn drift eiselit tecken , dat zij hem bemint ;<br />
En wordt zc eerst toornig, 't wordt hem kwijtgesehol<strong>de</strong>n,<br />
En zijn berouw, , zijn droefheid wordt vergol<strong>de</strong>n<br />
Door teenier lief<strong>de</strong>blijk , don wat hij vroeg,<br />
En wat hoar eerst <strong>de</strong>n blos in 't aanzigt joeg.<br />
Oct" , vlied verleiding ! Hoed n <strong>voor</strong> het kwa<strong>de</strong>,<br />
0 onbedaehte jengd , eer 't is te spa<strong>de</strong><br />
En no ... the vrouw in haveloos gewoad ,<br />
Die met een kind op d'arm doorhenen goat,<br />
En 't kleine wicht zoo fee<strong>de</strong>r ilrukt aan 't harte,<br />
Hoe worstelt zij gednldig met hoar smarts<br />
Hoar ingevallen kook getnigt van nood<br />
En hunger, wien 't ontbreekt atm daaglijkseh brood,<br />
Van bange zorg , van dag tot doge banger,<br />
Van vroeger hoop, ooh, nn geen hope longer,<br />
Hoar dorre lip is wit ; diep ligt hoar oog,<br />
Van onbemerkte tranen zel<strong>de</strong>n droog.<br />
Haar bilk is Palm, een oogwenk slechts vertrokken<br />
Als of op evils hoar fclle pijnen schokken.<br />
Ze torseht een steepen kruik , en ie<strong>de</strong>r tred<br />
Worth zigtbaar met berorgdheid neergezet,<br />
Niet enkel om het kind , op d'arm gedrag,en ,<br />
Maar ook, orn 't geen haar waeht no korte dagen.<br />
Ze volt haor ; met langzaom overleg
126 GEORGE C RAB BE.<br />
Betreedt zij weer <strong>de</strong>n glibberigeu weg ,<br />
Totdat hear voeten , hij al 't zorglijk mij<strong>de</strong>n ,<br />
In 't oog hedriegend grasveld eensklaps glij<strong>de</strong>n ,<br />
En ze op <strong>de</strong>n kleigrond neerstort. Och , hoe zwaar<br />
En pijnlijk valt het we<strong>de</strong>r opstaan hear,<br />
Die, krank van ziel en ligeheam, wreed bedrogen ,<br />
Haar hoop en kracht to zamen ziet vervlogen.<br />
De kelk <strong>de</strong>r smart, gevald tot can <strong>de</strong>n rand,<br />
Liep over ; 't iced had. thans hear overmand.<br />
't Werk is verrigt. Met wankelen<strong>de</strong> schre<strong>de</strong>n ,<br />
Van pijn verinast , poogt zij weer <strong>voor</strong>t te tre<strong>de</strong>n ,<br />
En waggelt ver<strong>de</strong>r, , tot hear laatste kracht<br />
Aan d'ingang van <strong>de</strong> hut hear heeft gebragt.<br />
Zij treedt er vergeet <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur te sluiten ,<br />
Legt 't wichtje ne'C'r en wendt zich weer near buiten,<br />
Ontbloot haar boezem <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n killen wind,<br />
Of hear geprang<strong>de</strong> Borst veraming rind',<br />
En worstelt met het zenuwachtig nokken,<br />
Dat reeds hear zwak gestel begint to schokken.<br />
Vergeofs! Ben:mum:timid_ klinit ; ze hijgt near lucht.<br />
Een bange kreet , een raauwe gil ontvlugt<br />
Haar keel; of aklig huiThen , straks vervangen<br />
Door wild geschrei , getuigt van 't boezemprangen.<br />
Dat hoort een buurvrouw, , en snelt toe, en geeft<br />
Der kranke gaarne al, wet hear armoe heeft.<br />
Zij zoekt geen lof, goon <strong>voor</strong><strong>de</strong>el of belooning,<br />
Maar volgt hear hart bij liefcle- en dienstbetooning !<br />
En heeft geduld , tot <strong>de</strong> arme kalmer wordt ,<br />
En 't vriendlijk troostwoord rust in 't harte stort.<br />
Vriendin in wood, <strong>de</strong> kranke erkent uw zorgen !<br />
Vergeldt zij 't niet, 't blijft Go<strong>de</strong> niet verborgen !<br />
Doch wie is <strong>de</strong> arme ... <strong>de</strong> afgeknekte bloem<br />
't Is Phoebe, zij , eemnital <strong>de</strong>r maag<strong>de</strong>n roern,<br />
Wie 's mini-mars vurig oog, zijn minim woor<strong>de</strong>n ,<br />
Zijn zoete vlei- en leugentaal bekoor<strong>de</strong>n.<br />
't Was me<strong>de</strong>lij , dat eerst hear tee<strong>de</strong>r hart<br />
Bewoog, gevoelig, <strong>voor</strong> zijn sehijnbre smart.<br />
„En dan zijn smeeken? 't moest <strong>de</strong> wreedste winnen ,<br />
„En 't koelste hart ontgloeijen linen tot minnen
GEORGE. CRABBE. 127<br />
Ach, al te vroeg zag hij zijn wensch vervuld!<br />
Te Mat be<strong>de</strong>kte <strong>de</strong> echt <strong>de</strong> zon<strong>de</strong> en schuld;<br />
En then vergat <strong>de</strong> ontrouwe woord en ee<strong>de</strong>n,<br />
Toen weed zij , <strong>de</strong> eens vergo<strong>de</strong>, ruw vertre<strong>de</strong>u.<br />
Een lompen dwaas , een tergend dwingeland<br />
Gaf zij, zoo 't bleek , ontijdig hart en hand.<br />
Hij tier<strong>de</strong> in huis en schold , totdat zij sehrei<strong>de</strong>,<br />
Of spil<strong>de</strong> uithuizig 't loon, verdiend door bei<strong>de</strong>,<br />
Tot ziekte en kommer haar verkwijnen <strong>de</strong>ed,<br />
En hoop en troost verging in 't grievend Iced.<br />
Orb, vlied verleiding! Hoed u <strong>voor</strong> het kwa<strong>de</strong>,<br />
En boor, o jengd , mijn stem , eer 't is te spa<strong>de</strong>!<br />
En vergelijk nu, zoo ge wilt, <strong>de</strong>n indruk , door <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong>stelling<br />
van Phoebe Dawson op u gemaakt, met dien , welken<br />
wij ontvingen; <strong>de</strong> onze laat zich in drie gedachten weergeven.<br />
Ie<strong>de</strong>re kunst hou<strong>de</strong> zich binnen <strong>de</strong> grenzen , haar aangewezen<br />
; Phoebe met hare kruik en haar kind kwam een<br />
schil<strong>de</strong>r, , niet een dichter toe; dat was <strong>de</strong> eerste. De twee<strong>de</strong><br />
hebben wij alien gemaakt; <strong>de</strong> beschrijving van een hysterisch<br />
toeval is een ongelukkig on<strong>de</strong>rwerp <strong>voor</strong> een vers. En <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong>?<br />
Er schuilen misschien paarlen in het slijk , maar laat mij niet<br />
zien hoe ge er in wroet, als hij er geene aan het licht brengt!<br />
III. Begrafenissen. Och , lieve wichtjens! wanneer gij<br />
bet verhelpen kondt, gij <strong>de</strong>edt beter maar niet te wor<strong>de</strong>n geboren,<br />
schreven wij on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>rlingen welkomstgroet aan<br />
<strong>de</strong> kleenen, waarme<strong>de</strong> dit dichtstuk aanvangt. Van trouwen<br />
komt rouwen , mogt on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> H u w elij ken staan. Wat dunkt<br />
u, wanneer wij <strong>de</strong> laatste af<strong>de</strong>eling, Begrafenissen, die<br />
even weinig blijken inhoudt, dat <strong>de</strong> dichter geleerd heeft „het<br />
„leven in zijne volheid te begrijpen en op te vatten, zon<strong>de</strong>r het<br />
„chemisch te ontle<strong>de</strong>n ," <strong>de</strong>n lief hebbers overlieten, en Haar het<br />
opschrift hem zelven begroeven? Ondanks dat hij ons bitter heeft
128 GEortati CRkliBE.<br />
teleurgesteld, doen wij bet dankbaar ; of zon het looter ij<strong>de</strong>lheid<br />
zijn, zoo wij ons verbeel<strong>de</strong>n, dat hij ons geleerd heeft ons <strong>voor</strong><br />
velerlei verkeerds te wachten ? Wij zullen straks nog eene<br />
poging wagon het dui<strong>de</strong>lijk te doen wor<strong>de</strong>n ; on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze rubriek<br />
behoort slechts eene vlugtige vermelding van wat hij meer heeft<br />
geschreven, hoe bet later met hem ging. Zijne volgen<strong>de</strong> <strong>voor</strong>tbrengselen<br />
waren : <strong>de</strong> Burt, eene reeks van schetsen, haast<br />
geen <strong>voor</strong>- of on<strong>de</strong>rwerp ter wereld van zijne beschrijving verschoonen<strong>de</strong>,<br />
allerbelangrijkst <strong>voor</strong> wie weten wit, hoe eon zeestadje<br />
van <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n rang, eon opkomend Aldborough, er<br />
in lingeland in het begin <strong>de</strong>ter eeuw uitzag. Verschenen in 1810,<br />
word. dat dichtstuk in 1812 door velerlei Vertellingen, gevolgd ,<br />
<strong>voor</strong> wie 's mans beschouwingswijze <strong>de</strong>elt , eene bron van studie ;<br />
wat ons betreft; slechts om twee verzen vermelding verdienen<strong>de</strong><br />
; twee verzen in an<strong>de</strong>re maat geschreven, dan die waarin<br />
wij Het Dorpjen getrouwelijk <strong>voor</strong> u hebben overgezet, en die<br />
hij, behon<strong>de</strong>ns die bei<strong>de</strong> uitzon<strong>de</strong>ringen, levenslang bezig<strong>de</strong>.<br />
Het zijn Sir Eit8tache Grey en do Ileidin, bet eene zoowel als<br />
het an<strong>de</strong>re moor kracht verra<strong>de</strong>n<strong>de</strong>, dan hij overigens aan<br />
<strong>de</strong>n dag legt, bei<strong>de</strong> echter overdreven. Het eerste is een verslag<br />
, door <strong>de</strong>n lij<strong>de</strong>r zelven gegeven, hoe hij krankzinnig<br />
word; het tooneel is een gekkenhnis. Het twee<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>rt<br />
eene wroeging, waarbij nw hart wegkrimpt. Zooveel over<br />
zijne lettervruchten, en nu over zijn leven ? De biographie<br />
is daar ten bewijze, hoe hij gevierd word en geeerd , niet<br />
slechts door het groote publiek , maar door wie in Lon<strong>de</strong>n ,<br />
in <strong>de</strong> jaren 1817 tot 1822, tot <strong>de</strong> letterkundige wereld behoor<strong>de</strong>;<br />
hij, het lam, was bij wij le <strong>de</strong> leeuw. De Rutlands<br />
bleven levenslang zijne bescheriners ; hij genoot bet inkomen<br />
van verschei<strong>de</strong>ne predikantsplaatsen terzelf<strong>de</strong>r tijd hij zag<br />
zijne kin<strong>de</strong>ren gelukkig gevestigd ; twee van <strong>de</strong>ze wijd<strong>de</strong>n<br />
zic.h als hij <strong>de</strong>n geestelijken stand ; en verloor hij zijne Sarah
GEORGE CRABBE. 129<br />
in 1813, hij werd , vreeind genoeg, se<strong>de</strong>rt gezon<strong>de</strong>r dan hij<br />
ooit was geweest, en men verdacht hem, dat hij, op zijn<br />
ou<strong>de</strong>n dag, an<strong>de</strong>re Anacreon, <strong>de</strong> rozen <strong>de</strong>r lief<strong>de</strong> weer door<br />
zijne zilveren lokken wil<strong>de</strong> vlechten. Het moet wel waar<br />
zijn geweest, want <strong>de</strong> biographist zelf gewaagt er van, maar<br />
het blijft bij wenken ; eenige triomfen nog, in Edinburg <strong>voor</strong>al,<br />
en wij dragen hem ten grave in Trowbridge in Wiltshire,<br />
waar hij <strong>de</strong> laatste negentien jaren leeraar was geweest, waar<br />
hij in zijn acht en zeventigste verscheid<strong>de</strong>. Er werd een marmeren<br />
ge<strong>de</strong>nkteeken door <strong>de</strong> bijdragen zijner dankbare gemeente<br />
<strong>voor</strong> hem opgerigt : „het stelt eene gestalte <strong>voor</strong>, die<br />
„op bewon<strong>de</strong>renswaardige wijze <strong>de</strong>n sterven<strong>de</strong>n dichter weer-<br />
„geeft , zijne oogen vestigen<strong>de</strong> op <strong>de</strong> heilige schrift ; twee<br />
„hemelsche wezens zien toe, als verbei<strong>de</strong>n ze zijn verschei<strong>de</strong>n<br />
„van <strong>de</strong> aar<strong>de</strong>;” en daaron<strong>de</strong>r wordt eene lofspraak op zijne<br />
vele <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n besloten met <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n „eons grooten tijdge-<br />
„noots,” hem prijzen<strong>de</strong>, als „<strong>de</strong>r natuur straffe en toch beste<br />
„schil<strong>de</strong>r." Het is een versregel van Byron.<br />
Byron en Crabbe !<br />
De zamenvoeging <strong>de</strong>zer bei<strong>de</strong> namen schijnt <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n hoer<br />
Sybrandi niets verbazends te hebben ; hij besluit met dat oor<strong>de</strong>el<br />
zijne lange lofspraak op George Crabbe ; hij voegt er nog<br />
een pluimpjen bij. Het viol te vermoe<strong>de</strong>n, dat het gevolg<br />
zijner beschouwing van <strong>de</strong>zen dichter een an<strong>de</strong>r moest zijn<br />
dan dat <strong>de</strong>r onze; als hij hem niet bewon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>, zou hij zieh<br />
<strong>de</strong> moeite <strong>de</strong>r vertaling hebben getroost ? Hoor wat hij al<br />
in hem waar<strong>de</strong>ert „Zijne betrekkingen als dorpspredikant<br />
„in verschillen<strong>de</strong> streken van Engeland had<strong>de</strong>n hem" (die,<br />
volgens Sybrandi, geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> jaren zijns stilzwijgens niet<br />
vruchteloos had geleefd) „eene ruime gelegenheid gegeven<br />
„oin <strong>de</strong>n mensch , het menschelijke karakter en levee te be-<br />
„stu<strong>de</strong>ren , niet, gelijk zij zich vertoonen in <strong>de</strong> hoogere kringen<br />
Studien eu Sehetsen III 9
130 GEORGE CRARBE.<br />
„<strong>de</strong>r zamenleving, waar eenvoudigheid en natuurlijkheid maar<br />
„al te dikwijls door gekunsteldheid en gemaaktheid zijn ver-<br />
„vangen, maar gelijk zij verschijnen in <strong>de</strong> geringe of mid<strong>de</strong>l-<br />
„klasse , waar gevoelen en han<strong>de</strong>len meer in overeenstemming<br />
„staan, en waar <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n en gebreken zich meer in hunne<br />
„wezenlijke gedaante openbaren. Met een menschkundig oog<br />
„had hij <strong>de</strong> zoodanigen gageslagen, het menschelijk hart in<br />
„zijne verschillen<strong>de</strong> werkingen gevolgd , zich niet bij <strong>de</strong> nit-<br />
„wendige verschijnselen bepaald, maar oorzaken en beweeg-<br />
„re<strong>de</strong>nen opgespoord , en <strong>de</strong>n mensch van zijne geboorte af<br />
„nagaan<strong>de</strong>, in natuurlijken aanleg, in opvoeding, <strong>voor</strong>beeld<br />
„en lessen, <strong>de</strong> verklaring gezocht van zijne latere <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n<br />
„of on<strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n.” Voortreffelijk , maar is hier van ontleding<br />
of van dichtk unst sprake? „Wat hij alzoo had opge-<br />
„merkt , — en hij, die van zijne jeugd af aan wi<strong>de</strong>r en met<br />
„<strong>de</strong> menschen had verkeerd , had veel opgemerkt, — dat.<br />
„werd thans het on<strong>de</strong>rwerp zijner dichtstukken. Het waren<br />
„Of afzon<strong>de</strong>rlijke verhalen, of zij wer<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>zen of genen<br />
„kunsteloos geknoopten band met elkan<strong>de</strong>r verbon<strong>de</strong>n. Niet<br />
„<strong>de</strong> gebeurtenissen zelve, die hij behan<strong>de</strong>l<strong>de</strong> , trokken <strong>de</strong><br />
„meeste belangstelling ; zij waren eenvoudig, vreernd aan<br />
„zon<strong>de</strong>rlinge avonturen, <strong>voor</strong>vallen nit het dagelijksch leven,<br />
„te naauwernood gebeurtenissen to noemen ; maar het was<br />
„<strong>de</strong> teekening van <strong>de</strong>n han<strong>de</strong>len<strong>de</strong>n of lij<strong>de</strong>n<strong>de</strong>n persoon, <strong>de</strong><br />
„'ontleding van zijn karakter, <strong>de</strong> ontwikkeling van zijn gevoel,<br />
„van zijn vermogen, van zijne aandoeningen, van zijne harts-<br />
„togten, waarin <strong>de</strong> kraeht en het eigenaardige van Crabbe's<br />
„genie uitblonken.” ontleding ! „Dat alles werd afgewis-<br />
„seld door getrouwe natuurbeschrijving en menschkundige<br />
„opmerkingen, die door hare waarheid en juistheid diepen<br />
„indruk maakten. Eenvoudigheid was daarbij ook het ken-<br />
„merk van zijne dichterlijke taal , die <strong>de</strong> zoo dikwijls mis-
GEORGE CRABBE. 131<br />
„bruikte siera<strong>de</strong>n eener poetische dictie versmaad<strong>de</strong> en zich<br />
„<strong>voor</strong>al door eene zinrijke kortheid on<strong>de</strong>rseheid<strong>de</strong> , waarin<br />
„ie<strong>de</strong>r woord moest wor<strong>de</strong>n geteld. Menschelijke dwaasheid ,<br />
„zvvakheid en boosheid vertoon<strong>de</strong>n zich zoo menigvuldig aan<br />
oog , dat zijne gedichten dikwijls eene zeer sombere kleur<br />
„dragen , en hij met regt door Byron <strong>de</strong> strenge, maar beste<br />
„schil<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r menschelijke natuur wordt genoemd. Maar daar-<br />
„bij ontbreekt bet niet aan <strong>de</strong>n humor; die met onschuldige<br />
„luim zijnen ernst afwisselt." Ont le<strong>de</strong>r, ja , maar in die<br />
beschrijvingen tevens schil<strong>de</strong>r, tevens di e h ter ? zon<strong>de</strong>r<br />
dat hij ooit i<strong>de</strong>aliseert?<br />
We mogen het er niet <strong>voor</strong> hou<strong>de</strong>n , dat <strong>de</strong>ze getuigenis<br />
van Byron ten gunste van Crabbe hier door <strong>de</strong>n heer Sybrandi<br />
enkel zou zijn bijgebragt, om het vuurwerk treffend<br />
te doen eindigen , en hem toch aan <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren kant niet<br />
zoo zeer alien zin <strong>voor</strong> kritiek ontzeggen , dat hij zoo zijn<br />
terugge<strong>de</strong>insd <strong>voor</strong> <strong>de</strong> moeite eens na to slaan , wanneer en<br />
waar die hul<strong>de</strong> werd gebragt. Het is een <strong>de</strong>r vier prijzen<strong>de</strong><br />
versregelen nit <strong>de</strong> Engelsche Bar<strong>de</strong>n en Schotsche Recensenten<br />
in 1809 in bet licht versehenen , teen George Crabbe nog<br />
slechts zijn Dorpjen en zijn Kerkregisters had uitgegeven. Het<br />
is <strong>de</strong> lof van een satyricus, die verplicht was, wil<strong>de</strong> hij<br />
het pnbliek <strong>voor</strong> zijne wraakneming winnen , eenigen te verschoonen<br />
; die, zou zijn hekeldicht niet al te bar wor<strong>de</strong>n,<br />
enkelen zelfs prijzen moest, en het van zelf het liefst diegenen<br />
<strong>de</strong>ed, welke bet verst bene<strong>de</strong>n , of wilt ge , buiten zijne sfeer<br />
zweef<strong>de</strong>n. Het is eene hul<strong>de</strong>, toegezwaaid in een gedicht ,<br />
waarin Wordsworth gemeen wordt geschol<strong>de</strong>n; bet is een<br />
lintjen , Crabbe be<strong>de</strong>eld door een vorst , die later eene an<strong>de</strong>re<br />
or<strong>de</strong> dan die, welke hij stichtte , hemelhoog zou verheffen.<br />
Moeijelijk kunnen wij ens <strong>voor</strong>stellen , dat bet <strong>de</strong>n beer Sybrandi<br />
zou zijn ontgaan , hoe weinig het gezag van Byron
132 GEORGE CRABBE.<br />
als criticus gel<strong>de</strong>n mag, hoe zijne goe<strong>de</strong> trouw in dat opzigt<br />
niet boven alle ver<strong>de</strong>nking is. Het nageslacht waar<strong>de</strong>ert<br />
zoowel in Wordsworth's als in Byron's meesterstukken <strong>de</strong><br />
ontwikkeling <strong>de</strong>r dichterlijke gedachte door Goldsmith in<br />
zijnen Reiziger maar aangegeven; doch zoo <strong>de</strong> evenaar in <strong>de</strong><br />
hand <strong>de</strong>r kritiek tusschen the Excursion, en Chil<strong>de</strong> Harold<br />
nog wankelt , wie is er die langer gelooft, dat Byron meen<strong>de</strong><br />
wat hij zei<strong>de</strong>, toen hij Pope boven Shakspeare verhief? De<br />
greep van <strong>de</strong>n heer Sybrandi is to zon<strong>de</strong>rlinger, , <strong>de</strong>wijl het<br />
waarlijk aan an<strong>de</strong>re lofspraken niet ontbreekt. Was het maar<br />
om een naam te doen, eene vermaardheid, die van Byron<br />
evenaren<strong>de</strong>, een gevierd man, wiens strekking schijnbaar<br />
meer met die van Crabbe overeenstem<strong>de</strong>, een vertrouwd<br />
vriend , hij had hem <strong>voor</strong> het kiezen in Walter Scott, die<br />
onzen dichter, toen hij eenige zijner verzen <strong>voor</strong> motto aan<br />
het hoofdstuk van een zijner romans bezig<strong>de</strong>, <strong>de</strong>n engelschen<br />
Martialis noem<strong>de</strong>. Het ging even weinig diep, maar het had<br />
niet min<strong>de</strong>r mooi geklonken. Was bet hem to doen geweest<br />
om een lof, , die van meer oor<strong>de</strong>el getuig<strong>de</strong>, hij had Gifford<br />
of Cunningham maar op te slaan, en hij mu zich bevredigd<br />
hebben gezien, — met eenige tempering, het is waar. Wij<br />
kiezen in zijne plaats <strong>de</strong> karakteristiek van eene vrien<strong>de</strong>n-<br />
hand, die berucht is om <strong>de</strong> bitterheid, waarme<strong>de</strong> zij geesel<strong>de</strong>,<br />
als partijschap haar bestuur<strong>de</strong> , maar wier gezag zel<strong>de</strong>n wordt<br />
gewraakt, als zij zon<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>ingenomenheid <strong>de</strong> bladzij<strong>de</strong>n<br />
omsloeg. „Crabbe," begint <strong>de</strong> oor<strong>de</strong>elvelling, „Crabbe is mis-<br />
„schien <strong>de</strong> gemanierdste van al onze leven<strong>de</strong> dichters, en het<br />
„is waarlijk to beklagen, dat <strong>de</strong> sterkst spreken<strong>de</strong> trekken<br />
„zijner gemanierdheid verre van <strong>de</strong> aangenaamste zijn. De<br />
„huiselijke, ietwat gemaakte, prozaische stijl, — <strong>de</strong> versi-<br />
„ticatie aller verheffing vreemd, die nu eens wat gebrokens<br />
„heeft, en dan weer naar geklingel zweemt, — het eeuwige
GEORGE CRABBE. 133<br />
„ten voeten uit van alledaagsche , soms gemeene karakters ,<br />
„— gewoonlijk opgeluisterd door <strong>de</strong> flaauwe aardighe<strong>de</strong>n ,<br />
„en ze<strong>de</strong>kundige bespiegelingen <strong>voor</strong> jan en alleman , — zie-<br />
„daar wat op <strong>de</strong> oppervlakte zijner schriften bovendrijft; zie-<br />
„daar wat hem het eerst in ons geheugen herroept , als wij<br />
„een nieuw <strong>voor</strong>tbrengsel zijner ve<strong>de</strong>r ter hand nemen. En<br />
„echter zijn het niet die gebreken, welke zijne eigenlijke<br />
„manier uitmaken ; zijn het niet die dingen , welke hem het<br />
„karakter geven , waarom hem volgen<strong>de</strong> geslachten zullen<br />
„ge<strong>de</strong>nken. Het behoeft geen betoog, dat <strong>de</strong>ze eigenschappen<br />
„niemands heugenis zou<strong>de</strong>n doen <strong>voor</strong>tleven , en dat zij dus<br />
„nooit het kenschetsen<strong>de</strong> kumien uitmaken van eenige <strong>de</strong>r<br />
„oorspronkelijkste en krachtigste verzen, welke ooit zijn ge-<br />
„schreven.” Hier volgt <strong>de</strong> beproef<strong>de</strong> verklaring van het raadsel.<br />
„Crabbe bezit dus an<strong>de</strong>re gaven , en <strong>de</strong>ze zijn niet min<strong>de</strong>r<br />
„eigenaardig en niet min<strong>de</strong>r sterk geteekend dan <strong>de</strong> gebreken,<br />
„waartegen zij overstaan , — een weergaloos , bijna naar<br />
„toovenarij zweemend talent van opmerking , aan het licht<br />
„gebragt in beschrijvingen, <strong>de</strong>r natnur zoo nabij komen<strong>de</strong> ,<br />
„dat wj die eer <strong>voor</strong> afdrukken dan <strong>voor</strong> navolgingen aan-<br />
„zien , — eene ontleding van gemoedsaard en gevoel , even<br />
„keurig en even diep gaan<strong>de</strong> , — bijwijle een zweem van<br />
„mannelijke tee<strong>de</strong>rheid — en iets aandoenlijks , tot schok-<br />
„kens en vrees aanjagends toe, bijwijle vreemd genoeg ,<br />
„vlaagswijze schier met <strong>de</strong> kleinste onbedui<strong>de</strong>ndste bijzon<strong>de</strong>r-<br />
„he<strong>de</strong>n afwisselend. Voeg hierbij <strong>de</strong> nimmer falen<strong>de</strong> , <strong>de</strong><br />
„dikwerf diepe scherpzinnigheid <strong>de</strong>r opmerkingen , waarme<strong>de</strong><br />
„hij ons nu en dan to mid<strong>de</strong>n van beschrijvingen, die op<br />
„geenerlei belangrijkheid aanspraak mogen maken , verrast ,<br />
„en het gewigt , <strong>de</strong> kernige kortheid van lessen en regelen ,<br />
„die hem ontvallen of het orakelspreuken waren , bij gele-<br />
„genhe<strong>de</strong>n , welke <strong>de</strong>rgelijke openbaringen volstrekt niet be-
134 GEORGE CRABBE.<br />
„loof<strong>de</strong>n , en ten leste, wat niet het minst mag heeten, <strong>de</strong><br />
„zoete, schaars aangeslagen snaar van lyrische bezieling, wier<br />
„minste tokkeling eensklaps zijnen verzen en zijner stof alle<br />
„hardheid ontneemt, en hem op gelijke hoogte beurt met <strong>de</strong><br />
„stoutste en vindingrijkste dichters van zijnen tijd."<br />
Het oor<strong>de</strong>el is dat van Jeffrey.<br />
Indien het <strong>de</strong>n heer Sybrandi goed had gedacht <strong>de</strong>ze plaats<br />
bij to brengen, wij zort<strong>de</strong>n van plooij en hebben gesproken,<br />
<strong>voor</strong>al aan het slot slechts te zeer in het oog vallen<strong>de</strong>;<br />
thans, nu hij ons verpligt heeft om van <strong>de</strong> vriendschap van<br />
een bevoegd tijdgenoot te gewagen, gelooven wij het regt te<br />
hebben <strong>de</strong> keerzij<strong>de</strong> <strong>de</strong>r medaille in eene an<strong>de</strong>re kritiek, ook<br />
nit die dagen, na to laten zien. „Crabbe's stijl ," luidt het<br />
vonnis, „zou ten antwoord mogen strekken op Audrey's<br />
„vraag: „of <strong>de</strong> dichtkunst iets waars is?" Ge vindt bij hem<br />
„geese siera<strong>de</strong>n, geen blijk van verheelding, geen zelf be-<br />
„drog , geen woor<strong>de</strong>npronk. Zijn zang is louter droeve werke-<br />
„lijkheid , eene nuttelooze weeklagt , zon<strong>de</strong>r eenige verhefling<br />
„of verscheiclenheid. Letterlijke getrouwheid neemt bij hem<br />
„<strong>de</strong> plaats in <strong>de</strong>r vinding; hij wordt wigtig door een aantal<br />
„kleine bijzon<strong>de</strong>rbe<strong>de</strong>n; hij kluistert <strong>de</strong> aandacht door ver-<br />
„velend to zijn. Hij houdt zich niet altijd slechts met feiten<br />
„bezig, maar het zijn bovendien feiten van <strong>de</strong> meest alle-<br />
„daagsche, minst opwekken<strong>de</strong>, alleronaangenaamste soort;<br />
„maar hij vleit zich met het effect van waarheid door eene<br />
„het microscoop beschamen<strong>de</strong> naauwkeurigheid, waarme<strong>de</strong> hij<br />
„<strong>de</strong> onbedui<strong>de</strong>ndste <strong>voor</strong>werpen ontleedt, en met een waar-<br />
„borg <strong>voor</strong> belangstelling in <strong>de</strong> onverzettelijke vastbera<strong>de</strong>n-<br />
„heid, waarme<strong>de</strong> hij <strong>de</strong> walgelijkste dingen behan<strong>de</strong>lt. Zijne<br />
„dichtkunst heeft het <strong>voor</strong>komen van iemand, die eene be-<br />
„trekking bekleedt of een beroep uitoefent. Hij wordt geroe-<br />
„pen bij moeijelijke geboorten, bij gebroken le<strong>de</strong>maten of
GEORGE CRABBE. 135<br />
„geschon<strong>de</strong>n huiselijke vre<strong>de</strong>n, en hij maakt eene lijst op<br />
„van wat er in zijne parochie is gebeurd en gezondigd. Hij<br />
„kiest het laagste , grofste, meest weerzin inboezemen<strong>de</strong>, dat<br />
„er in <strong>de</strong>n menseh schuilt, tot stoffe zijner uitvoerige be-<br />
„schrijving; toch is bet nog altijd natuur, en <strong>de</strong> Natuur is<br />
„eene groote en machtige Go<strong>de</strong>s. Wel <strong>voor</strong> hem, dat zij dat<br />
„is,” gaat het <strong>voor</strong>t, maar wij wager niet alles over te nemen.<br />
Slechts <strong>de</strong>ze karakteristiek zijner zangster: „'s Mans maze is<br />
„niet eene <strong>de</strong>r dochteren <strong>de</strong>s geheugens; zij is <strong>de</strong> °U<strong>de</strong>, tan<strong>de</strong>-<br />
7; looze, mompelen<strong>de</strong> dame zelve; al wat er in <strong>de</strong> buurt kwaads<br />
„wordt gesproken en gefluisterd overbabbelen<strong>de</strong> , u me<strong>de</strong><strong>de</strong>e-<br />
„len<strong>de</strong> toti<strong>de</strong>m ver6i8 et literie, wat er in elken hock <strong>de</strong>s<br />
„koningrijks, ie<strong>de</strong>r uur van <strong>de</strong>n dag en <strong>de</strong>s jaars geschiedt ,<br />
„en altijd bij <strong>voor</strong>keur van bet minst smakelijke gewagen<strong>de</strong>.”<br />
Of zijn Helicon: „Op doze stikt gij in onkruid en be<strong>de</strong>rf;<br />
„geen licht uit <strong>de</strong>n hemel straalt er u op toe; geen streelen<strong>de</strong><br />
„klanken verrassen er geen bloem van lief<strong>de</strong>, hoop of<br />
„vreng<strong>de</strong> die er op ontlnikt, of, doen zij het, in een omzien<br />
„zijn ze verwelkt. De verzen onzes dichters blazen geen geest<br />
„van jeugd in wat hem omringt ; alles krimpt weg in vreeze,<br />
„moe<strong>de</strong>loosheid en verval." Is het won<strong>de</strong>r dat het opstel aldus<br />
wordt besloten: „In een woord, zoo <strong>de</strong> schriften van Crabbe<br />
„niet veel bijdragen ter vermeer<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong>n schat eener<br />
„boeijen<strong>de</strong> en streelen<strong>de</strong> verdichting, het lijdt geen twijfel<br />
„dat zij misschien nog wel eene toekomstige eeuw lang een<br />
„doorn in <strong>de</strong> zijne <strong>de</strong>r dichtkunst zullen blijven."<br />
De veroor<strong>de</strong>eling is door Hazlitt geteekend.<br />
De Predikantsdoehter, het oorspronkelijke dichtstuk van <strong>de</strong>n<br />
heer Sybrandi, waarme<strong>de</strong> dit bun<strong>de</strong>ltjen wordt besloten, schijnt<br />
ons het afdoeud bewijs te leveren, dat hij aan eene <strong>de</strong>rgelijke<br />
kritische beschouwing van het <strong>voor</strong>werp zijner bewon<strong>de</strong>ring,<br />
als wij in <strong>de</strong> laatste tegenstellingen beproef<strong>de</strong>n, niet heeft
136 GEORGE CRABBE.<br />
gedaan. Hij noemt het eene proeve niet van Crabbe's poezij ,<br />
maar in zijnen trant. G-aarne getuigen wij, dat het geen <strong>de</strong>r<br />
walgelijke gebreken heeft, straks in zijn <strong>voor</strong>beeld opgesomd ;<br />
maar wij zou<strong>de</strong>n evenzeer <strong>de</strong>r waarheid te kort doen, zoo wij<br />
het <strong>de</strong> weinige verdiensten, die dit on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n, toeken<strong>de</strong>n.<br />
Crabbe's sombere levensbeschouwing is door Sybrandi's sentimentele<br />
vervangen; <strong>de</strong> Predikantsdochter is eene duitsche<br />
en geene engelsche figuur. Voor het oord van ontzetting ,<br />
waarin <strong>de</strong> meester u, uws ondanks, verwijlen doet, verplaatst<br />
<strong>de</strong> leerling u in een liefelijk landschap; Crabbe's geestelijken<br />
zijn alles behalve heiligen; Sybrandi's leeraar is een man,<br />
van wien u veel goeds wordt gezegd; in het <strong>voor</strong>beeld krijgt<br />
ge <strong>de</strong> gevolgen <strong>de</strong>r verleiding te zien; in <strong>de</strong> navolging blijft<br />
<strong>de</strong> minnaar maar weg. Onmiskenbaar doet zich <strong>de</strong> invloed<br />
eener an<strong>de</strong>re, eener evenzeer naburige letterkun<strong>de</strong> gevoelen;<br />
bij Crabbe heerschen <strong>de</strong> feiten, bij Sybrandi <strong>de</strong> gedachten;<br />
— <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r dweept met zijne dochter, <strong>de</strong>wiji hij zijne vrouw<br />
vroeg verloor; het meisje dweept met <strong>de</strong>n eersten jongeling<br />
<strong>de</strong>n besten. waarme<strong>de</strong> zij in kennis komt ; die minnaar zelf<br />
is slechts zwak , want uit <strong>de</strong> streek , waarin <strong>de</strong> liefste woont ,<br />
verwij<strong>de</strong>rd, huwt hij eene an<strong>de</strong>re. Maar wij mogen niet<br />
<strong>voor</strong>tgaan linger stil te staan bij dat meisjen in <strong>de</strong>n mist,<br />
zoo weinig zweemen<strong>de</strong> naar <strong>de</strong> scherpe omtrekken <strong>de</strong>r straffe<br />
hand, welke <strong>de</strong>n vorm aangaf schijnt het; wij schei<strong>de</strong>n er<br />
van om ons oor<strong>de</strong>el over Crabbe zaam to vatten , niet zon<strong>de</strong>r<br />
eene schoone plaats mee to <strong>de</strong>elen, die Sybrandi stellig alleen<br />
en geheel toebehoort; het is eene schets van kin<strong>de</strong>rsmarte ,<br />
als wij in <strong>de</strong> Gedoorten vruchteloos zochten<br />
Oeh , 't jeugdig kind. heeft ook zijn zielsverdriet,<br />
Al telt een later tijd. then kommer niet.<br />
't Is ijdle waan ; dat immer 's levensjaren<br />
In ongestoord genoegen ons ontvaren.
GEORGE CRABBE. 137<br />
Het kind is mensch ; <strong>de</strong> mensch een grooter kind,<br />
Dat smart of vreug<strong>de</strong> in ij<strong>de</strong>lhe<strong>de</strong>n vindt<br />
Van <strong>de</strong> eigen waar<strong>de</strong> , als die <strong>voor</strong> 't kin<strong>de</strong>rharte<br />
De bronnen zijn van blijdschap of van smarte.<br />
Wij, dwazen , zien <strong>de</strong>n ras gevloei<strong>de</strong>n traan<br />
Van 't schreijend kind met wrevlige oogen aan,<br />
Alsof ook dads niet menig traantje wel<strong>de</strong><br />
Om angst of pijn, die even smartlijk knel<strong>de</strong>,<br />
Als die het hoofd <strong>de</strong>s mans met rimpels groeft,<br />
Of ook bij hem <strong>de</strong>r tranen troost behoeft!<br />
Er is schier eene halve eeuw verloopen , se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong> dichter,<br />
met wien wij ons. zoo lang bezig hiel<strong>de</strong>n , bloei<strong>de</strong> ; eigenlijke<br />
school stichtte hij niet, want <strong>de</strong> bevallige en boeijen<strong>de</strong> dorpstafereelen<br />
van miss Mitford is <strong>de</strong> engelsche letterkun<strong>de</strong> noch<br />
Cowper noch Crabbe schuldig ; die dankt zij aan <strong>de</strong>n invloed<br />
van Wordsworth ; <strong>de</strong>ed <strong>de</strong> heer Sybrandi <strong>de</strong>r onze eene dienst,<br />
door <strong>de</strong> vertaling <strong>de</strong>r Kerkregi8ter8? Wij wenschten bevestigend<br />
te mogen antwoor<strong>de</strong>n ; wij mogen het niet. Verzen<br />
vertalen is eene kunst , ziedaar <strong>de</strong> gedachte, waarme<strong>de</strong> wij<br />
<strong>de</strong> reeks <strong>de</strong>zer opstellen begonnen , — verzen vertalen wor<strong>de</strong><br />
eene <strong>de</strong>ugd , ziedaar het <strong>de</strong>nkbeeld , dat ons van <strong>de</strong>n beginne<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest schemer<strong>de</strong> , dat wij thans eerst wagen uit te<br />
drukken. Onze duitsche naburen hebben over zulk een aantal<br />
vlugtige ve<strong>de</strong>rs te beschikken , dat ten hunnent alles<br />
wordt vertolkt , — dat ge zui<strong>de</strong>lijke en noor<strong>de</strong>lijke en oostersche<br />
en westersche literatuur, , schier tot volledigheid toe,<br />
in hunne landstaal vertegenwoordigd ziet. Ons klein yolk is<br />
verre van zoo rijk te zijn ; bij vergelijking bitter arm, moesten<br />
onze vernuften er naar streven ons van alle letterkun<strong>de</strong><br />
alleen het beste te geven. George Crabbe, geen genie, maar<br />
een talent, <strong>de</strong> letterkundige curiositeit , had this gerust nog<br />
lang kunnen wor<strong>de</strong>n gemist. Om het verwijt van veroor<strong>de</strong>eling<br />
uit <strong>de</strong> hoogte <strong>voor</strong> te komen , hebben wij het geduld
138 GEORGE CR ABBE.<br />
<strong>de</strong>r lezers op zeker niet geringe proef in doze stndie gesteld.<br />
Sympathie <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n dichter, , zij heeft 0118, gelooven wij, niet<br />
ontbroken , zoo lang wij hem ongelukkig zagen; houd ons <strong>de</strong><br />
ironie ten goe<strong>de</strong>, welke wij niet kon<strong>de</strong>n bedwingen, toen<br />
hij, gelnkkig gewor<strong>de</strong>n, ons zoo zeer teleurstel<strong>de</strong>. Vijftig<br />
jaren lang moge die vervelendheid gevierd zijn, in zijn va<strong>de</strong>rland<br />
wordt men allengs het naschrijven moe<strong>de</strong>, toetst men<br />
en bevindt to ligt. Wat geloof<strong>de</strong> <strong>de</strong> beer Sybrandi ons in<br />
hem to kunnen aanbevelen , <strong>de</strong>n mensch , <strong>de</strong>n christen of <strong>de</strong>n<br />
knnstenaar? De mensch? maar zoo <strong>de</strong> verdienste van dozen<br />
<strong>voor</strong> het algemeen aan het licht komt in zijne opmerkingsgave<br />
<strong>voor</strong> het ongelijke <strong>de</strong>r lotsbe<strong>de</strong>eling , waarom zag hij<br />
die alleen op het land en niet evenzeer in <strong>de</strong> stad, en, grooter<br />
verwijt , waar bleek ooit zijn meegevoel met <strong>de</strong> daad? „Bui-<br />
„ten het gezellig verkeer gesloten , waar hij zijne jonkheid<br />
„doorbragt, en geen toegang kunnen<strong>de</strong> verkrijgen tot hooge-<br />
„school of halle, ontbreekt hem alle sympathie <strong>voor</strong> <strong>de</strong> onge-<br />
,,letter<strong>de</strong> ze<strong>de</strong>n van het Dorpjen of <strong>de</strong> Burgt , en beschrijft<br />
„hij zijne huren als nog min<strong>de</strong>r op hun gemak , nog onte-<br />
„vre<strong>de</strong>ner dan hij zelf. Intusschen draagt hij eene bree<strong>de</strong> reeks<br />
„van dichtstukken aan <strong>de</strong> elkaer afwisselen<strong>de</strong> geslachten van<br />
„a<strong>de</strong>llijke beschermers op, en terwijl hij eene gansche kust,<br />
„door verzen vol jammers, tot een afschrik <strong>de</strong>s lands maakt,<br />
,,is <strong>de</strong> eenige bladzij<strong>de</strong> van zijne boeken, waarop eer, schoon-<br />
„heid , verdienste of geneugt schittert , die welke hij aan<br />
„het geslacht <strong>de</strong>r Rutlands wijdt.” Schuilt er jets navolgenswaardigs<br />
in dat <strong>voor</strong>beeld? — Wij spraken van <strong>de</strong>n mensch;<br />
<strong>de</strong> christen is aan <strong>de</strong> beurt; hoe ongaarne wij die schei<strong>de</strong>n ,<br />
in George Crabbe waren zij het maar to zeer; <strong>de</strong> schuld<br />
lag ten <strong>de</strong>ele, wij erkennen het, aan zijnen tijd. Spreekt er<br />
echter uit zijne gediehten iets, dat, <strong>de</strong>zen <strong>voor</strong>uit, niet besloten<br />
binnen <strong>de</strong> ban<strong>de</strong>n van een stokstijf stelsel, volgens 't
GEORGE CRABBE. 139<br />
welk men van zijne zaligheid verzekerd was of verloren ging,<br />
behoefte <strong>de</strong>s gemoeds verraadt aan vruchtbaar<strong>de</strong>r geloof, aan<br />
verheffen<strong>de</strong>r gemoedsleven, in onze eeuw algemeener, dan<br />
<strong>de</strong> ijveraar <strong>voor</strong> leerstellige of kerkelijke begrippen erkent?<br />
„Bevrijdt ons van Crabbe in <strong>de</strong> ure <strong>de</strong>r versiagenheid,"<br />
klinkt het van <strong>de</strong> overzij<strong>de</strong> <strong>de</strong>s Kanaals. ,,Schetsen van ze<strong>de</strong>-<br />
„lijke en verstan<strong>de</strong>lijke en ligehamelijke onta<strong>de</strong>ling vloeijen<br />
„in zijne schriften over; <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n volke is hij een <strong>de</strong>r ver-<br />
„troosters van Job!” Wie onzer die, ware hij begaafd met<br />
zulk eenen zin ellen<strong>de</strong> gar to slaan, zich langer er meO zou<br />
durven vergenoegen haar te bespien, haar te beschrijven,<br />
en <strong>de</strong> hand niet ter hulpe zou uitstrekken en <strong>de</strong>n be<strong>voor</strong>regte<br />
in <strong>de</strong>n lan<strong>de</strong> niet dwingen blozen<strong>de</strong> meé te doen? —<br />
De kunstenaar dan misschien? Voorbijzien<strong>de</strong> hoe <strong>de</strong> groote<br />
genie, van welke <strong>de</strong> we<strong>de</strong>rgeboorte <strong>de</strong>r duitsehe letterkun<strong>de</strong><br />
dagteekent, in zijnen La6coon <strong>de</strong> grenzen heeft aangewezen,<br />
welke bet gebied <strong>de</strong>r eene kunst van dat <strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re scbeidt,<br />
is Crabbe in zijn va<strong>de</strong>rland tot vervelens toe <strong>de</strong> Teniers, <strong>de</strong><br />
Osta<strong>de</strong>, <strong>de</strong> Jan Steen <strong>de</strong>r dichtkunst genoemd, tot ein<strong>de</strong>lijk<br />
ook <strong>de</strong>ar <strong>de</strong> kreet is opgegaan, dat bij in <strong>de</strong>n eersten eiseh<br />
aller hoogere kunst, genoegelijke, verheffen<strong>de</strong> gewaarwordingen<br />
te weeg te brengen, te kort schoot. En wat hebben<br />
wij, Hollan<strong>de</strong>rs, dan met George Crabbe to doen, wij, wier<br />
meesters in <strong>de</strong> dagen onzer glorie heel Europa leer<strong>de</strong>n, hoe<br />
lager leven moet wor<strong>de</strong>n opgevat om <strong>de</strong> bewon<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r<br />
eeuwen weg to dragon?<br />
Hoe bet kleine dichtstukjen, aan <strong>de</strong>n schat van Giithe's<br />
werken ontleend, het kleine dichtstukjen, dat u tot vijfinalen<br />
toe <strong>de</strong>n geest, waarin wij dit opstel schreven, hopen<br />
we, heeft doen gissen, beter dan wij het vermogen, het pleit<br />
voldingt en George Crabbe vonnist! Onwaar in zijne eerste<br />
opvatting, als zou<strong>de</strong> God zoo zijne wereld hebben geschapen,
140 GEORGE CR.A.BBE.<br />
dat alle geluk, alle genot hier bene<strong>de</strong>n slechts aan hooge<br />
geboorte, veel geld en allerlei aanmatigingen van geest is<br />
verknocht, bleef hij levenslang rondtasten naar een bezielend<br />
beginsel , ontleed<strong>de</strong> hij en dood<strong>de</strong> slechts. Te bekrompen<br />
van gemoed om zich te kunnen <strong>voor</strong>stellen, dat een leven,<br />
doorgebragt met in het zweet zijns aanschijns <strong>voor</strong> wijf en<br />
wicht to werken, oogenblikken , dagen, uren oplevert, waarin<br />
die ruige borst van weel<strong>de</strong> zwelt, hetzij <strong>de</strong> forsche stem van<br />
lief<strong>de</strong> fluistert, of <strong>de</strong> eeltige hand een traan wegwischt, ging<br />
alle toewijding boven zijn begrip. Hij zag slechts <strong>de</strong> dartelheid<br />
van <strong>de</strong>n borst tegenover <strong>de</strong> blooheid van <strong>de</strong> <strong>de</strong>erne ;<br />
dat bei<strong>de</strong> een gelukkig paar kon<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n, ook zon<strong>de</strong>r overvloed<br />
, hij geloof<strong>de</strong> het niet; brave ou<strong>de</strong>rs , trots schralen<br />
dronk en schraler bete, hij was er blind <strong>voor</strong>. Laag bij <strong>de</strong>n<br />
grond, was zijn christendom weinig meer dan eene gewij<strong>de</strong><br />
overlevering, zijne kunst maar een spel, pijnlijk beproefd,<br />
pijnlijk <strong>voor</strong>tgezet; schijnt hij ons een egoist, die van zijne<br />
philanthropische aandoeningen partij trok. Te nuchter intusschen<br />
om tot zwaarmoedigheid te vervallen, mag er bij hem<br />
van geen menschenhaat sprake zijn; die verdoling on<strong>de</strong>rstelt<br />
evenzeer hartstogt, als <strong>de</strong> groote, <strong>de</strong> god<strong>de</strong>lijke gave, die<br />
alle overig gemis opweegt en aanvult, die alle an<strong>de</strong>re over-<br />
treft, <strong>de</strong> lief<strong>de</strong>!<br />
Onze volksaard leg<strong>de</strong> haar in zijne kunstscheppingen aan<br />
<strong>de</strong>n dag in <strong>de</strong>n tijd zijns bloeis; laat ons het niet <strong>voor</strong>bijzien<br />
, nu wel ten langen leste <strong>de</strong> oogst dien<strong>de</strong> te rijpen. Het<br />
zoogenaamd alledaagsche, dat echter <strong>de</strong> kern van al wat goed<br />
en groot is in zich bevat , is allengs door stoffe van hoogeren<br />
aard verdrongen; het verhevenste is ons niet te hoog<br />
meer. Wie zou <strong>de</strong> ontwikkeling willen weerhou<strong>de</strong>n; wie niet<br />
wenschen dat zij nog veelzijdiger, dat zij ein<strong>de</strong>lijk volkomen<br />
werd? Niemand, gelooven we, maar dan wachte ook ie<strong>de</strong>r
GEORGE CRABBE. 1<strong>41</strong>.<br />
zich van om te zien naar hetgeen wij teregt zijn <strong>voor</strong>bijgestreefd,<br />
of wat wij gelukkig nooit hebben gekend. Vertalen,<br />
het is eene behoefte gewor<strong>de</strong>n in eenen tijd, die atom op het<br />
gebied van <strong>de</strong>n geest <strong>voor</strong>uitgang verkondigt; vertalen van<br />
verzen, het is eene verdienste, want het breidt onzen beperkten<br />
gezigtein<strong>de</strong>r nit, tot waar ook <strong>voor</strong> het schoone ternpelen<br />
zijn gesticht; maar het blijke eene <strong>de</strong>ugd, door ons<br />
ver<strong>de</strong>r te brengen en niet achternit te doer gaan; stilstand<br />
ten onzent is waarlijk al vloeks genoeg!<br />
1859.
ESAIAS TEGNE.R, FRITHIOF'S SAGA.<br />
NIEUWE UITGAVE HRRZIEN DOOR J. L. TEN KATE.<br />
„Doch Homeri<strong>de</strong> zu seyn , auch nor ale letzter, ist schOn."<br />
I<br />
JONKHEID.<br />
(1782-1804.)<br />
GOETHE.<br />
In het drie-en-negentigste, vier-en-negentigste, vijf-en-negentigste<br />
jaar <strong>de</strong>r vorige eeuw zoudt gij in het hart van Zwe<strong>de</strong>n ,<br />
langs <strong>de</strong> oevers van het meir Wenern, in <strong>de</strong> hooge bosschen van<br />
Wermland , op <strong>de</strong>n grooten landsweg , menigmalen eene ou<strong>de</strong><br />
chais hebben ontmoet , om, <strong>voor</strong> haar nithalen<strong>de</strong> of het haar<br />
zien<strong>de</strong> does, <strong>de</strong>n vluggen vos er <strong>voor</strong> gespannen een oogenblik<br />
ga te slaan; om <strong>de</strong>n goelijken man, die over <strong>de</strong>zen schaars <strong>de</strong><br />
zweep leg<strong>de</strong>, vitigtig te grooten en hem te vergeten. Toch zoudt
ESATAS TEGNtR, FurrumF's SAGA. 143<br />
gij, wie ge wezen moogt, die <strong>de</strong>ze regelen leest, aan het laatste<br />
niet wel hebben gedaan. Het was maar <strong>de</strong> rijksontvanger („Kronofogd")<br />
Branting, zegt ge, die van dorp tot dorp <strong>de</strong> belasting<br />
ging uitsehrijven en innen , en met wien gij, die in zijne<br />
„voogdij" noch hoeve bewoon<strong>de</strong>t , noch hoeve bezat, niets hadt<br />
uit te staan ; die u , Been on<strong>de</strong>rdaan dier „kroon" , niets aanging.<br />
Wat meent gij u hoog op te heffen, door zoo laag neer te<br />
zien ! Als had er in dien beambte niet meer gescholen dan een<br />
getrouw vervuller zijner betrekking , als ware <strong>de</strong> mensch Branting<br />
niet, tien tegen een, zoowel onze als uw meer<strong>de</strong>re geweest.<br />
Wij laten dat verweer<strong>de</strong> rijtuig , wij laten dien vos ons<br />
nog eenmaal te gemoet komen , in die schil<strong>de</strong>rachtig schoone<br />
streek , welke ons van <strong>voor</strong> <strong>de</strong>rtig jaren heugt en het harte bij<br />
<strong>de</strong> herinnering weer warm doet wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> zoelte van een<br />
zornerdag , <strong>de</strong>n eigenaardigen geur van het <strong>de</strong>nnenbosch , <strong>de</strong><br />
frisehheid van het meirkoeltjen ; <strong>de</strong>ar wolkt <strong>de</strong> weg, maar near<br />
ons toe, want die chais te willen <strong>voor</strong>bijrij<strong>de</strong>n zou halsbrekens<br />
werk wor<strong>de</strong>n, — <strong>de</strong> vos zou vliegen , als Branting „<strong>voor</strong>t" riep.<br />
Hij na<strong>de</strong>rt , zie scherp toe, zoo ge wilt . hij is <strong>voor</strong>bij. „Een<br />
„flink paard, een gezet man, en een jongsken in <strong>de</strong>n bak achter<br />
„<strong>de</strong> chais , we zagen waarlijk niets meer !" Een oogenblik .<br />
maar daar slaat het rijtuigjen een zijweg in, en <strong>de</strong> knaap wipt<br />
af, , om het hek , dat <strong>de</strong> baan verspert , open te doen , en als<br />
<strong>de</strong> chais er door is gerold , het achter <strong>de</strong>ze weer to sluiten ,<br />
doch vlug als een tien-, elf-, twaalfjarige, vrolijk , als niets<br />
vreemds is, zoo lang het gou<strong>de</strong>n haar zoo krulziek om <strong>de</strong>n sche<strong>de</strong>l<br />
zwiert. Een oogenblik, — en het jongsken is weer opgewipt ;<br />
<strong>voor</strong>t rolt <strong>de</strong> chais; maar zoet <strong>voor</strong>regt <strong>de</strong>r jeugd van ijlings<br />
belang to wekken, en dat te doenlouter door hare verschijning ,<br />
uw blik volgt haar om <strong>de</strong>s knaaps wille onwillekeurig, en als<br />
ze straks stilstaat <strong>voor</strong> eene herberg, die weinig heeft van wat<br />
men zich buiten Scandinavia on<strong>de</strong>r dat woord <strong>de</strong>nkt , die ook
144 ESA [AS TEGNE. , EMT HIOF' S SAGA.<br />
maar eene hoeve is, dan spant ge gaarne met dat jongsken uit ,<br />
't geen niemand , die hem een handjen helpt , noodig heeft. Op<br />
stal staat <strong>de</strong> vos, immers als die schutting een stal heeten<br />
mag , en <strong>de</strong> Kronofogd, — of wilt ge <strong>de</strong>n man in het titelzieke<br />
land gul en gaauw al zijn speelgoed gunnen , <strong>de</strong> „Kro-<br />
„nobefallningsman” , <strong>de</strong> „Assessor" zelfs, — die Kronofogd zit<br />
met <strong>de</strong> boeren in eon schamel vertrekjen rekeningen of to slui-<br />
ten ; maar gij verlustigt er u in, hoe aardig onze knaap, op<br />
bet graauwe belastingpapiertjen <strong>de</strong> ontvangst erkennen<strong>de</strong> , of <strong>de</strong><br />
smerige eeeltjens , die <strong>voor</strong> geld gaan , natellen<strong>de</strong>, hoe hij Branting<br />
vrien<strong>de</strong>lijk en vaardig zijne taak verligt. Er is gebrek aan<br />
licht in <strong>de</strong> stulp , die misschien maar een dakvenster heeft,<br />
en frissche lucht moot ge niet zoeken , waar zooveel schapenvachten<br />
in wambuizen zijn verkeerd ; en toch gaat ge niet naar<br />
buiten , school' <strong>de</strong> erwten bloeijen en <strong>de</strong> roggevel<strong>de</strong>n ruischen,<br />
want <strong>de</strong> blaauwe , hel<strong>de</strong>re oogen van het jongsken hebben iets<br />
betooverends <strong>voor</strong> u, zoo als zij het <strong>voor</strong> Branting had<strong>de</strong>n ,<br />
toen hij tot <strong>de</strong> weduwe van <strong>de</strong>n dorpsleeraar, , tot <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r van<br />
dien knaap, zei<strong>de</strong>: „Geef hem mij me<strong>de</strong>, ik zal <strong>voor</strong> hem<br />
„zorgen als een va<strong>de</strong>r."<br />
De brave man hield beter woord dan het dikwerf in <strong>de</strong>rgelijke<br />
betrekking gesehiedt ; oor<strong>de</strong>el zelf, , of gij <strong>de</strong>n hoed niet<br />
maar wat luchtig <strong>voor</strong> hem ligttet. Het viel van iemand, zoo<br />
opregt vroom als hij, to verwachten , dat hij meer zou doers<br />
dan toezien , hoe het goe<strong>de</strong> zaad , door <strong>de</strong> weduwe in dat gemoed<br />
gestrooid , opwies ; dat hij het onkruid, waar het wortel<br />
dreig<strong>de</strong> to vatten , uitrukken zou ; maar eene belangstelling ,<br />
-die to boven gaan<strong>de</strong> , welke <strong>de</strong> schare aan haar eigen kroost<br />
wijdt , maar eerie mensehenkennis , als men zijnen stand niet<br />
toesehrijft , durf<strong>de</strong>t gij er u me<strong>de</strong> vleijen ? Er is veel over bet<br />
geloof aan eene bijzon<strong>de</strong>re Voorzienigheid getwist, dock hoe <strong>de</strong><br />
twijfel wordt beschaamd door wien het als hij in beoefening
ESAIAS TEGNER, FRITHIOE' S SAGA. 145<br />
brengt ! Het jongsken bleek juister in het rekenen , dan men<br />
van zijne jaren vergen mogt ; <strong>voor</strong> geen stapel schrift, terug<strong>de</strong>inzen<strong>de</strong>,<br />
had het in rapheid met <strong>de</strong> pen zijns gelijke niet ; het<br />
werd Branting's regterhand op <strong>de</strong> vele togtjens door zijne betrekking<br />
geeischt ; maar het was niet dit, wat hij er het meest<br />
in waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>. Te huis op HOgvalta , <strong>de</strong> hoeve ten noordwesten<br />
van Carlstad gelegen , en door <strong>de</strong>n weduwnaar met een eenig<br />
kind bewoond, werd <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong> ziel van het gezellig verkeer<br />
; er was geest in zijn goelijken lath. Stel n een oogenblik<br />
<strong>de</strong> tango winteravon<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>, die zij zamen sleten , <strong>de</strong> donkere<br />
dagen van een noordschen herfst , en ge zult vermoe<strong>de</strong>n wat<br />
zulk een jongsken tot veraangenaming van <strong>de</strong>n omgang bijdroeg.<br />
Een pleegzoon, die hem hartelijk lief was gewor<strong>de</strong>n , een eigen<br />
dochtertjen van sol<strong>de</strong>r <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n leeftijd, zij speel<strong>de</strong>n, zij<br />
stoei<strong>de</strong>n, van stilte was geen sprake meer; wie, die het Branting<br />
euvel duidt, dat hij zich bij wijle met droomen <strong>de</strong>r toekomst<br />
bezig hield, dat hij zich verlustig<strong>de</strong> in het verschiet,<br />
alles wat hem ter wereld dierbaar was, zijn ambt en zijn kind,<br />
dien trouwen borst na to laten ? De verzoeking, aldus over lot<br />
en Leven van <strong>de</strong>n knaap to beschikken , was zoo vergefelijk!<br />
En echter, we kunnen het te zijner eere niet to spoedig getuigen<br />
, echter bezweek hij in die bekoring niet ; eehter sloeg hij<br />
zijn pleegzoon to opmerkzaam Ba<strong>de</strong>, om het zich zelven niet<br />
welclra of te vragen : of <strong>de</strong>ze niet <strong>voor</strong> iets hoogers dan zijn<br />
post was bestemd? Van het oogenblik of dat dit vermoe<strong>de</strong>n<br />
bij hem oprees, zag <strong>de</strong> vrome man zon<strong>de</strong> in ie<strong>de</strong>re poging,<br />
zich een ou<strong>de</strong>n dag, zoo als hij dien fluks dorst wenschen , te<br />
verwczenlijken ; van dat uur bad hij Go<strong>de</strong> <strong>voor</strong> die aanvechting<br />
to wor<strong>de</strong>n bewaard. Dag aan dog scherper toezien<strong>de</strong>, wordt<br />
allengs zijn twijfel zekerheid ; wilt gij weten wat hem zijne<br />
overtniging geeft ? Het zip kleinighe<strong>de</strong>n; maar nit <strong>de</strong>ze merkt<br />
<strong>de</strong> menschenkenner een karakter op, en lief<strong>de</strong> en godsvrucht<br />
Srliet,01 111 10
146 ESAIAS TEGNER, FRITHIOCS SAGA.<br />
zien op dit gebied bij , wat <strong>de</strong> wetenschap door stuclie<br />
gewaar wordt. Het jongsken leest gaarne; het jongsken leest<br />
meer dan Branting lief is; het jongsken leest an<strong>de</strong>rs dan hij : in<br />
een book verdiept , vergeet het alles om zich heen. Eons — het<br />
geviel in <strong>de</strong>n oogsttijd , — eens was het zijne taak bij een<br />
openstaand hek <strong>de</strong> wacht to hou<strong>de</strong>n, opdat het vee niet van<br />
het veld op <strong>de</strong>n hof mogt komen, en wie van zijne plaats<br />
week, niet <strong>de</strong> knaap, maar hoe trouw hij op zijn post mogt<br />
zijn gebleven , <strong>de</strong> koeijen zwierven er niet min<strong>de</strong>r om langs<br />
<strong>de</strong> hoeve, tot ganzen en hoen<strong>de</strong>rs opvlogen en rondstoven, —<br />
daar lag <strong>de</strong> lezer bij het hek in het gras ; hij had het rand<br />
niet eens gezien ! — Er werd een ernstig woord gesproken ,<br />
en <strong>de</strong> waarschuwing scheen indruk to maken op het ontvankelijk<br />
gemoed ; maar het eerste boek het beste, dat <strong>de</strong><br />
knaap weer magtig kon<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n, oefen<strong>de</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> tooverkracht<br />
nit; nu eons zat hij er me<strong>de</strong> in het dakvenster, buiten<br />
aller bereik , dan weer stond hij op <strong>de</strong> sporten van een<br />
lad<strong>de</strong>r, in een hoek vergeten; sleehts oog <strong>voor</strong> die versleten<br />
letters op dat koffijpapier. Het bleef er niet bij dat zijn<br />
we<strong>de</strong>rwoord vaak zijn leeftijd <strong>voor</strong>uit was ; dat zijne gedachten<br />
van eene ontwikkeling getnig<strong>de</strong>n, waartoe Branting's<br />
omgeving niet had bijgedragen. Als <strong>de</strong> knaap alleen meen<strong>de</strong><br />
to zijn; als hij , buiten, zijn vrijen tijd beste<strong>de</strong>n mogt naar<br />
lust, dan — zijn pleegva<strong>de</strong>r ziet het van achter die groep<br />
boomen met verbazing aan, — dan mompelt hij in zich<br />
zelven, en Branting, <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> Branting, luistert eene wijle;<br />
het gefluister moge hem als onverstaanbaar blijven, toch merkt<br />
hij op, dat het gelaat van het jongsken gloeit , dat zijne oogen<br />
stralen ; „een Kronofogd," zegt hij, „snijdt men van zulk hout<br />
„niet!" Het is eene getuigenis , die dag aan dag door <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
vraag wordt gevolgd „wat dan ?" Het antwoord liet zich lang<br />
wachten ; maar weer is het zomer gewor<strong>de</strong>n, weer rij<strong>de</strong>n zij nit ;
}ISAIAS 'rEGNER , FRITHIOF ' S SAGA. 147<br />
neer ging <strong>de</strong> kap van <strong>de</strong> chais; <strong>de</strong> Kronobefallningsman grijpt<br />
<strong>de</strong> teugels, en <strong>voor</strong>t stuift <strong>de</strong> vos bet oord in, dalen door,<br />
heuvels over, <strong>voor</strong>t. Er zijn aan eene betrekking , als onze pleegva<strong>de</strong>r<br />
bekleedt , moor verdrietelijkhe<strong>de</strong>n verknocht dan men<br />
gelooft; hij heeft met <strong>de</strong>n ligtstgeraakten landbouwer ter wereld<br />
te stellen — wat won<strong>de</strong>r dat Branting, in muizennesten verdiept<br />
, eene mijl lang het stilzwijgen bewaart ? Daar ziet hij<br />
ein<strong>de</strong>lijk eons , en behoeft geen Spiegel om <strong>de</strong>n indruk to<br />
ontvangen , hoe zijn gefronst <strong>voor</strong>hoofd afsteekt bij dat hel<strong>de</strong>re<br />
achter hem ; hoe zijn duistere blik van dien drijven<strong>de</strong>n verschilt.<br />
„'t Leven is schoon ," zegt het jongsken , uit <strong>de</strong> volheid<br />
zijns harten , in alien eenvoud ; en hoe weten we niet, maar<br />
het wordt Branting dui<strong>de</strong>lijk, dat die knaap <strong>de</strong> bloeijen<strong>de</strong> streek ,<br />
bet overhangend rotsbrok , <strong>de</strong>n stroom aan !amine zij<strong>de</strong> , het<br />
wood in het verschiet , het meir dat uit <strong>de</strong> lommer opdoemt,<br />
met an<strong>de</strong>re oogen ziet dan hij ; al is ook hij jong geweest , DV)<br />
genoten , neon, dat heeft hij nooit. Het geruisch <strong>de</strong>r hooge <strong>de</strong>nnentoppen<br />
, hij hoor<strong>de</strong> het van kindsbeen af; maar er <strong>de</strong> maat<br />
van te slaan , als die borst doet , het viel hem nimmer in, —<br />
daar breken <strong>de</strong> hamerslagen in <strong>de</strong> mijn <strong>de</strong> stilte van het landschap<br />
af, maar op to schrikken als het jongsken <strong>de</strong>ed, toen<br />
<strong>de</strong> doffe dreun door <strong>de</strong> klove word weerkaatst , hij <strong>de</strong>ed het<br />
nooit, -- en ja , het is aardig te zien , hoe die rookwolk op-<br />
Oat uit <strong>de</strong>n houtstapel <strong>de</strong>s kolenbran<strong>de</strong>rs; maar er Haar to<br />
kijken als <strong>de</strong> knaap, die al die kringen in <strong>de</strong>n zonneschijn<br />
schijnt to volgen , heeft hij er ooit aan gedacht ? „Zon<strong>de</strong>rling ,"<br />
zegt Branting, en peinst er over na , waar <strong>de</strong> Voorzienigheid<br />
zijn pleegkind toe bestem<strong>de</strong> ; — doch voelt gij, lezer! voelt gij,<br />
eer we u me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen tot welk besluit hij kwam, u niet geroepen<br />
in <strong>de</strong>n vromen man eene eervolle uitzon<strong>de</strong>ring dier alledaagschheid<br />
to huldigen , welke dwaasheid ziet in wie en wat<br />
Naar niet gelijkt ? Trots alle veldwinnen eener veelzijdige be-
148 ESAIAS TEGYER , FRITHJOF ' S SAGA.<br />
schaving blijven <strong>de</strong>zniken zeldzaam. Het was zomer geweest ;<br />
het was herfst gewor<strong>de</strong>n; <strong>de</strong> winter vie] in, 1795-1796; <strong>de</strong><br />
goe<strong>de</strong> assessor aarzel<strong>de</strong> nog wat te doen ; <strong>de</strong>ar reed hij op een<br />
winteravond, — chais en vos blijven ons tot het laatste toe<br />
bij , — <strong>de</strong>ar vlogen zij van Carlstad near Hogvalta huiswaarts;<br />
ditmaal zaten pleegva<strong>de</strong>r en pleegzoon naast elkaer ; <strong>de</strong> <strong>de</strong>rtienjarige<br />
zou er niet aan gedacht hebben , dat het achterop to<br />
kond kon zijn Branting drong er op aan, dat hij naast hem<br />
pleats nam. De hooge hel<strong>de</strong>re hemel <strong>de</strong>s noor<strong>de</strong>ns schitter<strong>de</strong><br />
van starren; <strong>de</strong> knaap mijmer<strong>de</strong> missehien , op welke van <strong>de</strong>ze<br />
zijn va<strong>de</strong>r mogt zijn ; <strong>de</strong>n man van jaren greep <strong>de</strong> gedachte<br />
aan Gods almagt in het gemoed. Hij sprak van <strong>de</strong> zigtbare<br />
sporen van <strong>de</strong>ze in <strong>de</strong> natuur, , en <strong>de</strong> borst luister<strong>de</strong> eerst belangstellend<br />
en <strong>de</strong>el<strong>de</strong> straks, zon<strong>de</strong>r aanmatiging, zon<strong>de</strong>r ophef,<br />
mo<strong>de</strong>, wet hij onlangs in een boek , Wijsbeyeerte <strong>voor</strong> Ongeleer<strong>de</strong>e<br />
getiteld, wat hij in Bastholm over <strong>de</strong> beweging dier<br />
hemelligcbamen , over <strong>de</strong> wetten welke <strong>de</strong>ze volgen, had gelezen.<br />
Het was Branting's beurt to luisteren ; zulk een geheugen<br />
hij zulk een gemoed, zijn besluit was genomen. Eenige dagen<br />
later verraste hij <strong>de</strong>n knaap, „met <strong>de</strong> vervulling," zegt <strong>de</strong>ze,<br />
„van wat rinds lang zijn heimelijke wensch was geweest, dien<br />
„hij echter niet had willen uiten ," met het heugelijke woord:<br />
„Esse! gij moet stu<strong>de</strong>ren. Er valt <strong>voor</strong> , mijn jongen! bij mij<br />
„niets meer to leeren; ook geloof ik dat ge <strong>voor</strong> wat hoogers<br />
„dan Kronofogd zijt geboren. Mogt dat wear blijken !" —<br />
Branting begreep , dat een wenk , op dat oogenblik gegeven ,<br />
bijblijven zoo, — „vergeet nooit er <strong>de</strong>n G-ever dankbaar <strong>voor</strong><br />
„te zijn." — „Maar ik heb er geen mid<strong>de</strong>len toe, va<strong>de</strong>r!"<br />
herneemt Esse, al geeft hij en<strong>de</strong>rs zijn verzorger dien naam<br />
niet. „God zal in het offer <strong>voor</strong>zien," is Branting's aandoenlijk<br />
we<strong>de</strong>rwoord , „en ik zal II niet vergeten."<br />
Brave Branting ! wat hadt ge goed gezien , dat <strong>de</strong> borst stu<strong>de</strong>-
ESAIAS TEGNER, FRITHIOVS SAGA. 149<br />
ren moest , — Esse was, Esse werd Esdias Tegner, die blijkbaar<br />
zijn eigen gemoedstoestand in dien tee<strong>de</strong>ren leeftijd heeft<br />
geschil<strong>de</strong>rd toen hij later zong :<br />
Der kindschheid hernel heeft geen lichten ,<br />
Dan 't vast gestarnt <strong>de</strong>r poezij ,<br />
En wat we op 's levens middag dichten ,<br />
Ging 's ochtends schooner ons <strong>voor</strong>bij I<br />
Hoe blaakte reeds <strong>de</strong>s jongskens borst<br />
Van lief<strong>de</strong>zucht en gloriedorst.<br />
Als <strong>de</strong> greep, u dus in tija en toestand te verplaatsen , niet te<br />
gewaagd blijkt , dan mogen wij ons vleijen nw oor te hebben gewonnen<br />
<strong>voor</strong> eene beschouwing <strong>de</strong>s dichters als wij wenschten<br />
dat <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> uitgave <strong>de</strong>r FritItiors Saga ware <strong>voor</strong>afgegaan.<br />
Vrees intusschen niet, dat wij uw geduld op <strong>de</strong> wree<strong>de</strong> proef<br />
zullen stellen , elke zijner worstelingen op het gebied van<br />
kennis en kunst Ba<strong>de</strong> te slaan; <strong>de</strong> plaats, <strong>voor</strong> welke <strong>de</strong>ze bijdrage<br />
is bestemd , gedoogt het even weinig, als <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ring<br />
van zijn genie het gebie<strong>de</strong>nd eischt. Wie Tegner volkomen wil<br />
kennen, hij doe ze met hem, die eerste schre<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> stile<br />
wereld <strong>de</strong>r studio; <strong>de</strong> levensbeschrijving , welke er gelegenheid<br />
toe geeft , is binnen ie<strong>de</strong>rs bereik. Hij zal er zich intusschen niet<br />
op doze of gene school door verplaatst zien. Hoe weinig het<br />
on<strong>de</strong>rwijs in die iagen in Zwe<strong>de</strong>n ook kosten mogt , — men<br />
kent Sam. Odmann's alleraardigst boeksken over het on<strong>de</strong>rwerp<br />
dat weinige was to veel <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n zoon <strong>de</strong>r wednwe,<br />
die buiten hem nog vijf kin<strong>de</strong>ren had op te voe<strong>de</strong>n. Stu<strong>de</strong>ren,<br />
niet weel<strong>de</strong>rig level' , maar naarstig trachten wijzer te wor<strong>de</strong>n.<br />
Esalas <strong>de</strong>ed het on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> leiding van zijn oudsten broe<strong>de</strong>r, die,<br />
school' reeds kandidaat in <strong>de</strong> philosophic te Lund, toen huison<strong>de</strong>rw;js<br />
gaf aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren van Branting's zwager op Malma,<br />
in het kerspel Nors, slechts op an<strong>de</strong>rhalve mijl afstands van
150 ESAIAS TEGNtit FRITHIOF' S SAGA.<br />
Hogvalta gelegen. Lars Gustaf — zoo heette <strong>de</strong> broe<strong>de</strong>r, die<br />
een beschei<strong>de</strong>n , beminnelijk mensch moet geweest zijn, en <strong>de</strong><br />
eenige eigenlijke meester was dien Esaias ooit had, — Lars<br />
Gustaf zou <strong>de</strong>n tijd wel vin<strong>de</strong>n om <strong>de</strong>n krullekop to leeren,<br />
als kapitein LOwenhjelm, <strong>de</strong> bewoner van Malma, er niet tegen<br />
had, buiten zijn negen kin<strong>de</strong>ren ook dat tien<strong>de</strong> <strong>de</strong>n kost te<br />
geven. De man was verre van rijk, maar <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzer had<br />
zijn harte gewonnen, en in Maart 1796 kwam <strong>de</strong> knaap op<br />
Malma. Voor ons Joel volstaat <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>elin4 van een paar<br />
trekker' uit die dagen. „Ik begon latijn to stu<strong>de</strong>ren," getuigt<br />
Tegner zelf, „en leer<strong>de</strong> bet naar <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rwetsche metho<strong>de</strong>, die<br />
„wel langzaam en vervelend schijnt, maar door <strong>de</strong> grooter zeker-<br />
„heid , welke zij waarborgt, ales bijeengenomerr, min<strong>de</strong>r tijd<br />
„kost dan spaart.” De plaats is karakteristiek, — het hlijkt een<br />
van buiten leeren zon<strong>de</strong>r ein<strong>de</strong>, bei<strong>de</strong> „glosboken och gramma-<br />
„tikan,” — maar hij was binnen het jaar Cornelius Nepos meester.<br />
Toen kwam het grieksch aan <strong>de</strong> beurt, doch liet to wenschen<br />
over; bij gebrek aan grammatischen grondslag, had hij later op<br />
nieuw to beginnen; zijn broe<strong>de</strong>r was dikwijls afwezig , eerst om<br />
to Lund to promoveren , later om te Carlstad tot priester te<br />
wor<strong>de</strong>n gewijd. Wien verwon<strong>de</strong>rt het, dat Esalas , aan zich<br />
zelven overgelaten , <strong>de</strong> Latijnen , die hij verstond, bij <strong>voor</strong>keur<br />
las , prozaschrijvers als poRen, dat <strong>de</strong> schoonste st.ukken <strong>de</strong>r<br />
laatsten zich <strong>voor</strong> het level' in zijn geheugen prentten? — En<br />
greep hij naar geen <strong>de</strong>r nieuweren ? vraagt ge welligt. „Uit<br />
„Tel6maque leer<strong>de</strong> ik fransch," lezen wij; heeft <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> Fenelon<br />
ooit vermoed, dat het boek, 't welk <strong>de</strong>n Due <strong>de</strong> Bourgogne <strong>de</strong><br />
kunst to regeren leeren moest, dat het boek, 't geen zijn schrijver<br />
op zoo bitten ongena<strong>de</strong> stond, eene eeuw later <strong>de</strong> kwelgeest<br />
aller bnrgerkin<strong>de</strong>ren buiten <strong>de</strong> grenzen zijns va<strong>de</strong>rlands blijken<br />
zou? „Het engelsch leer<strong>de</strong> hij zich zelven," — we zijn in 1797 —<br />
„uit Macpherson's vertaling van Ossian ;" zelfs <strong>de</strong> zeldzaamst
ESAIAS TEGNElt FRITHIOE'S SAGA. 151<br />
begaaf<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren zijn van hunnen tijd! „Ossian's geest greep<br />
„zijn binnenste aan, en eene <strong>de</strong>r kamer<strong>de</strong>uren op Malma droeg<br />
„lang <strong>de</strong> sporen van <strong>de</strong> ijzeren stang, met welke hij <strong>de</strong> dikwijls<br />
„laid opgezeg<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n bezegel<strong>de</strong>: „the spear of Connell is<br />
„ „keen.' — Al ware het hier <strong>de</strong> plaats er toe, we zou<strong>de</strong>n<br />
ons onbevoegd acht en <strong>de</strong>n evenaar te hou<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen<br />
en na<strong>de</strong>elen , verknocht aan het in Zwe<strong>de</strong>n, on<strong>de</strong>r arme stu<strong>de</strong>ren<strong>de</strong>n<br />
, algemeen in zwang zijn<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijs geven, terwijl zij<br />
zelve zieh nog oefenen; wij reppen er slechts van, om het n<br />
niet vreemd to doen vin<strong>de</strong>n, dat Lars Gustaf, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>re broe<strong>de</strong>r,<br />
zich in dat jaar eene betrekking van dien aard op Mulch, in <strong>de</strong><br />
nabuurschap van Filipstad's bergwerken, evenzeer in Worm land<br />
gelegen , aan zag bie<strong>de</strong>n , zOO <strong>voor</strong><strong>de</strong>elig, dat hij slechts om <strong>de</strong>n<br />
wille van Esalas aarzel<strong>de</strong> haar te aanvaar<strong>de</strong>n. Hij <strong>de</strong>ed dit niet<br />
meer; hij riam ze gretig aan, toen Christofer 111 yhrman — <strong>de</strong><br />
eigenaar <strong>de</strong>r ijzermijit , — hem vergun<strong>de</strong> <strong>de</strong>zen me<strong>de</strong> to brengen ,<br />
ook dien ten zjnent ver<strong>de</strong>r to on<strong>de</strong>rwijzen. Onze vrome Branting<br />
zou hier opgemerkt hebben , dat <strong>de</strong> Voorzienigheid ons weesjen<br />
het vroege verlies zijns va<strong>de</strong>rs op velerlei wijze vergoed<strong>de</strong>.<br />
limners er scheen zoo -eel groots en goeds in dien „brukspatron",<br />
se<strong>de</strong>rt tot „bergsrAd" verheven , dat wij een blijk van zelfverloochening<br />
geven, <strong>de</strong> fraai gesehil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> beeldtenis van <strong>de</strong>n flinken<br />
industrieel niet overnernen<strong>de</strong>, die meer <strong>de</strong>ed dan „<strong>de</strong> woestenij<br />
„om hem been bedwingen," die haar in eene wergild van nijverheid<br />
herschiep,- — die griekseh verstond , die latijn schreef als<br />
een professor, bei<strong>de</strong> proza en poezij — dien zijn koning wel<br />
wist to vin<strong>de</strong>n, toen <strong>de</strong>ze zijne Wasa-Or<strong>de</strong> instel<strong>de</strong>, — en die<br />
toch geen grooter gelnk ken<strong>de</strong>, dan het verkeer in <strong>de</strong>n gezelligen<br />
kring van zijne ga<strong>de</strong> en zijn kroost! G-ij verwenscht onze kortheid<br />
misschien? maar hoevele bladzij<strong>de</strong>n zou<strong>de</strong>n wij moeten vergen,<br />
daar we aan <strong>de</strong>n biograaf bovendien <strong>de</strong> schets hebben to ontleenen<br />
van <strong>de</strong> aankomst <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> bree<strong>de</strong>rs op Rarnen. „Het
152 ESAIAS TEGNI:It FRITHIOF ' S SAGA.<br />
„geviel op een schoonen zomeravond in Julij 1797," zegt hij.<br />
„In een gemakkelijk rijtuig <strong>de</strong>n weg gere<strong>de</strong>n, dien <strong>de</strong> eigenaar<br />
„<strong>de</strong>s landgoeds verpligt was geweest , toen hij <strong>voor</strong> twintig<br />
„jaren zijne jonge braid meebragt , haar in <strong>de</strong>n za<strong>de</strong>l to doen<br />
„afleggen , had<strong>de</strong>n zij wagen en paar<strong>de</strong>n achter zich gelaten ,<br />
„waar <strong>de</strong> schoonheid <strong>de</strong>r streek hen tot wan<strong>de</strong>len uitlokte , en<br />
„schre<strong>de</strong>n zij nu door het donkere <strong>de</strong>nnenwoud <strong>voor</strong>t, tot eons-<br />
„klaps het schoonste verschiet hen verraste. Op eene landtong ,<br />
„van weerszij<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>n blaauwen spiegel door eilandjes om-<br />
„geven , op eene landtong , door vuren en berken omkranst ,<br />
„lag claar, , allerlei genot beloven<strong>de</strong> , <strong>de</strong> gaar<strong>de</strong> <strong>voor</strong> hen, terras-<br />
„gewijze naar <strong>de</strong>n oever <strong>de</strong>s meirs afdalend, eene lommerrijke<br />
„plek drijven<strong>de</strong> in <strong>de</strong>r avondzonne goud. „Wie weet wat on<strong>de</strong>r<br />
„ „die twijgen schuilt ?” vroeg zich misschien <strong>de</strong> dichterlijke<br />
„knaap met kloppend haste. Wij weten wat er hem on<strong>de</strong>r<br />
„beid<strong>de</strong>. Het was zijn gel u k , dat hij er to gemoet ging; het<br />
„was in doze tevens lagehen<strong>de</strong> en grootsche natuur dat zijn<br />
„aanleg zoo wor<strong>de</strong>n ontwikkeld, zijne kraelyten gesterkt; het<br />
„was hier dat <strong>de</strong> vleugelen van zijn genie zou<strong>de</strong>n wassen , —<br />
„over <strong>de</strong>n drempel dier aartsva<strong>de</strong>rlijke tente gegaan , zoo hij<br />
„zijne kennisdorst mogen bevredigen, zoo zijn hart eene ge-<br />
„zellinne vin<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> geheel zijn leven.”<br />
Het is een <strong>de</strong>r vele verdiensten van C. W. BOttiger, , —<br />
<strong>de</strong> beken<strong>de</strong> zweedsche geleer<strong>de</strong> die <strong>de</strong> uitgave van Tegner's<br />
Savila<strong>de</strong> Shrifter met eene nitvoerige teekening van zijn leven<br />
begint, — dat hij dien dichter, waar <strong>de</strong> to zijner beschikking<br />
gestel<strong>de</strong> nalatenschap er gelegenheid toe geeft , gaarne zelven<br />
bet woord guilt. Ten bewijze , en het zal bij dit eene niet<br />
blijven , — als hij ons heeft me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld , hoe boven alles op<br />
Ramen <strong>de</strong> zwaar bela<strong>de</strong>n boeltenplanken <strong>de</strong>n blik <strong>de</strong>s vijftienjarigen.<br />
tot zich trokken; als hij ons <strong>de</strong>zen heoft doen zien ,<br />
nit heel <strong>de</strong>n schat gretigst naar een foliant grijpen<strong>de</strong>, op wiens
ESAJAS TEGNER, FRTTHION' ' S SAGA. 153<br />
le<strong>de</strong>ren rug : Homerus, viel te lezen (Castalio's uitgave, 1561<br />
in Bazel gedrukt) , dan laat hij <strong>de</strong>n dichter zelf zijn lief en<br />
leed met dat bock vertellen. „Ofschoon geenerlei grondige gram-<br />
„matikale kennis van het grieksch rijk,” getuigt Tegner, „be-<br />
„sloot ik evenwel da<strong>de</strong>lijk met behulp eerier latijnsche ver-<br />
„taling en van het woor<strong>de</strong>nboek, <strong>de</strong> lezing te beproeven ; eene<br />
„studio, die mij een geheel jaar lang bezig hield. In <strong>de</strong>n be-<br />
„ginne ging dit natuurlijk moeijelijk en langzaam. De vele<br />
„anomalische dialektvormen, waarvan ik volstrekt geen begrip<br />
„had, waren struikelblokken, welke waarschijnlijk elken min-<br />
„<strong>de</strong>r vasten wil dan <strong>de</strong>n mijnen zou<strong>de</strong>n hebben afgesehrikt.<br />
„De grieksche grammatika , die ik bezat en gebruikte , was<br />
„sleehts <strong>voor</strong> <strong>de</strong> prozaschrijvers bestemd. Over <strong>de</strong> poetische<br />
„dialekten kwam er geen woord in <strong>voor</strong>. Ik was dus verpligt<br />
„mij daar<strong>voor</strong> een eigen stelsel te bouwen, waarvan ik <strong>de</strong> aan-<br />
„teekeningen nog liggen heb , en die bewijzen , dat, on<strong>de</strong>r<br />
„menigen misgreep , ik bijwijle door analogic toch het doel trof.<br />
.,Voor eenige zwarigheid ter wereld, welke dan ook, te wijken,<br />
„lag niet in mijnen aard, en hoe ver<strong>de</strong>r ik kwam, hoe ligter<br />
„het uitleggen werd, dat, in bet algemeen, bij <strong>de</strong>n homerischen<br />
„eenvoud niet moeijelijk is <strong>voor</strong> hem, die zich behoorlijk toe-<br />
„rustte. Met <strong>de</strong> prozaisten Xenophon en Lucianus maakte ik<br />
„ter zelf<strong>de</strong>r tijd vlugtig kennis, maar zij boezem<strong>de</strong>n mij weinig<br />
„belangstelling in, en (le hoofdzaak was en bleef mijne stu-<br />
„die van Homerus, benevens on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> Latijners Horatius,<br />
„lien ik vroeger niet ken<strong>de</strong>. Van fransche letterkun<strong>de</strong> was<br />
„die <strong>bibliotheek</strong> rijk <strong>voor</strong>zien ; Rousseau, Voltaire, Racine<br />
„waren er volledig, en ik verzuim<strong>de</strong> <strong>de</strong> gelegenheid kennis te<br />
„waken niet. Er was van Shakspeare niets dan zijn Hanzlet ,<br />
„die, vreemd genoeg, mij zeer weinig interesseer<strong>de</strong>. Hij eischt<br />
„rijper leeftijd dan <strong>de</strong> mijne toen was. Van <strong>de</strong> duitsehe litte-<br />
„ ratuur bezat zij geen enkel dichter. 1k zag mij dus gedwongen
154 ESAIAS TEGNER. , FRITHIOF ' S SAGA.<br />
„die taal uit <strong>de</strong> gewone leesboeken te leeren, en <strong>de</strong> weerzin,<br />
„welken zij daardoor hij mij wekte, bleef mij Lang bij." Onze<br />
levensbeschrijver vermeidt zich in eerie op zich zelve aardige<br />
teekening , hoe hij stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>, veel en ligt tevens ; <strong>voor</strong> ons<br />
doel levert zij het bewijs, hoe zeer ook hier het kind we<strong>de</strong>rom<br />
wa<strong>de</strong>r van <strong>de</strong>n man mogt heeten. In zeven maan<strong>de</strong>n las hij <strong>de</strong><br />
Bias drie, <strong>de</strong> Odyssea tweemalen ; Homerus was niet alleen zijn<br />
lust op <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>erkamer, Homerus ging in gedachten me<strong>de</strong>, als<br />
hij <strong>de</strong>el nam aan <strong>de</strong> spelen <strong>de</strong>r kin<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>s huizes. In het bosch<br />
en op het meer droom<strong>de</strong> hij van Troje ; worstelen<strong>de</strong> met <strong>de</strong><br />
knap. en , was hij Hector, en <strong>de</strong> jongste dochter <strong>de</strong>s gezins,<br />
zij, die <strong>de</strong> Ingeborg van <strong>de</strong>zen Frithjof wor<strong>de</strong>n ion, zij vereenig<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong> hem alles wat Homerus in vrouwen <strong>voor</strong>treffelijk<br />
prees! — Het Grieksch om <strong>de</strong>n wille van Homerus , bleef<br />
zjne lievelingsstudie, ook toen zijn oudste broo<strong>de</strong>r Lars Gustaf<br />
geestelijke was gewor<strong>de</strong>n en hij, in plaats van <strong>de</strong>zen, huison<strong>de</strong>rwijzer<br />
op Ramen werd ; het G-rieksch bleef het, toen hij in<br />
1799, zeventienjarig jongeling , aan <strong>de</strong> hoogeschool to Lund<br />
als stu<strong>de</strong>nt optrad. Er schuilt eene schets <strong>de</strong>r ze<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> wijze,<br />
waarop , wat wij daar zoo weidsch uitdrukten , in waarheid<br />
geschied<strong>de</strong>. Twintig jaren schei<strong>de</strong>n het tijdvak , waarin wij<br />
ons verplaatst zien, van dat door Samuel Odmann geschil<strong>de</strong>rd,<br />
die, van Wexiii's gymnasium naar Upsala's aca<strong>de</strong>mie reizen<strong>de</strong><br />
, bedwelind werd door eon enkelen roomer Portugis,<br />
hem in <strong>de</strong> eerste herberg , die hij schoorvoetend binnentrad,<br />
geschonken. „Ik sliep op het rijtuig in, en werd eerst op het<br />
„volgend station weer wakker." Of Esaias Tegner, <strong>de</strong>zen gelijk,<br />
toen nog maar eons don vreem<strong>de</strong>n drank, Pounche geheeten,<br />
had geproefd, om <strong>de</strong>n beker, , die naar bran<strong>de</strong>wijn rook, ijlings<br />
neer to zetten en van zich te schuiven, wij weten het niet.<br />
Even weinig mogen wij getuigen of ook hij, an<strong>de</strong>re eigenaardigheid,<br />
al had hij nooit to voren gerookt, toch niet naar <strong>de</strong>
ESAIAS TEGN -ER NIIITIII0F 'S SAGA. 155<br />
aca<strong>de</strong>mie ging zon<strong>de</strong>r eene ebbenhouten pijp mee to nemen;<br />
maar dat die twintig ge<strong>de</strong>nkwaardige jaren , wat zij ook over<br />
Europa bragten , <strong>de</strong> weel<strong>de</strong> Lund Met binnenvoer<strong>de</strong>n , het zal<br />
u blijken. Eene kleine kamer, eene smalle legerste<strong>de</strong>, naauwelijks<br />
groot genoeg <strong>voor</strong> een persoon, bei<strong>de</strong> moesten door onzen<br />
dichter wor<strong>de</strong>n ge<strong>de</strong>eld met een zoon <strong>de</strong>s huizes , waarin hij<br />
on<strong>de</strong>rwijs had gegeven, die met hem naar <strong>de</strong> Alma Mater was<br />
gegaan ; doch wel verre dat <strong>de</strong> studie er on<strong>de</strong>r zou hebben ge/e<strong>de</strong>n<br />
, stond het pair er to vroeger om op! Er was licht in die kluis<br />
's morgens om half Brie ure , en waren <strong>de</strong> makkers het werk<br />
ein<strong>de</strong>lijk moe<strong>de</strong>, dan speel<strong>de</strong>n zij, eenige uitspanning dier dagen,<br />
een partij schaak. Intusschen , al zji ernst en kracht zoowel<br />
kenschetsen<strong>de</strong> eigenaardighe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> jeugd <strong>de</strong>s noor<strong>de</strong>ns<br />
als van het noordsche landschap , Tegner en Myhrman span<strong>de</strong>n<br />
zich wel wat veel in; en mogt <strong>de</strong> laatste , die Achilles<br />
was geweest als <strong>de</strong> landtong Ilium verbeeld<strong>de</strong> , alles zegevierend<br />
doorstaan , onze Hector ging on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n last gebukt. Esalas had<br />
er in <strong>de</strong>n laatsten tijd op Ramen bleek nitgezien ; <strong>de</strong> vrolijke<br />
knaap was schier een stroef junkman gewor<strong>de</strong>n; doch zoo daar <strong>de</strong><br />
schalke lath reeds van zijne lippen week, hoe leer<strong>de</strong> zijn <strong>voor</strong>hoofd<br />
zich bier fronsen ! `fat baatte het hem dat hij, bij zijn<br />
examen als stu<strong>de</strong>nt, bewezen had nicer latijn en grieksch to<br />
kennen dan vereiseht wordt om magister to wor<strong>de</strong>n? een klein<br />
stipendium — 8 R. 16 S. p. termijn waarop hij geloof<strong>de</strong> aanspraak<br />
to mogen maken , zag hij een an<strong>de</strong>r toegekend. En tech<br />
was dit <strong>de</strong> bitterste teleurstelling , die hem to Lund verbeid<strong>de</strong>,<br />
Met ; eene an<strong>de</strong>re ontbering trof hem dieper. Eene lange aca<strong>de</strong>mische<br />
loopbaan , zij lag niet binnen het hereik van zijn vermogen<br />
; al waar hij zich mecle vleijen mogt, was gelds genoeg to<br />
zullen hebben om een kanselarij-examen of to leggen, en zie, het<br />
college dat hij bet liefst van alien bad gebou<strong>de</strong>n , het word<br />
geduren<strong>de</strong> dien cursus niet gegeven ; ge raadt vast welk vak
156 ESAIAS TEGNER FRITIIIOVS SAGA.<br />
slit geldt. Vijf hoogleeraren <strong>de</strong>r plailosophische faculteit hiel<strong>de</strong>n<br />
<strong>voor</strong>lezingen ; litteratuur, , logica , historie , chemie , mat hesis ,<br />
moraal , philosophisehe aesthetica , het was hem alles welkom;<br />
maar het gewenschte collegie — het grieksche — pauseer<strong>de</strong>. En<br />
waarom ? Het strookt niet met ons doel , hier eene uitvoerige<br />
schets van <strong>de</strong>n toenmaligen toestand dier hoogeschool in to<br />
lasschen , al mogen wij <strong>de</strong> omtrekken van een pear professoren<br />
Been plaatsje weigeren , zoo <strong>de</strong>ze en gene aanhaling dui<strong>de</strong>lijk<br />
wezen zal. Het was <strong>de</strong> tijd , waarin Lund op twee hoogleeraren<br />
boog<strong>de</strong>, die ook buiten Zwe<strong>de</strong>n nog niet vergeten blijken, die<br />
het zijn Cicero en zijn Tacitus heette, Lundblad en Norberg.<br />
Er school bei<strong>de</strong> lof en blaam in die tegenstelling er heerschte<br />
ver<strong>de</strong>eldheid on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> jongelui om hunnentwil; men gun<strong>de</strong> misschien<br />
een blik op zijn karakter door <strong>de</strong> keuze <strong>de</strong>r partij, tot<br />
welke men zich beken<strong>de</strong>. Tegner zelf getuigt, dat <strong>de</strong> school van<br />
<strong>de</strong>n eerste „in die dagen <strong>de</strong>n hoogsten bloei had bereikt. Het was<br />
„schier schan<strong>de</strong> <strong>voor</strong> een stu<strong>de</strong>nt gewor<strong>de</strong>n, niet vaardig latijn,<br />
„korrekt en klassiek latijn, to kunnen spreken en schrijven.<br />
„Lundblad, die in Leipzig had gestu<strong>de</strong>erd, was er naar Ernesti<br />
„gevormd , wiens ciceronianisme bij op <strong>de</strong>n noordschen bo<strong>de</strong>m<br />
„had meCgebragt en overgeplant. Dezelf<strong>de</strong> Sunda, <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n<br />
„overvloedigen riptdoin , <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> gekuischtheid en toch weel-<br />
„<strong>de</strong>righeid van stijl , <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> doorschijnen<strong>de</strong> klaarheid , ook<br />
„bij wijle met <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n vloed van woor<strong>de</strong>n als bij <strong>de</strong>n grooten<br />
„Romein gepaard. Het geheel had ziju heath grondslagen in<br />
„uitgebrei<strong>de</strong> en diepgaan<strong>de</strong> philologische kennis." Tegenover<br />
<strong>de</strong>zen stolid, als zijii me<strong>de</strong>dinger ook in bet latijn, al was <strong>de</strong><br />
studie dier taal misschien maar <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> zijner groote geven,<br />
<strong>de</strong> orientalist Norberg, ook van „on<strong>de</strong> klassieke lucht door-<br />
„trokken” ; „maar die", lezen wij el<strong>de</strong>rs, „Cicero een huichelaar<br />
„schold, wegsluipen<strong>de</strong> achter <strong>de</strong>n Conjunctivus, waar hij eerlijk<br />
„zijn moest en <strong>de</strong>n zniveren Indicativus geven," Norberg, vol-
ESAIAS TEGNER FRITMOVS SAGA. 157<br />
gens Tegner, „antithetisch, epigrammatisch, vaak door treffen<strong>de</strong><br />
„beeldspraak verrassend, lyrisch schier." Er ontbreekt aan <strong>de</strong>ze<br />
dubbele karakteristiek ter voltooijing nog een woord over het<br />
niterlijk van bei<strong>de</strong> mannen , dat <strong>de</strong>n evenaar dikwijls onregtvaardig<br />
over doet slaan, als <strong>de</strong> jeugd <strong>de</strong> weegschaal houdt. Eene<br />
beeldtenis van Norberg ligt <strong>voor</strong> ons; van Lundblad hebben wij<br />
er geene gezien; doch als wij Tegner <strong>de</strong> persoonlijkheid van <strong>de</strong>n<br />
eerste als godvruchtig en geniaal hooren prijzen en bei<strong>de</strong> die<br />
eigenschappen uit <strong>de</strong> omtrekken <strong>de</strong>r renzige gestalte van <strong>de</strong>n<br />
Norrlan<strong>de</strong>r ons zien toesehemeren, — een hoofd dat van buigen<br />
wist, al bliksem<strong>de</strong>n er vonken uit die oogen, clan gelooven wij<br />
hem gaarne, als hij er bijvoegt , dat Lundblad niets van dat<br />
alles, dat hij luttel loffelijk-on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>ns had. „Er was in zijn<br />
„<strong>voor</strong>komen eer iets onbedui<strong>de</strong>nds, gemeens, ja joodsch." Verpilule<br />
men ons intnsschen tegen dien laatsten trek to protesteren:<br />
hij is zuiver onverdraagzaam-zweedsch; hij wordt in <strong>de</strong>n<br />
hier gebezig<strong>de</strong>n climax door <strong>de</strong> gansche geschie<strong>de</strong>nis gelogenstraft.<br />
Tegner's schets is intusschen nog niet voltooid. „Lund-<br />
„blad's <strong>voor</strong>dragt,” voegt hij er bij, „had van <strong>de</strong>n kathe<strong>de</strong>r iets<br />
„alledaagsch , stotterends , bij wijle lachwekkends." Norberg<br />
daarentegen wordt ons, door weer eene an<strong>de</strong>re hand, geschil-<br />
<strong>de</strong>rd als „allereerbiedwaardigst als spreker, eene hel<strong>de</strong>re wel-<br />
„lui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> stem, ernstig van gebaar, , <strong>de</strong>gelijk van top tot<br />
„teen." En nu verlangt ge antwoord op <strong>de</strong> vraag: aan welken<br />
dier twee mannen gaf Tegner <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur, , wiens school<br />
volg<strong>de</strong> hij ? Hoor hem zelven „Voor een jong stu<strong>de</strong>nt was<br />
„het geene ligte zaak tusschen twee zoo groote autoriteiten to<br />
„kiezen. Ik sloot mij toch <strong>de</strong>r Lundbladsche school aan." Ge<br />
glimlacht — wees niet plaagziek genoeg er met <strong>de</strong>n biograaf<br />
van Norberg, wiens boeksken wij opsloegen, ter verktaring van<br />
Lundblad's populariteit, bij to voegen, „dat het veel gemakke-<br />
„lijker is, het kunstjen of to zien ciceroniaansch elegant to
158 ESAIAS TEGNER., FRITGIOE' S SAGA.<br />
„zijn, dan zich die kortheid eigen te make' ' , welke in ie<strong>de</strong>r<br />
„woord eene gedachte geeft." Ge zoudt er Tegner onregt door<br />
doen, al liep er, allemaal menschen , eenig kaf on<strong>de</strong>r bet<br />
koren, al was ij<strong>de</strong>lheid ook hier in het spel. „Ik woon<strong>de</strong> Lund-<br />
„blad's <strong>voor</strong>lezingen zel<strong>de</strong>n bij ,” gaat hij <strong>voor</strong>t. „Daarentegen<br />
,.schreef ik zoo veel te vlijtiger <strong>de</strong>els in (slechte) verzen, <strong>de</strong>els<br />
„in proza, over <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwerpen , welke hij opgaf, , en genoot<br />
„dikwijls <strong>de</strong> eer dat mijne proeven van <strong>de</strong>n kathe<strong>de</strong>r wer<strong>de</strong>n<br />
„<strong>voor</strong>gelezen, en dus wat <strong>de</strong> taal betrof ten <strong>voor</strong>beeld ge-<br />
„steld." Welk twintigjarige zou <strong>voor</strong> eene <strong>de</strong>rgelijke verzoeking<br />
niet zijn bezweken, te eer<strong>de</strong>r, als <strong>de</strong> me<strong>de</strong>dinger, die<br />
grieksch on<strong>de</strong>rwees , geene gelegenheid dus te schitteren gaf?<br />
Ein<strong>de</strong>lijk is het oogenbiik ter verklaring waaraan dit haper<strong>de</strong><br />
gekomen; moge <strong>de</strong> omweg u niet hebben verdroten, moge het<br />
geheel er u hel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>r door zijn gewor<strong>de</strong>n. Norberg was dat<br />
jaar rector, en noch adjunct, noch docent vul<strong>de</strong> aan wat <strong>de</strong>ze<br />
geduren<strong>de</strong> het beklee<strong>de</strong>n slier waardigheid niet verpligt was<br />
te doen, waartoe <strong>de</strong> tijd hem bovendien ontbrak. Geen gebrek,<br />
in welke inrigting ter wereld ge wilt, dat niet met eene aardigheid<br />
valt te bewimpelen; <strong>de</strong> levensbeschrijver van Tegner merkt.<br />
bij dit verzuim op, dat het was of <strong>de</strong> aca<strong>de</strong>mie van <strong>de</strong>n beginne<br />
of <strong>de</strong>n jongen . hellenist <strong>de</strong> plaats wil<strong>de</strong> aanwijzen , die<br />
hij eens zou<strong>de</strong> innemen, die toen ledig stond. Het is geestig<br />
geschetst, maar wie dieper <strong>de</strong>nkt, betreurt het dat, ook el<strong>de</strong>rs<br />
dan te Lund, aan <strong>de</strong>ze en gene hoogeschool van genien te veel<br />
wordt gevergd, als ware het genoeg bun buil; slechts over gebied<br />
bij gebied te laten gaan , om overal bloesems tot vrachten te<br />
doen rijpen. De orientalist was geen Graecus van harte ; <strong>de</strong><br />
twintigjarige stu<strong>de</strong>nt gevoel<strong>de</strong> zich <strong>de</strong>n hooggeleer<strong>de</strong>n vijftiger<br />
in dat opzigt <strong>voor</strong>uit. „Zelf bezig te blokken op <strong>de</strong> moeijelijkste<br />
„grieksche dichters," gaat Bottiger <strong>voor</strong>t, „verwon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> Tegner<br />
„zich niet weinig, toen in <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n termijn Norberg wel
ESAIAS TEGNER, FRITGIOVS SAGA. 159<br />
„we<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>lezingen hield , maar het ou<strong>de</strong>r gewoonte niet<br />
„ver<strong>de</strong>r bragt dan tot Xenophon's dnalasis, terwijlzijii adjunct<br />
„zich bij <strong>de</strong>n epistel van Paulus aan <strong>de</strong> Galaten bepaal<strong>de</strong>. Voor<br />
„het kanselarij-examen werd , het is waar, , weinig latijn en<br />
„volstrekt geen grieksch vereischt , maar Esalas kon<strong>de</strong> het niet<br />
„van zich verkrijgen zoo koeltjes van zijn Grieken en Romeinen<br />
„te schei<strong>de</strong>n." Het grieksch, hij wil<strong>de</strong> ten minste bewijzen er<br />
aan te hebben gedaan, eu schreef in vloeijend latijn eene monographie<br />
over Anacreon; zij zou gelegenheid geven pro exercitio<br />
te disputeren — als hij in staat zou zijn <strong>de</strong> kosten van het<br />
drukken te betalen. Wilt gij van hem zelven hooren, hoe het<br />
er hem bij <strong>de</strong>n hoogleeraar me<strong>de</strong> ging, wij <strong>de</strong>elen het u gaarne<br />
me<strong>de</strong>, als gij ons vergunt u eerst to vertellen, dat hij <strong>de</strong> proeve,<br />
toen zij in 1801 het licht zag , aan zijn pleegva<strong>de</strong>r Branting<br />
opdroeg — het harte zat hem, als het hoofd , op <strong>de</strong> regte plaats.<br />
„Met mijne verhan<strong>de</strong>ling begaf ik mij naar doctor Norberg,"<br />
lezen wij, „en verzocht hem, die eel 's in te zien, en later, als<br />
„hij het opstel goed mogt keuren, bij het dispuut te willen<br />
„presi<strong>de</strong>ren. Nooit vergeet ik <strong>de</strong>n indruk , dien <strong>de</strong> beroem<strong>de</strong><br />
„man van <strong>de</strong>n beginne of op mij maakte. Geheel zijn uiterlijk<br />
„droeg zoo zeer <strong>de</strong>n stempel eener eigenaardige mengeling van<br />
„va<strong>de</strong>rlijke goedheid , patriarchalen eenvoud en kin<strong>de</strong>rlijke<br />
„onschrild, dat men hem, die bovendien zoo geniaal en zoo origi-<br />
„neel was, wel beminnen en bewon<strong>de</strong>ren moest. „ Wijs als een<br />
„ „grijze , onschuldig als een kind," prees ik hem later met voile<br />
„regt. Hij ontving mij welwillend, hij was zoo ongedwongen ,<br />
„zoo vertrouwelijk , dat het een Jong mensch tegelijk mogt<br />
„vleijen en moest treffen. Hij Tied mij <strong>de</strong>n kanselarijweg nit mijn<br />
„hoofd te zetten , en aan <strong>de</strong> aca<strong>de</strong>mie door to stu<strong>de</strong>ren ; hij hood<br />
„nib zelfs aan, mij kosteloos on<strong>de</strong>rwijs in het arabisch to geven.<br />
„Hij herhaal<strong>de</strong> dit aanbod se<strong>de</strong>rt dikwijls , maar ik had een<br />
„weerzin in <strong>de</strong> oostersche talen, waartoe misschien <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur
160 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF 'S SAGA.<br />
„bijdroeg, door Norberg aan <strong>de</strong>ze boven mijn lief grieksch ge-<br />
„geven, 't geen hij, naar het mij toescheen, al te stiefva<strong>de</strong>rlijk<br />
„afscheepte. Zelfs het hebreeuwsch, dat toch <strong>voor</strong> het kandi-<br />
„daats-examen werd vereischt, stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong> ik maar <strong>voor</strong> zoo ver<br />
„ik er niet buiten kon. Later heeft mij die eigenzinnigheid yank<br />
„genoeg heron wd, want in dien tijd had het leeren eener taal<br />
„meer of min <strong>voor</strong> mij weinig om het lijf. Het gevolg word dan<br />
„ook dat bij mijn examen Norberg <strong>de</strong> eenige professor was, die mij<br />
„niet het hoogste getuigenis toeken<strong>de</strong> , ofschoon ik onloochen-<br />
„baar van al mijn promotie-makkers het best grieksch verstond.”<br />
Vreemd genoeg in<strong>de</strong>rdaad was die gierigheid in het geven van<br />
een grand, bij een man, die an<strong>de</strong>rs beschuldigd werd examineren<strong>de</strong><br />
veel te inschikkelijk te zijn. „Op het toppunt, door hem<br />
„in het grootste ge<strong>de</strong>elte zijner vakken bestegen,” zegt zijn<br />
biograaf, „bij het verbazend getal talen, dat hij ken<strong>de</strong> , be-<br />
„schouw<strong>de</strong> hij die pogingen om een grand te verwer yen slechts<br />
„als <strong>de</strong> eerste schre<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>n weg <strong>de</strong>r geleerdheid, die zoo ge-<br />
„makkelijk mogelijk moesten women gemaakt , opdat elk zich<br />
„later onbelemmerd zijner wetenschap wij<strong>de</strong>n mogt. In dien<br />
„geest plagt hij tot zijne gunstelingen, straits na het afleggen van<br />
„het candidaatsexam en , glimlagehen<strong>de</strong> to zeggen: „Gij gelooft<br />
„ „nu wel veel te hebben uitgerigt en verre te zijn gekomen,<br />
„ „maar houdt er met mij <strong>voor</strong>, het bednidt nog niet met al;<br />
„ „eerst thans moet gij in uw yak knap zien te wor<strong>de</strong>n!”"<br />
Tegner intusschen geloof<strong>de</strong> dit in het grieksch reeds te zijn.<br />
Grieksch, om <strong>de</strong>n wille van Homerus! Vijf en twintig jaren<br />
later zou hij, in zijne <strong>voor</strong> alle talen lang niet even billijke<br />
karakteristiek , van <strong>de</strong> grieksche nog geestdriftig getuigen:<br />
Aller muze het liefst ; — is rnoe<strong>de</strong>rs taal niet <strong>de</strong> dierste ?<br />
Heel het Olympisch geslacht, Hellas sprak rhythmisch als gij ;<br />
Trouw, , als <strong>de</strong> kleeding gestrikt oni 't lijf <strong>de</strong>r ba<strong>de</strong>n<strong>de</strong> sehoone ,<br />
Laat gij gewaarwording zien, brengt gij gedachte aan het licht !
ESAIAS TEGNER FRITHIOVS SAGA. 161<br />
;11-en las het reeds in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>laatste aanhaling, Tegner bragt<br />
het ten slotte ver<strong>de</strong>r dan <strong>de</strong> dienst <strong>de</strong>r kanselarij eischte; een<br />
ambtenaarsloopbaan word <strong>de</strong> zijne niet. In<strong>de</strong>rdaad , na, in <strong>de</strong>n<br />
winter van 1801 en <strong>de</strong> lente van 1802 <strong>de</strong> kandidaatsexamina<br />
in <strong>de</strong> philologie en philosophie met <strong>de</strong>n vermel<strong>de</strong>n uitslag te<br />
hebben doorgestaan, was hij primus bij <strong>de</strong> promotie van vieren<strong>de</strong>rtig<br />
philosophiae magistri Mid sommar van hetzelf<strong>de</strong> jaar.<br />
Het volgen<strong>de</strong> zag hem, na <strong>de</strong> uitgave eener door hem ver<strong>de</strong>dig<strong>de</strong><br />
dissertatie over <strong>de</strong> fabelen van Esopus, docent in <strong>de</strong> aesthetiek;<br />
maar wie belang stelt in zijne ontwikkeling als geleer<strong>de</strong>; wie<br />
weten wil , wat hij zich al getroosten moest , eer hij het hoogleeraarschap<br />
in het grieksch aan <strong>de</strong> Lundsche aca<strong>de</strong>mie beklee<strong>de</strong>n,<br />
eer hij zich vleijen mogt daarin het doel zijns leven to hebben<br />
bereikt, kan hij zelf <strong>de</strong> bladzij<strong>de</strong>n niet opslaan, welke dit alleruitvoerigst<br />
verhalen ? Ons , Wien het te doen is om te zien, hoe<br />
hij <strong>de</strong> dichter word, dien wij waar<strong>de</strong>ren; ons, die in het <strong>voor</strong>bijgaan<br />
opmerken, dat hij <strong>de</strong> ein<strong>de</strong>lijke benoeming tot professor<br />
(1810) ten <strong>de</strong>ele aan zijne vermaardheid als poeet was verschuldigd,<br />
ons lokken an<strong>de</strong>re trekken aan dan die, welke <strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>rwijzer kenschetsen; wij hebben niet enkel met het hoofd,<br />
wij hebben ook met het harte to doen. Beschuldig ons niet van<br />
inconsequentie als <strong>de</strong> eerste van <strong>de</strong>ze in een woord van hem<br />
zelven over zijne phitosophische studien sehuilt ; straks =lien<br />
een paar letters in een Steen gegriffeld aan <strong>de</strong> beurt zijn, maar<br />
goon humor blijken; <strong>de</strong> kenschetsendste van alle bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n<br />
verbeidt u in het oor<strong>de</strong>el over onzen jonkman van eenen tijdgenoot,<br />
die ook dichter, ook genie was, maar van geheel an<strong>de</strong>ren<br />
aard dan hij. Hier hebt gij het eerste, wij zou<strong>de</strong>n het eene<br />
bekentenis, eene biecht willen noemen; het is Tegner zelf die<br />
spreekt: „Geduren<strong>de</strong> het aca<strong>de</strong>mie-jaar 1801-1802, in 't welk<br />
„ik promoveer<strong>de</strong>, stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong> ik buiten latijn en grieksch hoofd-<br />
„zakelijk philosophie. Verschei<strong>de</strong>ne <strong>de</strong>r (halogen van Plato,<br />
Stuflin Srketa,,t III 11
162 ESATAS T EGNER , FRI T EII0F'S SAGA.<br />
„<strong>de</strong> schriften van Kant, zelfs die van Fichte wer<strong>de</strong>n doorge-<br />
„lezen. Met mijn concreten zin had ik echter weinig lust of<br />
„slag <strong>voor</strong> die abstracte speculatien , want al ben ik misschien<br />
„van alle scherpzinnigheid niet mis<strong>de</strong>eld , diepzinnigheid ont-<br />
„breekt me, en het dwarrelt mij al heel ligt bij eene lange<br />
„systematische <strong>de</strong>ductie , welke mijner fantasie geenerlei steun-<br />
„punt biedt. Als er iets was dat mij aan <strong>de</strong> Kantsche kritiek<br />
„boei<strong>de</strong>, het mogt haar oorspronkelijk sceptische aard heeten, en<br />
„haar resultaat —iets onbekends, ondoorgron<strong>de</strong>lijks.” Het is eene<br />
bijdrage tot <strong>de</strong> kennis van zijner geest ; thans volge er eene, die<br />
zijn gemoed toelichte. Toen hij <strong>de</strong>n magistertitel had verworven;<br />
teen hij, volgens <strong>de</strong> Zweedsche gebruiken, in Lund's domkerk<br />
was gelauwerd , — „eene plechtigheid” , schreef een an<strong>de</strong>r<br />
geniaal jongeling dier dagen aan zijne zuster, „waarvan gij<br />
„u geene to poetische <strong>voor</strong>stelling moet maken, want <strong>de</strong> lauwer<br />
„wast in <strong>de</strong> broeikast; <strong>de</strong> parnassus is van greenen planken en<br />
„<strong>de</strong> zanggodinnen hebben een pruik op ;" — toen mogt hij<br />
eene wijle <strong>de</strong> geneugten <strong>de</strong>s gezelligen verkeers smaken , en<br />
zijn eerste bezoek gold — zijner grijze moe<strong>de</strong>r. Hij twijfel<strong>de</strong><br />
niet aan hare lief<strong>de</strong>, al ontving zij hem schreijen<strong>de</strong>, al blonk<br />
geen glimlach door hare tranen heen; want zijn oudste broe<strong>de</strong>r,<br />
<strong>de</strong> goe<strong>de</strong> Lars Gustaf, en eene zijner zusters waren luttel tijds<br />
<strong>voor</strong> zijne blij<strong>de</strong> thuiskomst het offer gewor<strong>de</strong>n eener besmettelijke<br />
ziekte. Esalas gaf zijne smart lucht in een zijner eerste<br />
gedichten, dat echter niet tot ons is gekomen ; wat zijne faam<br />
er ook bij hebbe verloren , verkondigt zij geen hoogeren lof ,<br />
dan dat vers waarschijnlijk zou hebben verdiend, ons vermel<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
, dat het dochtertjen dier zuster later in zijne woning<br />
een va<strong>de</strong>rhuis hervond ? Een an<strong>de</strong>r weerzien , — het leven is<br />
onuitputtelijk in verschei<strong>de</strong>nheid ! — een vrolijker was dat op<br />
HOgvalta ; daar drukte <strong>de</strong> pleegva<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n geleer<strong>de</strong>n jonkman<br />
blij<strong>de</strong> <strong>de</strong> hand; hij had in <strong>de</strong>n leesgragen, mompelen<strong>de</strong>n knaap
ESAJAS TEGNER, FRITII30F'S SAGA. 163<br />
<strong>de</strong>n Lundschen magister vermoed en <strong>voor</strong>speld. Esse's roem was<br />
hem lief, maar Branting vond toch, dat hij er uitzag of hij<br />
„wat veel boeken had geslikt." Er zijn die zich <strong>de</strong>n vromen<br />
man gaarne <strong>voor</strong>stellen in eenzaamheid , <strong>de</strong>s avonds, God <strong>voor</strong><br />
zijn gunsteling bid<strong>de</strong>n<strong>de</strong> , — er zijn ook , die vragen , hoe<br />
's mans dochter <strong>de</strong>n makker harer kindsheid to moet kwam ,<br />
met wien zij weleer zoo vrolijk speekle , die nu zoo vreemd<br />
was gewor<strong>de</strong>n en zoo vreemd bleef ?! Wij hebben geen roman<br />
<strong>voor</strong> ons; wij lezen wat eene ware geschie<strong>de</strong>nis zou zijn gedoopt,<br />
ware bet geen biographie van een beroemd man; van Hogvalta<br />
toog hij naar Riimen. Des ondanks wordt onze levensbeschrijver<br />
bier zoo diehterlijk , dat het geen twijfel lijdt of hij kept als half<br />
Zwe<strong>de</strong>n Tegner's minnezangen van buiten. „Met open armen ,"<br />
schrijft hij , „werd hij door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> luidjens ontvangen , met<br />
„heirnelijk beven door een zestienjarig harte, in 't welk zijne<br />
„beeldtenis , achter <strong>de</strong> herinneringen <strong>de</strong>r kindsheid verscholen"<br />
en toch, wist zij zelve waardoor? lasschen wij er in, met ie<strong>de</strong>re<br />
lente weer op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond gebragt , „getrouw was bewaard."<br />
Maar wij molten aanhalen<strong>de</strong> niet wijzigen: „zijn zomer werd<br />
een idylle" lezen wij. De reiziger, , die Riimen bezoekt, vindt in<br />
„het weird, ter zij<strong>de</strong> <strong>de</strong>s wegs , op een ruwen steen <strong>de</strong> letters E.<br />
„T. en A. M. gegrift. Bij invallen<strong>de</strong> schemering van eenen Au-<br />
„gustusavond zwoeren twee harten elkaer daar eeuwige trouw.”<br />
Wij hebben een ontvankelijk gemoed vlugtig bespied in diepe<br />
smarte en in zoete weel<strong>de</strong> ; maar van <strong>de</strong>n geest was geen sprake;<br />
hoe uitte <strong>de</strong>ze zich in dien tijd ? Al gaan Bottiger's gedachten<br />
een an<strong>de</strong>ren weg dan <strong>de</strong> onze, zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vraag to doen , heeft<br />
hij haar belang gevoeld , heeft hij getracht die to beantwoor<strong>de</strong>n.<br />
Het geviel twee jaren later, dat <strong>de</strong> herfst , met een paar vermoei<strong>de</strong><br />
jagers , een Jong Upsala-stu<strong>de</strong>nt op Barnet' bragt. De<br />
laatste was geen Nimrod, neen , hij bekent het zelf; <strong>de</strong>n vorigen<br />
ochtend met het krieken van <strong>de</strong>n dag, in gezelschap van
164 ESAIAS TEGNER FRITHIOF' S SAGA.<br />
meer<strong>de</strong>re jongelie<strong>de</strong>n , op jagt gegaan , mogt hij op lateren<br />
leeftijd op geene glorierijke herinneringen van <strong>de</strong>rgelijke togten<br />
<strong>•</strong> roemen. „Ten gevolge mijner achteloosheid in het hanteren<br />
„van het geweer en van missehieten zon<strong>de</strong>r ein<strong>de</strong>, gevaarhjker<br />
„<strong>voor</strong> mijne makkers gewor<strong>de</strong>n , dan <strong>voor</strong> het wild, was ik<br />
„reeds vroeger met een langen neus uit het bosch gejaagd."<br />
Als ge jager zijt , lezer ! is het vonnis over <strong>de</strong>n jonkman geveld ,<br />
maar nw gebied is immers niet bet eenige, waarop talent valt<br />
te waar<strong>de</strong>ren ? Schutter mogt hij niet zijn, schil<strong>de</strong>r zult ge hem<br />
prijzen , als uw geduld niet <strong>voor</strong> dat zijner gezellen on<strong>de</strong>rdoet.<br />
„Ik mogt," gnat hij <strong>voor</strong>t , ons in <strong>de</strong> dagen zijner jeugd verplaatsen<strong>de</strong><br />
, „ik mogt echter ditmaal meegaan , ofschoon zon<strong>de</strong>r<br />
„buks , geen nerend maar een terend lid. En toch is <strong>de</strong>ze<br />
„ochtend eene mijner zoetste herinneringen, een zonneschijn ,<br />
„die mij nog toetintelt , als <strong>de</strong> daauwdrnppels het dien morgen<br />
„<strong>de</strong><strong>de</strong>n; vonkelen<strong>de</strong> op blad en loof, vonkelen<strong>de</strong> in <strong>de</strong> wuiven<strong>de</strong><br />
„herfstdra<strong>de</strong>n. In<strong>de</strong>rdaad is er veel dat in levensgenot bij eene<br />
„jagtpartij op een sehoonen herfstochtend halen mag?"<br />
Al mist gij , mikken<strong>de</strong> , nooit , lezer! gij gevoelt toch nu meer<br />
dan me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> wie zoo schrijven kon, en gerust dat het<br />
groote publiek genadig zal zijn als gij gunnen wij hem ver<strong>de</strong>r<br />
het woord om u te vertellen hoe hij op Kamen kwam.<br />
„Ud<strong>de</strong>holm" , ook een bergwerk in Wermland , vanwaar <strong>de</strong><br />
jagt begon , „ Ud<strong>de</strong>holin Iigt aan een meir, omgeven door hen-<br />
„ velen met hoog geboomte be_ wassen ; in <strong>de</strong> <strong>de</strong>inzen<strong>de</strong> verte wordt<br />
„men on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze zelfs <strong>de</strong>n top van dien berg gewaar, welke<br />
„<strong>de</strong>n loop van <strong>de</strong>n niet verre van hier <strong>voor</strong>tstroomen<strong>de</strong>n filar-elf<br />
„bepaalt. Een door loofhout oversehaduw<strong>de</strong> vloed , die hooger<br />
„op een groot ijzerwerk in beweging ,et, stort zich hier, digt<br />
„bij <strong>de</strong>n hof, , in het meir. Wij roei<strong>de</strong>n dien, ter wij1 <strong>de</strong> dunne<br />
„revel zich langzaam van het water verhief, , een eind*egs op;<br />
„allengs schenen <strong>de</strong> zonnestralen <strong>de</strong>n ijlen sluijer te scheuren
ESAIAS TEGNEK FRITHIOF' S SAGA. 165<br />
„en gaven <strong>de</strong> openingen hier en daar het donkerblaauw <strong>de</strong>s<br />
„hemels Moot. Het geklingel <strong>de</strong>r schellen van het vee en het<br />
„gejo<strong>de</strong>l <strong>de</strong>r <strong>de</strong>ernen die het <strong>voor</strong>tdreven , ging spoedig te loor<br />
„in hondgebas, jagtgeroep en buksgeknal. Wij dool<strong>de</strong>n in bet<br />
„boseh om. Ik wedijver<strong>de</strong> op het gebergte met <strong>de</strong> geiten in<br />
„het klimmen en heb het schoone, stoute dier, met zijne<br />
„snuggere , levendige oogen se<strong>de</strong>rt hartelijk liefgehad.<br />
„Het is een lust in Wermland's bosschen rond te dwalen ;<br />
„<strong>de</strong> meiren en <strong>de</strong> bergen geven bij ie<strong>de</strong>ren keer <strong>de</strong>s voets een<br />
„an<strong>de</strong>r uitzigt. Vloed bij vloed, tusschen die met bosschen be-<br />
„klee<strong>de</strong> hoogten zich een weg banen<strong>de</strong>, ver<strong>de</strong>elen het gansche<br />
„land in uitgebrei<strong>de</strong> dalen, van het noor<strong>de</strong>n naar het zui<strong>de</strong>n<br />
„reilien<strong>de</strong>. Het is het kenschetsen<strong>de</strong> zoowel van het westelijk<br />
„ge<strong>de</strong>elte <strong>de</strong>s lands als van zijn mid<strong>de</strong>lst <strong>•</strong>, in bet laatstgenoem<strong>de</strong><br />
„ontleent het Elfdal, door <strong>de</strong>n loop van <strong>de</strong>n Klar-elf begrensd,<br />
„er zelfs zijnen naam aan. Ik ben aan zijnen oever opgevoed ;<br />
„men zal het mij daarom ten goe<strong>de</strong> hou<strong>de</strong>n , dat ik dien lief-<br />
„heb. Is het niet of een groote vloed een geheel landschap<br />
„leven geeft? Aan zijne komst van verre ontleent hij reeds een<br />
„eigenaardig belong. IJzerbooten en houtvlotten dagen uit een<br />
„donker verschiet op, en <strong>de</strong> gedachte verlustigt er zich in ,<br />
„wieken aa.n te sehieten om het in te zweven. Zelfs <strong>de</strong> Visscher,<br />
„die daar zoo alleen aan zijne zoomen zit, geeft geen indruk<br />
„van eenzaamheid , want tot in het harte dier woestenij toe,<br />
„gevoelen wij dat <strong>de</strong> beschaving tot ons kwam , dat ze digt<br />
„bij ons is. De vloed, die hier aan onze voeten stroomt , die<br />
„zich daar in bet meir stort, voert hij niet al wat menschelijke<br />
„vlijt <strong>voor</strong>tbrengt me<strong>de</strong>? Leen het oor aan wat zijn gedrnisch<br />
„vertelt; houd het oog op <strong>de</strong>n drom van herinneringen die hij<br />
„opwekt, en zeg inij of ge ooit min<strong>de</strong>r alleen zijt geweest dan<br />
„daar? Voor mij ten minste, ik was het nimmer als ik mijn<br />
,,geboortegrond weer mogt zien.
166 ESATAS TEGNER, PRITHIOVS SAGA.<br />
„Van <strong>de</strong> jagt heb ik weinig te vertellen. Die ging zijn gang<br />
„buiten mij , tot het ontbijt ons op een schoonen woudheuvel<br />
„zamenbragt , en na korte rust alien nieuwe krachten be<strong>de</strong>el<strong>de</strong>.<br />
„Ik sloeg toen een langen tocht <strong>voor</strong> , door <strong>de</strong> bosschen , die<br />
„Ud<strong>de</strong>holmswerk van Ramen schei<strong>de</strong>n, op <strong>de</strong> grenzen tusschen<br />
„Wermland en Dalarna gelegen. Twee voge]jagers lieten zich<br />
„tot mijn plan overhalen. Wij gingen oostwaarts , terwijl het<br />
„overig jagtgezelschap , dat een an<strong>de</strong>r wit koos , spoedig nit<br />
„het oog werd verloren. Onze weg was intusschen te lang om<br />
„op 6enen dag to wor<strong>de</strong>n afgelegd. Wij bragten <strong>de</strong>n nacht in<br />
„eene hooischuur door, en zette<strong>de</strong>n onze wan<strong>de</strong>ling , door een<br />
„nien wen en heerlij ken rnorgen gewekt, <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren dag <strong>voor</strong>t.<br />
„Oostelijk Wermland — waarin <strong>de</strong> eigenlijke bergwerken ge-<br />
„ legen zijn — is van 's lands westelijk en mid<strong>de</strong>lste ge<strong>de</strong>elte<br />
„in gedaante geheel verschei<strong>de</strong>n. Het is het laatst bebouwd ,<br />
„<strong>de</strong>wijl het door zijn veelvoudig gebroken grond menschelijke<br />
„vlijt en rnenscheiijk verkeer <strong>de</strong> grootste zwarighe<strong>de</strong>n in <strong>de</strong>n<br />
„weg leg<strong>de</strong>. Aileen ijzer was in staat door <strong>de</strong>ze bergen en dalen<br />
„een spoor to banen. De bulge, door allengs meer weg<strong>de</strong>inzen<strong>de</strong><br />
„hoogten vbortgezette dalvlakten — eene bedding <strong>voor</strong> groote<br />
„stroomen vormen<strong>de</strong>, die overal el<strong>de</strong>rs het land van het noor-<br />
„<strong>de</strong>n naar het zui<strong>de</strong>n ver<strong>de</strong>elen — treft men hier niet aan ,<br />
„maar stuit daarentegen overal op groepen van grooter of kleiner<br />
„meiren, door vloe<strong>de</strong>n met elkaer verbon<strong>de</strong>n, ie<strong>de</strong>r van welke<br />
„op zijn bolwerk van met geboomte bekranste bergen bogen<br />
„mag. Het geheel zweemt naar een skargiird , van <strong>de</strong> zeekust in<br />
„het hart <strong>de</strong>r binnenlandsche bergen geworpen. Het was in<br />
„een dal tusschen zulke wateren, dat wij avonds het heerlijke<br />
„Ramen gewaar wer<strong>de</strong>n met zijn hoog en lommerrijk geboomte,<br />
„'t well: <strong>de</strong>n hof beschaduw<strong>de</strong> ; — omgeven hier van bewassen<br />
„heuvelen — het loover heeft in bergstreken iets eigenaardig-<br />
„levendigs — en daar van akkers , op welke <strong>de</strong> rogge <strong>de</strong>n
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA. 167<br />
„blik door hare frischheid verkwikte. Ver<strong>de</strong>r in het verschiet<br />
„kwamen werkplaatsen van allerlei aard aan het licht, weme-<br />
„len<strong>de</strong> van eene nijvere menschenschaar, , terwijl op <strong>de</strong>n hof<br />
„zelf het huis vol kin<strong>de</strong>ren was, en eene blij<strong>de</strong> jeugd langs<br />
„ laeuvel bij halve' spelen<strong>de</strong> omzwierf.<br />
„Het mag een <strong>voor</strong>regt heeten zijne jonkheid to hebben<br />
„genoten in een land, dat Been graauw verle<strong>de</strong>n , dat slechts<br />
„frissche heugenis heeft — in een land, dat dag aan dag ge-<br />
„legenheid geeft <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>uitgang <strong>de</strong>r beschaving te zien en to<br />
„hooren. Het schijnt ons veer het gansche leven een zoo jeug-<br />
„digen zin te be<strong>de</strong>elen, dat wij, op onzen ou<strong>de</strong>n dag nog rijk<br />
„aan hoop, <strong>de</strong> toekomst blij<strong>de</strong> blijven instaren. „Vooruit”, is<br />
„<strong>de</strong>rzulken leuze. — Maar ik moat tot mijn morgen terugkee-<br />
„ren , tot het oogenblik , waarop wij ons verheug<strong>de</strong>n in <strong>de</strong><br />
„<strong>voor</strong>teekenen dat wij uit <strong>de</strong> diepte <strong>de</strong>r bosschen eene bebouw<strong>de</strong><br />
„bewoon<strong>de</strong> streek na<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n. Het geluid van <strong>de</strong>n dorschvlegel in<br />
„<strong>de</strong> afgelegen stulp <strong>de</strong>s daglooners , het gedreun van het hou-<br />
„weel , waar <strong>de</strong> rook opsteeg van <strong>de</strong>n houtstapel <strong>de</strong>s kolen-<br />
„bran<strong>de</strong>rs , het molengedruisch in <strong>de</strong> beak, <strong>de</strong> eentoonige zang<br />
„van zaag bij zaag, waar het water van klip op klip vial<br />
„alles duid<strong>de</strong> aan, dat wij wa<strong>de</strong>r aan <strong>de</strong> woningen van men-<br />
„schen waren gekomen. Het gebouw, , dat ons ein<strong>de</strong>lijk in <strong>de</strong><br />
„lommer verraste, was in eigenlijken zin ook nog maar eene<br />
„nieuwe stichting, welke naauwelijks twee geslachten heug<strong>de</strong><br />
„en <strong>de</strong> eerbiedwaardige , zilverharige patriarch, wiens land-<br />
„heersblik hier met lief<strong>de</strong>, over zijns va<strong>de</strong>rs en zijn eigen<br />
„werk <strong>de</strong> wacht hield , en die in zijne uitspanningsuren Ta-<br />
„citus las , hij wist zich nog zeer goal <strong>de</strong>n tijd te herinne-<br />
„neren , teen hier op menige plek <strong>de</strong> ploeg <strong>de</strong> eerste voren<br />
„sneed , en <strong>de</strong> boor langzaam maar zeker haren weg naar <strong>de</strong><br />
a<strong>de</strong>ren van het ijzererts vend.<br />
behoef wel niet to verzekeren, dat wij welkom waren. Ik
168 ESAIAS TEGNER FRITHIOF' S SAGA.<br />
„heb nog dien tijd van aartsva<strong>de</strong>rlijke ze<strong>de</strong>n beleefd, toen in<br />
„die landstreek alle, <strong>voor</strong>al <strong>de</strong> bergwerken bewonen<strong>de</strong> families,<br />
„elkaer als van eenen huize beschouw<strong>de</strong>n ; toen alle knapen<br />
„ou<strong>de</strong>re lie<strong>de</strong>n ooms en tantes noem<strong>de</strong>n , en <strong>de</strong> mooije nicht-<br />
„jens niet vielen te tellen. Het huis van een aanzienlijk „ bruks-<br />
„ „patron” omstreeks het begin dozer eeuw zou stoffe to over<br />
„leveren <strong>voor</strong> eene belangwekken<strong>de</strong> schets, als ik niet vreezen<br />
„moest van mijn gehoor reeds te veel to hebben gevergd. Er<br />
„schuilt eene eigenaardige idylle in het on<strong>de</strong>rwerp, die slechts<br />
„wat te <strong>de</strong>gelijk wor<strong>de</strong>n zou, als men het gastreren getrouw<br />
„weergaf. Ter vergoelijking zij echter opgemerkt, dat men van<br />
„<strong>de</strong>n ochtend tot <strong>de</strong>n avond in <strong>de</strong> vrije lucht en in beweging<br />
„was. G-een spreken<strong>de</strong>r trek bij <strong>de</strong> jeugd dier dagen dan hare<br />
„lust en lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> ligehaamsoefeningen, misschien overal <strong>de</strong><br />
„beste aflei<strong>de</strong>r <strong>voor</strong> wel wat weel<strong>de</strong>rige levendigheid. Bei<strong>de</strong><br />
„kunnen namen om strijd aan die bewegingen <strong>de</strong>el, welke zich<br />
„geenszins louter tot dansen bepaal<strong>de</strong>n. Het broeikast- , het<br />
„kamerleven onzer dames was <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Wermlandsche meisjes<br />
„van dien tijd iets onbekends. Zoowel <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong> die het huis<br />
„oplever<strong>de</strong>, als <strong>de</strong> arbeid, die het eischte, zag haar ijverig in<br />
„<strong>de</strong> weer, en <strong>de</strong>ze bedrijvigheid mogt met <strong>de</strong> jaargetij<strong>de</strong>n van<br />
„vourwerp wisselen , <strong>de</strong> ijver bleef <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong>. Het avondmaal<br />
„te brengen aan het yolk, dat op veld en wei<strong>de</strong> bezig was,<br />
„bleek een genoegen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> dochteren <strong>de</strong>s huizes , en zij<br />
„achtten het niet bene<strong>de</strong>n zich een flikker to slaan, al streek<br />
„<strong>de</strong> cavalier bij het oplei<strong>de</strong>n het lange haar verlegen achter<br />
,<strong>de</strong> ooren. Het weeuwenaarsspelletjen gaf weer dan een syl-<br />
„fidische gestalte gelegenheid blijk te geven hoe vlug zij <strong>de</strong>n<br />
„arm, die haar omvamen wil<strong>de</strong> , wist te ontvaren ; en als <strong>de</strong>s<br />
„winters <strong>de</strong> sle<strong>de</strong> in pijlsnelle vaart van <strong>de</strong>n lang neerglij-<br />
„<strong>de</strong>n<strong>de</strong>n heuvel stoof, klonk <strong>de</strong> kreet <strong>de</strong>r schoonen, <strong>de</strong>els angst,<br />
„<strong>de</strong>els lust, hein<strong>de</strong> en veer door bet stille landsehap.”
ESAI.AS TEGNER, FRITH1OF ' S SAGA. 169<br />
Indien er on<strong>de</strong>r onze lezers zijn, die zich naauwelijks kunnen<br />
begrijpen, hoe onze eigenlief<strong>de</strong> er vre<strong>de</strong> mee kan hebben, op<br />
<strong>de</strong>n vlugtigen omtrek van Wermland, welken wij in <strong>de</strong>n aanyang<br />
van dit opstel beproef<strong>de</strong>n , <strong>de</strong>ze vollediger sehets te laten<br />
volgen, mogen zij <strong>de</strong> min<strong>de</strong>rheid blijken; moge <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid,<br />
als wij zelve, ons hebben vergeten, om gaarne aan Erik Gustaf<br />
Geyer het oor te leenen. Ilij was het, die zich this zijne jeugd<br />
herinner<strong>de</strong>, luttel maan<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> hij op vier-en-zestigjarigen leeftijd<br />
verscheid<strong>de</strong> , hij , die daardoor <strong>de</strong> beste bijdrage lever<strong>de</strong> tot<br />
<strong>de</strong> kennis van <strong>de</strong>n geest en het gemoed <strong>de</strong>s dichters dien wij beschouwen.<br />
Bottiger heeft van haar heschei<strong>de</strong>ner gebruik gemaakt<br />
, dan wij <strong>voor</strong>nemens zijn to doen , slechts aan <strong>de</strong>n voet<br />
eener bladzij<strong>de</strong> naar die teekening verwijzen<strong>de</strong> ; daar zij ten<br />
onzent min<strong>de</strong>r binnen elks bereik is, gelooven wij hem daarin<br />
niet to mogen navolgen. Geyer moge thans ook bij ons als wijsgeerig<br />
gesebiedschrijver weinig min<strong>de</strong>r vermaard zijn dan<br />
Tegner bet als episch dichter heeten mag, <strong>voor</strong> hoevelen is<br />
<strong>de</strong> eene naam als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re nog maar „Rauch and Sehall".<br />
Dozen over genen, en genen over <strong>de</strong>zen te hooren spreken ,<br />
niet maar een enkel maal , niet <strong>voor</strong>tdurend loftuitend, neen ,<br />
vorschend en oor<strong>de</strong>elend tevens, het schijnt ons hij <strong>de</strong>n dubbelen<br />
afstand , waarop wij van tooneel en toestand zijn geplaatst,<br />
het beste mid<strong>de</strong>l om Frithiors Saga te leeren begrijpen en<br />
genieten. Laat ons intusschen niet <strong>voor</strong>uitloopen; er was van<br />
doze toen nog even weinig sprake als van Svenska Folket's<br />
Historia. Esaias en Erik waren bei<strong>de</strong> toen nog niets moor dan<br />
veel beloven<strong>de</strong> jonge menschen ; <strong>de</strong> eerste was een jaar on<strong>de</strong>r<br />
dan <strong>de</strong> laatste; Tegner doceer<strong>de</strong> reeds, Geyer stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong> nog ;<br />
bet on<strong>de</strong>rseheid was niet groot. Wij stemmen <strong>de</strong>n toon opzettelijk<br />
lager ; wilt gij hooren hoe <strong>de</strong>ze, min<strong>de</strong>r eenvoudig, of zou<br />
steken bij dien van <strong>de</strong>n man, wiens kennis wij u uitnoodigen<br />
te maken, een enkele volzin in wat schitteren<strong>de</strong>r stijl zal ge-
170 ESA1AS TEGNER FRITHJOF ' S SAGA.<br />
noeg zijn ; gij zult er tevens eene bijzon<strong>de</strong>rheid door leeren<br />
kennen , die ge toch weten moot. Geyer, zoo had<strong>de</strong>n wij mogen<br />
schrijven, als wij ons bij Biittiger's style fleuri had<strong>de</strong>n bepaald,<br />
Geyer, <strong>de</strong> jonge philosooph , was nog niet <strong>de</strong> dichter gewor<strong>de</strong>n<br />
van die zangen , welke to zamen thans een <strong>de</strong>r dunne<br />
bnn<strong>de</strong>ltjes uitmaken, waarme<strong>de</strong> men <strong>de</strong>n tempel <strong>de</strong>r onsterfelijkheid<br />
het zekerst binnengaat. Ge zoudt ons die toespeling<br />
op het fraaije vers van Tollens immers ten goe<strong>de</strong> hebben gehou<strong>de</strong>n?<br />
En door uwen glimlach aangemoedigd , zou<strong>de</strong>n wij zijn<br />
<strong>voor</strong>tgegaan , bij <strong>de</strong> bloemen , door omen wegwijzer geplukt ,<br />
enkele te voegen, die ons gaan<strong>de</strong>weg toelachten; — met <strong>de</strong> hand<br />
op het harte, wij hebben wel phrases geschreven, die verdien<strong>de</strong>n<br />
nog vlugger te wor<strong>de</strong>n uitgewischt, dan <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> het straks<br />
uit uw geheugen zal zijn. Al leef<strong>de</strong>n, zoudt ge dan hebben gelezen<br />
, al leef<strong>de</strong>n die zangen , in <strong>de</strong>n tijd van welken wij gewagen<br />
, toen nog slechts in zijn harte, al kwamen zij maar schaars<br />
over zijne lippen, <strong>de</strong> jonkman, wiens donkere haren het hooge<br />
<strong>voor</strong>hoofd omgolf<strong>de</strong>n tot ze een sluijer schenen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n vurigen ,<br />
vonkelen<strong>de</strong>n blik , <strong>de</strong> jonkman, die nog geene kransen behoef<strong>de</strong><br />
„um sich selbst and Andre zu tauschen" , hij had er toch reeds<br />
een verworven ; <strong>de</strong>n lauwer, , door <strong>de</strong> Zweedsche aca<strong>de</strong>mie het<br />
jaar te voren <strong>voor</strong> een lofre<strong>de</strong> op Sten Sture, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>, uitgeloofd<br />
, had hij behaald. Onverwacht mogt hij dus op Ramen<br />
komen , onbekend , zou<strong>de</strong>n wij hebben geschreven , onbekend<br />
was hij <strong>de</strong>n letterlieven<strong>de</strong>n heer <strong>de</strong>s huizes niet ; en zon<strong>de</strong>r er<br />
over na te peinzen of onze antithese meer ware dan maar eene gewijzig<strong>de</strong><br />
reminiscentie nit Gothe's Gaz , had<strong>de</strong>n wij besloten:<br />
onverwacht ja , onbekend neon, onberoemd evenmin. Thans,<br />
ter beschaming van lien stip , ten bewijze hoe slechts hij zich<br />
waar uitdrukt, wie weet hoe het geviel, thans Geyer's eigen verhaal<br />
, wat hem aanspoor<strong>de</strong> over Sten Sture to schrijven; ge kunt<br />
het in zijne Herinnerinyen vin<strong>de</strong>n. Hij had naar eene on<strong>de</strong>r-
ESATAS TEGNEIS, FRITHIOF' S SAGA. 171<br />
wijzers-betrekking in een aanzienlijk huis gedongen ; hij was<br />
door een va<strong>de</strong>rlijk vriend dringend aanbevolen; het antwoord<br />
luid<strong>de</strong> <strong>de</strong>s ondanks afwijzend, daar het on<strong>de</strong>rzoek op <strong>de</strong> hoogeschool<br />
niet ten zijnen <strong>voor</strong><strong>de</strong>ele bleek uitgevallen ; „hij was<br />
„een ongestadig jong mensch." En hoor hem nu zelven ; <strong>de</strong><br />
plaats is zoo kenschetsend eenvoudig, dat wij er gaarne <strong>de</strong><br />
karikatuur van het gebrek op to sieren , waaraan an<strong>de</strong>ren<br />
met ons lij<strong>de</strong>n , <strong>voor</strong> veil had<strong>de</strong>n.<br />
„Deze was mijne eerste on<strong>de</strong>rvinding , wat naam en gerucht<br />
„om het lijf hebben. Ik scheen mij toe <strong>voor</strong> <strong>de</strong> gansche wereld<br />
„te zijn tentoongesteld. Er was geene kracht in mij, die ik niet<br />
„wil<strong>de</strong> inspannen , om <strong>de</strong> onverdien<strong>de</strong> beruchtheid of te schud-<br />
„<strong>de</strong>n, door mij een beteren naam to verwerven. In die stemming<br />
„greep ik naar <strong>de</strong> pen en schreef <strong>de</strong> Lofre<strong>de</strong> op Sten Stare,<br />
„<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>, ter me<strong>de</strong>dinging naar <strong>de</strong>n prijs, door <strong>de</strong> Zweedsche<br />
„aca<strong>de</strong>mie <strong>voor</strong> 1803 uitgeloofd. In het grootste geheim en niet<br />
„zon<strong>de</strong>r vreeze voer<strong>de</strong> ik mijn plan nit. Toen <strong>de</strong> gedachte bij<br />
opkwam , wist ik niet eens welk on<strong>de</strong>rwerp <strong>voor</strong> dat jaar<br />
„was uitgeschreven. Het moest in <strong>de</strong> Post ()eh Inrikes Tidningarne<br />
„staan , <strong>de</strong> courant die, na het gansche kerspel to zijn rond-<br />
„geweest , in <strong>de</strong> pastorij ter ruste ging. Hoe mij <strong>de</strong> Augustus-<br />
„avond nog heugt , op welken ik, somber to moe, <strong>de</strong>rwaarts<br />
„ging, en on<strong>de</strong>r het een of an<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>wendsel <strong>de</strong>n hulpprediker<br />
„verzocht, eens to mogen zien , welke dagbla<strong>de</strong>n van dat jaar<br />
„nog waren bewaard gebleven. Hij haal<strong>de</strong> eene ou<strong>de</strong> tafelltt nit,<br />
„in welke, tusschen korsten kaas en brokken broods, een bun-<br />
„<strong>de</strong>l weer of min volledige nummers lag, on<strong>de</strong>r welke gelukkig<br />
„dat, 't welk ik zocht, niet werd gemist. Op <strong>de</strong>n terugtogt naar<br />
„huis ervoer ik <strong>voor</strong> het eerst wat het zeggen wil , van een<br />
„geestesvrucht zwanger to gaan. De courant werd mij in <strong>de</strong>n<br />
„zak werkelijk zwaar. Al mijne gedachten schenen op <strong>de</strong> vlugt<br />
„te zijn. Het was mij to moe als liep ik naar <strong>de</strong>ze zoeken ,
172 ESATAS TEGN}K, FRITHIOF'S SAGA,<br />
„terwijl mijne voeten bij invallen<strong>de</strong> schemering tegen wortels<br />
„en steenen stieten; eerst toen bet duister was gewor<strong>de</strong>n kwam<br />
,,ik thuis. Slapen kon ik niet. Den volgen<strong>de</strong>n dag sloeg ik het<br />
„<strong>de</strong>fecte exemplaar von Dalin's Svenska Historia , die wij te<br />
„huis rijk waren , op, en las, on<strong>de</strong>r zuchten en bevel' , wat<br />
„mijn held betrof. Het was mijn eenige bron. lets taaijers weet<br />
„ik nooit te hebben gelezen , en toch zou het mijne taak zijn<br />
„daaruit <strong>de</strong> allervlugste geesten eener geurige welsprekend-<br />
„heid te trekken. Het was eon work ! Gelukkig dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong><br />
„rijksruwaard er in zijn graf niets van heeft geweten ! — Toen<br />
„ik met <strong>de</strong> stof, , hoe (Ian ook , klaar was gekomen , <strong>de</strong>ed zich<br />
„eerie nieuwe zwarigheid op: hoe kreeg ik bet stuk geschreven?<br />
va<strong>de</strong>r was zeer zninig op papier. Ik moot bekennen, dat<br />
„ik mij op heimelijke en ongeoorloof<strong>de</strong> wijze wat ik noodig had<br />
„verschafte. Ik verhorg mijn roof in <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>, leége kast van<br />
„een staand uurwerk ; vel <strong>voor</strong> vel <strong>de</strong>r lofre<strong>de</strong> op Sten Stare<br />
„daal<strong>de</strong>, zoodra het geschreven was, in die stoffige duisternis.<br />
„De zaak geheim te hou<strong>de</strong>n was goon kleinigheid in een huis,<br />
„waarin alien van elkan<strong>de</strong>r wisten wat zij <strong>de</strong><strong>de</strong>n. Echter gelukte<br />
„het mij, zon<strong>de</strong>r dat ik iemand tot mijn vertrouw<strong>de</strong> behoef<strong>de</strong><br />
„te maken, en ein<strong>de</strong>lijk kwam <strong>de</strong> avond, waarop ik met beven<strong>de</strong><br />
„hand en kloppend hart mijn opstel, overgeschreven en inge-<br />
„naaid, ingepakt en verzegeld, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> laatste maal <strong>de</strong>n don-<br />
„keren kolk toevertrouw<strong>de</strong>, nit welken het met het krieken van<br />
„<strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n ochtend per post naar <strong>de</strong>n Parnassus zou opstij-<br />
„gen. — Het ten onzent in het postboek te laten inschrij yen zon<br />
„opmerkzaarnheid tot zich hebben getrokken. Er bleef mij dus<br />
„niet an<strong>de</strong>rs over dan, toen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> vrouw, die <strong>de</strong> brieven mijns<br />
„wa<strong>de</strong>rs bezorg<strong>de</strong>, <strong>de</strong>s avonds was vertrokken , ter sluik <strong>de</strong>n<br />
„sleutel van <strong>de</strong>n brievenzak magtig te wor<strong>de</strong>n en <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n<br />
„ochtend over <strong>de</strong>n Klar-elf naar het digtstbijgelegen postkantoor<br />
„te roeijen; bet paket werd ingeschreven en verzon<strong>de</strong>n. — Dien
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA. 173<br />
„herfst bragt ik te huis door. — In het begin <strong>de</strong>r maand<br />
„December valt mijn blik in <strong>de</strong> couranten op eene oproeping<br />
„van <strong>de</strong>n schrijver <strong>de</strong>r Lofre<strong>de</strong> op Sten Sture, <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>, or<strong>de</strong>r<br />
„<strong>de</strong> kenspre,uk: „Non civium ardor prava jubentium , etc." om<br />
„zich bij <strong>de</strong>n secretaris <strong>de</strong>r Zweedsche aca<strong>de</strong>mie bekend te maken.<br />
„Nlijne zuster vroeg mij welk berigt mij toch zulk eene kleur<br />
„<strong>de</strong>ed krijgen ? Volstrekt onbekend met <strong>de</strong> vormen <strong>de</strong>r aca<strong>de</strong>mie,<br />
„wist ik naauwelijks of <strong>de</strong>ze oproeping goeds of kwaads spel<strong>de</strong>.<br />
„Door vrees en hoop geslingerd, zond ik schriftelijk antwoord<br />
„in. Den volgen<strong>de</strong>n postdag berigtte <strong>de</strong> gouverneur Rosenstein<br />
„mij, in uitdrukkingen wier opregtheid en innigheid zijn later<br />
„gedrag jegens mij bezegel<strong>de</strong>n , dat <strong>de</strong> Zweedsche Aca<strong>de</strong>mie<br />
„mij haren grooten prijs had toegekend. Den open brief in <strong>de</strong><br />
„hand, stoof ik <strong>de</strong> kamer mijner ou<strong>de</strong>rs binnen. De verrassing<br />
„was groot en in <strong>de</strong>n beginne maakte zij ens stom. blijn goe<strong>de</strong><br />
„moe<strong>de</strong>r drukte mij aan haar hart; broe<strong>de</strong>rs en zusters om-<br />
„arni<strong>de</strong>n mij; alle vrien<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s huizes juichten. Wat mijn be-<br />
„jaar<strong>de</strong>n vriend en weldoener betreft — [die in <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rlijke<br />
„woning het gezin <strong>de</strong>s avonds dikwijls verzen <strong>voor</strong>las] — ik<br />
„vernam dat hij, teen hem het berigt op een vroegen morgen<br />
„gewor<strong>de</strong>n was, da<strong>de</strong>lijk in <strong>de</strong> gelagkamer ging om het <strong>de</strong>n<br />
„broe<strong>de</strong>ren (ou<strong>de</strong>, ongehuw<strong>de</strong> officieren als hij zelf) mee to<br />
„<strong>de</strong>eien ; hij zette een stoel op tafel , ging teen op dien stoel<br />
„zitten en verkondig<strong>de</strong> hun met lui<strong>de</strong>r stemme <strong>de</strong> eer die mij<br />
„was weervaren. Het heugt mij niet, dat mijn va<strong>de</strong>r mij ooit<br />
„liefkoos<strong>de</strong>. Onze verhouding jegens hem was, hoe lief wij hem<br />
„ook had<strong>de</strong>n, toch van te diepen eerbied doordrongen, om<br />
„vertrouwelijk to zijn. Op dien dag echter, toen wij elkan<strong>de</strong>r<br />
„toevallig ontmoetten , strekte hij zijne hand nit en drukte<br />
„die aan mijne Borst. Geen lief<strong>de</strong>betuiging , ' geen belooning<br />
„heeft mij ooit zoo getroffen als <strong>de</strong>ze. Tot he<strong>de</strong>n toe kan ik<br />
„er niet aan <strong>de</strong>nken of <strong>de</strong> tranen komen mij in <strong>de</strong> oogen.”
174 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF' S SAGA.<br />
Scheldt er ons niet on<strong>de</strong>ugend om, zoo wij nog een oogenblik<br />
<strong>de</strong> bei<strong>de</strong> lezingen van <strong>de</strong>n zelf<strong>de</strong> feit, <strong>de</strong> opvatting van Hittiger<br />
en die van Geyer, tegen elkan<strong>de</strong>r overstellen ; het geldt<br />
<strong>de</strong> ontmoeting <strong>de</strong>r twee jongelie<strong>de</strong>n op Ramen — want dat<br />
Tegner, <strong>de</strong> verlief<strong>de</strong>, daar ie<strong>de</strong>re vacantie doorbragt, behoeft<br />
het to wor<strong>de</strong>n vermeld? Naauwelijks , gelooven we. En welk<br />
nut zal het hebben , vraagt ge, die bei<strong>de</strong> schetsen tot studie<br />
naast elkan<strong>de</strong>r to leggen ? Dwaal<strong>de</strong> <strong>de</strong> biograaf dan van zijn<br />
on<strong>de</strong>rwerp af ? verlustig<strong>de</strong> hij zich door er c't propos <strong>de</strong> 6ottes<br />
bij te vermel<strong>de</strong>n , wat beter verzwegen ware geweest? Niets<br />
van dat alles , — tot zijne eere zij het gezegd , hij doorsnuffel<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> weitasch <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> jagers niet; hij weerstond <strong>de</strong> verlokken<strong>de</strong><br />
verzoeking van Tegner's fraai vers, Voilelspel getiteld,<br />
op to halen, „eene bladzij<strong>de</strong> nit een Woud-Ilias," — hij spant<br />
zon<strong>de</strong>r ter zijne to zien <strong>de</strong>n boog en schiet, maar of hij het wit<br />
zoo rap, zoo jnist treft ale Geyer, dat is <strong>de</strong> vraag. Hier hebt<br />
ge <strong>de</strong> beeldspraak , waardoor Battiger u <strong>de</strong>n indruk <strong>de</strong>r ontmoeting<br />
weer wit geven. Onloochenbaar klinkt ze fraai. „Tegner<br />
„en Geyer, ze sloegen elkan<strong>de</strong>r ga<strong>de</strong>, zoo als twee jonge a<strong>de</strong>-<br />
„laars het <strong>de</strong> een <strong>de</strong>n aer van versehillen<strong>de</strong> rotsspitsen plegen<br />
„te doen. Het viel toen reeds op to merken, wat se<strong>de</strong>rt levens-<br />
„lang met bei<strong>de</strong>n het geval bleek , dat zij meer kans had<strong>de</strong>n<br />
„elkaer in hunne vaart naar <strong>de</strong> zon, dan op hunne rustpunten<br />
„op aar<strong>de</strong> te ontmoeten.” De vergelijking behoort , waar het<br />
paten geldt, tot <strong>de</strong> gevierdste ; hier heeft zij buitendien het<br />
<strong>voor</strong><strong>de</strong>el nict uit <strong>de</strong>n verren vreem<strong>de</strong> te zijn gehaald; en echter<br />
zal <strong>de</strong> toestand dui<strong>de</strong>lijk wor<strong>de</strong>n, dan dienen wij nit <strong>de</strong> dierenwereld<br />
tot die <strong>de</strong>r menschenkin<strong>de</strong>ren weer to keeren , al<br />
<strong>de</strong>rven wij er dat <strong>de</strong>r zonne in het aanzigt vliegen door. „Bei<strong>de</strong><br />
„schenen <strong>de</strong> een <strong>de</strong>n a,er zon<strong>de</strong>rling toe," herneemt hij; „bei<strong>de</strong><br />
„gevoel<strong>de</strong>n zich tot elkan<strong>de</strong>r door eene geheime tooverkracht<br />
„aangetrokken", en toch we<strong>de</strong>r van elkaer afgestooten, had er
ESAIAS TEGNIR, FRITHIOF'S SAGA. 175<br />
op moeten volgen , goe<strong>de</strong> Biittiger ! „liking each other but at<br />
„a distance", zou Byron beter hebben gezegd. En er volgt eene<br />
aanhaling van Geyer, doch slechts een fragment, 't geen dan<br />
ook <strong>de</strong> duisternis niet licht doet wor<strong>de</strong>n. Liever dan u in die<br />
schemering te laten zitten , <strong>de</strong>elen wij n alles, wat <strong>de</strong>ze van<br />
die ontmoeting getuig<strong>de</strong>, me<strong>de</strong>; he tells simple things simply.<br />
„In dat vrolijk gewoel scheen een enkele vreem<strong>de</strong> eenzaam<br />
„en zwijgend zijn weg te gaan. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vele aanwezigen had<br />
„men hem <strong>de</strong>n a f w ezig en gast mogen noemen. Hij was rank<br />
„en clank; hij had lichtkleurig krullend haar, en blaauwe, zeer<br />
„hel<strong>de</strong>re oogen. Maar die kijkers schenen van wat <strong>voor</strong> en oni<br />
„hen <strong>voor</strong>viel niets te zien ; hij , die ze zoo weinig te doen<br />
„gaf, , droom<strong>de</strong> of hij dool<strong>de</strong> rond. Slecbts als zijne opmerk-<br />
„zaamheid op een of an<strong>de</strong>r werd gevestigd , straal<strong>de</strong> zijn blik<br />
„van een eigenaardig schalk licht, gevolgd door een geestigen<br />
„inval en een goelijken glimlach. Het was Esalas Tegnër, in<br />
„dien tijd verloofd met Anna Myhrman , <strong>de</strong> jongste dochter<br />
„<strong>de</strong>s huizes op Rarnen, Ik herinner nab thane, dat ik hem<br />
„nog eenmaal had gezien ; het geviel veel vroeger. Hij kwam<br />
„toen in <strong>de</strong> woning mijns va<strong>de</strong>rs, achter op <strong>de</strong> chais van <strong>de</strong>n<br />
„Kronofogd Branting gezeten , en werd door dien welwillen<strong>de</strong>n<br />
„ou<strong>de</strong>n man als een baas in het rekenen geprezen. Zoolang<br />
„zij ten onzent verbleven, verliet hij maar zel<strong>de</strong>n zijne kamer.<br />
„Toen ik <strong>de</strong>ze Bens in zijne afwezigheid binnentrad , sloeg ik<br />
„een blik in het opengeslagen boek , dat hem dikwijls bezig<br />
„hield ; het was <strong>de</strong> Iliac.<br />
„Het scheen dat geen hartelijke kennismaking <strong>voor</strong> ons het<br />
„gevolg <strong>de</strong>zer twee<strong>de</strong> ontmoeting zou<strong>de</strong> zijn. Hij nam even weinig<br />
„<strong>de</strong>el aan het gastvrij onthaal als aan <strong>de</strong> drukke uitspanningen.<br />
„Hij werd dikwijls zoowel aan het eerste als aan bet twee<strong>de</strong> ontbijt<br />
„gemist, en vaak genoeg verscheen hij niet Bens aan tafel. Het was<br />
„of hij een an<strong>de</strong>ren weg ging dan <strong>de</strong> gewone menschenkin<strong>de</strong>ren.
176 ESAIAS 'I'EGNER, FRITHIOF'S SAGA.<br />
„Na een paar dagen verblijfs zou<strong>de</strong>n wij afscheid nemen,<br />
„maar mijne vogelsehieters lieten zich overhalen nog wat te<br />
„blijven. Ik bereid<strong>de</strong> er mij dus op <strong>voor</strong>, alleen huiswaarts te<br />
„keeren, toen ik bij het heengaan op het pad naar het berg-<br />
„werk mijn droomer gewaar werd, wien <strong>de</strong> ontmoeting eerst<br />
„onaangenaam scheen, en die toch straks omkeer<strong>de</strong> en mij<br />
„vergezel<strong>de</strong>. Hoe wij met elkaer een gesprek aanknoopten,<br />
„heugt mij niet ; wel dat wij spoedig een hevig dispuut<br />
„had<strong>de</strong>n. Het ging later altijd even als toen; wij hebben<br />
„nooit met elkan<strong>de</strong>r gesproken zon<strong>de</strong>r to disputeren, en daar<br />
„wij het 'limner eens wer<strong>de</strong>n, zou men er uit mogen be-<br />
„sluiten, dat wij elkaer nooit hebben begrepen. Ik weet niet<br />
„wat in dit opzicht bij Tegner het geval was, maar ik geloof<strong>de</strong><br />
„ten minste dat ik hem verstond.<br />
„Ik vernam weldra , dat er met hem geene geregel<strong>de</strong> redo-<br />
„nering viel te voeren. Hij dwaal<strong>de</strong> af, hij sprong ter zij en<br />
„kwam toch telkens op het on<strong>de</strong>rwerp terug, en van <strong>de</strong>n gang<br />
„zijner gedachten wist men niet meer dan van <strong>de</strong>n weg <strong>de</strong>r<br />
„zonnestralen door het loover. Want al wat hij zei<strong>de</strong> glans<strong>de</strong>.<br />
„Eigeniijk herhaal<strong>de</strong> hij het zelf<strong>de</strong>, maar met an<strong>de</strong>re woor-<br />
„<strong>de</strong>n. En toch kan men met regt van hem zeggen, dat hij<br />
„altijd <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> was, altijd nieuw. Het was een sterreschieten<br />
„<strong>de</strong>s vernufts, inval op inval, in<strong>de</strong>rdaad een vuurwerk in <strong>de</strong><br />
„duisternis van het bosch. Het bleek wel een mid<strong>de</strong>l om hem<br />
„te leeren kennen, maar over het on<strong>de</strong>rwerp bragt het niet<br />
„ver<strong>de</strong>r. Ik was toen nog geheel vervuld van mijne eerste phi-<br />
„losophische studien; ik had zeker meer een donker vermoe<strong>de</strong>n<br />
„dan een hel<strong>de</strong>r begrip over <strong>de</strong>n innerlijken zamenhang <strong>de</strong>r<br />
„dingen, die mij altijd boven alles belang heeft ingeboezemd.<br />
„Het zij verre van mij te zeggen, dat die zamenhang niet <strong>voor</strong><br />
„Tegner bestond. Hij school in zijn gevoel, maar onontwikkeld;<br />
„en Esaias vergun<strong>de</strong> geen straal van zijn genie op het duister
ESAIAS TEGN FRITMOVS SAGA. 177<br />
„te vallen , waarin bet begraven lag. Alle poging van dien<br />
„aard verwenschte hij, zon<strong>de</strong>r aarzelen, als mofferij en schoolsch<br />
„gezift. 1k mogt doen wat ik wil<strong>de</strong> zoodra ik door gevolgtrek-<br />
„king bij gevolgtrekking tot een behoorlijk besluit meen<strong>de</strong> te<br />
„zijn gekomen , waar was hij ? Hij at bezien , die hij langs<br />
„<strong>de</strong>n weg had geplukt ; hij staar<strong>de</strong> een opschieten<strong>de</strong>n vogel<br />
„na, of sloeg een eekhorentje ga<strong>de</strong>, dat sprong van tak tot tak.<br />
„Wij bleven <strong>de</strong>n geheelen dag bij elkan<strong>de</strong>r ; we bragten<br />
„<strong>de</strong>n invallen<strong>de</strong>n nacht op Liljendal , op timer dan een mijl<br />
„afstands van Ramen gelegen, in hetzelf<strong>de</strong> vertrek zamen door,<br />
„meer praten<strong>de</strong> dan slapen<strong>de</strong>.”<br />
En dus , zon<strong>de</strong>r tot eene slotsom te komen ? Toch niet, —<br />
al wordt ons <strong>de</strong>ze even weinig gegeven in wat Tegner zelf over<br />
<strong>de</strong>ze ontmoeting heeft aangeteekend : „Reeds toen kwam het<br />
„groote verschil in onze beschouwingswijze van leven en let-<br />
„terkun<strong>de</strong> aan het licht , 't Been zich met <strong>de</strong>n tijd al meer<br />
„en meer heeft ontwikkeld. Ons zamenzijn was een <strong>voor</strong>tdurend<br />
„dispuut , maar zon<strong>de</strong>r eenige bitterheid of onvrien<strong>de</strong>lijkheid.<br />
„Toen reeds leer<strong>de</strong> ik Geyer waar<strong>de</strong>ren als een <strong>de</strong>r vernuftigste<br />
„en e<strong>de</strong>lste natures in ons land.” Toch niet zon<strong>de</strong>r slotsom ,<br />
herhalen we, — Esalas droeg reeds <strong>de</strong> overtuiging bij zich<br />
om , welke hij, zestien jaren later, lui<strong>de</strong> zou<strong>de</strong> verkondigen:<br />
„In Febi rijk , in weten als in dicht,<br />
„Is alles klaar : klaar straal<strong>de</strong> Febi zon ;<br />
„Klaar was zijn welbron, 't rein Kastalisch voeht.<br />
„Wat gij niet klaar hunt zeggen weet ge niet;<br />
„Gedaehte en woord ze wor<strong>de</strong>n zaaingeboren:<br />
„Het duister spreken tuigt van duister <strong>de</strong>nken."<br />
Of die doorschijnendheid, naar welke hij levenslang streef<strong>de</strong>,<br />
niet ten gevolge had, dat hij wel eens aan diepte te wenschen<br />
overliet, — of <strong>de</strong> kritische Erik niet meer van zijne eeuw was<br />
dan <strong>de</strong> enthusiaste Esalas, bet zou<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>barige vragen zijn,<br />
Studien en Sehrtsen III 12
178 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA.<br />
zoolang wij geen blik hebben geworpen op <strong>de</strong>n toestand , in<br />
welken <strong>de</strong> Zweedsche letterkun<strong>de</strong> zich be yond, toen Tegner<br />
optrad.<br />
II<br />
ZWEDEN 'S POEZIJ.<br />
(1800.)<br />
Oorspronkelijkheid, — die schoone, die sehaarsche gave, —<br />
zij valt op bet gebied van <strong>de</strong>n geest niet enkel slechts vergelijken<strong>de</strong>rwijze<br />
te waar<strong>de</strong>ren, zij komt ook maar zel<strong>de</strong>n, zelfs bij<br />
<strong>de</strong> grootste vernuften, in hunne eerstelingen volkomen aan het<br />
licht. Hunne ontwikkeling heeft onloochenbaar iets eigenaardigs,<br />
maar wie <strong>de</strong>ze wil gaslaan , opmerken, aantoonen, moet scherp<br />
toezien, daar on<strong>de</strong>rzoek er geen min<strong>de</strong>r <strong>de</strong>el aan heeft dan<br />
phantasie. Er steekt niets verbazends in, tenzij men behoore tot<br />
hen die gelooven, dat <strong>de</strong> heerschappij over hoofd en harte wordt<br />
verleend en niet verworven. „Studie," lagchen, loochenen <strong>de</strong>ze<br />
hoofdschud<strong>de</strong>n<strong>de</strong>, „studio, neon, aanblazing, ingeving, wat ge<br />
„wilt, slechts geen studio!" En Loch is eon enkele blik op <strong>de</strong><br />
benij<strong>de</strong>nswaardigsten on<strong>de</strong>r ons genoeg, om bij <strong>de</strong>n eersten eisch,<br />
aanleg, <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n eisch, arbeid, te staven, em <strong>de</strong> overtuiging<br />
to geven, dat <strong>de</strong> lauwer zoo goed buiten het bereik blijft van<br />
wie <strong>de</strong>zen minacht als van wie genen mist. Alle jeugd staat op<br />
<strong>de</strong> schou<strong>de</strong>rs van haar <strong>voor</strong>geslacht; en on<strong>de</strong>r welk beeld gij<br />
u het gemeenebest <strong>de</strong>r letteren ook het liefst <strong>voor</strong>stelt, als eon<br />
hof, , waarin men zich verlustigt, als eon veld, waarop om <strong>de</strong>n<br />
prijs wordt gedongen, als eon tempel, in welken men aanbidt;<br />
welke dier vormen uwe verbeelding aanlagche, gij ziet <strong>de</strong> jonkheid<br />
beginnen met na te doen ; eerst later doet zij mee ; het<br />
lijdt lang eer <strong>de</strong> begaafdsten het <strong>voor</strong>gangers en tijdgenooten<br />
<strong>voor</strong>doen. Zon<strong>de</strong>rling genoeg blijft het genie er niet min<strong>de</strong>r eon
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA. 179<br />
won<strong>de</strong>r om, al maakt zijn gang volstrekt geen inbreuk op <strong>de</strong><br />
wetten van onzen geest.<br />
D6Ar dartelt het jongsken om in <strong>de</strong> dreven, wier vista's, naar<br />
welke zij<strong>de</strong> het zich wendt, ruimer verschiet ontsluiten, dan zijn<br />
blik of kan zien , dan zijne krachten hem nog veroorloven in<br />
te spoen ; — dat <strong>de</strong> wensch het te kunnen, zoo vroeg bij hem<br />
opkwara , verried zijn aanleg ; dat het heerlijk landschap om<br />
hem heen hem straks we<strong>de</strong>r geboeid houdt, bewijst dat hij ons<br />
gelijke is. Slechts smaakt hij zijn schoon an<strong>de</strong>rs, inniger dan<br />
wij ; <strong>de</strong> blos <strong>de</strong>r verrukking gloeit op zijne wangen; lets vochtigs<br />
tempert het vuur van zijnen blik. Of gelooft ge dat velen,<br />
als hij , die eerbiedwaardige groep boomer huiverend ga<strong>de</strong>slaan ?<br />
Al wat <strong>de</strong> menigte in die lommer waar<strong>de</strong>ert , is <strong>de</strong> gelegenheid<br />
zich behagelijk uit te strekken ; alleen <strong>voor</strong> hem schuilt er een<br />
wereld van genot in dat spel van licht en schailw ! Hij zou er<br />
vrien<strong>de</strong>n in begroeten , als het geene koningen <strong>de</strong>s wouds waren,<br />
wier geschie<strong>de</strong>nis hem belang inboezemt , wier verle<strong>de</strong>n hij<br />
navorscht ! Ge ziet hem niet aan wat er your zijn jeugdig brein<br />
omgaat , vrolijk als hij daar een vlin<strong>de</strong>r op zij<strong>de</strong> streeft, — <strong>de</strong><br />
slingerpa<strong>de</strong>n <strong>de</strong>zer gaar<strong>de</strong> , <strong>de</strong> sierlijkste, die ooit wer<strong>de</strong>n aangelegd,<br />
zou<strong>de</strong>n zij Kier, zoo vraagt hij zich zelven, geen grootscher<br />
uitzigt geven , daar geen liefelijker schuilplaats bien , als<br />
<strong>de</strong> lijn an<strong>de</strong>rs liep , als zij zich beurtelings meer of min<strong>de</strong>r<br />
kronkel<strong>de</strong> ? „Wijsneus !" mompelt hij , — maar over eene wijle<br />
betrapt hij er zich niet min<strong>de</strong>r om op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> be<strong>de</strong>nking ; het<br />
schoone kon niet schooner zijn, maar het kon meer verrassen ,<br />
meer treffen, „iets nieuws!" Voorbij zijn intusschen <strong>de</strong> dagen ,<br />
waarin Touter te leven al was wat hij verlang<strong>de</strong> ; <strong>de</strong> zoetste ,<br />
<strong>de</strong> zaligste tijd van alle breekt <strong>voor</strong> hem aan. Bloemen en<br />
vruchten van <strong>de</strong>n inheemschen grond, wie genet ze als <strong>de</strong> jongeling,<br />
die <strong>de</strong> eerste your zijne liefste ten krans strengelt, die <strong>de</strong><br />
laatste <strong>voor</strong> <strong>de</strong> schoone aan zijne zij<strong>de</strong> plukt ? en echter, wie
180 ESAIAS TEGNEE, FRITHIOVS SAGA.<br />
vaardiger, wie vlugger dan hij om <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> in te gaan , wanneer<br />
er eene roos bij te winnen valt , zoo als nog nooit op hare<br />
lokken geur<strong>de</strong>; wanneer <strong>de</strong> gaar<strong>de</strong>, in welke hij geboren word,<br />
er eens <strong>voor</strong> zijne kleinen appelen door dragen zal, zoo als hij<br />
niet blozen zag, toen zijn blik zoo begeerig dat glanzig gebla<strong>de</strong>rte<br />
instaar<strong>de</strong>? Te zijnent heeft hij <strong>de</strong> weel<strong>de</strong> gesmaakt, het rustig<br />
rund <strong>de</strong> wei<strong>de</strong> te zien scheren , stemmige stoffaadje van dat<br />
stille groen , — te zijnent het water, in dienaresse verkeerd,<br />
zachtkens <strong>de</strong> schepen <strong>voor</strong>t zien dragen door beemd bij beemd<br />
op eon stiefmoe<strong>de</strong>rlijken bo<strong>de</strong>m, eerst met levensgevaar en later<br />
met nog schaarscher kracht , geduld, taai , nijver, vertrouwend<br />
geduld veroverd! El<strong>de</strong>rs zegt men, el<strong>de</strong>rs wemelen <strong>de</strong> bosschen<br />
van wild; el<strong>de</strong>rs heerscht in bet hart <strong>de</strong>r wou<strong>de</strong>n nog <strong>de</strong> statelijke<br />
stilte, aan welke in het grijze weleer <strong>de</strong> Drui<strong>de</strong>n het<br />
luisterend oor leen<strong>de</strong>n; el<strong>de</strong>rs stromnt , stort, stuift het water, zich<br />
eene bedding banen<strong>de</strong> door rotsen , die het dreunen en daveren<br />
doet, near <strong>de</strong>n afgrond, eene wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong> wereld, — en hij, hij is<br />
<strong>de</strong>ze ingesneld , eer wij onzen koffer hebben gepakt. Eerst als hij<br />
hear ga<strong>de</strong>slaat, wordt het hem hel<strong>de</strong>r, , hoe goed hij het vroeger<br />
<strong>de</strong> onze <strong>de</strong>ed, van louter bewon<strong>de</strong>ring dozer vreem<strong>de</strong> is bij hem<br />
geen sprake. „Schoon !" moge hij uitroepen ; eer het woord is<br />
verwaaid , wankelt <strong>de</strong> evenaar in zijne vingeren ; want al <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>regten , die <strong>de</strong> menschheid <strong>de</strong>r beschaving heeft dank to<br />
weten , wegen in <strong>de</strong> eene schaal, winnen het van <strong>de</strong>n geweldigen<br />
indruk, door stouter en straffer natuur gemaakt. Vergelijken<br />
leert oor<strong>de</strong>elen , — als hij later weerkeert in <strong>de</strong> waran<strong>de</strong>, die<br />
zijne oogen heeft verlustigd, van <strong>de</strong>n eersten dag of waarop<br />
hij zich in het licht vermeid<strong>de</strong> , hoe liefelijk is zij hem, liefelijker<br />
dan eenige an<strong>de</strong>re ter wereld ; bij al zijne heugenissen<br />
bleef ook die <strong>de</strong>s harten bewaard. Bei<strong>de</strong> scherp en juist , ziet<br />
hij dan niet enkel wat zij bier en daar to wenschen overlaat,<br />
waar<strong>de</strong>ert hij tevens wet . zij vast boven an<strong>de</strong>re <strong>voor</strong>uit heeft
ESATAS TEGNER, FR1THIOVS SAGA. 181<br />
wat zij ver<strong>de</strong>r belooft te zullen wor<strong>de</strong>n ; en in <strong>de</strong> kennis van<br />
wat er eigenaardigs schuilt in hare en in zijne krachten , in<br />
<strong>de</strong> wijze waarop hij <strong>voor</strong>taan bei<strong>de</strong> aan het licht brengt, vruchtbaar<br />
maakt en toepast , sehittert, niet maar met ij<strong>de</strong>len glans,<br />
straalt met levenwekken<strong>de</strong> warmte , wat wij huldigen als oorspronkelijk<br />
genie !<br />
Oorspronkelijkheid , die maar behoeft te wor<strong>de</strong>n geboren om<br />
zich te doen gel<strong>de</strong>n, om waard te zijn te wor<strong>de</strong>n gevierd, welk<br />
een waan! Proza en poezij geven gelegenheid te over, ens bei<strong>de</strong>r<br />
gebied als het tooneel eens wedstrijds <strong>voor</strong> te stollen; zal men<br />
het niet te hollandsch vin<strong>de</strong>n , als wij ons lien Iiefst te water<br />
<strong>de</strong>nken? Het wemelt om ons been van jollen en gieken en booten;<br />
or wordt geroeid, er wordt gezeild ; een smalle , witte streep<br />
op <strong>de</strong>n blaauwen spiegel wijst aan, waar <strong>de</strong>ze uw blik ontgleen;<br />
het schuim dat <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Steven in wolken opgaat , kondigt<br />
gene van verre aan; lust, moed , kracht zijn <strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>r zege, maar zjn het niet alleen! Verleen het drietal gaven in<br />
<strong>de</strong> mildste mate <strong>de</strong>n flinken borst, then ge een prjs toewenscht,<br />
<strong>de</strong> hand moet <strong>de</strong> grepen van spaan en roer hebben geleerd ,<br />
het oog <strong>de</strong> vlugt <strong>de</strong>r zeilen hebben gemeten , het we<strong>de</strong>r, , <strong>de</strong><br />
wind, <strong>de</strong> stroom , zjn vaartuig, wat niet al moet hij kennen ,<br />
als hij , we zeggen niet overwinnen, als hij maar waardig me<strong>de</strong>dingen<br />
zal. — An<strong>de</strong>rs en hooger, , an<strong>de</strong>rmaal op het water,<br />
al is <strong>de</strong> tonne <strong>de</strong>r glorie <strong>voor</strong> ons op zee ter kimme gedaald ,<br />
al speelt in bet avondrood slechts een weerschijn van <strong>de</strong>n luister<br />
van weleer aan onze transen ! Zeilree ligt <strong>de</strong> han<strong>de</strong>lsvloot , zeilree<br />
in een onzer havens , op wakkert het oosten, het anker is<br />
geligt , en <strong>de</strong> ervaring staat aan het roer; eischt gij, dat zij zal<br />
wijken , vleit go u tat ze zal wor<strong>de</strong>n beschaamd door <strong>de</strong>n jonkman<br />
, die <strong>de</strong> stormen kent — nit theorien , en <strong>de</strong>n oceaan — door<br />
<strong>de</strong> kaart? Vie lust hebbe zich in te schepen met <strong>de</strong>n vermetele,<br />
hij springe aan boord , mits men ons vergunne over te wippen
182 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
op dat van dien grijzen rob, wiens wangen door <strong>de</strong> keerkringszonne<br />
zijn gebruind; <strong>voor</strong> hon<strong>de</strong>rd jaren zou hij nog op <strong>de</strong><br />
walvischvaart zijn gevormd ; thans vult alleen <strong>de</strong> Oost zijn<br />
leven — als onze sehatkist. Wie lust hebbe het lijf te wagen,<br />
— maar wij .doen <strong>de</strong>n veelbeloven<strong>de</strong> , dien gij ons aanduidt ,<br />
onregt , want trots al <strong>de</strong> oorspronkelijkheid , die gij hem toeken<strong>de</strong>t<br />
, blijkt hij oefening te waar<strong>de</strong>ren: — „<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n boeg,<br />
„of in <strong>de</strong>n korf ," zegt hij , „niet op <strong>de</strong> kajuit, niet aan bet<br />
„roer is mimeplaats." En uit zeilt <strong>de</strong> bo<strong>de</strong>m, weg <strong>de</strong>inst <strong>de</strong><br />
kust; <strong>de</strong> bree<strong>de</strong> schoot <strong>de</strong>r wateren opent zich; lucht en zee,<br />
zee en lucht is alles wat ze zien , alles, behalve het wolkjen<br />
dat daar opdoemt , een manshand groot , dat aanwast , dat<br />
het halve zwerk omsluijert , bliksems in <strong>de</strong>n schoot, die een<br />
omzien <strong>de</strong> duisternis zigtbaar doen wor<strong>de</strong>n. Hoe het schip steigert<br />
, en opstuift , en neerstort , weerlooze prooi <strong>de</strong>r wateren!<br />
De zeilen scheuren , <strong>de</strong> mast kraakt, maar kracbtig, maar kalm<br />
klinkt boven dien storm eene stem, en dat woord,-het moge <strong>de</strong><br />
woe<strong>de</strong> <strong>de</strong>r elementen niet brei<strong>de</strong>len , het beheerscht ze toch !<br />
Uw gunsteling ontving <strong>de</strong> eerste les in <strong>de</strong> toepassing van kennis<br />
en kunst; wat zal hij er nog menige behoeven , eer hij , trots<br />
al zijne gaven , <strong>de</strong> hand naar het roer uitstrekken mag! Afryke<br />
is verrezen toen Europa verdween ; Afryke is op hare beurt<br />
aan <strong>de</strong>n gezigtein<strong>de</strong>r schuil gegaan; daar ontstijgt Insulin<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> wateren, daar geeft zij <strong>de</strong>n blik <strong>de</strong>s jonkmans die weel<strong>de</strong>rige<br />
wereld bloot , welke nog in onze musea niet valt te zien , al<br />
zou<strong>de</strong>n we geene van <strong>de</strong>ze langer bezitten , zoo Ne<strong>de</strong>rlandsch<br />
Boning over haar niet <strong>de</strong>n schepter zwaai<strong>de</strong>. Hoe <strong>de</strong> oogen<br />
van <strong>de</strong>n grijskop op <strong>de</strong> kajuit flikkeren van trots, als hij<br />
wi<strong>de</strong>r die vlaggen alter volken, on<strong>de</strong>r die wimpels zon<strong>de</strong>r tal,<br />
geen enkele ziet <strong>de</strong>rgenen die met hem uitzeil<strong>de</strong>n; als hij <strong>de</strong><br />
eerste blijkt , die ter ree<strong>de</strong> van Batavia het anker werpt! —<br />
Eene an<strong>de</strong>re oefenschool opent zich <strong>voor</strong> onzen aankomeling,
ESAIAS TEGNER , FRITHJOF 'S SAGA. 183<br />
al is <strong>de</strong>ze niet langer <strong>de</strong> strafste , daar een bezit , dat vast<br />
eeuwen duur<strong>de</strong>, daar een kloek bewind <strong>de</strong> gemeenschap tusschen<br />
moe<strong>de</strong>rland en kolonie geregeld en gemakkelijk hebben<br />
gemaakt , daar het verkeer zich slechts tot <strong>de</strong>n omgang met<br />
het kustvolk bepaalt: lossen, la<strong>de</strong>n en tehuisreize. Het is even<br />
gaauw geleerd als geschied, maar al doen wij gewillig afstand<br />
van <strong>de</strong> gelegenheid binnen ons bereik, eenige schoten te laten<br />
vallen , eene muiterij te bedwingen , u getuige te maken van<br />
het <strong>de</strong>mpen eens opstands, bij welken <strong>de</strong> cooed van uwen gunsteling<br />
uit zou slaan, zon<strong>de</strong>r aanblazing te behoeven, uit zou<br />
slaan in Iichte laaije vlam , een an<strong>de</strong>ren greep verzuimen we<br />
niet. Of zou uw aankomeling iets eigenaardig-oorspronkelijks<br />
hebben, als <strong>de</strong> wensch hem niet blaakte, <strong>de</strong> werel<strong>de</strong>n die hij<br />
langs , die hij <strong>voor</strong>bij zeil<strong>de</strong> , te zien ; als <strong>de</strong> hoop hem niet<br />
streel<strong>de</strong> eens ook daar ooze driekleur to doen wapperen, <strong>de</strong>r<br />
scheepvaart een nieuwen weg te banen , <strong>de</strong>n han<strong>de</strong>l gelegenheid<br />
te geven een yolk te meer <strong>de</strong> broe<strong>de</strong>rhand te bien ? Er<br />
was immers tusschen ons sprake van een wedstrijd, in welken<br />
<strong>de</strong> oorspronkelijkheid zieh roemrijk on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n zou ; hebt<br />
ge vre<strong>de</strong> met het beeld , in 't welk wij <strong>de</strong>n gang harer ontwikkeling<br />
trachtten te schetsen ?<br />
De letteren zijn vaak genoeg een tempel geprezen, een tempel,<br />
waarin het hoogste wat ons geslacht ten <strong>de</strong>ele viel wordt gehuldigd,<br />
lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> wat waar is, wat goed is en schoon! Stel tit<br />
nog eenmaal bet jongsken , <strong>de</strong>n knaap , <strong>de</strong>n jongeling <strong>voor</strong>,<br />
dien ge met aanleg ter waar<strong>de</strong>ring van <strong>de</strong>ze be<strong>de</strong>eld acht, die<br />
touter in dat heilige zijn lust vindt ; is zulk eene stemming<br />
niet reeds zeldzaam genoeg om er hem niet nog an<strong>de</strong>re uitzon<strong>de</strong>ringen<br />
bij toe te dichten ? Immers , tegenstellingen tusschen<br />
hem en ons, ze zijn zoo talrijk , dot we geregtigd zijn tot <strong>de</strong><br />
vraag: waar beginnen zij, waar eindigen ze? Als wij spelen,<br />
mijmert hij; als wij naar <strong>de</strong> werkelijkheid grijpen, zweeft hij
184 EsalAs TEG-Ntlt FRITI-110F ' S SAGA.<br />
in een dram van i<strong>de</strong>alen; hij is <strong>de</strong>n weg naar het heiligdom<br />
ingeslagen <strong>voor</strong> wij het hebben vermoecl ; wat hem zoo dier<br />
blijkt, verhief zich toch ook <strong>voor</strong> onzen blik tot <strong>de</strong> transen ! Eer<br />
wij het gewaar war<strong>de</strong>n, dat hij onzen kring is ontweken, ruischt<br />
hem het hooge , het heilige lied reeds van verre te gemoet ;<br />
hoe hij het opvangt, het nazingt ! Bloesem in <strong>de</strong>n knop, vruchten<br />
beloven<strong>de</strong> als wij nimmer zullen dragen, neuriet hij het als<br />
hij insluimert, en wordt niet wakker of het is weer op zijn<br />
lippen; zedige schroom , die hem op <strong>de</strong>n drempel doet aarzelen<br />
binnen te gaan , hoe drukt <strong>de</strong>ze het zegel op zijne roeping !<br />
Hij is in het heiligdom, hij stemt in <strong>de</strong>n lofzang; walk cane<br />
weel<strong>de</strong>! Eene wijle staat hij van verre, dan wordt ook hem<br />
eene plaatse aangewezen, en zijne uren zijn zoo vele schakels<br />
van afwisselend genot, terwijI <strong>de</strong> vleugelen van zijnen geest<br />
wassen. Ten leste is er geen zang weer, dien hij niet van<br />
buiten kent; hoe groat hun petal zij, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze zijn er nog<br />
maar weinige , wier gang of val <strong>voor</strong> hem langer geheimen<br />
heeft ; — <strong>de</strong> twijfel komt bij hem op, of hun verschei<strong>de</strong>nheid<br />
niet te wenschen overlaat ; — hij is er enkele moe<strong>de</strong>. Wat<br />
gij hem ook benlj<strong>de</strong>n moogt, doe hem dat oogenblik niet ! De<br />
schare am hem been is opgetogen zoo als ook hij het weleer<br />
was, <strong>de</strong> sche<strong>de</strong>ls <strong>de</strong>r grijsheid bukken zich en nit <strong>de</strong> oogen<br />
<strong>de</strong>r jonkheid straalt verrukking; niemand dan hij aarzelt mee<br />
in to stemmen, niemand dan hij blijft koel. Heiligschennis !<br />
heiligschennis? zon het heiligschennis zijn, zoo hij geloof<strong>de</strong> ,<br />
dat er toonen vielen aan te slaan , die ver<strong>de</strong>r zou<strong>de</strong>n dragen,<br />
dieper indruk zou<strong>de</strong>n achterlaten en grootscher geestdrift wekken<br />
? Neen , tuigt eene stem in zijn binnenste , neen ; en al<br />
legt hij haar in <strong>de</strong>zen drom het zwijgen op, hij is naauwelijks<br />
alleen , of zij verheft zich wa<strong>de</strong>r, en in <strong>de</strong> Lange nachtwake<br />
weet zij van geene ruste. Daar daagt het in bet oosten, maar<br />
nog daagt het niet overal; het is stil in <strong>de</strong>n tempel, <strong>de</strong> stralen
ESAIAS TEGN FRITHIOE'S SAGA. 185<br />
eener enkele lamp wor<strong>de</strong>n al matter; wie knielt er hij haren<br />
schemerschijn? Luister hij is het die daar zingt, eerst bevend<br />
en trillend , maar allengs sterker; thans behoeven wij<br />
niet meer te zeggen: luister, want gij zoudt geen gehoor bebben<br />
, als <strong>de</strong> frischheid van zijn geluid u niet verrukte, geen<br />
harte, als ge niet wegsmolt in gevoel. Immers, er ruischt in<br />
die toonen niet maar een weergalrn van wat er in enkele, in<br />
<strong>de</strong> heerlijkste oogenblikken van uw leven duister <strong>voor</strong> uwen<br />
geest omging, waar ge naar smachttet , zon<strong>de</strong>r dat gij het in<br />
woor<strong>de</strong>n wist nit to drukken; <strong>de</strong> zucht is zang gewor<strong>de</strong>n, die<br />
u te gelijk verrast, vertee<strong>de</strong>rt en verrukt! Welk een welspreken<strong>de</strong>n<br />
tolk heeft het gevon<strong>de</strong>n , dat verlangen naar eenen<br />
vre<strong>de</strong>, dien <strong>de</strong>s <strong>voor</strong>geslachts te boven gaan<strong>de</strong>! — hoe stilt<br />
hij behoeften van hoofd en hart, die dit niet ken<strong>de</strong>, die het<br />
niet eens vermoed<strong>de</strong>, dat ooit <strong>de</strong>r zich ontwikkelen<strong>de</strong> menschheld<br />
eerst eene plage en later een genot zou<strong>de</strong> zijn! Jets nieuws,<br />
iets schoons, iets heiligs tevens , <strong>de</strong> ware oorspronkelijkheid,<br />
het kind van haren tijd en toch <strong>de</strong>zen <strong>voor</strong>uit, en aan welke<br />
kennen<strong>de</strong> wat was en wat is en daaruit <strong>voor</strong>zien<strong>de</strong> wat wordt,<br />
<strong>de</strong> hul<strong>de</strong> toekomt:<br />
„Onsterflijk maakt <strong>de</strong> gon<strong>de</strong>u Luit,<br />
„`vie eigen wieken klepte!"<br />
Als <strong>de</strong> achttienjarige Tegner <strong>de</strong> latijnsche en grieksche schrijvers<br />
welke hij bewon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>, welke hij bestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>, meer in <strong>de</strong>n<br />
geest van 't versjen van Bil<strong>de</strong>rdijk, aan 't welk bovenstaan<strong>de</strong><br />
regelen zijn ontleend, dan in dien <strong>de</strong>r hoogere eischen, welke<br />
wij aan oorspronkelijkheid <strong>de</strong><strong>de</strong>n, als hij Horatius en Homerus<br />
eene wijle ter zij<strong>de</strong> leg<strong>de</strong>, om <strong>de</strong> letterkun<strong>de</strong> <strong>de</strong>s tijds ten<br />
zijnent to genieten, wat vond hij? Er is niets natuurlijker dan<br />
het vermoe<strong>de</strong>n , dat zij hem, zon<strong>de</strong>r eenigen tooverstaf, eene<br />
natuur <strong>de</strong>ed aanschouwen, zoo stout, zoo forsch, dat zij slechts
186 ESAIAS TEGNER, FRITHIOVS SAGA.<br />
met hol<strong>de</strong>n viel te stofferen; dat zij hem nu eens met <strong>de</strong> Vikingen<br />
op die zee voer<strong>de</strong> , aan welke <strong>de</strong> klippen en rotsen van Svea<br />
zijn ontstegen , dat zij hem dan we<strong>de</strong>r in <strong>de</strong>n doorzigtigen<br />
mid-zomernacht Valhalla <strong>de</strong>ed toeschemeren, O<strong>de</strong>n van verre<br />
gewaar wor<strong>de</strong>n. En toch bedriegt zich wie het gelooft ; toch zal<br />
hij zich teleurgesteld zien , die ons verdacht van <strong>de</strong>n kunstgreep<br />
, in <strong>de</strong>ze wending het mid<strong>de</strong>l te hebben gezocht om het<br />
wil<strong>de</strong> en ruwe, dat <strong>de</strong> dichtkunst die zijn optre<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>afging<br />
kenmerkte, te verontschuldigen; aan wat euvel zij hinkte, niet<br />
aan dat! Het arme kind, of zij aan inheemsche gebreken, of<br />
zij niet aan overbeschaving had<strong>de</strong> gele<strong>de</strong>n! Geenerlei bevalligheid<br />
vreemd , behagen<strong>de</strong>, behaagziek schier, was zij slechts te<br />
weinig noordsch om niet navolging te zijn! Gij stel<strong>de</strong>t u haar<br />
<strong>voor</strong> in <strong>de</strong> lommer <strong>de</strong>s wouds, <strong>voor</strong> spiegel aan hare voeten een<br />
weir, dat, beurtelings bruin en blaauw, <strong>de</strong> bergen, langs welke<br />
zij zich verlustigt, <strong>de</strong>n hemel, naar wien zij opziet, we<strong>de</strong>rgeeft;<br />
en ge treft haar aan in <strong>de</strong> benaauw<strong>de</strong> lucht eener broeikast ,<br />
omringd van gewassen, wier loten en twijgen niet wiegelen op<br />
<strong>de</strong>n a<strong>de</strong>m <strong>de</strong>s winds; neen, pijnlijk zijn opgetrokken, langs lat<br />
bij lat, en ja, bloemen dragen, maar bloemen, wier geuren en<br />
klenren hunne eerste vereischten missen in frischheid. Sierlijk<br />
is <strong>de</strong> schaal, waarop zij hare vruchten schikt, en sierlijk ook <strong>de</strong><br />
groepering waardoor zij <strong>de</strong>n blos van <strong>de</strong>ze en het dons van gene<br />
gel<strong>de</strong>n doet , maar proef ze , en prijs dan zoo ge durft ! Jets<br />
waterigs, iets weeks, iets ziekelijks, zucht gij, dat niet natuurlijk<br />
is in dit noor<strong>de</strong>n, en, schoon <strong>de</strong> smaak van dien dag u ongelijk<br />
gaf, schoon enkele dweepers met het verle<strong>de</strong>ne dit he<strong>de</strong>n<br />
nog doer, <strong>de</strong> blondlokkige Muze zelve weerspreekt u niet.<br />
Het arme kind! haar heugen lang vervlogen dagen, „eer <strong>de</strong><br />
„ou<strong>de</strong> G-o<strong>de</strong>n wegtogen ," dagen van kracht , toen zij zweef<strong>de</strong><br />
over strijd bij strijd, — scheld er haar geene heidinne om,<br />
zoo ze zich nog verlustigt in <strong>de</strong>n glans van die glorie! Ook toen
ESAIAS TEGNER, FRITIIIOVS SAGA. 187<br />
Gustaf Eriksson haar, eenwen later, ten t.wee<strong>de</strong>n male bekeer<strong>de</strong>,<br />
was er gang en gloed in hare woor<strong>de</strong>n, en werd bet<br />
waar hare stralen schoten licht! Helaas! se<strong>de</strong>rt mogen flikkering<br />
en schittering bijwijle <strong>de</strong> duisternis hebben afgewisseld ,<br />
verschijnen was geen verwinnen meer ; hare blanke sehaebten<br />
roei<strong>de</strong>n ver<strong>de</strong>r lang noch hoog! In <strong>de</strong> roemrijkste eeuw van<br />
bei<strong>de</strong> Zwe<strong>de</strong>n en Ne<strong>de</strong>rland, toen onze Von<strong>de</strong>l haren Gustaaf<br />
Adolf <strong>de</strong>n Olyftak vlocht, die van geen verwelken weet, droeg<br />
zij latijnsebe kluisters! Latijn was <strong>de</strong> lievelingstaal dier Christine,<br />
van wier lokken volgens onzen dichter, <strong>de</strong> „min een pees<br />
„wenschte te vlechten, to spannen zynen boogh met zulck een<br />
„heerlyck hair!" en on<strong>de</strong>r latijnschen invloed ging zelfs die<br />
Stjernhelm gebukt, die zweedsch gevoel<strong>de</strong> en zweedsch dichtte,<br />
verzen sme<strong>de</strong>nd e, het ware woord <strong>voor</strong> wie metaal nit het met<br />
allerlei vreemd vuil vermeng<strong>de</strong> erts schitterend te <strong>voor</strong>schijn<br />
riep! Eene sterre aan <strong>de</strong>n hoogen hemel <strong>de</strong>r Dalarna opgegaan,<br />
schitter<strong>de</strong> <strong>de</strong>ze er slechts in eenzaamheid, of zoo enkele flaauwere<br />
lichten allengs door het diepe blaauw aanbraken , het mogten<br />
geene zusteren heeten; die eene overscheen ze niet, zij straal<strong>de</strong><br />
ze dof !<br />
Eene an<strong>de</strong>re eeuw is aangebroken; we zijn in <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong>;<br />
vast zijn hare eerste <strong>de</strong>rtig jaren <strong>voor</strong>bijgesneld en het tijdperk<br />
begint, dat in bijna elke letterkundige geschie<strong>de</strong>nis van Zwe<strong>de</strong>n<br />
het vier<strong>de</strong>, het Dalinsehe, wordt geheeten; nog eens roepen wij<br />
nit : het arme kind! Ge hebt Geyer's oor<strong>de</strong>el over Dalin als<br />
historieschrijver gehoord; zoo taai als <strong>de</strong>ze 's mans geschie<strong>de</strong>nis<br />
schetst, was zijn weekblad Den Sveneke Angus niet; maar wat<br />
baatte het <strong>de</strong>r noordsche muze dat zij in plaats van langer <strong>de</strong><br />
Latijnen na te volgen, het nu <strong>de</strong> Britten <strong>de</strong>ed ? Ge meent, dat<br />
zij veel gewonnen had, om <strong>de</strong> inniger verwantsebap van het<br />
Zwe<strong>de</strong>n dier dagen met <strong>de</strong> begrippen en gevoelens door <strong>de</strong><br />
vernuften van koningin Anne geschetst, dan met die <strong>de</strong>r wereld
188 ESAIAS TEGNER , FRITHIOVS SAGA.<br />
van het grijze verle<strong>de</strong>n , en wij geven bet n gaarne toe, dat<br />
wij er nog onlangs ten onzent getuige van zijn geweest, hoeveel<br />
partij er van die spectatoriale vertoogen valt to trekken ; —<br />
maar zijn publiek met het dus overgenomene ver<strong>de</strong>r to brengen,<br />
zoo men zelf niet boven zijnen meester staat, het ging toen niet,<br />
en of bet that's gaat, u zij het oor<strong>de</strong>el; wij blijven bij ons<br />
on<strong>de</strong>rwerp. Olof von Dalin bewon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> Addison en vertaal<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>zen ; loch <strong>de</strong> zweedsche letteren wor<strong>de</strong>n door hem met geene<br />
oorspronkelijke meesterstnkjens verrijkt, als <strong>de</strong> beminnelijke en<br />
begaaf<strong>de</strong> schetser van sir Roger <strong>de</strong> Coverley er <strong>de</strong>r engelsche<br />
naliet. Hoveling , in <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>lstand verheven , kanselarij-raad<br />
wat niet al, was bet natuurlijk dat ook Dalin <strong>de</strong> groote genien<br />
van le Siecle <strong>de</strong> Louis XIV wetgevers achtte op het gebied van<br />
bet schoone, maar men kon bet zijn treurspel zoo min aanzien<br />
dat bij Racine had genoten, als zijnen fahelen dat hij Lafontaine<br />
begreep. Als waren bet nog niet genres genoeg geweest, waag<strong>de</strong><br />
hij zich ook aan het blijspel ; er zijn mid<strong>de</strong>lmatighe<strong>de</strong>n, wie<br />
ook eene majesteit als die van Moliere niet imponeert. Hij zij<br />
er bij ons door geoor<strong>de</strong>eld; hij zou, zelfs aan goud van min<strong>de</strong>r<br />
gehalte getoetst , <strong>de</strong> proef niet doorstaan ; al wat wij er ring<br />
hebben bij to voegen is, dat noch on<strong>de</strong>r zijne tijdgenooten, noch<br />
on<strong>de</strong>r zijne navolgers, eenige van welke wij later we<strong>de</strong>r zullen<br />
zien , iemand gelukkiger was dan hij. Intussehen , niet alien<br />
bogen met <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n eerbied <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n staf, dien hij zwaai<strong>de</strong>;<br />
waren er welligt bij <strong>de</strong>ze, wier vernuft het zijne in waarheid<br />
en warmte van gevoel overtrof?<br />
Hoe ooze hoffelijkheid in bet naauw wordt gebragt, daar <strong>de</strong><br />
gestalte, die wij aan het. hoofd van <strong>de</strong> bonte groep zijner tegenslan<strong>de</strong>rs<br />
gewaar wor<strong>de</strong>n, die eerier vrouw is, eener ongelukkige<br />
vrouw, door drieerlei lief<strong>de</strong> vermaar<strong>de</strong>r dan door haar vernuft!<br />
Als haar lied hear leed waard ware geweest, welk een lof zou zij<br />
hebben verworven! Hedvig Charlotta Nor<strong>de</strong>nflycht had, op <strong>de</strong>
ESAIAS TEGNER, SAGA. 189<br />
be<strong>de</strong> van haren sterven<strong>de</strong>n varier, eenen bultenaar hare hand beloofd<br />
en was, na drie jaren strijds, besloten bet gegeven woord<br />
gestand to doen , toen <strong>de</strong> geestige mismaakte overleed; ware<br />
hare lyrische poezij in<strong>de</strong>rdaad gevoel geweest , er zou op <strong>de</strong>s<br />
jongelings terp een krans zijn gelegd, wiens we<strong>de</strong>rga<strong>de</strong> el<strong>de</strong>rs<br />
vruchteloos ware gezocht. Hedvig strengel<strong>de</strong> dien <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n verschei<strong>de</strong>n<br />
verloof<strong>de</strong> niet; wij twijfelen er zelfs aan of zich een<br />
zweem van wroeging in hare franca meng<strong>de</strong>; zij wischte die zoo<br />
spoedig af! Lang leed het niet, of een jeugdig geestelijke won haar<br />
harte , en toen ein<strong>de</strong>lijk , einclelijk na verloop van vier jaren <strong>de</strong><br />
belemmeringen waren uit <strong>de</strong>n wen geruimd , die haar huwelijk<br />
verbo<strong>de</strong>n, geloof<strong>de</strong> zij haar levensgeluk to zijn verzekerd , —<br />
zeven maan<strong>de</strong>n later was ze weduwe, — ditmaal innig bedroefd?<br />
Het zou on<strong>de</strong>ugend zijn er aan to twijfelen , want zij werd zelve<br />
krank , en elf weken , lezen wij, „bragt zij op hare legerste<strong>de</strong>,<br />
„door;" en toch, een glimlach valt niet to weerhou<strong>de</strong>n, als wij er<br />
bij vin<strong>de</strong>n gevoegd : „toen verhnis<strong>de</strong> zij nit Carlskrona naar<br />
„SO<strong>de</strong>rmanland , huur<strong>de</strong> eene kleine woning, liet hare kamer<br />
„zwart behangen , koos <strong>voor</strong> <strong>de</strong> sehil<strong>de</strong>rijen , waarme<strong>de</strong> zij <strong>de</strong><br />
„war<strong>de</strong>n vul<strong>de</strong> , slechts sombere on<strong>de</strong>rwerpen en zong bij hare<br />
„harp elegie op elegie." 0 toestel , die naar eene tentoonstelling<br />
zweemt ! hoe hij dubbel ondragelijk wordt, als men er Hedvig's<br />
beeldtenis bij aanziet, een levenslustig gezigt, lange lichtbrnine,<br />
kronkelen<strong>de</strong> lokken, door welke zich een donker lint sierlijk,<br />
slingert , groote hel<strong>de</strong>re oogen , om do schou<strong>de</strong>rs slechts een<br />
mantel, die <strong>de</strong>n vollen boezem bloot laat. De vingeren <strong>de</strong>r shrike<br />
hand heifen een speeltuig op, eene tier naar het schijnt, maar<br />
straks lazen wij van eene harp, bij welke zij hare klaagzangen<br />
kweel<strong>de</strong>, die zij in het licht gaf on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n titel van De treuren<strong>de</strong><br />
tortelcluif ! Had<strong>de</strong>n wij het regt een weinig on<strong>de</strong>ugend to zijn?<br />
Het Zwe<strong>de</strong>n van omstreeks <strong>de</strong> helft <strong>de</strong>r vorige eenw zou<strong>de</strong> neen<br />
hebben gezegd, „want zij won er alter opmerkzaamheid door, en
190 ESATAS TEGAR, FRITHIOF'S SAGA.<br />
„<strong>de</strong>ze, zoowel als <strong>de</strong> jichtkrampen , aan welke zij Teed," ten gevolge<br />
harer luchtige kleeding , vreezen wij , „<strong>de</strong><strong>de</strong>n haar be-<br />
„sluiten zich in Stockholm te vestigen.” Weldra had zij daar, na<br />
<strong>de</strong> uitgave van hare Gedachten over het Nut <strong>de</strong>r Dichtkunst en<br />
van haar Vrouwelijk Geduchtenspel eener Her<strong>de</strong>rinne in het<br />
Noor<strong>de</strong>n , haar klein hof van graven en baronnen , die in <strong>de</strong>ze<br />
studie eerst later zullen optre<strong>de</strong>n, en hield zij er briefwisseling<br />
met buitenlandsche vermaardhe<strong>de</strong>n, van welke wij u slechts <strong>de</strong>n<br />
beken<strong>de</strong>n <strong>de</strong>enschen blijspeldichter Holberg noemen. Het ware<br />
<strong>voor</strong> hare rust te wenschen geweest, dat bare gasten dien geleer<strong>de</strong><br />
in leeftijd had<strong>de</strong>n geevenaard ; dat alien als hij haar een<br />
goe<strong>de</strong> <strong>de</strong>rtig jaren <strong>voor</strong>uit waren geweest, <strong>de</strong> hul<strong>de</strong> , op hoffelijken<br />
trant het vernuft gebragt , zou dan <strong>de</strong> vrouw niet hebben<br />
bedwelmd en Hedvig ware nooit zoo ongelukkig omgekomen. In<br />
vollen ernst werd zij thans <strong>de</strong> prooi van dien hartstogt, over<br />
wiens alvermogen zij in <strong>de</strong> zweedsche dichtkunst — het is hare<br />
verdienste bij Dalin vergeleken — praelu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>; <strong>de</strong> haast vijfen-veertig-jarige<br />
was verliefd op een barer jeugdige bewon<strong>de</strong>raars,<br />
was het in <strong>de</strong> hoogste mate en hopeloos tevens! FischerstrOrn<br />
, zoo heette <strong>de</strong> jonkman , FischerstrOm gaf eener an<strong>de</strong>re <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>keur en „nieuwe Sappho" , lezen wij , wierp Hedvig „zich<br />
„in het meir waaruit zij levend werd opgehaald , maar toch drie<br />
„dagen later stierf." Er is een gloed als Dalin nooit heeft geblaakt<br />
, als die wetgever van <strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>n smaak <strong>de</strong>s tijds zou<br />
hebben doen terug<strong>de</strong>inzen , in <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> dichtstukken aan het<br />
<strong>voor</strong>werp van baron rampzaligen hartstogt gerigt ; maar het<br />
ware <strong>de</strong>r waarheid geweld aandoen te getuigen , dat, zoo <strong>de</strong><br />
oester Teed, wij er paarlen bij wonnen !<br />
We zijn misschien uitvoeriger geweest, dan <strong>de</strong> evenredighe<strong>de</strong>n<br />
dozer schets beloof<strong>de</strong>n , in <strong>de</strong> teekening <strong>de</strong>r hoofdfiguur, welke<br />
tegen Dalin overstond ; ter onzer verontschuldiging zij bjgebragt,<br />
dat <strong>de</strong> school van Nor<strong>de</strong>nflycht eerst in bet volgen<strong>de</strong> tijd-
ESA1AS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA. 191<br />
yak hare vruehten droeg. Het waren <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tbrengselen van die<br />
dusgenaamdn vijf<strong>de</strong> perio<strong>de</strong> <strong>de</strong>zer litteratuur, <strong>de</strong> werken in het<br />
laatste vier<strong>de</strong> <strong>de</strong>r achttien<strong>de</strong> eeuw verschenen, welke Tegner<br />
als knaap ter hand nam , als jongeling prijzen hoor<strong>de</strong>, en<br />
waarme<strong>de</strong> wij ons thans hebben bezig te hou<strong>de</strong>n. Wij zullen<br />
het niemand euvel dui<strong>de</strong>n , zoo men ons tegelijk ter regter en<br />
ter slinke vragen doet, welker beantwoording <strong>de</strong> gemakkelijkste<br />
ter wereld schijnt , en waarop wij toch met geen afdoend ja of<br />
neen bescheid mogen geven. Hier hebt gij <strong>de</strong> eerste, die verbeel<strong>de</strong>n<br />
wij ons, bij u opkomt : was <strong>de</strong> geest , die zich in <strong>de</strong>ze<br />
kunstseheppingen openbaar<strong>de</strong> , in<strong>de</strong>rdaad meer zweedsch , dan<br />
het streven naar „eene eenvoudige , dui<strong>de</strong>lijke , vloeijen<strong>de</strong> uit-<br />
„drukking van levendige en juiste gedachten over eel-lig on<strong>de</strong>r-<br />
„warp” met regt heeten mogt ; verhief hij zich, met an<strong>de</strong>re<br />
woor<strong>de</strong>n, eensklaps boven Dalin's poging, Addison en Pope<br />
<strong>de</strong> kunst of te zien? En nu volg<strong>de</strong> <strong>de</strong> twee<strong>de</strong>, waartoe men<br />
evenzeer geregtigd is: wat had gezegevierd, <strong>de</strong> sentimentaliteit<br />
waarme<strong>de</strong> „bespiegelingen, her<strong>de</strong>rstukken, elegieen" <strong>de</strong> Muze<br />
van het Noor<strong>de</strong>n in min of meer bewuste navolging <strong>de</strong>r duitsche<br />
dichtkunst, — Haller, Gellert, Hagedorn, — bedreig<strong>de</strong>n, of<br />
<strong>de</strong> heilige van Ferney, toen door gebeel Europa aangebe<strong>de</strong>n ,<br />
wetgever in bei<strong>de</strong> philosophic en poezij , — die ongelukkige<br />
Nor<strong>de</strong>nflycht, welke wij prijs gavel', of het hof van baronnen<br />
en graven om haar heen ? Vast hebben wij ons geheim; vast<br />
het teleurstellend: geen van bei<strong>de</strong>, verra<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> aarzeling<br />
<strong>voor</strong>spellen<strong>de</strong>, waarme<strong>de</strong> wij zou<strong>de</strong>n antwoor<strong>de</strong>n; intusschen<br />
wat vergefelijker dan <strong>de</strong>ze, indien Zwe<strong>de</strong>n zelf nog verre is van<br />
te willen toegeven , dat zijne letterkun<strong>de</strong> ooit in dien zelf<strong>de</strong>n zin<br />
fransche kluisters droeg, als <strong>de</strong>ze zich weleer latijnsche en<br />
engelsche liet aanleggen ? Vel zelf vonnis, maar vlei u niet dit<br />
in allerijl te kunnen doen, daar ons eensklaps een genie verrast,<br />
dat alle schoon , het inheemsche als het uitheemsche, te waar-
192 ESAIAS T EGNE13, FRITIIIOVS SAGA.<br />
<strong>de</strong>ren wist, en bei<strong>de</strong> zocht te vereenigen ! daar, opdat <strong>de</strong><br />
won<strong>de</strong>rspreuk u waarheid blijke , Gustaf III <strong>voor</strong> ons oprijst<br />
zoo als gij hem nog, aan <strong>de</strong> oevers van <strong>de</strong>n Malar, in het<br />
standbeeld van Serge] aanschouwt, eerbiedwekkend en inne-<br />
mend tevens, een koning ook op het gebied van <strong>de</strong>n geest !<br />
Vermoe<strong>de</strong>lijke troonopvolger van Zwe<strong>de</strong>n, omstreeks <strong>de</strong>n tijd<br />
die <strong>de</strong>r bevallige voetjes van Mad. Dubarry <strong>de</strong> muiltjens zag<br />
aanbie<strong>de</strong>n door eenen groot-aalmoezenier en eenen pauselijken<br />
nuntius, genoot hij te k wa<strong>de</strong>r ure te Parijs wat men <strong>de</strong> laatste<br />
glansen van le bon vieux tents gelieft te noemen , toen <strong>de</strong> mare<br />
van <strong>de</strong>n dood zij its va<strong>de</strong>rs hem ten zetel riep (1772). Als er zijn ,<br />
die het hem niet ten goe<strong>de</strong> kunnen hou<strong>de</strong>n , dat hij zich 'evenslang<br />
met welgevallen <strong>de</strong> hul<strong>de</strong> herinner<strong>de</strong>, hem daar door encyclopedist<br />
bij encyclopedist toegezwaaid , wij gelooven , dat <strong>de</strong><br />
billijkheid gebiedt er bij te voegen, dat hij ook tot <strong>de</strong>n dood <strong>de</strong>n<br />
indruk bewaar<strong>de</strong> door <strong>de</strong> beminnelijke Marie Antoinette er<br />
in haren eersten bloei op hem gemaakt. Trek tegen trek, schuilt<br />
er in <strong>de</strong>n laatsten meer loffelijks dan er laakbaars in <strong>de</strong>n eersten<br />
ligt ; doch bet is niet to Parijs, het is to Stockholm, dat wij<br />
hem hebben ga<strong>de</strong> to slaan. Gelukkig behoort het niet tot onze<br />
taak, hier uitvoerig te vertellen, hoe hij , „met schaars geeven-<br />
„aard talent, maar zeer weinig goe<strong>de</strong> trouw,” zegt Schlosser,<br />
er in slaag<strong>de</strong> het dwangjuk of to schud<strong>de</strong>n , eene halve eeuw<br />
vroeger door <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>l <strong>de</strong>r koninklijke magt aangelegd ; wij mogen<br />
met <strong>de</strong> aanstipping <strong>de</strong>r gebeurtenis volstaan. En echter<br />
zou<strong>de</strong>n wij onregtvaardig zijn, als wij, na <strong>de</strong>ze tinting van<br />
bet feit door <strong>de</strong>n duitscben <strong>de</strong>tnocraat, verzwegen, dat Geyer<br />
die omwenteling sehetste met <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n „eene eenhoofdige<br />
„regering verving een bestuur van strij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> belangen, in 't<br />
„welk zoo min koning als yolk ooit iets had dat naar eene<br />
„gel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> stem zweem<strong>de</strong>." G-enoeg, het zoo lang wankelend en<br />
wisselend zwaartepunt was, zon<strong>de</strong>r dat <strong>de</strong> ommekeer een drup-
ESATAS TEGN FRIT MOP ' S SAGA. 193<br />
pel bloeds kostte, iii Gustaf III overgebragt. De beminnenswaardige,<br />
<strong>de</strong> bewon<strong>de</strong>renswaardige zes-en-twintigjarige, die<br />
eehter niet altijd <strong>de</strong> benij<strong>de</strong>nswaardige heeten mogt ! Het is of<br />
na<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> gebeurtenissen ook op ons vast hunne schaduw <strong>voor</strong><br />
zich rtitwerpen; we reppen op <strong>de</strong>n morgen reeds van <strong>de</strong>n middag.<br />
Het eerste <strong>de</strong>cennium zijner regering zweem<strong>de</strong> in<strong>de</strong>rdaad<br />
naar <strong>de</strong> verwezenlijking van een schooners, stouter droom. Eene<br />
kroon te erven, dat valt ook <strong>de</strong>r onbedui<strong>de</strong>ndheid wel te beurt ;<br />
maar <strong>de</strong>n koningsstaf, hem door zijnen varier vermaakt , van<br />
ij<strong>de</strong>l speelgoed in gevier<strong>de</strong>n schepter te verkeeren, door al wat<br />
goed was gezegend, door wat hem weerstaan wil<strong>de</strong> gevreesd,<br />
daar volstond moed alleen niet toe, dat eischte an<strong>de</strong>re gaven<br />
<strong>de</strong>s geestes tevens. Hoe het heldhaftigste yolk ter wereld er<br />
hem dankbaar <strong>voor</strong> was, ein<strong>de</strong>lijk weer op een koning to mogen<br />
bogen, die in kracht <strong>de</strong> gevier<strong>de</strong> Carolingen op zij<strong>de</strong> streef<strong>de</strong>;<br />
die , <strong>de</strong>ed hij in eenige opzigten <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>r, hen in an<strong>de</strong>re<br />
we<strong>de</strong>r overtrof! Ten leste is <strong>de</strong> beurt gekomen aan die eigenschappen<br />
, door welke hij onze opmerkzaamheid trekt, die zeldzame<br />
vereeniging van gevoe,1 en geest, waardoor wij onwillekeurig<br />
naar zjne moe<strong>de</strong>r omzien , en ons geenszins over dien<br />
erfschat verbazen , als wij in haar Louisa Ulrike hebben te<br />
begroeten , eene <strong>de</strong>r zusteren van Fre<strong>de</strong>rik II.<br />
„Sonvent un pen <strong>de</strong> v6riie<br />
„Se mile au plus grossier mensonge,<br />
„Cette nuit, dans Ferretti' d'un souge,<br />
„Au rang <strong>de</strong>s Dieux j'etais monte..<br />
„Je vous aimais, princesse, et j'osais vons le dire.<br />
„Les Dimly, mon reveil, ne m'ont pas tont Ute;<br />
„Je n'ai perdu que mon empire."<br />
Wie kept ze niet, die alleraardigste lief<strong>de</strong>sverklaring, haar<br />
door Voltaire toegezongen , toen ze nog princesse van Pruissen<br />
was? het versjen, dat Frits grimmig mogt doen zien, daar hij<br />
<strong>de</strong>n toon wat to veel <strong>de</strong> puissance ct puissance vond, maar dat<br />
13<br />
Studien en Seketsen III
194 ESAIAS FRITHJOF'S SAGN.<br />
Louisa mag hebben gestreeld? Gilthe, <strong>de</strong> grijze GOthe, getuigt<br />
Eckermann, prees het een <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>treffelijkste van <strong>de</strong>n meester,<br />
die in dat genre geen meer<strong>de</strong>re had ; hij vermeid<strong>de</strong> er zich in, <strong>de</strong><br />
drie laatste regels op te zeggen , als verlustig<strong>de</strong> hem het schalke<br />
van dat slot, 't geen <strong>de</strong>n poeet boven zoo vele prinsen beurt,<br />
het verlies dier gedroom<strong>de</strong> heerschappij getroost, daar <strong>de</strong> hul<strong>de</strong><br />
er to vleijen<strong>de</strong>r door wordt! Wij herricpen het bier in uw geheugen<br />
, <strong>de</strong>wijl het vertu& , dat met <strong>de</strong>rgelijke on<strong>de</strong>rscheidingen<br />
zoo kwistig was, die schaars aan waardiger <strong>voor</strong>werp wijd<strong>de</strong>.<br />
Louisa Ulrike had, het lijdt geen twijfel, als haar broe<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
fransche letteren lief; maar viol <strong>de</strong>r duitsehe muze van <strong>de</strong>n<br />
grooten Fre<strong>de</strong>rik opbeurend woord Hoch welwillen<strong>de</strong> glimlach<br />
ten <strong>de</strong>el, <strong>de</strong> vrouw, die het Noor<strong>de</strong>n een dia<strong>de</strong>etn dankte,<br />
ginp van baron zetel <strong>de</strong> zweedsche dichtkunst to moet. Er is<br />
veel, niet ter vergoelijking, maar ter verontschuldiging van dit<br />
verzuim <strong>de</strong>s wijsgeers van Sans-souci jegens <strong>de</strong> e<strong>de</strong>lsten zijns<br />
yolks bijgebragt ; <strong>de</strong> germaanschc poezij had misschien min<strong>de</strong>r<br />
stoute vlugt genomen , ware zij ten hove gevierd gewor<strong>de</strong>n ;<br />
vorstengunst en vrpeid gaan niet zamen; en toch is het zoet,<br />
als die vreem<strong>de</strong> vrouw, van geslacht tot geslacht te wor<strong>de</strong>n<br />
geprezen door het yolk, welks taal zij leer<strong>de</strong> , welks letteren<br />
zij aannam! Geen tien jaren had zij in Stockholm doorgebragt,<br />
of op haar verlangen wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> velerlei dichtkundige<br />
genootschap pen in cone Vi tt er het s-A ka<strong>de</strong>mie vereenigd ;<br />
Louisa Ulrike was zweedsche gewor<strong>de</strong>n, als moe<strong>de</strong>r van een<br />
bloeijend kroost ; haar eersteling, haar Gustaf, verried buitengewone<br />
gaven van geest. Of het hart van <strong>de</strong>n grooten koning<br />
niet warmer zon hebben geslagen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> duitsche taal, als<br />
zij hem had toegeklonken van kirt<strong>de</strong>rlippen , die hem varier<br />
mogten noemen; als hij niet alleen had gestaan , alleen in <strong>de</strong><br />
bange zeven jaren, alleen in <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong>looze, verlatene grijsheid?<br />
Er is lets zoo aanlokkends in <strong>de</strong> groep, die wij in ge-
ESATAS TEGN ER, FRITITIOE' S SAGA. 195<br />
dachte <strong>voor</strong> ons zien , die schalke , die stoute Gustaf, aan <strong>de</strong><br />
knieen van haar, die zich in zijne geestige , gebie<strong>de</strong>n<strong>de</strong> oogen<br />
te meer verlustigdo, omdat het <strong>de</strong> hare, omdat het <strong>de</strong> bran.<br />
<strong>de</strong>nburgsehe zijn, dat wij <strong>de</strong> schets gaarne zon<strong>de</strong>n uitwerken,<br />
als hij intussehen niet reeds <strong>de</strong> jonkman was gewor<strong>de</strong>n , die<br />
hooger belangstelling opwekte, die van zijne moe<strong>de</strong>r iets an<strong>de</strong>rs<br />
hoort dan <strong>de</strong> vleijen<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n , welke zij <strong>voor</strong> het kind,<br />
welke zij <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n knaap over had. Hij schroomt niet, <strong>de</strong> moedwillige<br />
, in hare tegenwoordigheid <strong>de</strong>n draak te steken met<br />
<strong>de</strong>n meester, dien zij hem gegeven heeft; met zijn gouverneur<br />
graaf Tessin, een <strong>de</strong>r eerste vernuften <strong>de</strong>s tijds , wiens vermaardheid<br />
vast die van Olof von Dalin opwoog. Hoe gij u<br />
bedriegen zondt , als ge waan<strong>de</strong>t , dat zijne seherts 's mans<br />
uiterlijk gold; Gustaf's opvoeding zou er hem <strong>voor</strong> hebben<br />
bewaard , ook als het <strong>voor</strong>komen , ook als <strong>de</strong> gebaren <strong>de</strong>s<br />
hovelings, die binnen- en buitenlands <strong>de</strong> hoogste betrekkingen<br />
bekleed<strong>de</strong> , iets to wensehen had<strong>de</strong>n overgelaten. Wat was het<br />
dan toch , waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> Fins zich vrolijk maakte over <strong>de</strong>n<br />
man, die half Europa had doorreisd , die gezant was geweest<br />
te Weenen, to Parijs, to Berlijn, waar hij het huwelijk van<br />
zij beer en meester had gesloten? Een boeksken, een doodonsehuldig<br />
boeksken van Tessin, — geene navolging van <strong>de</strong>zen<br />
of genen fransehen auteur; dien had Gustaf toen als zijn on<strong>de</strong>rwijzer<br />
bewon<strong>de</strong>rd, — geene aanhaling van <strong>de</strong>n een of an<strong>de</strong>ren<br />
latijnschen diehter ; daar had Gustaf naar opgezien , — een<br />
boeksken „ Werken" getiteld , „in <strong>de</strong>n Zweedschen, ,S'teenstryl."<br />
Er is velerlei soort van stijl , lezer ! maar het zal niet tegen<br />
uwen smaak getuigen , als ge niet gissen kunt , welke door dat<br />
woord wordt aangeduid; bet boeksken hield <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n in van<br />
allerlei opschriften , geschikt om in steen te wor<strong>de</strong>n geheiteld ;<br />
het hop over van valsch vernuft om <strong>de</strong>n wille- van een korten<br />
of een langen rebel, om een sluitteeken meer of min. Gustaf
196 ESATAS TEGNE11, FRIPITTOF ' S SAGA.<br />
had bet ter kwa<strong>de</strong>r tire in han<strong>de</strong>n garegen ; Gustaf vier<strong>de</strong><br />
zijne luim hot; Louisa -Ulrike word ernstig in hare bestraffing.<br />
„Maar, , hove mama!" was <strong>de</strong>s jonkmans we<strong>de</strong>rwoord , „ „no-<br />
„ „blesse oblige”, en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> beer Tessin schreef zoo fraai in<br />
„steep", — <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r <strong>de</strong>s gouverneurs had Stockholm's slot gebonwd<br />
, „zijn zoon moest Met knutselen !" Zon <strong>de</strong> koningin<br />
Fre<strong>de</strong>rik's zuster zijn geweest, als zij langer stroef had gezien,<br />
als zij dien schoonheidszin niet had . toegejuicht? Zj was het<br />
naar <strong>de</strong>n geest to zeer, om zich niet dagelijks to ergeren aan<br />
<strong>de</strong> ongeschikte rol, waartoe <strong>de</strong> a<strong>de</strong>l haren gemaal, <strong>de</strong>n goe<strong>de</strong>n<br />
Adolf Fre<strong>de</strong>rik von Holstein-Gottorp , had veroor<strong>de</strong>eld , had<br />
verlaagd ; er moeten tranen fait hare oogen zijn gesprongen ,<br />
als zij hem zitten zag op dien troon in schijn. Een weinig<br />
verbeelding, en <strong>de</strong>ze ontgaan n even weinig als zij het toen<br />
Gustaf <strong>de</strong><strong>de</strong>n, die, eer hij meer<strong>de</strong>rjarig word, met zijne moe<strong>de</strong>r<br />
iced, die in een vertrouwelijk um' hare gedachte Tied en die<br />
gedachte nitte. De overlevering vermeldt , dat die Sachsen-<br />
Gothasche prinses, welke vergeten zou zijn, als zij niet <strong>de</strong> gemalinne<br />
was geweest van Fre<strong>de</strong>rik van Wallis, als hare on<strong>de</strong>rscheiding<br />
niet <strong>de</strong> fortuin van lord Bute had gemaakt, dag aan dag<br />
haren zoon, die George <strong>de</strong> Der<strong>de</strong> zou wor<strong>de</strong>n, toeriep: „George!<br />
„wees een koning!" Jets <strong>de</strong>rgelijks ware <strong>de</strong>r bran<strong>de</strong>nburgsche<br />
vorstinne te vergeven geweest, want h oed en en m u tsen, <strong>de</strong><br />
namen <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> partijen, die om het zeerst bet zweedsche koningschap<br />
bedongen en beknibbel<strong>de</strong>n, had<strong>de</strong>n geen zweem van begrip<br />
Bier beginselen, waardoor <strong>de</strong> britsche aristocratie, to ry of<br />
whig, Engeland bei<strong>de</strong> vrij en grout <strong>de</strong>ed wor<strong>de</strong>n ; en toch, wat<br />
<strong>de</strong> !aster Louisa Ulrike nageve, ontwikkeling, opvoeding, omgang,<br />
waren zaam te vat ten in dat hoogere woord : „Gustaf!<br />
„word een Zweed !" Dewijl bet in eene vrouw uit bet huis <strong>de</strong>r<br />
Hohenzollerns dier dagen niet op kon komen , zal men zeggen ,<br />
dat het gezag haar geslacht niet behoor<strong>de</strong>; — <strong>de</strong>wijI <strong>de</strong>ze
ESAIAS TEGNER, FlUTRIOE 'S SAGA. 197<br />
vorstinne, hernernen wij, zoozeer van bet yolk harer keuze was<br />
gewor<strong>de</strong>n, dat zij wist wat dit van een koning verlang<strong>de</strong>.<br />
„Den Vasa, moe<strong>de</strong>r!" was Gustaf's wenschend antwoord,<br />
en trots velerlei ligtzinnigheid ontging die gelofte zijn gehen-<br />
gen levenslang niet.<br />
De omwenteling was gelukt, „en Gustaf bewees weldra ,"<br />
getuig<strong>de</strong> Arndt, toen hij die heugenissen zijner jeugd to bock<br />
bragt, „dat hij <strong>de</strong> kunst to regeren verstond, dat hij or<strong>de</strong><br />
„wist te scheppen. Kloek, werkzaam, verlicht , viel er in alle<br />
„takken <strong>de</strong>s bestuurs een leven op te merken , als <strong>de</strong>ze lang<br />
„vreemd was geweest ; hij had <strong>de</strong>n tact mannen to kiezen,<br />
„in staat hem behulpzaam te zijn in het bereiken van zijn<br />
„doel. Het allereerst waren <strong>de</strong> finantii'n aan <strong>de</strong> beurt , wier<br />
„berooi<strong>de</strong> staat <strong>de</strong> laatste rijksdagen zoo moeijelijk had ge-<br />
„maakt. Tot or<strong>de</strong>ning van <strong>de</strong>ze, vond Gustaf eerie hulpe in<br />
„Westermann, die weldra baron Lilieneranz heette; een man,<br />
„wiens stem reeds in <strong>de</strong> volksverga<strong>de</strong>ringen over geldzaken<br />
„een beslissend gezag had uitgeoefend ; in weinige jaren was<br />
„er licht in <strong>de</strong>n chaos. Gustaf III verwierf zich in <strong>de</strong> eerste tien<br />
„jaren zijner regering bij het yolk eene lief<strong>de</strong>, als <strong>de</strong>n zweed-<br />
„schen koningen in lang niet ten <strong>de</strong>el was gevallen, — se<strong>de</strong>rt<br />
„<strong>de</strong>n grooten Karel had het <strong>de</strong> lieve moe<strong>de</strong>rtaal nit geen<br />
„koningsmond gehoord, had geen van <strong>de</strong>ze bet als Zweed<br />
„toegesproken. Gnnsteling van Europa en lieveling <strong>de</strong>r Zwe<strong>de</strong>n<br />
„werd hem op <strong>de</strong>n rijksdag van 1778 al wat hij <strong>voor</strong>sloeg<br />
„ingewilligd, hoor<strong>de</strong> hij al wat hij <strong>voor</strong>sloeg toejuichen!” En<br />
wat trof hij aan, opdat wij tot ons eigenlijk on<strong>de</strong>rwerp we<strong>de</strong>rkeeren<br />
, op het gebied van wetenschap en kunst ; wie on<strong>de</strong>rseheid<strong>de</strong><br />
hij op bei<strong>de</strong>, <strong>voor</strong>al op dat van <strong>de</strong> laatste, 't<br />
geen hij zijn duurzaamste lanweren is verpligt? Tegner heeft<br />
in een zijner dichtstukken (nit <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> perio<strong>de</strong>) <strong>de</strong> mannen<br />
van kennis, waarop Gustaf's regering bogen moat, in eerie
198 ESATAS 1110VS SAGA.<br />
enkele strophe, in een fraaije groep geschil<strong>de</strong>rd. Ge wordt in<br />
<strong>de</strong>ze Melan<strong>de</strong>rhj elm gewaar, , die <strong>de</strong>n hemelweg berekent van<br />
<strong>de</strong> schijf <strong>de</strong>r maan en <strong>de</strong> ringen <strong>de</strong>r planeten; Melan<strong>de</strong>rhjelm,<br />
dien Gustaf a<strong>de</strong>lbrief en or<strong>de</strong>lint gaf; — ge ziet Scheele en<br />
Bergman wedijveren om die wetenschap ver<strong>de</strong>r te brengen,<br />
welke ten gevolge hunner ont<strong>de</strong>kkingen in onze dagen niet<br />
het gelaat <strong>de</strong>s aardrijks, maar dat <strong>de</strong>r maatsehappij heeft vernieuwd<br />
, ehemiei aan Zwe<strong>de</strong>n een Berzelius beloven<strong>de</strong> ; —<br />
Lagerbring grijpt <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r gesehie<strong>de</strong>nis, loch voert haar<br />
niet eer hij , antlers dan Dalin , on<strong>de</strong>rzocht heeft, en nagevorseht<br />
! De kring is klein, zegt ge, maar <strong>de</strong> beininnelijkste<br />
tiguur van alle faalt <strong>de</strong>r groep nog, een eenvoudige , eerbiedwaardige<br />
grijze, wiens naam gij vast noemt, als gij <strong>de</strong> natuur<br />
liefliebt; een naam, dien gij hon<strong>de</strong>rdmalen laast, als gij u in<br />
<strong>de</strong>zen of genet' hortus, in het gaslaan van planten en gewassen<br />
verlustig<strong>de</strong>t. Hoe, gij zoudt Hollan<strong>de</strong>r zijn en bijwijle<br />
hebben rondgewan<strong>de</strong>ld in <strong>de</strong> dreven van <strong>de</strong>n Hartecamp , en<br />
er nooit mijmeren<strong>de</strong> <strong>de</strong>n jonkman hebben gedaeht, dien Clifford<br />
daar zoo gaarne <strong>voor</strong> zijne gaarne en zijn kabinet had behou<strong>de</strong>n<br />
; Hollan<strong>de</strong>r, en nooit <strong>de</strong> hartelijke woor<strong>de</strong>n hebben gehoord,<br />
die <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> Boerhave tot hem rigtte , wiens wereldvermaardheid<br />
weldra <strong>de</strong> zijne evenaar<strong>de</strong>? Het is Linne , dien<br />
Tegner ons schetst, zieli in <strong>de</strong> zege zijner wetenschap vermei<strong>de</strong>n<strong>de</strong>,<br />
in een bloeijen<strong>de</strong>n beemd, onsehuldig, beminnenswaardig<br />
, natuurlijk als <strong>de</strong> bloemen can hem heen ; Lin* wiens<br />
lofre<strong>de</strong> Gustaf III hield, toen aan dozen geen an<strong>de</strong>re aardsche<br />
liul<strong>de</strong> meer te brengen viel! Wa,t dunkt u, zou het van kieschen<br />
smaak getuigen , <strong>de</strong>n greep niet te huldigen , die zoo<br />
good te schikken wist ; maar tevens niet naar overdrijving<br />
zweemen, er !anger bij stil te staan? Noeh wetenschappelijk,<br />
noch wijsgeerig nam <strong>de</strong> zweedsche geest on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n<br />
Gustaf eene hooge vlagt ; hij zelf scheen door <strong>de</strong> natuur <strong>voor</strong>
ESA TAS TEGNER Farm/Ws SAGA. 199<br />
geene strange studie gevormd; wet er in dat opzigt oorspronkelijks<br />
in hem mag hebben gescholen , werd ten minste niet<br />
ontwikkeld. „Glans te over, maar geen diepte," verweten hem<br />
zijne tegenstan<strong>de</strong>rs; dat hij oor<strong>de</strong>el genoeg had om zich zelven<br />
dat geniis te bekennen om te betreuren , dat die ernst<br />
hem faal<strong>de</strong> , welken wear het inee gold , <strong>de</strong> hoppe<br />
zon beaten; waar sprake was van een zwaard, het steal; dat<br />
hooren wij, als hij zelf vonnis welt over zijne bei<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijzers,<br />
als hij het doet op zijne eigenaardige wijze, vonkelend<br />
van vernuft. Wij hebben u <strong>de</strong>n eersten <strong>voor</strong>gesteld in <strong>de</strong>n<br />
zoon van <strong>de</strong>n grooten Nico<strong>de</strong>mus Tessin, die echter te zeer<br />
hofheer was, om zich met eigenlijk on<strong>de</strong>rrigt te bemoeijen,<br />
die aan Olof von Dalin <strong>de</strong> teak overliet, <strong>de</strong> maar al te weelclerige<br />
plant tot vroege bloesems te prikkelen; Olof von Dalin,<br />
die volstrekt niet geloof<strong>de</strong>, dat ze van zelve genoeg wies, die<br />
veal te beschei<strong>de</strong>n , veal te beleefd was, zelfs waar ze in 't<br />
wil<strong>de</strong> sehoot , het snoeimes op te vatten! Ten langen leste,<br />
— „te laat !" zou <strong>voor</strong>zeker Fre<strong>de</strong>rik Il hebben gezegd, als<br />
Louisa Ulrike haren broa<strong>de</strong>r over zijne opvoeding had geraadpleegd<br />
, -- ten leste kregen <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> beaux esprits, <strong>de</strong> bei<strong>de</strong><br />
paillassen wer<strong>de</strong>n zij door strenger school genoemd, bun afscheid,<br />
en <strong>de</strong> mathematiens Klingenstjerna verving Dalin. G-nstaf<br />
zon eens meer dan <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r, zon bei<strong>de</strong> schepter en zwaard<br />
voeren; hij had or<strong>de</strong> te leeren , or<strong>de</strong>, <strong>de</strong> grondslag van pligt<br />
en regt. Axiomen en formulen, algebra en mathesis, zij had<strong>de</strong>a<br />
weinig uitlokkends <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n vurigen knaap, die in moed niet<br />
van mate hield, en vast <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> ken<strong>de</strong> van een welsprekend<br />
woord; die overre<strong>de</strong>n <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur gaf boven bewijzen, en zich<br />
helaas! meer van geestdrift beloof<strong>de</strong>, dan van overtuiging!<br />
Dat <strong>de</strong> persoonlijkheid <strong>de</strong>s twee<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rwijzers , ten minste<br />
wat het on<strong>de</strong>rwijs afschrikkends had, mogt hebben getemperd!<br />
Het was het geval niet. Statelijk schreed Klingenstjerna op
200 ES AJA S TEENER, FRIT II TO P 's SAGA.<br />
het bepaal<strong>de</strong> nur naar <strong>de</strong> groene tafel. Stokstijf wer<strong>de</strong>n papier<br />
en passer te <strong>voor</strong>schijn gebragt ; stokstijf gedoceerd; <strong>de</strong> prins<br />
wipte op <strong>de</strong>n stoel heen en weer, of spel<strong>de</strong>n hem prikten. En<br />
echter, wat getuig<strong>de</strong> hij, toen hij koning was gewor<strong>de</strong>n , in<br />
een kring van geleer<strong>de</strong>n te Upsala, in 1787 ? „In mijn jeugd,"<br />
zei<strong>de</strong> hij , „had ik twee on<strong>de</strong>rwijzers. De natie hield <strong>de</strong>n<br />
„eenen" (Dalin) „een genie , en hij was een oar ; <strong>de</strong> schare<br />
„schold <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren" (Klingenstjerna) „een pedant, en hij<br />
„was een genie."<br />
Gustaf had <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>l <strong>de</strong> slagpennen geknot ; als <strong>de</strong>ze <strong>de</strong><br />
overgebleven ve<strong>de</strong>ren niet onheilbroe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> zoo zamenvonwen ,<br />
<strong>de</strong> grimmige oogen op het verloren gebied gerigt, word er<br />
afleiding vereiseht ; Gnstaf had to Pals ge<strong>de</strong>eld in <strong>de</strong> geneugten<br />
van een hof, welks overbeschaving, welks weel<strong>de</strong> en glans<br />
<strong>de</strong>n bewon<strong>de</strong>ren<strong>de</strong>n blik zijne onze<strong>de</strong>lijkheid <strong>de</strong>ed <strong>voor</strong>bijzien,<br />
en hij gaf feesten, luisterrijker dan er ooit in Stockholm's slot<br />
waren gevierd. Schlosser zet bij al die pracht een grimmig gezigt,<br />
oin <strong>de</strong>n wille <strong>de</strong>r kosten; Arndt rept er maar met luttel<br />
woor<strong>de</strong>n van. Weinig echter kent hij Zwe<strong>de</strong>n, die Gustaf bei<strong>de</strong>,<br />
nitspanningen , het hal in zijne velerlei vormen , en het steken<br />
naar <strong>de</strong>n ring in schitteren<strong>de</strong>n dos, niet gaarne ten goe<strong>de</strong><br />
houdt. Het was geld verkwisten, wie zal het looelienen? maar<br />
daarentegen , wie dnrft het ontkennen, dat zijii volksaard iets<br />
kwistzieks eigen is; dat van alle geneugten <strong>de</strong> blinkendste<br />
dien <strong>de</strong> liefste ? Geene natie, die naar <strong>de</strong>ze zweernt in<br />
zucht tot dans ; gene on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> noordsche , die bij haar in<br />
bevalligheid haalt , als zij op <strong>de</strong> melodische golven van <strong>de</strong>n<br />
tact wordt <strong>voor</strong>tgedragen. Wij kennen er, die, zon<strong>de</strong>r dat ze<br />
het walsen hartstogtelijk lief hebben, bij <strong>de</strong>n betooveren<strong>de</strong>n<br />
aanblik van Gustaf, zijne eenige zuster Sophia Albertina oplei<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
, niet naar <strong>de</strong> kosten zou<strong>de</strong>n hebben gevraagd ; die<br />
zich in dat gewoel van stoutheid en schoonheid, van fibre ge-
ES.1 [AS TEGNER FRITHJOF 'S SAGA. 201<br />
stalten en gou<strong>de</strong>n lokken , van lust en van lief<strong>de</strong> , in eene<br />
an<strong>de</strong>re, schoonere wereld verplaatst had<strong>de</strong>n gewaand ! En<br />
<strong>de</strong> wedrennen , beurtelings in het rid<strong>de</strong>rlijk harnas of het<br />
bourgoensch hofgewaad gehou<strong>de</strong>n, het dingen naar <strong>de</strong>n prijs<br />
op een veld van eere , boat van ven<strong>de</strong>lpracht , ruisehend<br />
van muzijk , het dubbel genot van beweging en behendigheid<br />
, meer nog het streelend bewustzijn meester te wezen van<br />
het wil<strong>de</strong> , sterke ros, dat zich slechts beheerschen laat door<br />
wie waard is <strong>de</strong> teugels te voeren , was het bene<strong>de</strong>n <strong>de</strong> majesteit<br />
<strong>de</strong> eerste te zijn in die mannelijkste uitspanning ter wereld?<br />
„Viermaal hon<strong>de</strong>rd duizend daal<strong>de</strong>rs koperinunt ," klaagt<br />
Schlosser, en bet getal klinkt grootst in dat gehalte , „en in<br />
„het volgend jaar ward een twee<strong>de</strong> tournooi gehou<strong>de</strong>n!" Economist!<br />
hebt ge ooit eene statistische tabel gemaakt wat <strong>de</strong> verveling<br />
kost ? Wees billijk en wij zullen het op onze beurt zijn ;<br />
Gustaf <strong>de</strong>ed in die jaren nog iets ineer, iets beters dan dansen<br />
en rij<strong>de</strong>n ; hij stunr<strong>de</strong> het roer van staat en schreef tevens.<br />
Een an<strong>de</strong>r vermel<strong>de</strong> hoe hij <strong>de</strong> <strong>voor</strong>treffelijksten on<strong>de</strong>rseheid<strong>de</strong><br />
in het veld of op <strong>de</strong> vloot , hoe hij op zljn eeriks-ga,ta in gewest<br />
bij gewest beloon<strong>de</strong> of bestrafte, met <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n a<strong>de</strong>laarsblik<br />
verdiensten opmerkend en vergrijpeu ont<strong>de</strong>kkend , onzer<br />
is <strong>de</strong> taak , kan het zijn, aansehouwelijk te maken, wie hij op<br />
het gebied <strong>de</strong>r letteren als zijne <strong>voor</strong>gangers waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>, on<strong>de</strong>r<br />
zijne tijdgenooten, als vrien<strong>de</strong>n , aan zich wist te verbin<strong>de</strong>n,<br />
on<strong>de</strong>r zijne jongeren , als volgelingen , <strong>de</strong> voltooijing van zijn<br />
streven overliet!<br />
Een overzigt , vlugtig als dit noodzakelijk blijven moet , zal<br />
het <strong>de</strong>n lezer bij Bemis van toegang tot <strong>de</strong> bronnen een oagenblik<br />
boeijen , mag op geene volledigheid aanspraak maken, en<br />
verpligt ons dus ook niet <strong>de</strong> schimmen dier dichters uit het<br />
Dalinske tijdperk , welke bij G-ustaf's optre<strong>de</strong>n nog on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
leven<strong>de</strong>n verkeer<strong>de</strong>n , er vergeving <strong>voor</strong> to vragen, dat wij hen
90') 1;SAIAS TEGNER ERVEFI1OVS SAGA.<br />
niet gewaar wor<strong>de</strong>n en ver<strong>de</strong>r gaan. Nakomelingschap , oefenen<br />
wij eene geregtigheid nit, van welke <strong>de</strong> tijdgenoot niet weet: <strong>de</strong><br />
geregtigheid to on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n , zon<strong>de</strong>r met <strong>de</strong>n smaak van <strong>de</strong>n<br />
dag te zijn bevangen, aan geenerlei verrassing ten prooi. Graaf<br />
Gustaf Philip Creutz en graaf Gustaf Fredrik Gyllenborg ,<br />
mannen in <strong>de</strong> kracht <strong>de</strong>s levens, toen Gustaf <strong>de</strong> Der<strong>de</strong> ten<br />
troon steeg, behoor<strong>de</strong>n tot die vernuften nit <strong>de</strong> Nor<strong>de</strong>nflychtsche<br />
school, welke wij beloof<strong>de</strong>n n na<strong>de</strong>r te doers kennen , behooren<br />
thans tot hen, die helaas! vast vergeten zijn; — waarom<br />
helaas! <strong>de</strong> kunst is se<strong>de</strong>rt hunnen tijd <strong>voor</strong>uitgegaan , het was<br />
hun zoetste genot daartoe te mogen bijdragen. Crentz leeft in het<br />
geheugen <strong>de</strong>r Zwe<strong>de</strong>n slechts als <strong>de</strong> zanger van Atis en Camilla<br />
„een her<strong>de</strong>repos," zegt Harnmerskeld, „dat aan zekere weeke-<br />
„lijkheid van gevoel lijdt , misschien te wijten aan zijne studie<br />
„van MUSMOS , en <strong>de</strong>r latere grieksche erotici weel<strong>de</strong>rige maar<br />
„krachtelooze teelt. Er is iets eenvormigs in bet plan, iets<br />
„langzaams in <strong>de</strong>n gang <strong>de</strong>r gebeurtenissen , dat <strong>de</strong>n opmerk-<br />
„zamen lezer echter eerst bij <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> of vier<strong>de</strong> lezing dni<strong>de</strong>lijk<br />
„wordt , zoozeer weegt waarachtige poezij , reinheid van ge-<br />
„moed , levendigheid van gevoel en diepte van phantasie die ge-<br />
„breken op.” Hier over <strong>de</strong> zeldzame <strong>voor</strong>treffelijkheid van taal<br />
en versificatie nit te wei<strong>de</strong>n , zou misplaatst zijn; neem liever<br />
van <strong>de</strong>n criticus, die an<strong>de</strong>rs zel<strong>de</strong>n zoo geestdriftig is, <strong>de</strong><br />
getuigenis aan, dat het diehtstuk „werkelijk een volkomen<br />
„artistisch symbool <strong>de</strong>r lento" heeten mag , „met heel baron<br />
„rijkdom van bloemen , baron hel<strong>de</strong>ren , stillen hemel , hare<br />
„bedwelmen<strong>de</strong> geuren , hare verfrisschen<strong>de</strong> koeltjens en haren<br />
„alles doordringen<strong>de</strong>n lief<strong>de</strong>lust." Het is hooge lof, , maar aan<br />
welken Tegney zijn zegel heeft gehangen, Atis en Camilla een<br />
zang prijzen<strong>de</strong>, zoo zoet als Bien <strong>de</strong>s leeuwriks in <strong>de</strong> 'elite,<br />
tee<strong>de</strong>r, , eenvoudig , onschuldsvol en daarom vergeten ! Gyllenborg<br />
, <strong>de</strong> vertrouw<strong>de</strong> vriend van Creutz, maar min<strong>de</strong>r kunste-
ESATAS TEGNEli PRITITIOCS SA 0 A. 203<br />
naar dan <strong>de</strong>ze, verwierf zich zijne verrnaardheicl bij <strong>de</strong>n tijdgefoot<br />
door het bezingen van een <strong>de</strong>r dapperste feiten van koning<br />
Karel X, een hel<strong>de</strong>ndicht, <strong>de</strong> Togt over <strong>de</strong>n Belt getiteld, geheel<br />
in <strong>de</strong>n smaak dier dagen, met <strong>de</strong> IIenria<strong>de</strong> ten <strong>voor</strong>beeld; het<br />
ruste in vre<strong>de</strong> I Hooger waar<strong>de</strong> kent Hammarski-ild diegenen<br />
zijner gedichten toe, welke <strong>de</strong> gemoe<strong>de</strong>lijke man, „die naar iets<br />
„hoogers dorstte , dan wat bet verkeer in <strong>de</strong>n dagelijkschen<br />
71kring oplevert," meer nit innerlijken aandrang schreef, min<strong>de</strong>r<br />
lyrisch dan didactisch natuurlijk, bespiegelingen en vertoogen,<br />
in welke wel echte genialiteit „niet wordt gemist, maar toch<br />
„looter passief blijft." Heftig is <strong>de</strong> criticus aangevallen over zijn<br />
vermoe<strong>de</strong>n, dat <strong>de</strong> natuur Gyllenborg eigenlijk niet tot dichter<br />
had bestemd ; dat hem ten minste die bewegelijkheid <strong>de</strong>s gevoels<br />
en die rijkdom day pbantasie ontbrak, welke <strong>de</strong>n echten zanger<br />
(n<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n ! Ons , die vreemd zijn aan <strong>de</strong> veeten, welke<br />
dat oor<strong>de</strong>el aanblies , ons, die maar van verre staan , schijnt<br />
bet, dat <strong>de</strong> waarheid aan zijne zij<strong>de</strong> was. „Wat vlijt en oefening<br />
„kunnen hereiken, getroostte Gyllenborg zich ; hij verbeter<strong>de</strong><br />
„wat hinkte , tot het kon<strong>de</strong> gaan, hij stoof<strong>de</strong> bet groene tot<br />
„het rijpte; <strong>de</strong> versificatie is correct, <strong>de</strong> taal juist , <strong>de</strong> klem-<br />
„toon valt waar hij meet, <strong>de</strong> dietie is e<strong>de</strong>l”; en tech, „als 't<br />
lieve leven faalt," zong onze Staring, „dat lekt geen tong er<br />
„in." TegnCr zelf weet hem niet beter to beuren , dan door<br />
to gewagen van een <strong>de</strong>r dichtstukken , die wij als zijne beste<br />
vermeld<strong>de</strong>n: „al wat ooit menschenharte diepst gevoel<strong>de</strong>, verhief<br />
zich en schrei<strong>de</strong> in <strong>de</strong> Ellencle van <strong>de</strong>n Mensch, een<br />
„sombere , langdnrige verzuchting , <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>rtaal van ons ge-<br />
„slacht."<br />
Gustaf HI is van velerlei ij<strong>de</strong>lheid besehuldigd, doch dat ten<br />
minste zijne lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> letteren niet nit <strong>de</strong>ze oorsprong nam,<br />
stemt ons ie<strong>de</strong>r toe, wiens geduld ens tot hiertoe heeft gevolgd:<br />
<strong>de</strong> indruk <strong>de</strong>s geheels moot <strong>de</strong> overtuiging geven, dat er aan die
2(J1 Es.viAs TEGNEK PRATIIIOVS SAGA_<br />
dichtschool te weinig glans viel to ontleenen, om haar beschermheerschap<br />
begeerlijk to maken. Als geen hooger begrip van <strong>de</strong>n<br />
invloed , dien <strong>de</strong> kunst op het leven eens yolks kon en moest<br />
uitoefenen, hem had geblaakt, zou hij niet als zijn groote bloedverwant<br />
een vier<strong>de</strong> eeuw vroeger fransche geleer<strong>de</strong>n om zich<br />
hebben verzameld, fransche verzen hebben geschreven? Gustaf<br />
had, op zijn tehuisreize van Parijs , Fre<strong>de</strong>rik te Berlijn over<br />
alles geraadpleegd, slechts over zijne letterkundige ontwerpen<br />
niet; zoo good als <strong>de</strong> zestigjarige begreep, dat men geen koning<br />
mogt heeten, als men <strong>de</strong> boeijen <strong>de</strong>s a<strong>de</strong>ls droeg, zoo weinig zou<br />
hij <strong>de</strong>n jonkman hebben verstaan, die zich vlei<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r zijnen<br />
barren hemel vernuften to zien ontbniken, die doze dacht aan te<br />
moedigen, to prikkelen, <strong>voor</strong> to gaan. En eater, was Gustaf in<br />
het me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> plan geslaagd, <strong>de</strong> volvoering van het verzwegene<br />
lag hem niet min<strong>de</strong>r aan het harte; <strong>de</strong> ijver, waarme<strong>de</strong><br />
hij zocht , blijkt onloochenbaar uit <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong> waarme<strong>de</strong> hij<br />
vond. Er was jets waarlijk koninklijks in <strong>de</strong> warme, veelzijdige<br />
Onpartijilige wijze, waarop hij wat bij ont<strong>de</strong>kte waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>. Een<br />
jong man gaf eon dagblad uit, Stoleholnz's Posten geheeten; or<br />
was geest in zijne beoor<strong>de</strong>elingen, er was talent in zijne verzen,<br />
en wie <strong>de</strong> seherpte <strong>de</strong>r eerste, <strong>de</strong> schalicheid <strong>de</strong>r laatste<br />
laakte, niet <strong>de</strong> koning, die Kellgren ten hove <strong>de</strong>ed roepen,<br />
toen er op een zijner lustsloten, Drottningholm, een feest<br />
wor<strong>de</strong>n gevierd ; die hem het schrijven van een proloog opdroeg.<br />
Nasnuffelen<strong>de</strong> zou bet ons welligt gelukken gewaar to<br />
wor<strong>de</strong>n, welk stuk <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong>afging, maar ge zoudt er min<strong>de</strong>r<br />
bij winnen dan bij <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling wat aanleiding tot <strong>de</strong> feestviering<br />
gaf: Gustaf's uitzigt op va<strong>de</strong>rvreug<strong>de</strong>! dan bij <strong>de</strong> vermelding<br />
van <strong>de</strong>n beslissen<strong>de</strong>n invloed , dien het slagen <strong>de</strong>s<br />
jonkmans op het lot van beschermer en beschermeling had.<br />
Pour un coup d'essai, was bet nn coup <strong>de</strong> maitre; <strong>de</strong> componist<br />
'trees don tekst als <strong>de</strong> geschiktste, die hem ooit <strong>voor</strong> muzijk
ESATAS TEGNER, FRITIIIOWS SAGA. 20b<br />
was gegeven ; en <strong>de</strong> koning? HU koutte met Kellgren muzijk,<br />
lyrisch drama, aestbetiek , en had <strong>de</strong>n man gevon<strong>de</strong>n , naar<br />
wien bet vijf<strong>de</strong> tijdperk van 's lands letterkun<strong>de</strong> zon heeten.<br />
Kellgren was bei<strong>de</strong> ziekelijk en zwak ; Kellgren viel sleehts op<br />
eene wijze to bevor<strong>de</strong>ren: hem gelegenheid te geven rustig to<br />
werken ; en Gustaf benoem<strong>de</strong> hem tot zijn hand-secretaris met<br />
een pensioen, dat <strong>de</strong>n dichter onaf hankelijkheid waarborgile.<br />
„Omnis in hoc sum ," was <strong>de</strong> spreuk , die Kellgren <strong>de</strong> zijne<br />
maakte, tom hij, een wapen moeten<strong>de</strong> voeren, eene Tier koos;<br />
er is niets meows on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> zon , ziet ge; zelfs <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r op<br />
bet portier van Scribe's rijtuig was het niet. -- De ambtenaarswereld<br />
heeft alom hare origineeltjens; maar zoo wij een<br />
oogenblik opmerkzaambeid van u vergen <strong>voor</strong> hem, die daar<br />
in 's konings groote kanselarij meer zit to mijmeren dan to<br />
werken, ge znit noch netheid in <strong>de</strong> rangschikking <strong>de</strong>r papieren<br />
gaslaan , noch naanwkeurigheid in het overschrijven dier<br />
<strong>de</strong>peches. Een or<strong>de</strong>looze rommel, zegt gij, digter bij <strong>de</strong>n lessenaar<br />
tre<strong>de</strong>n<strong>de</strong>, en een blik werpen<strong>de</strong> op wat die ve<strong>de</strong>r krast,<br />
roept gij uit: hieroglyphen! Toch niet; ge moogt, dat vermager<strong>de</strong><br />
, vale gelaat aanstaren<strong>de</strong>, twijfelen of hij vijf-en.<strong>de</strong>rtig<br />
of vijf-en-twintig jaren telt; maar die eensklaps nit hare dof-<br />
heid opflikkeren<strong>de</strong>, groote drijven<strong>de</strong> oogen gewaar wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong>,<br />
welke eene lange wijle zoo strak staren en toeh niets zien<br />
van wat er in <strong>de</strong> gansehe kanselarij omgaat , maar die hand<br />
eensklaps <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r zien<strong>de</strong> opvatten om in vlugge vaart zes ,<br />
zeven regelen neer to schrijven, en dan plotseling op te holt<strong>de</strong>n<br />
of zij levenloos ware gewor<strong>de</strong>n als <strong>de</strong> pen, die haar ontvalt,<br />
hadt gij <strong>de</strong>n poeet moeten ra<strong>de</strong>n. Gustaf <strong>de</strong>ed het bij <strong>de</strong>n<br />
eersten blik ! En vergeefs frommel<strong>de</strong> Lidner het handschrift<br />
weg: „lees," klonk het, en er was aandoening , er was smarte<br />
in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>dragt , maar die niet helen mogt bij <strong>de</strong>n somberen<br />
indruk , welken <strong>de</strong> verzen op <strong>de</strong>n verrukten vorst maakten ;
206<br />
ESAIAS TEGNilt, FRITMOVS SAGA.<br />
hij had <strong>de</strong>n frouwsten, tee<strong>de</strong>rsten folk <strong>de</strong>s gevoels gevon<strong>de</strong>n !<br />
„In mijn kabinet," besluit <strong>de</strong> koning <strong>de</strong> bepaling van het<br />
uur waarop hij hem gehoor zal verleenen , en Lidner, die <strong>de</strong><br />
lioogeschool te Lund heeft moeten verlaten om zijn ongeregeld<br />
gedrag , die te Rostock doctor in <strong>de</strong> wijsbegeerte is gewor<strong>de</strong>n,<br />
maar er niet min<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n bran<strong>de</strong>wijn om bleef verslaafd , die<br />
door zijne gothenburgsche bloedverwanten op een schip naar <strong>de</strong><br />
Oost-Indien is bezorgd, maar dit aan <strong>de</strong> Kaap wist to ontkomen<br />
en naar zijn va<strong>de</strong>rland terugkeer<strong>de</strong>; Lidner ziet zich eene<br />
laatste kans gebo<strong>de</strong>n om een gclukkig leven te lei<strong>de</strong>n , evenzeer<br />
bewon<strong>de</strong>rens- als benij<strong>de</strong>nswaard. Helaas! Gustaf moge<br />
zich nitputten in pogingen <strong>de</strong>n overgevoelige, die <strong>de</strong>ernis heeft<br />
met alle leed , behalve met dat, 't Welk hij over zich zelven<br />
brengt , te red<strong>de</strong>n ; hij moge hem ads secretaris naar zijnen<br />
gezant te Parijs zen<strong>de</strong>n, graaf Creutz klaagt niet enkel over<br />
zijit persoonlijk wa,ngedrag , <strong>de</strong> dichter van Ails en. Cawilla<br />
beweert, dat <strong>de</strong> zanger van Graeinne Spastara's dood hem<br />
verzen ontstolen heeft ! — en Gustaf's hand moet zich aftrekken<br />
van <strong>de</strong>n man, die eindigt met zijne kunst veil to hebben,<br />
in verzen door <strong>de</strong>zen en genes hoveling met weinige rijksdaal<strong>de</strong>rs<br />
beloond! — Het is bij zijne weduwe en zijne weeze,<br />
in beklagelijken toestand achtergebleven , dat wij Bellman aantreffen<br />
, Bellman, die in zijne eerste jengd ernstige, schier vrome<br />
gediehten schreef, , maar toch zijne onsterfelijkheid slechts dier<br />
oorspronkelijke scheppingen is verpligt, van welke een vreenadoling<br />
zich zoo moeijelijk eene <strong>voor</strong>stelling kan vormen die<br />
<strong>de</strong>r waarheid na<strong>de</strong>rt. „Hier hebt ge wat ik <strong>voor</strong> u bij elkaar<br />
„zong," hooren wij hem tot Lidner's wednwe zeggen, en een<br />
ee<strong>de</strong>l van vijftig daal<strong>de</strong>rs glijdt van zijne hand in <strong>de</strong> hare ;<br />
hoe zou koning Gustaf dien trek hebben toegejuicht in hem ,<br />
dien hij <strong>de</strong>n zweedschen Anacreon noetncle. Wij bragten een<br />
paar blijken bij van <strong>de</strong> warme wijze, waarop <strong>de</strong>ze zich dich-
ES.U.A.S TEGNhli, FuntuoCs SAGA. 207<br />
ters aantrok ; om <strong>de</strong> veelzjdigheid zijner waar<strong>de</strong>ring in het<br />
licht te stellen, gunne men ons bier HammarskOld een<br />
oogenblik het woord te geven , waar hij ons me<strong>de</strong><strong>de</strong>elt ,<br />
tot welke be<strong>de</strong>nkingen 's konings vleijen<strong>de</strong> vergelijking, het<br />
toekennen van (lien eernaam , aanleiding gaf. „An<strong>de</strong>ren," zegt<br />
hij, „<strong>voor</strong>al Kellgr6n, loochen<strong>de</strong>n hare juistheid , en zekerlijk<br />
„volkomen adaequaat is ze niet , maar heeft daarentegen tech<br />
„lets onloochenbaar treffends , als men or slechts <strong>de</strong> hoogste<br />
„openbaring van ba<strong>cc</strong>hanalisch leven in twee verschillen<strong>de</strong><br />
lan<strong>de</strong>n mei aandui<strong>de</strong>n wil. Het behoeft geen betoog, dat het<br />
„ba<strong>cc</strong>hanalisch enthusiasmus zieh geheel co<strong>de</strong>rs uiten moest in<br />
„Griekenland , waar <strong>de</strong> mensch nog op <strong>de</strong>n vertrouwelijksten<br />
„voet verkeer<strong>de</strong> met eene lagclien<strong>de</strong> , beziel<strong>de</strong> natuur, , waar<br />
„<strong>de</strong> gezelligheid tegelijk openhartig en ongedwongen mogt zijn,<br />
„en <strong>de</strong> wijn in <strong>de</strong> met rozen omkrans<strong>de</strong> bokaal met water aan-<br />
„gelengd word, dan in Zwe<strong>de</strong>n, waar het vocht van Lyaos<br />
„uit een koperen pijp te <strong>voor</strong>schijn springt , wear een bar<br />
„klimaat <strong>de</strong> zinnelijkheid zaamperst en laai maakt, wear <strong>de</strong><br />
„roes eene verbijstering is, te vaak in eene vlaag van vertwij-<br />
„feling nagejaagd , om <strong>voor</strong> een oogenblik <strong>de</strong>n loo<strong>de</strong>n last <strong>de</strong>s<br />
„levens van zich of to wentelen. Dien toestand heeft Bellman<br />
„in <strong>de</strong>n ongedwongensten, levendigsten geest opgevat, met <strong>de</strong><br />
„hoogste mimische kunst veraanschouwelijkt, hem naar <strong>de</strong><br />
„schoonste muzikale eenheid or<strong>de</strong>nend. Vandaar <strong>de</strong> diepe ele-<br />
„giek , die <strong>de</strong>n grondslag uitmaakt zijner parodische scheppingen,<br />
„en can <strong>de</strong>ze vaste houding en beheerschen<strong>de</strong> kracht verleent.”<br />
Het zal <strong>de</strong> toots zijn <strong>de</strong>zer karakteristiek , of zij bij u <strong>de</strong>n<br />
lust opwekt om Bellman's wille zweedsch to leeren , <strong>de</strong>r bekrompenheid<br />
vreemd die <strong>de</strong>n dichter om <strong>de</strong> stoffe sma<strong>de</strong>n zou.<br />
Gustaf III had doze en teregt hartelijk uitgelagchen; hij verzeker<strong>de</strong><br />
Bellman, door hem het secretarisschap op to dragen<br />
bij <strong>de</strong> nommer-loterij , een inkomen van drieduizend daal<strong>de</strong>rs;
208 ESATAS TEGNi:11, VRITMOVS SAGA.<br />
<strong>de</strong> zinger stond er <strong>de</strong> heeft van of aan wie <strong>de</strong> betrekking<br />
<strong>voor</strong> hem waarnam ; onafhankelijk door het overige, dronk en<br />
dichtte hij naar lust. Het liep <strong>de</strong> spuigaten uit, zullen <strong>de</strong><br />
matigheidslui zeggen. Toch niet, wij mogen ons op <strong>de</strong> getuigenis<br />
van al wat Zwe<strong>de</strong>n gocds en groots oplever<strong>de</strong> beroepen.<br />
Dertig jaren gele<strong>de</strong>n verrees er, waar het koninklijke lustslot<br />
Rosendal in Stockholm's diergaar<strong>de</strong> grijpt , op een voetstuk<br />
van graniet , een kolossaal borstbeeld van broils, naar eene<br />
!Jute van BystrOm gegoten; en toen <strong>de</strong> sluijer werd weggetogen<br />
, juichte niet enkel <strong>de</strong> joelen<strong>de</strong> schare uit <strong>de</strong> hoofdstad<br />
zaamgestroomd , juichten <strong>de</strong> geniale mannen , die zich tot oprigting<br />
van dat ge<strong>de</strong>nkteeken had<strong>de</strong>n vereenigd , juichte het<br />
koninklijk gezin Noor<strong>de</strong>ns wijngod toe, Carl Johan XIV aan<br />
het hoofil , die min<strong>de</strong>r gelukkig in zijne vergelijking was dan<br />
Gustaf toen hij Bellman een prototype van Beranger daeht !<br />
— Maar gij houdt van verschei<strong>de</strong>nheid , en <strong>de</strong> kunstlieven<strong>de</strong><br />
monarch, dien wij ge<strong>de</strong>nken , <strong>de</strong>ed het niet min<strong>de</strong>r. Ben an<strong>de</strong>rmaal<br />
trof hij verwanten naar <strong>de</strong>n geest in zjn eigen kring<br />
aan ; wilt gij er een <strong>voor</strong>beeld. van ? Hoe hij <strong>de</strong>n erfgenaam<br />
van <strong>de</strong>n grootsten aller zweedsche namen na dien <strong>de</strong>r Wasa's<br />
on<strong>de</strong>rscheid<strong>de</strong> , toen Johan Gabriel Oxenstjerna in <strong>de</strong> poezij<br />
naar <strong>de</strong>n lauwer dong, die zijn onsterfelijke <strong>voor</strong>zaat Axel<br />
zich in <strong>de</strong> proza verwierf. Eene eigenaardige figuur nit dien<br />
tijd. Al scheen hij er door zijne geboorte <strong>voor</strong> bestemd, al was<br />
er niets verzuimd om er hem door opvoeding en omgang toe<br />
te vormen , er stak geen hoveling in <strong>de</strong>n man, die zich, ja ,<br />
van alle vereischte pligtplegingen kweet, die zich, hoe noo<strong>de</strong><br />
ook , toch getroostte velerlei betrekkingen te beklee<strong>de</strong>n , maar<br />
nooit gelukkig bleek , dan wanneer hij van Areadie droomen<br />
mogt , het landleven, zijn eenvoud , een hut en een harte.<br />
Voor ie<strong>de</strong>r offer haar gebragt , heeft <strong>de</strong> kunst eenen krans of<br />
eene kroon , maar waarme<strong>de</strong> weegt ze <strong>de</strong> vele kleine kwellingen
ESAIAS TEGN FICITIIIOF'S SAGA. 209<br />
op, waaraan bare beoefenaren als alto overige stervelingen<br />
blootstaan? Wij hooren Oxenstjerna zuchten , als hij om <strong>de</strong>n<br />
wille zijns konings bet zangerig maar mannelijk zweedsch , in<br />
een biljet van weinige regelen , in een versjen van een paar<br />
coupletten , het fransch , dat zich tot allerlei woordspelingen<br />
leent, dat schier bij elke wending in schittering wint, wil doen<br />
navolgen en inhalen. En Gustaf III, als hij luistert naar <strong>de</strong>n<br />
lof van <strong>de</strong>n landbouw, , door zijn gunsteling in het dichtstuk<br />
<strong>de</strong> Ooysten in negen zangen bezongen, wat heeft hij zich een<br />
geweld aan to doen! Toch was <strong>de</strong>s konings last <strong>de</strong> ligtste van<br />
bei<strong>de</strong>. Hij maakte twee gelukkigen, als hij Kellgren vrien<strong>de</strong>lijk<br />
toeknikte , <strong>de</strong>wijl <strong>de</strong>ze Oxenstjerna's beste dichtstuk, <strong>de</strong> Ureic<br />
van <strong>de</strong>n Day , in Stockholm's Posten had geprezen ; — en<br />
terwijI <strong>de</strong> arme zanger, , na vruchtelooze pogingen om aardige<br />
briefjens to schrijven, <strong>de</strong> pen moe<strong>de</strong>loos wegwierp, het dubbele<br />
Teed van een kloppend hoofd en een krimpend harte ter prooi,<br />
ontwikkel<strong>de</strong> zich zijn Augustus, <strong>de</strong> rol van Mecenas spelend ,<br />
ook als zijn a<strong>de</strong>laarsblik slechts bij tusschenpoozen op die Ooysten<br />
staar<strong>de</strong>. Of gelooft ge niet dat zijn groote geest allengs vermoed<strong>de</strong>,<br />
hoe zeer eene <strong>de</strong>rgelijke poging <strong>de</strong> inheemsche natuur<br />
te doen waar<strong>de</strong>ren en regt te laten we<strong>de</strong>rvaren aan wat in<br />
<strong>de</strong>n e<strong>de</strong>lsten zin va<strong>de</strong>rlandsch mogt heeten, verdien<strong>de</strong> to wor<strong>de</strong>n<br />
aangemoedigd, hoe weinig hij zelf met <strong>de</strong>n vorm dier <strong>voor</strong>stelling<br />
sympathiseren mogt? — Het eischt geen halsbreken<strong>de</strong>n<br />
sprong van het eene conventionele genre tot het an<strong>de</strong>re<br />
over te gaan; wij ston<strong>de</strong>n straks bij het sentimentele stil , thans<br />
is het pseudo-klassieke aan <strong>de</strong> beurt. le<strong>de</strong>r weet, welk treurspel<br />
aan <strong>de</strong>n avond <strong>de</strong>r achttien<strong>de</strong> eeuw schier alom werd gevierd<br />
en genoten, wat toen bij uitnemendheid het treurspel<br />
heette, en niemand die er zich dan ook over verbaast, dat<br />
Gustaf lien jongen ambtenaar tot zijn secretaris maakte, die<br />
<strong>de</strong> PhUre van Racine in het Zweedsch had vertaald. Secretaris<br />
Studinn en Seketsert III 14
210 ES1LVS TEGNi .:11, FRITI1TOCS SAGA.<br />
Adlerbeth, het mogt aangaan, <strong>de</strong>nkt e; maar Rijks-Antiquarins<br />
zegt ge , welke waren zijne verdiensten<br />
iu dat opzigt? Wij moeten u, als go bij dit on<strong>de</strong>rwerp , en<br />
teregt, aan overblijfselen nit <strong>de</strong>n vroegen <strong>voor</strong>tijd , aan bouwvallen<br />
en ge<strong>de</strong>nkstukken nit het verle<strong>de</strong>n <strong>de</strong>nkt, het antwoord<br />
schuldig hlijven; van eene verklaring van runenschrift is geen<br />
sprake, van kritisch on<strong>de</strong>rzoek <strong>de</strong>r saga's geen blijk. Een weak<br />
intusschen : loop <strong>de</strong>n tijd niet <strong>voor</strong>nit. Hoe tang is het in heel<br />
Europa nog maar gele<strong>de</strong>n, dat er, om antiquarius te zijn,<br />
noch blik op <strong>de</strong>n hei<strong>de</strong>nschen toestand <strong>de</strong>s <strong>voor</strong>geslachts, noch<br />
sehatting <strong>de</strong>r mid<strong>de</strong>leenwen werd vereischt, dat men, om als<br />
antiquaries to wor<strong>de</strong>n geprezen, met grieksch en latijn te kennen<br />
mogt volstaan ? Toetst gij Adlerbeth aan dies steel', hoe<br />
zijne veelzijdige studie, zijn verfijn<strong>de</strong> smaak u zullen toeschitteren<br />
! Gustaf dweept met Racine en Voltaire, Adlerbeth dnrft<br />
<strong>de</strong> Tph A/Ale eit Ailli<strong>de</strong> wijzigen, drtrft in <strong>de</strong>n Oedipe schrappen,<br />
als had <strong>de</strong> Mephisto niet tevens maestro gegol<strong>de</strong>n. Er word<br />
teen mood vereischt om Sophocles en Euripi<strong>de</strong>s grooter to<br />
achten dan dozen. Adlerbeth had lien; hij waag<strong>de</strong> het, wat<br />
zijne oorspronkelijke, treurspelen overigens to wenschen mogten<br />
overlaten, in <strong>de</strong>ze het koor eene lyrische vlugt to doen nemen,<br />
als het stockholmsche publiek zijner dagen niet volgen, slechts<br />
nastaren kon. Het is maar half <strong>de</strong> lof (lien hij verdient: hij<br />
heeft zijne letterkun<strong>de</strong> met metrische navolgingen verrijkt, die<br />
al zijnen overigen arbeid zullen overleven. Helaas! ten onzent<br />
was niemand zoo gelukkig ; trots Kinker, falen die paarlen<br />
aan <strong>de</strong> kroon <strong>de</strong>r hollandsche zangster! — Ongezochte tegenstelling<br />
met zijnen <strong>voor</strong>ganger! of het ons gegeven ware hier<br />
eon getrouwen afdruk to leveren van <strong>de</strong>n aardigen krnllekop,<br />
die bij eon groot geheugen , en <strong>de</strong> distracties welke er mee<br />
gepaard gaan, <strong>de</strong> schaarscher eigenschap van vonkelen<strong>de</strong>n geest<br />
voeg<strong>de</strong>, en, zeldzamer nog, in <strong>de</strong> school <strong>de</strong>r eneyelopedisten
ESA.IAS TEGNi12., FRITIIIOCS SAGA. 211<br />
gevormd , geheel achttien<strong>de</strong>-eeuwseh , oppervlakkig en schitterend<br />
tevens , een zoo groote goedheid <strong>de</strong>s harten wist te bewaren<br />
, dat niet enkel Gustaf Nils van Rosenstein om strijd<br />
bewon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> en bemin<strong>de</strong>. Wilt gij ter kensehetsing een paar<br />
aneedoten'? Eerst verstrooidheid en geheugen : het geviel dat<br />
hij zijn rijtnig liet stilhou<strong>de</strong>n , om bij eene zijner ou<strong>de</strong> beken<strong>de</strong>n<br />
, eene gravinne van . vul het zelf wellui<strong>de</strong>nd in,<br />
een bezoek of te leggen. Het portier gnat open, hij stijgt nit,<br />
dat ging ligt genoeg, maar oef! <strong>de</strong> wZdgedane man heeft twee<br />
trappen op to klimmen; ein<strong>de</strong>lijk staat hij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> gezochte ,<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> op zijn schellen geopen<strong>de</strong> <strong>de</strong>ur. „Is gravinne van<br />
„te huis?" — „Hier -woont geen gravinne, die zoo heet." —<br />
„Toch, mijn vriend." — „Neen , mijnheer ! neen, verzeker ik<br />
„u ..." — „Hm !" — „O, het schiet mij te binnen, pier heeft<br />
„een gravinne die zoo heette , gewoond, maar zij is gestor-<br />
„ven , drie jaren gele<strong>de</strong>n." — „Neen , vriend !" viel Rosenstein<br />
in, wiens geheugen ontwaakte , „het is vier jaren en<br />
„zeven maan<strong>de</strong>n gele<strong>de</strong>n, dat zij stierf!" Thans verstrooidheid<br />
en geest , zoo ge wilt. Hij had zich in <strong>de</strong> eenzaamheid zijner<br />
schrijfcel, verstokte oudvrijer, , aangewend hardop to <strong>de</strong>nken;<br />
aan tafel gezeten, vroeg hij zjnen buurman, wie <strong>de</strong>ze toch aan<br />
zijne regte had. Het antwoord was : <strong>de</strong> gouverneur van een naburige<br />
provincie. „Hm!" hernam Rosenstein, volgens gewoonte<br />
laid, „dat is joist niet een van 'srijks knapste gouverneurs!" De<br />
buurman stiet hem aan om hem opmerkzaam te maker, dat<br />
<strong>de</strong> beoor<strong>de</strong>el<strong>de</strong> zijn vonnis had gehoord. Langzaam liet Rosenstein<br />
er op volgen : „Naar er zijn ergere dan hij !" Geest en<br />
goedheid blijven te staven over. Voor <strong>de</strong> °erste gave alleen<br />
moge het gevatte antwoord volstaan, door hem gegeven, toen<br />
hij van een schotel gebak zijn bord missehien ruimer bediend<br />
had, dan een tegenover hem gezeten Bast lief was; jaloezij<br />
is mogelijk tot op taart toe. „Rosenstein !" klonk <strong>de</strong> vraag ,
212 ESA IAS FRITHJOF'S SAGA.<br />
„zal <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie in haar woor<strong>de</strong>nboek ook het woord „<strong>de</strong>eg-<br />
„ „dier” opnemen ?" — „Als het bestaat, waarom Met, amice !<br />
„Slechts zullen wij er bij opmerken, dat het bijna nooit door<br />
„fatsoenlijke 101 worth gebruikt !" En nu zijne goedheid; maar<br />
wat zoudt gij er aan hebben, zoo wij hier eene lange lijst van<br />
jonge auteurs lieten overdruk ken , alien zijner heuschheid om<br />
hot zeerste verpligt ? of dankbetuigingen van 'mime hand afschreven<br />
your diensten <strong>de</strong>r zijne? Als gij hero in geheugeu evenaar<strong>de</strong>t,<br />
gij zoudt u herinneren dat wij er reeds gezag <strong>voor</strong><br />
bijbragten in Geyer, toen zijne lofre<strong>de</strong> op Sten Store was bekrooud.<br />
Geloaf ons liever op ons woord, dat er buitengemeene<br />
humaniteit wordt vereischt, om, op het gebied van <strong>de</strong>n geest<br />
gunsteling van een koning, gunsteling bovendien van <strong>de</strong>n<br />
grilligsten aller koningen : het publiek , het zoo verre te<br />
brengen , dat eene <strong>voor</strong>re<strong>de</strong>, een lofspraak , een woord ter<br />
introductie door ons vcrleend , schier geleibrieven <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
onsterfelijkheid gel<strong>de</strong>n , en er Welt geen kreet , geene klagt<br />
tegen ons karakter opga! Rosenstein werd bestre<strong>de</strong>n om wat<br />
zijne beginselen en begrippen in het yak van kunst eenzijdigs<br />
, bekrompens , oppervlakkigs had<strong>de</strong>n ; <strong>de</strong>n mensch tastte<br />
men met aan. — Wij hebben Gustaf met een enkel woord<br />
om zijner onpartijdigheids wille geprezen; dat hij weerspraak<br />
duid<strong>de</strong>, doe u Thorild zien, De geniale jonkman, die tien<br />
jaren vroeger te Lund stu<strong>de</strong>nt was gewor<strong>de</strong>n, schreef in 1788<br />
te Upsala, om <strong>de</strong>n grand van doctor in <strong>de</strong> regten te verwervon<br />
, eene dissertatie , die wel later zou wor<strong>de</strong>n uitgegeven,<br />
maar hem <strong>de</strong>n verlang<strong>de</strong>n titel Met <strong>de</strong>ed verwerven ; hij gevoel<strong>de</strong><br />
zoo grooten weerzin van <strong>de</strong> kleingeestigheid door eenige<br />
hoogleeraren bij <strong>de</strong> examina aan <strong>de</strong>n dag gelegd, dat hij van<br />
<strong>de</strong> eere <strong>de</strong>r promotie afzag. Tien jaren te hebben gestu<strong>de</strong>erd,<br />
zon<strong>de</strong>r ten slotte te promoveren , is geene aanbeveling; maar<br />
men kart <strong>de</strong>n titel missen, als men <strong>de</strong> stoffe meester is gewor<strong>de</strong>n,
ESAIAS TEGNER, FRITIII0F ' S SAGA. 213<br />
en dat Thorild (lit was, leed geen twijfel , want noch aan een<br />
<strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> hoogescholen, noch in Stockholm zelf twijfel<strong>de</strong> iemand<br />
aan zijn genie. Vier jaren te voren was hij <strong>de</strong> uitgave van een<br />
tijdschrift begonnen, Den nya Granskaren getiteld, waarin hij<br />
met al <strong>de</strong>n overmoed <strong>de</strong>r jeugd, maar tevens met bei<strong>de</strong> ijver<br />
en talent, Kellgr6n en zijne school, <strong>de</strong>n heerschen<strong>de</strong>n franschen<br />
smaak, correctheid en Megance bestreed. Er was overdrij wing<br />
in <strong>de</strong>n aanval; Voltaire werd verguisd, Ossian vergood; Shakespeare<br />
verwierf maar eene plants naast <strong>de</strong>n laatste, (loch in<br />
eene karakteristiek als <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> school meer waars dan<br />
liellgrtht of <strong>de</strong>n koning lief kon zijn : „Als ge Stockholm's Posten,<br />
„gelooft, is alles wat treffend , afdoen<strong>de</strong> en sprekend heeten<br />
„mag Touter grofheid; slechts navolging, bijeenzameling, hocus<br />
„poem verdient vertu-1ft te wordcn geprezen; grootsehheid van<br />
„gedachte, diepte van gevoel, het meeslepen<strong>de</strong>, het onsterfelijke<br />
„is waanzin. Wilt ge weten hoe hoog gij a verheffen moogt, men<br />
,7antwoordt u juist twee en een halve el -hovel' <strong>de</strong>n beganen<br />
„grond; geen duim meer of min : an<strong>de</strong>rs is het laagheid of nit-<br />
„spatting. Geestdrift die gevoelt men, die mag men gevoelen<br />
„<strong>voor</strong> zijne Chloe, zijn -A.v.itifiesch en zijn gar<strong>de</strong>robe; maar heeft<br />
„men op met regtvaardigheid, met <strong>de</strong>ngd, met algemeen wel-<br />
„zijn, men is een dweeper. Slordig, wie Jupiter ongeschoren<br />
„opvoert, wie Venus te <strong>voor</strong>schijn roept, zon<strong>de</strong>r dat zij hare<br />
„mots regt heeft gezet ,” — het was <strong>de</strong> i<strong>de</strong>ale-aesthetische<br />
wereldbeschouwing , lezen wij, die strijd voer<strong>de</strong> met <strong>de</strong> encyclopedistisch-empirische<br />
philosophic. En Gustaf, dus in zijne<br />
gunstelingen , zijne school aangevallen , koos hij, driftig <strong>de</strong>n<br />
schepter in <strong>de</strong> schaal leggen<strong>de</strong>, partij? Neen, mag het antwoord<br />
lui<strong>de</strong>n, peen; of zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> hoogleera.ren te Upsala, die<br />
hij dikwijls met blijken van opmerkzaamheid verraste, zou<strong>de</strong>n<br />
zij, teen hij hij een zijner bezoeken <strong>de</strong>n wensch te kennen gaf,<br />
een zweedsch dispuut over staatsleer bij te wonen , <strong>de</strong>n cooed
214 ESATAS TF,GNER, FRITHIOE ' S SAGA..<br />
hebben gelled Thorild uit te noodigen, on<strong>de</strong>r Hernquist's presidium<br />
te officieren? Gustaf moest pleizier in oppositie hebben,<br />
als zijn professoren Thorild uitnoodig<strong>de</strong>n een proefjen te geven.<br />
„In weinige uren tijds schreef <strong>de</strong>ze zijne vermaar<strong>de</strong> kritiek<br />
„over Montesquieu. Hij laakte het in dien auteur, , angst en<br />
„zwakte als grondoorzaak <strong>de</strong>r wetten to hebben aangenomen ,<br />
„<strong>de</strong>wiil als eenig schepsel sehrikt en schuwt , dit reeds eene<br />
„natuurwet volgt , waar<strong>voor</strong> eene an<strong>de</strong>re grondoorzaak moet<br />
„wor<strong>de</strong>n gezocht , die het gevoel van aanzijn en geluk blijkt<br />
„te zijn. Hij gispte Montesquieu als nicer groot dan wear,<br />
„meer geleerd dan geniaal , toen hij drie regeringsvormen<br />
„aannam , <strong>de</strong>ar slechts een <strong>de</strong> regte kan zijn, en er geen<br />
„sprake mag wezen van eetiwig gel<strong>de</strong>n<strong>de</strong> wetten <strong>voor</strong> schennis<br />
„of geweld. Hij bestreed dat, zoo als Montesquieu beweert, in<br />
„gemeenebesten <strong>de</strong> <strong>de</strong>ugd, in monarchien <strong>de</strong> eer, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>s-<br />
„potisme <strong>de</strong> vices het heersehend beginsel zou<strong>de</strong> zijn, <strong>de</strong>wijl<br />
„men dusdoen<strong>de</strong> een regeringsprincipe zou aannemen zon<strong>de</strong>r<br />
„eer of <strong>de</strong>ugd, terwijl tech nooit eenige staat door het be,<br />
„ginsel van vreeze bestond; <strong>de</strong>ar, volgens het getuigenis <strong>de</strong>r<br />
„historie, elle stichters van <strong>de</strong>spotische regeringen hel<strong>de</strong>n<br />
„waren, die later wer<strong>de</strong>n vergood, en wier nakomelingen hunne<br />
„magt slechts behol<strong>de</strong>n door het goe<strong>de</strong> , dat hunne <strong>voor</strong>gan-<br />
„gers had<strong>de</strong>n gesticht. Dear er geen republikeinsche <strong>de</strong>ugd<br />
„<strong>de</strong>nkbaar is zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n glans <strong>de</strong>r eer, en <strong>de</strong> vices altijd<br />
„bear gewigt in <strong>de</strong> Schaal zal werpen , zou<strong>de</strong> een regerings-<br />
;,stelsel to wankeler staan, naarmate bet zijn beginsel zuiver-<br />
„<strong>de</strong>r uitdrukte. Montesquieu maakt <strong>de</strong> luchtstreek een <strong>voor</strong>-<br />
„werp van wetgeving, ofschoon daaraan even weinig wetten<br />
„te geven zijn , als <strong>voor</strong> ochtend of avond , of <strong>voor</strong> <strong>de</strong> ver-<br />
„schillen<strong>de</strong> leeftij<strong>de</strong>n. Er is immers ook een artificieel klimaat,<br />
„een zui<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r kunsten , dat wij in onzen omgang seheppen<br />
„en waarin wij Asiaten wor<strong>de</strong>n.” Het verwijt is karakteristiek
ESAIAS TEGNE11, FRITHIOVS SAGA. 215<br />
bij Thorild's beschouwing van <strong>de</strong> broeikast dier koninklijke<br />
letterkun<strong>de</strong>! Het ontging zijnen scherpen blik even weinig,<br />
„dat Montesquieu <strong>de</strong> weel<strong>de</strong>, die kwistzieke dwaasheid, in vele<br />
„staten noodzakelijk hield, terwijl toch slechts bij het verstand<br />
„wel te leven sprake kan zijn van maat en wet," als dat hij<br />
„<strong>de</strong> vrijheid daarin gelegen achtte, te doen wat <strong>de</strong> wetten ge-<br />
„bie<strong>de</strong>n , 't gem <strong>de</strong> vrijheid mogelijk zoo makes ook wi<strong>de</strong>r<br />
„het bukken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> ongerijmdste gebo<strong>de</strong>n. Wat wil<strong>de</strong> het<br />
„<strong>voor</strong> het overige zeggen , dat men te vrij zou kuntien zijn ,<br />
„daar vrijheid slechts <strong>de</strong> ruitnte is tot han<strong>de</strong>len vereischt ,<br />
„hetzij goed of k waad, wijs of dwaas, en het verstand alleen<br />
„door vrijheid tot geluk voert?” Het waren doze stellingen,<br />
welke Thorild <strong>de</strong>n 22sten Maart van het genoem<strong>de</strong> jaar in<br />
tegenwoordigheid <strong>de</strong>s konings ver<strong>de</strong>dig<strong>de</strong>; Gustaf was omringd<br />
van wat zijn hof luisterrijkst aanbood. Een paar dier heeren<br />
verdienen eon oogenblik opmerkzaamheid — doze, in generaalsuniform,<br />
is <strong>de</strong> onvertsaag<strong>de</strong> Armfelt, — gene, in hofcostuum,<br />
<strong>de</strong> besehei<strong>de</strong>n dichter Leopold, bei<strong>de</strong> in blaken<strong>de</strong> guest, geen<br />
van bei<strong>de</strong> vermoe<strong>de</strong>n<strong>de</strong> wat leeds <strong>de</strong> toekomst <strong>voor</strong> hen in <strong>de</strong>n<br />
schoot droeg. Wie zou het meest hebben gehuiverd, Armfelt,<br />
als het hem <strong>voor</strong>speld ware gewor<strong>de</strong>n: gij zult in uwen ou<strong>de</strong>rdom<br />
russisch on<strong>de</strong>rdaan sterven, of Leopold, als het hem toe<br />
ware gefluisterd: en gij het gezigt verliezen? IJ<strong>de</strong>le vraag! als<br />
zou Armfelt er een omzien het beramen van staatsgrepen om<br />
hebben gestaakt, Leopold er een oogenblik min<strong>de</strong>r om hebben<br />
gedongen naar dien staf over het gebied <strong>de</strong>r letteren, welken hij,<br />
bij Kellgren's verschei<strong>de</strong>n, peep en zwaai<strong>de</strong>, wij zullen later<br />
me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen met welk gevolg. Voor het oogenblik onbewust van<br />
onzen inval, die intusschen niet zoo grillig is als gij gelooft,<br />
<strong>voor</strong> het oogenblik opponeren bei<strong>de</strong>; het behoort tot <strong>de</strong>n tijd, dat<br />
zoowel <strong>de</strong> soldaat als <strong>de</strong> poeet zich met <strong>de</strong> beginselen van wetgeving<br />
bemoeit. Hier hebt ge in Thorild's eigen woor<strong>de</strong>n eene
216 ESAIAS TEGNim, rarrnicw's SAGA..<br />
aanschouwelijke schets van het dispuut; zij is karakteristiek ,<br />
zoowel wat hem betreft die het potlood houdt , als hen die<br />
er <strong>voor</strong> poseren. „Het auditorium ," schreef hij aan een zijner<br />
vrien<strong>de</strong>n, „was het schitterendste ter wereld , hofgeleer<strong>de</strong>n,<br />
„geestelijken , ook dames. De Koning, reeds ten gunstigste<br />
„<strong>voor</strong> mij ingenomen, verrnkt door <strong>de</strong> kritiek (een opstel van<br />
„weinige uren), die hij <strong>de</strong>n avond to voren tegen zijne aka<strong>de</strong>-<br />
„misten met vuur had ver<strong>de</strong>digd. Armfelt stond naast hem,<br />
„ie<strong>de</strong>re geestigheid <strong>de</strong>s Konings glans geven<strong>de</strong> door zijn bijval ;<br />
„het was of hij die <strong>voor</strong>lichtte en nastraal<strong>de</strong>. Eene verkwisting<br />
„<strong>de</strong>s verstands, traits brillants bij <strong>de</strong> vleet, veel emphase. En<br />
toch ook vaak ieth <strong>de</strong>gelijks , iets zeer ernstigs , moor mood<br />
„en meer harte clan men hier ooit hoor<strong>de</strong> of zag. Alles heerlijk<br />
„a pplaudissementen zon<strong>de</strong>r ein<strong>de</strong>. De Koning als buiten zich<br />
„zelven, — <strong>de</strong> Aartsbisschop , al zijn cracbats aan en toch<br />
„lagchen<strong>de</strong> , zat op <strong>de</strong> trappen van <strong>de</strong>n Kathe<strong>de</strong>r. 's Namid-<br />
„dags kreeg ik bezoek van Armfelt, Generaal Overste-<br />
„kamerjonker Wre<strong>de</strong> en Essen , in 's Konings rijtuig; <strong>de</strong><br />
„Koning was geeharmeerd geweest ; hij had hij <strong>de</strong>ze gelegen-<br />
„heid ervaren, hoe weinig hij het oor<strong>de</strong>el mogt vertrouwen<br />
„over menschen, die hij zelf niet ken<strong>de</strong> (het was Armfelt, die<br />
„het zei<strong>de</strong>). Allen riepen gecharmeerd ! Hoe men daarover acht<br />
„dagen lang in Stockholm zal babbelen. 11lij dunkt , ik boor<br />
„hen: „Hij zal wel spoedig iets zoeken, — hij wordt favoriet!”<br />
„Ellendigheid ! 1k <strong>de</strong>nk altijd aan <strong>de</strong> ezelsschadnw van De-<br />
„mosthenes , die geheel Athene bezig hield , terwijl niema,nd<br />
„zich aan zijne weergalooze welsprekendheid <strong>voor</strong> eere en ge-<br />
„luk liet gelegen liggen.” Stout en scherp! gelooft ge niet,<br />
dat bet gerucht waarheid spreekt , als bet van Thorild vermeldt<br />
, dat hij al <strong>de</strong> betuigingen dier heeren over 's konings<br />
hijval beantwoord<strong>de</strong> met het zoo weinig hoofsch, met het waarlijk<br />
hooge: „Naar 's Konings oor<strong>de</strong>el vraag ik niet, maar <strong>de</strong>
ESAIAS TEGNER, FRII MM.' S SAGA. 217<br />
„goeclkenring van Gustaf III streelt me." We<strong>de</strong>rzijdsche achting,<br />
— of hadt gij u met meer gevolg van die zamenkomst<br />
gevleid ?<br />
Ons Joel met doze reeks van omtrekken zal bereikt zijn, als<br />
ewe verbeelding zich thans het verkeer aan het hof van Gustaf<br />
III kan <strong>voor</strong>stellen , als gij er niets vreemds meer in vindt,<br />
dat zulk een koning eene kunstreize naar Italie <strong>de</strong>ed, dat bij <strong>de</strong><br />
Zweedsche aca<strong>de</strong>mie stichtte , en haar <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n : „vernuft<br />
„en smaak" tot zinspreuk gaf. Een enkele trek schetse hem op<br />
<strong>de</strong> eerste , een woord over <strong>de</strong> laatste geve ll een begrip wat<br />
Zwe<strong>de</strong>n haar dank weet. Gustaf III was in Rome, het geviel<br />
in 1783, — we tre<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s eenige schre<strong>de</strong>n terug , — met<br />
het On<strong>de</strong>rdaniget pro melooria van Ehrensvard, then gij door<br />
Arndt nit <strong>de</strong> vertaling zijner knnsttheorie kent, tot gids; —<br />
het on<strong>de</strong>rdanigst pro memoria , dat in<strong>de</strong>rdaad eene keurige<br />
kritiek was van wat <strong>de</strong>n grooten geest in Italie bet diepst had getroffen,<br />
bet meest had geboeid. Of <strong>de</strong> Roiling er veel in stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>,<br />
of <strong>de</strong> koning sympathie gevoel<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n beoor<strong>de</strong>elaar zijnen<br />
tijd <strong>voor</strong>uit, die klassiek in <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong> eeuw reeds negentien<strong>de</strong>-eenwsch<br />
hegreep, wie weet het? Welligt was er on<strong>de</strong>r<br />
zijn klein gevolg maar een enkele, die het waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>: Adlerbeth,<br />
<strong>de</strong> antiquaries; Ehrensvkrd's lofre<strong>de</strong>, door dozen gehon<strong>de</strong>n,<br />
bewijst het. De overige hotheeren, Rosenstein niet nitgezon<strong>de</strong>rd,<br />
von<strong>de</strong>n bet — niet „vervelend", „maar „excentrisch";<br />
von<strong>de</strong>n het vreemd. , dat een graaf, een man, die zich in <strong>de</strong><br />
zeedienst zoo <strong>voor</strong><strong>de</strong>elig on<strong>de</strong>rscheid<strong>de</strong> , die zooveel beloof<strong>de</strong>,<br />
„plezier" had in zulke „paradoxen". En took zijn wij op weg<br />
onregt to doen , onregt aan dien vriend , welken Ehrensvard<br />
zijne ontwikkeling als kunstkenner dankte , Sergel , <strong>de</strong> beeldhouwer,<br />
, die <strong>de</strong> rein mee maakte, dien Gustaf bij zijne komst<br />
tot <strong>de</strong>n troon nit Italie to huis had geroepen , dien hij thans<br />
doze teleurstelling vergoed<strong>de</strong>, door het we<strong>de</strong>r to mogen zien.
218 ESAIAS TEGNÉR FRITH IOF 'S SAGA.<br />
We zijn in Rome, — en ge vreest eene lange aanhaling nit<br />
Ehrensvard's schriften, — en ge gaat met eene vingerwijzing<br />
naar <strong>de</strong>ze vrij ; <strong>de</strong> gansche inleiding dient <strong>voor</strong> het oogenblik<br />
slechts om u me<strong>de</strong> to <strong>de</strong>elen, dat, terwijl Gustaf in <strong>de</strong> eenwige<br />
stad verwijl<strong>de</strong> , bij eene opgraving in <strong>de</strong> Villa Adriani, het<br />
standbeeld van Endymion aan het Licht kwam. Onze zweedsche<br />
antoriteit <strong>voor</strong> <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> anecdote gaat klapwiekend <strong>de</strong> wolken<br />
in, <strong>de</strong> vraag opperen<strong>de</strong> : of het looter toeval heeten mogt,<br />
dat dit juist t o en geschied<strong>de</strong>; wij, die geen lust gevoelen om<br />
ons met haar in het ijle to verliezen, blijven bedaard bene<strong>de</strong>n,<br />
en boeken slechts het feit. Gustaf' zou geen Gustaf zijn geweest,<br />
als hij zich niet met zijn gevolg naar die Villa Adriani<br />
had gespoed; als zij niet om het zeerst <strong>de</strong>n schoonen sluimeraar<br />
had<strong>de</strong>n bewon<strong>de</strong>rd. Sergel <strong>voor</strong>al, Sergel was geheel verrukking,<br />
het herboren meesterstuk aanstaren<strong>de</strong> ; hij vergat <strong>de</strong><br />
heeren om zich peen, <strong>de</strong>n koning zelf; of hij in zijn atelier<br />
ware geweest, boog hij zich over het beeld, wreef wijsvinger<br />
en duim zenuwachtig tegen elkan<strong>de</strong>r; „geef me een snuifjen!"<br />
riep hij. En wie meent ge dat hem <strong>de</strong> doos reikte? een hofheer<br />
misschien ? hoe zou <strong>de</strong>ze zoo tegen alle etiquette hebben<br />
durven zondigen — Rosenstein dan welligt? maar goedheid<br />
zelve gaat zoo verre niet ! -- het was Gustaf, die gevoel<strong>de</strong>, dat<br />
Sergel zijne majesteit had vergeten <strong>voor</strong> eene hoogere dan die <strong>de</strong>r<br />
geboorte; het was Gustaf, die hem een snuifjen bood. Het is<br />
eene kleinigheid, maar zij kenschetst eenen monarch, die zijn<br />
museum to Stockholm , dank <strong>de</strong>r heuschheid eens Pausen, die<br />
hem vergun<strong>de</strong> het beeld to koopen , met Diana's gunsteling<br />
verrijkte. G-elooft ge niet dat Sergel zich haar herinner<strong>de</strong>, toes<br />
hij, te huis gekomen , <strong>de</strong> onvergetelijke gedaante gasloeg ,<br />
met wie in staat was Endymion te smaken, met Ehrensvard<br />
bij <strong>voor</strong>beeld , die slechts <strong>de</strong>n antieken een i<strong>de</strong>alen stip toeken<strong>de</strong>;<br />
maar wien wij, we bekennen het gul, niet looter daarom
ESAEAS TEGN PRIT11101,'S SAGA. 219<br />
in uw geheugen herroepen ; die hier gelegenheid geeft , eene<br />
slagschaduw over dat tijdperk to werpen , vereischt , als onze<br />
schets waar zal zijn. 'Poen Sergel Ehrensvard we<strong>de</strong>rzag, was<br />
<strong>de</strong>ze opper-achniraal van Zwe<strong>de</strong>n gewor<strong>de</strong>n; <strong>de</strong> kunstkenner<br />
wenschte er <strong>de</strong>n krijgsman geluk me<strong>de</strong>. „Hm !" antwoord<strong>de</strong><br />
Ehrensvard, Sergel zag verbaasd op, maar zijn goed harte<br />
vermoed<strong>de</strong> niet, wet er in het gemoed zijns vriends omging :<br />
„ik weet het ," sprak hij, „gij waart met Trolle opgegroeid,<br />
„ge dacht niet, dat gij het zoudt zijn, die hem moest opvol-<br />
„gen.” — „Gij sehat mij beter dan ik ben, Sergel ! — het<br />
„is niet dat wet mij somber stem<strong>de</strong> , <strong>de</strong> eene <strong>voor</strong>spelling is<br />
„uitgekomen als ook <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re ..." Sergel fronste <strong>de</strong> wenkbraauwen<br />
; „al weer mamsell Arfvidson ," sprak hij sma<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
,,die profetes uit koflijdik !" „Schel<strong>de</strong>n is geen weerleggen ,"<br />
hernam Ehrensvard ernstig , „ge zoudt gelagchen hebben, zoo<br />
„ge gehoord hadt, hoe bedaard zij het Trolle aanzei, dat ik<br />
„hem op zou Volgen , spoedig op zou volgen , Trolle in <strong>de</strong>n<br />
„bloei van 't leven , ik maar een zeeofficier van min<strong>de</strong>ren rang."<br />
— „Ik zou niet gelagchen hebben ," viel Sergel in, „want welke<br />
„dwaasheid ik ook moge hebben begaan , en, duizend duivels,<br />
„ze zijn velen ! geloof to slaan aan <strong>de</strong> wigchelarij , aan dat<br />
„onclewijf, met hear stomme slavin en hear kater, daar<strong>voor</strong><br />
„bleef ik bewaard !" Helaas! hoe weinigen , die het hem aan<br />
Gustaf's hof kon<strong>de</strong>n nazeggen , die, trots al hunne wijsbegeerte,<br />
niet, cf bijwijle met Swe<strong>de</strong>nborg dweepten, Of bijwijle Mesmer<br />
aanriepen ! „Genocg," hernam Ehrensvard, „maar geef clan<br />
„ten minste toe , dat ge geschokt zoudt zijn , zoo gij , als ik,<br />
„Trolle na die profetie binnen het jaar hadt zien sterven, als<br />
„ge, zoo als het mij gebeur<strong>de</strong> , toen ik <strong>de</strong>n verzegel<strong>de</strong>n lastbrief<br />
„open<strong>de</strong> , mij door <strong>de</strong>n koning eer hij afreis<strong>de</strong> ter hand ge-<br />
„steld , oin sleehts in to zien als Trolle iets menschelijks weer-<br />
„voer, , tot zijn opvolger waart benoemd gewor<strong>de</strong>n !” Sergel
220 ESATAS TEGNEIt, FRITHIOF 'S SAGA.<br />
schud<strong>de</strong> bet hoofd. „En <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> <strong>voor</strong>spelling?" vroeg hij<br />
driftig , <strong>de</strong>n vurigen blik , door geen me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n geternperd ,<br />
op zijn vriend gevestigd. Ehrensvard sloeg <strong>de</strong> groote oogen<br />
neer, Ehrensvard ril<strong>de</strong>; „als ik dien dag beleven inoest ," en<br />
zijn gebaar duid<strong>de</strong> aan, wat hij niet zeggen wil<strong>de</strong>. „Groote<br />
„mannen , die aan geen goe<strong>de</strong>n God gelooft, wat zijt ge klein!"<br />
sprak Sergel in zijn eenvoud , en Ehrensvard zuchtte, — dien<br />
dag kwam er van <strong>de</strong> beschouwing van Endymion niet !<br />
„Ye<strong>de</strong>r Napoli e poi morire" werd zoo min door Gustaf<br />
nagekomen, als door <strong>de</strong> duizen<strong>de</strong>n , die <strong>voor</strong> en via hem <strong>de</strong><br />
weel<strong>de</strong> van dien golf genoten , en toch huiswaarts keer<strong>de</strong>n ,<br />
hoe hoog in het „barre noor<strong>de</strong>n" ook <strong>de</strong> woning lag, welke<br />
hen wachtte. Er zijn <strong>voor</strong> zijne nagedachtenis twee herinneringen<br />
aan dat bezoek verknocht; wij wenschten <strong>de</strong> eene to kunnen<br />
uitwisschen ; hij had regt zich op <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re to goed to doen.<br />
Een koning van Zwe<strong>de</strong>n had, waar ter wereld ook, het hoofd<br />
liever on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n blooten hemel op <strong>de</strong>n eersten steen <strong>de</strong>n beste<br />
ter mete moeten zeggen, dan gastvripteid te genieten van een<br />
afgezant van Czaar of Czarinne; Gustaf, <strong>voor</strong> alien, had zich<br />
moeten wachten verpligtingen aan Rasumowsky of zijne mees-<br />
teresse to maken. Diplomatie , intrigue, wat het heeten mogt,<br />
wie zijne eere op bet spel zet, verschalkt, bedriegt slechts<br />
zich zelven ; maar genoeg over een oogenblik vergetens van<br />
berinneringen , die hem heilig had<strong>de</strong>n moeten zijn, en dat hem<br />
door Schlosser, te regt to bitter<strong>de</strong>r wordt verweten, <strong>de</strong>wiji Arndt<br />
er van zwijgt. Wij gaan over tot bet souvenir, dat hij zich niet<br />
had te schamen; wat was het, geheel Gustavisch, an<strong>de</strong>rs dan <strong>de</strong><br />
stoffe <strong>voor</strong> een drama, door hem op <strong>de</strong> plaats zelve bespied en gegrepen<br />
: <strong>de</strong> ijverzuelitige Napolitaan, datgene zijuer <strong>voor</strong>tbrengselen<br />
, getuigt HammarskEild , uit 't welk ons dichterlijke gemoedsbeweging<br />
bet levendigst toevonkelt ? Hoe hij er zich meô<br />
bezig houdt, als alle vernuften prooi van <strong>de</strong>n indruk <strong>de</strong>s oogen-
[SAIAS TEGNElt FRITHIOVS SAGA. 221<br />
bilks ! hoe hij er Rosenstein , weer dan Adierbetb , over raadpleegt<br />
! hoe letterkundige plannen hem geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong>n ganschen<br />
terugtogt vervullen , die ditmaal, als ons juist heugt — gij moogt<br />
naslaan — niet over Berlijn ging. IJ<strong>de</strong>lheid <strong>de</strong>r ij<strong>de</strong>lhe<strong>de</strong>n! zou<br />
bet hem goed hebben gedaan, <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n Frits weer te zien, niet<br />
zoo als hij zich nog bijwijle <strong>de</strong>n volke vertoon<strong>de</strong> en Ranch hem<br />
heeft vereenwigd , peen, zoo als 14j daar, klnizenaar van Sanssouci<br />
, alleen zat ; kluizenaar, die in zijne Aca<strong>de</strong>mie <strong>de</strong> lofre<strong>de</strong><br />
over Voltaire had gehou<strong>de</strong>n; kluizenaar, die in Beaumarchais'<br />
uitgave <strong>de</strong>r werken van <strong>de</strong>zen , het schotschrift herdrukt zag,<br />
door <strong>de</strong> kwaadaardigheid ingegeven; kluizenaar, wiens stramme<br />
hand <strong>de</strong> hazewin<strong>de</strong>n streel<strong>de</strong> , welke hij getrouwer had gevon<strong>de</strong>n<br />
dan do menschen !? Het zon weinig studie van ons<br />
geslacht aan <strong>de</strong>n dag leggen , en bovendien luttel blijk geven<br />
dat men Gustaf begreep , als men geloof<strong>de</strong>, dat <strong>de</strong> geestdrift<br />
van <strong>de</strong>n veertigjarige langer dan <strong>voor</strong> een oogenblik door<br />
die teleurstelling van voile zeventig zon zijn getemperd. „Hoe-<br />
„veel hij <strong>voor</strong> zijn yolk <strong>de</strong>ed , van zijn yolk was hij niet ,”<br />
zon <strong>de</strong> Wasa <strong>de</strong>n Hohenzollern hebben geoor<strong>de</strong>eld, zoo grootheid<br />
hem geen eerbied , zoo grijsbeid hem geen <strong>de</strong>ernis had<strong>de</strong>n<br />
ingeboezemd. Intusschen , bet is eene lange reize van Napels<br />
naar Stockholm ; hear in gedachte meedoen<strong>de</strong>, mijmeren wij<br />
op onze beurt, maar niet Over Berlijn ; er was omstreeks dien<br />
tijd in het hart van Duitschland een stadjen , dat met Ieizerlijk<br />
noch koninklijk wapen prijkte, dat zijne inwoners niet bij<br />
hon<strong>de</strong>rdduizen<strong>de</strong>n tel<strong>de</strong> , en van 't welk toch een roep uitging,<br />
die Gustaf had moeten aanlokken , in 't welk hij een verwante<br />
had, niet enkel door geboorte , ook naar <strong>de</strong>n geest ! Er zijn gedroom<strong>de</strong><br />
zamenspraken in het rijk <strong>de</strong>r schimmen geschreven, die<br />
<strong>de</strong> hier op aar<strong>de</strong> gehou<strong>de</strong>ne in belang overtreffen; slechts hebben<br />
zij eene sehaduwzij': <strong>de</strong> kalmte <strong>de</strong>r schemering, waarin die<br />
geesten omdolen , oefent op hun karakter een al te stillen<strong>de</strong>n
222 ESATAS TEGNIM., FRITHJOF ' S SAGA.<br />
invloed nit ; ze zijn bei<strong>de</strong> meer en min<strong>de</strong>r dan mensehen gewor<strong>de</strong>n.<br />
Waar schuitt het vernuft dat het waagt onzer gesehiedkennis<br />
om <strong>de</strong>n wille <strong>de</strong>r kunst een oogenblik geweld aan te<br />
doen, ons — niet in <strong>de</strong>ze of gene zaal van bet slot te Weimar,<br />
dat moge historisch-heilig blijken se<strong>de</strong>rt Napoleon er <strong>de</strong>n hel<strong>de</strong>naard<br />
eener vrouw buldig<strong>de</strong> , — peen, in het beken<strong>de</strong> Borkenhauschen<br />
of liever nog — daar is lucht en licht — am<br />
Stern, Gustaf III in die dagen Anna Amalia te doen ontmoeten<br />
, die als hij <strong>de</strong>n grooten Fre<strong>de</strong>rik oom noem<strong>de</strong>, die<br />
ale hij van hare moe<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n geest, die toen dat geslaeht zoo<br />
hoog hief, , had geerfd ? Geen tijdstip veer <strong>de</strong>rgelijke zamenkomst<br />
gelukkiger dan dat waarop wij ons verplaatst zien; Gustaf<br />
had tien jaren glansrijk geregeerd en droom<strong>de</strong> van nog grooter<br />
glorie; Anna Amalia zag haven Carl-August geschikt en geneigd<br />
<strong>de</strong> tengels <strong>de</strong>s bewinds met vuste hand to voeren ; (lie lustige<br />
Zeit war vordber. Het tafereel zal aan bevalligheid niet te<br />
wenschen overlaten , hetzij ge we<strong>de</strong>rzijds hovelingen en geleer<strong>de</strong>n<br />
zich om bet paar groeperen laat , hetzij ge, wat wij <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>keur zou<strong>de</strong>n geven , slechts <strong>de</strong> hertogin aan <strong>de</strong>n arm <strong>de</strong>s<br />
konings wilt zien, bei<strong>de</strong> van mid<strong>de</strong>lbaren leeftijd , hij, zoudt<br />
ge zeggen, haar 'een weinig in jaren <strong>voor</strong>uit , school ' het omgekeer<strong>de</strong><br />
het geval was. Feel! wie ligt <strong>de</strong>n doopce<strong>de</strong>l eener<br />
vronw, ook al is zij lang weduwe! wie <strong>de</strong>nkt er aan dit te doen,<br />
zoo als zij ons daar op een zonnigen herfstdag te moet komt,<br />
<strong>de</strong> schoone voetjens zoo vlug bewegend, en tech — Gustaf heeft<br />
het bij <strong>de</strong>n eersten oogopslag gewaar<strong>de</strong>erd toch met meer<br />
majesteit be<strong>de</strong>eld , dan ge die kleine gestalte zoudt hebben<br />
toegeschreven. De weimarsche schildwachten zou<strong>de</strong>n zeggen:<br />
hij zelf is ook niet grout; maar niemand onzer die !anger <strong>de</strong><br />
maat neemt , als ze ons digter na<strong>de</strong>ren ; niemand, die zich aan<br />
zijn pruik of haar poe<strong>de</strong>r ergert, statig als die bree<strong>de</strong> krullen<br />
hem, sierlijk ale dat hooge kapsel hear staat! De witte rods op
ESATAS TEGNER, FIttTHIOF' S SAGA. 223<br />
het lage keursly , Gustaf heeft haar geplukt, en Amalia haar<br />
glimlagehend aangenornen : „volbloeid ," schertste zij. En <strong>de</strong><br />
a<strong>de</strong>laarsblik <strong>de</strong>s konings vermeidt zich in dat geestige gelaat ,<br />
en zij praten over poezij, helaas ! in maar middclmatig fransch ,<br />
want zijn zweedsch is haar vreemd, en hij vermoedt duitsch meer<br />
dan hij het verstaat. Toch lijdt het niet lang, of bei<strong>de</strong> begrijpen<br />
op welk verschillend standpunt zij staan, al streven zij naar het<br />
zelf<strong>de</strong> Joel; Amalia is veelzijdiger ontwikkeld dan Gustaf; <strong>voor</strong><br />
Amalia zijn er litteraturen, <strong>voor</strong> hem is er maar een mo<strong>de</strong>l, dat<br />
men to Stockholm na zal streven; op overtreffen is geen hoop.<br />
„Of zij niet bereids overtroilen ware!" stoft <strong>de</strong> stoute kleine;<br />
„leer duitsch, lieve neef !" en ze wendt het hoofd om, en een<br />
paadje springt toe: „<strong>de</strong>r Herr Legations-Rath Gdthe," gebiedt<br />
ze. „Ltisst sich entschuldigen," — en wat verstaat ge: „Durch-<br />
„laucht!" of : „Hoheit !" ons zijn <strong>de</strong> titels onverschillig, — „er<br />
„ist nach Ilmenan gegangen !" en geen won<strong>de</strong>r, want het is <strong>de</strong><br />
7<strong>de</strong> September 1783, en of ons : ij<strong>de</strong>lheid <strong>de</strong>r ij<strong>de</strong>lheclen ! ook<br />
van hofgunst <strong>voor</strong> een genie, nog eenmaal toe zou klinken, op<br />
Bien dag schreef hij , bij glansrijken zonneschijn het grootsche<br />
maar eenvoudige natuurtooneel, <strong>de</strong> hoorbare stilte aan zijne<br />
voeten gaslaan<strong>de</strong> , met potlood aan <strong>de</strong>n wand eener houten<br />
woning , die weergalooze lyrische verzuchting :<br />
Ueber alien Gipfeln<br />
Ist Ruh !<br />
In alien Wipfeln<br />
Sparest Du<br />
Kama einen Hanch I<br />
Die Vogel schiveigen im Wahle ,<br />
Warte far , Bal<strong>de</strong><br />
Rashest Du ouch !<br />
Ons gemijmer is ten ein<strong>de</strong> en <strong>de</strong> koning in Stockholm we<strong>de</strong>rgekeerd<br />
; <strong>de</strong> bloesems <strong>de</strong>r letterkun<strong>de</strong> wer<strong>de</strong>n vruchten, <strong>de</strong> schoone
224 ESA1AS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
dagen van zijnen schouwburg braken aan. Was doze al geen<br />
school <strong>de</strong>r ze<strong>de</strong>n , een school van va<strong>de</strong>rlandslief<strong>de</strong> mogt hij heeten.<br />
Hij zelf had dien het jaar te voren (1782) niet slechts tot<br />
Nationaal _Theater verheven, maar ook <strong>voor</strong> dit doel <strong>de</strong>.gelukkigste<br />
grepen in 's lands geschie<strong>de</strong>nis gedaan. Gustaf Traua , een<br />
tafereel hoe Zwe<strong>de</strong>n door <strong>de</strong>zen van het juk <strong>de</strong>s <strong>de</strong>enschen<br />
Christiern's II werd bevrijd, — Gustaf Adolf en Ebba Brake, <strong>de</strong><br />
teleurstelling <strong>de</strong>r eerste lief<strong>de</strong> <strong>de</strong>s e<strong>de</strong>len helds, die zich <strong>voor</strong>taan<br />
slechts zijn yolk toewijdt ; — Siri Brake, <strong>de</strong> in beeld gebragte les,<br />
hoe een grout koning <strong>de</strong>n strijd tusschen a<strong>de</strong>llijke geslaeliten<br />
weet te slechten ; — maar ge hebt weinig aan die dorre lijst van<br />
stukken, en lever is u <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rheid, dat 's konings beminnelijke<br />
znster, , Sophia Albertina, in 't laatst <strong>de</strong> titelrol vervul<strong>de</strong><br />
, toen het <strong>voor</strong> het eerst op het kleine tooneel van Drottningholm's<br />
slot werd gespeeld. `'Vat was het er verre van, dat <strong>de</strong><br />
toejuiching , waartne<strong>de</strong> het publiek dien dramatisehen arbeid<br />
ontving , slechts <strong>de</strong> fijne vleijerij zon zijn geweest, waarop een<br />
vorstelijk tooneeldichter rekenen mogt. Schier tachtig jaren na<br />
hunne eerste opvoering , on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n zij zich nog door <strong>de</strong> verdienste<br />
, waarop ze bij <strong>de</strong> eerste uitgave van 's konings werken<br />
aanspraak meen<strong>de</strong>n te mogen maken : „die lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> alles wat<br />
„Zweedsch was, dat verlangen <strong>de</strong>n Zweedschen naam in eere<br />
„te brengen , dien jiver om dozen in ale opzigten aan ver-<br />
„maardheid te doen winnen , welke het hem niet genoeg was<br />
„door zijne da<strong>de</strong>n als regent nit to drukken , die hem zelfs<br />
„in zijne uitspanning bijbleven." Helm feldt volg<strong>de</strong>, Helmfeldt,<br />
dat het langste van alien op het repertoire bleef, —<br />
<strong>de</strong> gedachtenis <strong>de</strong>r Wasa's te zeer to verlevendigen, mogt eene<br />
wijle onstaatkundig schijnen ; maar <strong>de</strong> regten <strong>de</strong>s gezins in<br />
beeld to brengen , maar te veraanschonwelijken, hoe een veldmaarschalk<br />
, die in zijn eerste jeugd van zijn va<strong>de</strong>r en zijne<br />
vrouw was weggeloopen , geen geluk smaakt <strong>voor</strong> hij zeven-
ESAIAS TEGNER FRITHIOE'S SAGA. 225<br />
tien jaren later ga<strong>de</strong> en kind we<strong>de</strong>rvindt en erkent, dat mogt<br />
altijd <strong>voor</strong>heeldig heeten, dat vond altoos bij het gemmed <strong>de</strong>r<br />
schare sympathie. Als wij louter namen niet liefst achterwege<br />
lieten , clan zon<strong>de</strong>n wij menig verdienstelijk me<strong>de</strong>arbei<strong>de</strong>r aan<br />
Melpomene's tempel, dan zou<strong>de</strong>n we hier bei<strong>de</strong> Hallmann en<br />
Af Darelli hebben te vermel<strong>de</strong>n; dan zou<strong>de</strong>n we bij <strong>de</strong> blijspelen<br />
van Gustaf zelven tal van navolgingen <strong>de</strong>r fransche Thalia<br />
hebben to noemen; maar laat Kellgren en Adlerbeth <strong>voor</strong> het<br />
lyrisch drama en <strong>de</strong> klassieke tragedie volstaan, en zien wij op<br />
een antler gebied naar <strong>de</strong>n bezielen<strong>de</strong>n invloed <strong>de</strong>s konings om.<br />
Te vaak hebben wij reeds in dit opstel een uitstapjen gewaagd<br />
over <strong>de</strong> grenzen , ens door ens eigenlijk on<strong>de</strong>rwerp aangewezen,<br />
om niet met een woord van die vele Toespraken aan 's Rijks<br />
Stan<strong>de</strong>n te gewagen, welke zelfs <strong>de</strong>n straffen HarnarskOld<br />
<strong>de</strong> lofspraak ontlokten: „niemand zal mij van overdrijving be-<br />
„schuldigen , als ik beweren durf, , dat weinige staatkundige<br />
„re<strong>de</strong>voeringen, weinige niet maar zweedsche, neen, ook buiten-<br />
„landsche geschriften van dien aard , in e<strong>de</strong>laardigheid van<br />
„<strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n , in gloed van stip , in mannelijke waardigheid<br />
„van uitdrukking met koning G-ustaf's meesterstukken in dat<br />
„genre te vergelijken zijn.” En toch zal <strong>de</strong> zucht evenredighe<strong>de</strong>n<br />
te beweren, welke het zekerst <strong>de</strong> belangstelling <strong>de</strong>s lezers waarborgen<br />
, ens ook bier behoe<strong>de</strong>n om veer <strong>de</strong> verzoeking te bezwijken,<br />
proeven mo<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen, hoe schitteren<strong>de</strong> wij ook maar<br />
<strong>voor</strong> het grijpen hebben. Het is tijd, MOOT dan tijd ein<strong>de</strong>lijk van<br />
die instelling to spreken, welker halve eeuwfeest, in 1836 gevierd,<br />
aan het licht bragt, dat <strong>de</strong> twijg uit het Zui<strong>de</strong>n overgeplant<br />
in het Noor<strong>de</strong>n had getierd; dat het rijsjen een boom was gewor<strong>de</strong>n<br />
, in <strong>de</strong>n har<strong>de</strong>n rotsgrond hecht geworteld , met bree<strong>de</strong><br />
bla<strong>de</strong>rkroon <strong>de</strong> ongena<strong>de</strong> <strong>de</strong>r stormen braveren<strong>de</strong> ; dat er in<br />
zijn lommer niet slechts lauweren genoeg waren ontloken, om<br />
een krans <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n laatsten koning te vlechten , het \Vasa-<br />
Studien en Schetsen III 15
226 ESAIAS TEGNi , FRITHIOF ' S SAGA.<br />
this waard , maar dat ook gon<strong>de</strong>n appelen , <strong>de</strong> roem <strong>de</strong>r letterkun<strong>de</strong><br />
die hij liefharl , op dat gebied waren gerijpt.<br />
Eene Aca<strong>de</strong>mie op <strong>de</strong>n leest <strong>de</strong>r fransche! roept men nit.<br />
„Gustaf III's smaak ," we zeggen het Geyer van ganscher<br />
harte na , „bleek naar <strong>de</strong> fransche <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>n gevormd , en<br />
„in overeenstemming daarme<strong>de</strong> was, over het geheel genomen,<br />
„<strong>de</strong> invloed van zijnen tjd op <strong>de</strong> zweedsche letterkun<strong>de</strong>. In -<br />
„tussehen was hij toch zelf in dit opzigt , en meer misschien<br />
„dan hem bewust was, boven navolging verheven. In die gave,<br />
,;welke, zoo zij in het rijk <strong>de</strong>r dichtknnst niet <strong>de</strong> eenig sehep-<br />
„pen<strong>de</strong> heeten mag, zeker aan <strong>de</strong>ze het naauwst is verwant,<br />
„in die gave, welke bij Gustaf III slechts al to zeer invloed<br />
„ook op het gebied van han<strong>de</strong>l en wan<strong>de</strong>l had, in vermogen,<br />
„vnur en vermetelheid van verbeelding , overtrof hij al zijne<br />
„diehters, sprekers en kunstenaars verre. Vandaar <strong>de</strong> aantrek-<br />
„kingskracht, die hij op alle <strong>de</strong>ze zon<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rscheid uitoefen<strong>de</strong>,<br />
„zelfs op hen, wier veld hem schier vreemd was, of niet binnen<br />
„<strong>de</strong>n kring zijner warme belangstelling Hij was hunne<br />
„zon, met eigenaardiger glans dan dien , welke van zijnen<br />
„troop afstraal<strong>de</strong>.” Fransch, ja, fransch of Lo<strong>de</strong>wijk XIV nog<br />
eenmaal we<strong>de</strong>r wetten hali<strong>de</strong> gegeven op het gebied van <strong>de</strong>n<br />
geest , fransch was zijn beweren , dat die aca<strong>de</strong>mie behoor<strong>de</strong><br />
to bestaan nit mannen , die, „bran<strong>de</strong>n<strong>de</strong> van lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> ver-<br />
„nuft, hunne neiging vrij had<strong>de</strong>n kunnen bot vieren, en zich<br />
„Touter met <strong>de</strong> beoefening <strong>de</strong>r letteren bezig hou<strong>de</strong>n , — nit<br />
„mannen , wier oor<strong>de</strong>el, dank zij hunne uitgebrei<strong>de</strong> geleerd-<br />
„heid, <strong>de</strong>n waren steun vond in grondslagen, door <strong>de</strong> eeuwen<br />
„gelegd , — nit mannen , die in <strong>de</strong> hoogste bedieningen <strong>de</strong>s<br />
„rijks, of in <strong>de</strong> eerste kringen <strong>de</strong>r zamenleving, van jongs of<br />
„hun smaak had<strong>de</strong>n gelouterd door <strong>de</strong> naauwgezetheid , welke<br />
„<strong>de</strong> groote ambten, die zij bekleed<strong>de</strong>n, altijd eischen, of door<br />
„<strong>de</strong> zelfbeheersching, welke gestadig afwisselen<strong>de</strong> omgang ver-
ESMAS TEGNER, FRITIIIOF ' S SAGA. 227<br />
„pligtend maakte; en wie aldus eene bedachtzaamheid in het<br />
„spreken , eene kieschkeurigheid van woor<strong>de</strong>n eigen was ge-<br />
„wor<strong>de</strong>n, van het fijn gevoel getuigen<strong>de</strong>, 't geen aan elke nit-<br />
„drukking <strong>de</strong>n waren zin gaf en <strong>de</strong> grens bepaal<strong>de</strong>, welke <strong>de</strong>ze<br />
„niet overschrij<strong>de</strong>n mag.” Fransch waren die ban<strong>de</strong>n niet enkel<br />
het gezelschap, ook <strong>de</strong>n geest, die het zou bezielen, aangelegd,<br />
maar <strong>de</strong> man , men zie het niet <strong>voor</strong>bij , die met <strong>de</strong>ze woor<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie inwijd<strong>de</strong>, was Gustaf III, die <strong>voor</strong> zijne<br />
phantasie geene kluisters duld<strong>de</strong>, <strong>voor</strong> wien , of hij waarlijk<br />
een Wasa ware geweest, het stoutste 't aantrekkelijkst bleek!<br />
Fransch was <strong>de</strong> verhouding, in welke, bij 's konings benoeming<br />
<strong>de</strong>r <strong>de</strong>rtien van het achttiental Aca<strong>de</strong>misten , hooge geboorte<br />
en hooge rang tot an<strong>de</strong>re, min<strong>de</strong>r toevallige en meer geniale<br />
verdiensten ston<strong>de</strong>n graaf von Hi5pken , die „het eerst een<br />
„geleerd genootschap in Zwe<strong>de</strong>n had gesticht,” — graaf Scheffer,<br />
, die „een gevestig<strong>de</strong>n smaak aan een behagelijken schrijf-<br />
„trant paar<strong>de</strong>,” — graaf von Hermansson , die in „een hoo-<br />
„gen ou<strong>de</strong>rdom opgernimdheid van geest en sierlijkheid van<br />
„stijI had weten te bewaren , on<strong>de</strong>r bezighe<strong>de</strong>n , die meer<br />
„arbeidzaamheid en naauwkeurigheid eischen dan vernuft;” —<br />
graaf Axel Fersen , die „op rijksdagen zoo dikwijls <strong>de</strong> or<strong>de</strong><br />
„had bewaard , hol<strong>de</strong>r gesproken en krachtig overreed !" —<br />
allerzon<strong>de</strong>rlingste aanbevelingen in<strong>de</strong>rdaad , als men in die<br />
leuningstoelen niet looter zou dutten! Fransch was misschien<br />
ook <strong>de</strong> keuze van bisschop Johan Wingard , die „op zoo<br />
„zeldzame wijze, met al het innemen<strong>de</strong> <strong>de</strong>r welsprekendheid ,<br />
„<strong>de</strong> hemelsche waarhe<strong>de</strong>n verklaar<strong>de</strong> ," een geestelijke in or<strong>de</strong>sgewaad<br />
stond goed naast die galarokken; maar, raillerie h part,<br />
<strong>de</strong> eigenlijke mannen van letteren wonnen er niet min<strong>de</strong>r bij,<br />
dus <strong>voor</strong> het eerst evenknieèti te wor<strong>de</strong>n verklaard van die bei<strong>de</strong><br />
ijverzuchtige stan<strong>de</strong>e, add' en geestelijkheid. De geestige blijspeldichter<br />
Ells Schrii<strong>de</strong>rheim , die vast met een paar rid<strong>de</strong>ror<strong>de</strong>s
228 ESAIAS TEGNER, FRITHIOE 'S SAGA.<br />
prijkte, wiens gezelschap haast het liefste was dat <strong>de</strong> koning genoot,<br />
— <strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong>rtig jaren reeds gea<strong>de</strong>l<strong>de</strong> geschiedschrijver<br />
Olof Celsius, die <strong>de</strong> eerste pogingen aanwend<strong>de</strong> om <strong>de</strong> historie<br />
nit <strong>de</strong> boeijen <strong>de</strong>r kronijk te bevrij<strong>de</strong>n, zij bei<strong>de</strong> mogten er zoo<br />
min behoefte aan gevoelen als onze beken<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> graven Gyllenborg<br />
en Oxenstjerna ; toch waren er die in <strong>de</strong> schatting <strong>de</strong>s<br />
algemeens stegen , door met <strong>de</strong>ze op gelijken voet te wor<strong>de</strong>n<br />
gebragt. Het ware genie staat daarboven, zegt ge, — helaas!<br />
wat zijn er dan weinig ware genien geweest! „teen verschil<br />
„van rang in <strong>de</strong> zamenleving zoo binnen dien kring gol<strong>de</strong>n,"<br />
luid<strong>de</strong> 's konings bepaling ; „om <strong>de</strong> zitplaatsen moest wor<strong>de</strong>n<br />
„geloot ; slechts zou <strong>de</strong> eereplaats <strong>de</strong>n oudste toekomen."<br />
Adlerbeth en Kellgrën zagen zich daardoor <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eenige<br />
krenking behoed, welke bun vernuft hen niet zou hebben vergund<br />
to wreken. Of an<strong>de</strong>rs Botin, al noem<strong>de</strong> hij zich se<strong>de</strong>rt<br />
hij word gea<strong>de</strong>ld Af Botin, statisticus en taalbeoefenaar, , die<br />
gaarne rijkshistoriograaf zoo zijn gewor<strong>de</strong>n , of hij er an<strong>de</strong>rs<br />
vrij van ware geloopen ; zoo niet <strong>de</strong> geestige , goelijke Nils<br />
von Rosenstein, tot vasten secretaris benoemd , er hem <strong>voor</strong><br />
had helloed, wie weet ? Fransch, wij geven het toe, fransch<br />
was, meer nog dan wij opmerkten of me<strong>de</strong><strong>de</strong>el<strong>de</strong>n, doze schepping<br />
van Gustaf III, maar het ontga ons evenmin , dat in <strong>de</strong><br />
keuze van vijf le<strong>de</strong>n, aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>rtien genoem<strong>de</strong> overgelaten, <strong>voor</strong>waar<br />
geen hooger geest heerschte. In plaats van eon voller<br />
a<strong>cc</strong>oord aan to slaan, gaven zij maar een flaanwen weerklank.<br />
Nordin, Murberg , Sjoberg, waren drie onbedui<strong>de</strong>ndhe<strong>de</strong>n ,<br />
wat <strong>de</strong> eerste van doze op een an<strong>de</strong>r gebied, op dat <strong>de</strong>s staats<br />
en dat <strong>de</strong>r kerke , ook gold; — <strong>de</strong> <strong>voor</strong>dragt van Leopold<br />
mogt , ja , eene hul<strong>de</strong> heeten , ontluiken<strong>de</strong> verdiensten bewezen,<br />
maar die door Gustaf het eerst van alien wor<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rsehei<strong>de</strong>n<br />
; — die van graaf Armfelt ein<strong>de</strong>lijk was looter eene<br />
beleefdheid jegens een gunsteling, die meer van tact dan van
ESAIAS TEGNiM, PRITIII0F 'S SAGA. 229<br />
waar<strong>de</strong>ring van talenten getuig<strong>de</strong>! Fransch bleek <strong>de</strong> taak <strong>de</strong>r<br />
Aca<strong>de</strong>mie, <strong>voor</strong>geschreven on<strong>de</strong>rwerpen te kiezen, <strong>voor</strong> welker<br />
behan<strong>de</strong>ling een prijs werd uitgeloofd; maar, ein<strong>de</strong>lijk heeft<br />
<strong>de</strong> penning hare keerzij<strong>de</strong>, maar zweedsch <strong>de</strong> stoffe over welke<br />
zij in proza en poezij antwoor<strong>de</strong>n te moet zag ; en toen zij<br />
<strong>voor</strong> het eerst haren hoogsten lauwer toeken<strong>de</strong> aan <strong>de</strong>n schrijver<br />
eener lofre<strong>de</strong> op Lennart Torstenson , een <strong>de</strong>r hel<strong>de</strong>n nit<br />
<strong>de</strong> dagen van Gustaf Adolph, wie an<strong>de</strong>rs was <strong>de</strong> onbeken<strong>de</strong><br />
die <strong>de</strong>zen wegdroeg, wie an<strong>de</strong>rs dan Gustaf III zelf? Ie<strong>de</strong>re<br />
gunst , ie<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rscheiding door hem <strong>de</strong>n vernuften zijns<br />
tijds verleend , werd onbedui<strong>de</strong>nd bij <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>rwerping van<br />
zijnen arbeid aan hnn oor<strong>de</strong>el ; wie zou <strong>voor</strong>taan niet eene<br />
eere op prijs stollen, naar welke hij zelf me<strong>de</strong>dong? „Gustaf<br />
„<strong>de</strong> Hi<strong>de</strong> <strong>voor</strong>beeld bezielt nog," klonk het in <strong>de</strong> zweedsche<br />
Aca<strong>de</strong>mie onzer dagen, toen luttel jaren gele<strong>de</strong>n eenige dichtstukken:<br />
Uit <strong>de</strong> heugenissen, <strong>de</strong>r Zweedsche elect wer<strong>de</strong>n bekroond<br />
, en <strong>de</strong> zanger, , bij <strong>de</strong> opening van het naambriefjen ,<br />
Oscar Fredrik, hertog van OstergOthland bleek, een telg nit<br />
bet nieuwe vorstenhuis, dat hoofd en harte genoeg heeft, om<br />
geene glorie gering to achten, waarvan het verle<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s yolks<br />
schittert ! Fransch was <strong>de</strong> wijze op welke <strong>de</strong> ontvangst van<br />
een nienw lid, <strong>de</strong> intreere<strong>de</strong> , die <strong>de</strong> be<strong>voor</strong>regte had te boa<strong>de</strong>n<br />
en het autwoord hem daarop door <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>zitter to geven,<br />
wer<strong>de</strong>n geregeld ; maar wat maakt het uit bij wien bet eerst<br />
eene gedachte opkwam , als hare verwezenlijking ook in <strong>de</strong>n<br />
verren vreem<strong>de</strong> een genot waarborgt, dat Sainte-Beuve onlangs<br />
zoo aardig <strong>de</strong>finieer<strong>de</strong> „C'est propremenf un bal <strong>de</strong> beaux<br />
„esprits qu'une seance <strong>de</strong> reception." Eene aca<strong>de</strong>mie, welke<br />
men niet wordt binnengelaten zon<strong>de</strong>r blijk te geven van bei<strong>de</strong><br />
oor<strong>de</strong>el en smaak, die in <strong>de</strong> intreere<strong>de</strong> niet slechts bet bewijs<br />
vor<strong>de</strong>rt, dat men <strong>de</strong> taal in zijne magt heeft, die er ook het<br />
blijk bij wenscht overgelegd, dat men tact bezit; eene aca<strong>de</strong>mie,
230 ESAIA S TEGICE R FRIT HIOF'S SAGA.<br />
in welke men niet worctt opgenomen , zon<strong>de</strong>r dat men in gedachte<br />
zijn gansch verle<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>bij zich ziet gaan , zijn leven<br />
en zijn werken , beschei<strong>de</strong>n ja , maar ook beoor<strong>de</strong>elend ziet<br />
toetsen, is toch heel wat an<strong>de</strong>rs dan „een uitgebran<strong>de</strong> krater,<br />
„waarin Jan en alleman zon<strong>de</strong>r gevaar en op hun gemak kun-<br />
„nen zitten.” Wie zou verlangen, dat <strong>de</strong>zulke „geslecht en met<br />
„<strong>de</strong>n grond gelijk gemaakt wier<strong>de</strong>n?" wie haar geen hoogeren<br />
lof toekennen, „dan physiek nuttig" te zijn en to „leeren Hinz-<br />
„men?” daar zij bij het <strong>voor</strong>beeld, hoe men met w a ar d gheid<br />
rust, tevens het ten onzent zeldzamer geven, hoe men, <strong>de</strong> worsteling<br />
te boven, uit <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong> volgen<strong>de</strong> geslachten w elsprek<br />
end wijsheid leert! De hartstogten van <strong>de</strong> jengd, <strong>de</strong> strijd <strong>de</strong>r<br />
meeningen van <strong>de</strong>n dag , zij dringen in die stilte naauwelijks<br />
door ; <strong>de</strong> kunstscheppingen van <strong>voor</strong> hon<strong>de</strong>rd, twintig, tien jaren,<br />
zij wor<strong>de</strong>n er in kalmte vergeleken, in kalmte genoten;<br />
<strong>de</strong> nieuwverkozene heeft zich het stof van <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n gewasschen,<br />
eer hij , uit <strong>de</strong>n wedstrijd geroepen , het waagt <strong>de</strong>n voet op<br />
<strong>de</strong>n drempel te zetten ; <strong>de</strong> lauwer is niet glansrijker dan het<br />
gelaat van hem, wiens hand dien opheft; <strong>de</strong> bewon<strong>de</strong>ring van<br />
wie <strong>de</strong>zen geeft, stijgt met <strong>de</strong>n blos van wie zich ontvangen<strong>de</strong><br />
bukt. Er is nog meer, ook in het heiligdom <strong>de</strong>r grootste geesten<br />
heerscht nab ver ; bij gebreke van dien, zou ons het schouwspel<br />
niet boeijen ; maar <strong>de</strong>ze is gelouterd ; geen wil<strong>de</strong> drift meer,<br />
die vlammen<strong>de</strong> verteert; een schalk vernuft, dat vonkelt, dat<br />
stralen schieten<strong>de</strong> , tevens verlicht en verwarmt! Voor alle<br />
eentoonigheid gewaarborgd door <strong>de</strong> bewegelijkheid , welke het<br />
leven <strong>de</strong>r volken se<strong>de</strong>rt <strong>de</strong>n avond <strong>de</strong>r achttien<strong>de</strong> eeuw on<strong>de</strong>rscheidt<br />
; door <strong>de</strong> snellere gemeenschap van <strong>de</strong>ze on<strong>de</strong>rling allerlei<br />
verrassingen rijk; veelzijdig door <strong>de</strong> verdraagzaamheid onzer<br />
beschaving , tintelt zelfs die bespiegelen<strong>de</strong> beoor<strong>de</strong>eling van<br />
leven, boeit en treft ze bij <strong>de</strong> Franschen onzer dagen, sticht ze<br />
bijwijle in het hooge Noord. „Voila ce qui fait," roept Sainte-
ESAISS TEONER, FRIVITOF'S SAGA. 231<br />
Beuve nit, „que le genre do discours aca<strong>de</strong>mique, dont on<br />
„dira tout ce qu'on voudra , est tin genre bien mo<strong>de</strong>rne, bien<br />
„vivant, bien dramatique, et plus couru que toutes les tra-<br />
„g6dies du mon<strong>de</strong>." En in Zwe<strong>de</strong>n? 'Vat zijne letterkun<strong>de</strong> er<br />
aan dank weet , hoeveel billijker <strong>de</strong> beschouwing <strong>de</strong>s verle<strong>de</strong>ns<br />
er door is gewor<strong>de</strong>n , hoe dikwerf <strong>de</strong> bewegingspartij<br />
zelve <strong>de</strong>n weldadigen invloed on<strong>de</strong>rvond <strong>de</strong>r waardige bedaardbeid<br />
, waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mic hares aanval verduur<strong>de</strong> en to<br />
keer ging , hoe <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> zaak door en met <strong>de</strong>ze won, het zal<br />
u blijken bij <strong>de</strong>n eersten blik op die heugenissen, welke<br />
het volgend tijdvak ons to beschouwen geeft.<br />
Helaas! hij, die het zaad had gestrooid , zou <strong>de</strong>n oogst niet<br />
aanschouwen; eer <strong>de</strong> vel<strong>de</strong>n wit wer<strong>de</strong>n was hij geweest. Slechts<br />
zeven jaren meer getuige <strong>de</strong>r ontwikkeling , welke hij <strong>voor</strong>bereid<strong>de</strong><br />
, mogt hij zelf tot <strong>de</strong>ze niet zooveel bijdragen als hij<br />
wensehte. „De stormachtige avond van zijn regering en level<br />
„viel haast in ;" Schlosser en Arndt zijn binnen uw bereik ,<br />
als gij <strong>de</strong> straffe aanklagt <strong>de</strong>r historic niet <strong>de</strong> vergoelijking <strong>de</strong>r<br />
vriendschap wilt vergelijken ; wij volgen Geyer: „door binnen-<br />
„landsche inoeijelijklie<strong>de</strong>n" met <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>l „gedrongen", wierp<br />
<strong>de</strong> koning zich „in <strong>de</strong> buitenlandsche van eenen coring" met<br />
Rusland , „en <strong>de</strong>ed daardoor eene lang verheel<strong>de</strong> ver<strong>de</strong>eldheid<br />
„in staatkundige begrippen , erfenis van <strong>de</strong>n vroegeren twee-<br />
„dragtstijd , in laaije vlam uitbarsten. Hij was niet onschuldig<br />
„aan het gevaar, , waarin het rijk daardoor werd gebragt. De<br />
„mid<strong>de</strong>len toetsen<strong>de</strong> , tot welke hij in <strong>de</strong> ure <strong>de</strong>s noods zijne<br />
„toevlugt nam , zal men eer erkennen dat zij noodzakelijk<br />
„waren , dan toegeven dat zij regtvaardig mogten heeten; en<br />
„<strong>de</strong> toekomst zal aan het licht brengen, dat hij zelf <strong>de</strong> laatste.<br />
„zou zijn geweest dit to loochenen. Hij was to ver gegaan om<br />
„terug te kunnen tre<strong>de</strong>n. Zoo het echter geen gewone ziels-<br />
„kracht verraadt zich staan<strong>de</strong> te hou<strong>de</strong>n ol<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n drok eener
232 ESATAS TEGNi:11, PRITHIOCS SAGA.<br />
„straffen<strong>de</strong> noodzakelijkheidswet, eene grootere, eene bewon<strong>de</strong>-<br />
„renswaardige wordt er vereiseht, om over haar te zegevieren;<br />
„en <strong>de</strong> nawereld zal Gustaf — in strijd met zich zelven, met<br />
„<strong>de</strong> zijnen en met <strong>de</strong>n vijand — niet beklagen zon<strong>de</strong>r hem<br />
„tevens eene lud<strong>de</strong> te brengen , als missehien geens konings<br />
„moed in <strong>de</strong> moeijelijkste omstandighe<strong>de</strong>n ooit meer verdien<strong>de</strong>.<br />
„Het gold het va<strong>de</strong>rland. Hij red<strong>de</strong> niet slechts Zwe<strong>de</strong>ns be-<br />
„staan ; hij red<strong>de</strong>, in <strong>de</strong>n strijd tegen een overmagtig vijand,<br />
„ook Zwe<strong>de</strong>ns eer, en wij wenschten <strong>de</strong>n tijd te beleven, die<br />
„zich het regt zou molten toekennen hem te verwijten, dat hij<br />
„daarme<strong>de</strong> te weinig <strong>de</strong>ed. Zich zelven had hij niet gered.”<br />
Geboet was <strong>de</strong> ligtzinnigheid , waarme<strong>de</strong> hij , op <strong>de</strong> grenzen<br />
van Rusland, een onwaar<strong>de</strong>erbaren tijd verloor, koning Arthur<br />
en <strong>de</strong> twaalf dappere rid<strong>de</strong>rs spelend , een tooneel in zijne<br />
tent, <strong>de</strong> Tier in zijne vingeren , in ste<strong>de</strong> van <strong>voor</strong>t te trekken<br />
en met bet zwaard toe te slaan , waar Catharina verbleekte<br />
van vreeze ! Geleerd was bet spel dat hij geloof<strong>de</strong> te verstaan<br />
eer hij het ooit had beproefd, geleerd <strong>de</strong> kuust <strong>de</strong>s krjgs,<br />
ten koste eener ne<strong>de</strong>rlaag , als zijn overmoed onmogelijk had<br />
geacht ! Gelouterd verhief hij zich nit het vuur <strong>de</strong>r beproeving ;<br />
<strong>de</strong> Gustaf then wij bewon<strong>de</strong>ren , sehitter<strong>de</strong> nooit grootseher dan<br />
toen hij <strong>de</strong> verslagenheid van Ehrensvard, nitbarstend in <strong>de</strong>n<br />
kreet : „Uwe Majesteit heeft geen skiirgArdsvloot meer 1" beantwoord<strong>de</strong><br />
door zijn verslagen admiraal dat grootkruis dier<br />
zweedsche or<strong>de</strong> om te hangen , an<strong>de</strong>rs slechts zegevierend we<strong>de</strong>rgekeer<strong>de</strong>n<br />
vereerd! — een blijk van vertrouwen , 't geen<br />
Ehrensvard toch niet bewegen kon het bevel te blijven voeren,<br />
als ware in zijn weerspoed <strong>de</strong> twee<strong>de</strong>, verzwegene <strong>voor</strong>spelling<br />
vervuld ! „Een Wasa, moe<strong>de</strong>r !" hoor<strong>de</strong>n wij Gustaf zeg-<br />
gen , „een Wasa," wil<strong>de</strong> hij wor<strong>de</strong>n , en hij week <strong>de</strong>n grootsten<br />
dier onsterfelijken niet, op zijn beurt , toen <strong>de</strong> Denen<br />
het westen bedreig<strong>de</strong>n, in Dalarna <strong>de</strong> boeren van Mora en
ESATAS TEGAR FLUTHIOF' S SAGA. 233<br />
Tuna bezielend , Gothenburg red<strong>de</strong>nd door eene welsprekenclheid<br />
, wier overlevering, wier heugenis <strong>de</strong> grijsheid, die er ons<br />
van gcwaag<strong>de</strong>, tot schreijens toe roer<strong>de</strong>. Een Wasa, wie had<br />
regt op dien eerenaam zoo niet hij , die, bij Wiborg geslagen,<br />
<strong>de</strong>n Steven niet huiswaarts, niet naar het meir 111alar, neen, naar<br />
<strong>de</strong> laatste finsche bogt die nog zweedsch was gebleven, naar<br />
Svensksund wen<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ed : „bier rigte men mij een graf of<br />
„een ge<strong>de</strong>nkteeken op !" — en er <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rlaag in zege verkeer<strong>de</strong><br />
! Ware hij daar gevallen, gevallen in <strong>de</strong>n schoot <strong>de</strong>r<br />
overwinning, <strong>de</strong> zwaarste worstelingen met een verou<strong>de</strong>r<strong>de</strong> vertegenwoordiging<br />
zou<strong>de</strong>n hem zijn gespaard gebleven; we had<strong>de</strong>n<br />
hem op zijne laatste buitenlandsche reize niet verbaasd behoeven<br />
na te staren , tot wij hem op <strong>de</strong> heuvelen van Spa zien omdolen<br />
, verschrikt door eene onheilzwangerer toekomst dan die<br />
bewolkte <strong>voor</strong>jaarshemel hem in bliksems aankondigt , — tot<br />
wij hem in A ken , ter <strong>de</strong>mping van <strong>de</strong>n omwentelingskrater,<br />
<strong>de</strong> schim van <strong>de</strong>n wereldbeheerscher hooren bezweren , wiens<br />
we<strong>de</strong>rga<strong>de</strong> reeds <strong>de</strong>n <strong>de</strong>gen droeg , <strong>voor</strong> welken Europa zou<br />
bukken , maar die toch niet zou volstaan , om „het genie van<br />
„het nienwe met bet genie van het ou<strong>de</strong> to vereenigen !"<br />
Tegner's karakteristiek van Napoleon's streven.<br />
Een gefluisterd : „bonne nuit , beau masque !" — een pistoolschot<br />
op een bal , — en een <strong>de</strong>el van Zwe<strong>de</strong>n's a<strong>de</strong>l geloof<strong>de</strong><br />
te hebben gezegevierd , alsof ooit <strong>de</strong> grondslag van een staat in<br />
een gruwel word gelegd ! Carl, Sii<strong>de</strong>rmanland's hertog , was<br />
voogd van <strong>de</strong>n veertienjarigen troonopvolger, , tot Zwe<strong>de</strong>n's<br />
ramp en tot zijn eigen zoo vroeg reeds koning; <strong>de</strong> schaduwen<br />
verzwaar<strong>de</strong>n zich in het staatkundige tot tastbare duisternis<br />
wor<strong>de</strong>ns toe, maar <strong>de</strong> martelaarsglans omgaf zoo min op dat gebied<br />
als op het letterkundige <strong>de</strong>n versehei<strong>de</strong>ne vergeefs! Wat<br />
op het eerste e<strong>de</strong>l dacht, leer<strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ren wien het had bestre<strong>de</strong>n<br />
; en zijne verklaardste tegenstan<strong>de</strong>rs op het an<strong>de</strong>re? Par-
234 ESAIAS TEGNiUt FarritroF's SAGA.<br />
tijschap behoef<strong>de</strong> het niet zoo verre to drijven, dat luttel jaren<br />
later <strong>de</strong> Zweedsche aca<strong>de</strong>mie <strong>voor</strong> eene wijle werd gesloten, om<br />
zijne nagedachtenis regt te zien doen. Wilt gij het oor<strong>de</strong>el van<br />
<strong>de</strong>n tijdgenoot , hoor dat van Thorild, strij<strong>de</strong>ns moe, <strong>de</strong>n dood<br />
nabij , „<strong>de</strong>n Koning beweenen<strong>de</strong> zijner blij<strong>de</strong> jeugd, een Koning<br />
„in gevoel, gedachte en gesprek, die, als God, slechts door vrije<br />
„keuze <strong>de</strong>s harten wenseht te winnen wien hij zocht !" Wilt<br />
gij dat <strong>de</strong>r nakomelingsehap <strong>voor</strong>uit vernemen in gewaarwordingen<br />
van wie toen opwiessen , boor Geyer : „Wat mij betreft,<br />
„ik behoor reeds tot dat geslacht , 't welk zich van Gustaf<br />
dagen niets an<strong>de</strong>rs weet to binnen te brengen dan <strong>de</strong><br />
„heugenis van dien gelukkigen leeftijd , waarin het licht <strong>de</strong>s<br />
„dags schooner straalt , <strong>de</strong> natuur liefelijker schijnt , zorgen<br />
„nog verre zijn en het harte van geen haat weet. Voor mij<br />
„wordt zijn tijd slechts beschenen door het morgenrood <strong>de</strong>r<br />
„jeugdige hoop, 't geen over <strong>de</strong>n vre<strong>de</strong> van het va<strong>de</strong>rlijk dak<br />
„verwijiend , <strong>de</strong>r wereld lets heerlijks gaf; terwiji <strong>de</strong> tranen,<br />
„die ik aan <strong>de</strong> knieen mij ou<strong>de</strong>rs schrei<strong>de</strong>, toen in onze stille,<br />
„afgelegene streek , als een don<strong>de</strong>rslag, <strong>de</strong> mare van <strong>de</strong>s grooten<br />
„Gustaf's gruwzaam ein<strong>de</strong> weérklonk , <strong>de</strong> eerste waren , die<br />
„ik het va<strong>de</strong>rland wijd<strong>de</strong>."<br />
On<strong>de</strong>r een indruk als <strong>de</strong>ze was ook Tegner opgegroeid; wien<br />
verbaast het, dat hij dat tijdperk <strong>de</strong>r zweedsche letteren<br />
levenslang lief had, dat hij er mee dweepte , wat het ook te<br />
wenschen overliet ? Het had niets van het verhevene , 't geen<br />
hem aan zijn grieksche dichters boei<strong>de</strong>; niets van het vrome,<br />
't geen hij in zijne hebreeuwsche zangers vond ; het had weinig<br />
gemoed en maar zel<strong>de</strong>n genie ; zijn gevoel ging niet diep, zijn<br />
geest slechts vonkel<strong>de</strong> wat zijn wij onbarmhartiger critici<br />
dan hij bleek ! Hij las , hij zong, achttienjarige, <strong>de</strong> liedjens<br />
van Hellman, „en Faun en Gratie en Muze oinzweef<strong>de</strong>n hem,"<br />
<strong>de</strong> gelukkige l — hij schrei<strong>de</strong> met Lidner zijne eerste tranen
ESAIAS TEGNER FRITHIOF ' S SAGA. 235<br />
<strong>de</strong>s me<strong>de</strong>doogens bij alle mensehelijk leed, — Adlerbeth was<br />
hem een Romein , niet enkel in woor<strong>de</strong>n , ook in gedachten!<br />
En toch steeg zijne geestdrift nog hooger, als hij van <strong>de</strong> grooter<br />
go<strong>de</strong>n gewaag<strong>de</strong> : Kellgr4n's melodie , die hem van kindsbeen<br />
af als <strong>de</strong> wellui<strong>de</strong>ndste ter wereld toeruischte, Kellgren,<br />
die <strong>voor</strong> waarheid , regt en vernuft levenslang had gestre<strong>de</strong>n<br />
— en Leopold die <strong>de</strong>zen was opgevolgd , Leopold, die nog<br />
leef<strong>de</strong> , nog dichtte ! Er ging een gerucht, dat Denemarken<br />
oorspronkelijker vernuften had opgeleverd; dat Duitschland ,<br />
met Lessing , <strong>de</strong>n dageraad zijner gul<strong>de</strong>n eeuw had zien aanbreken<br />
, in Schiller en Gethe thans hein<strong>de</strong> en veer lichten<strong>de</strong>;<br />
om hem heen hoor<strong>de</strong> hij mompelen, dat <strong>de</strong> zangers , die hij<br />
zoo hoog waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> , slechts navolgers waren, navolgers van<br />
vreem<strong>de</strong>n smaak , vreem<strong>de</strong> ze<strong>de</strong>n, vreem<strong>de</strong>n geest. Hij had zijn<br />
va<strong>de</strong>rland to lief, om dit oor<strong>de</strong>el niet als overdreven te wantrouwen<br />
; maar wat er waars was aan dien lof en dien laster,<br />
on<strong>de</strong>rzoek, studie zou het hem leeren, <strong>de</strong> tijd van vergelijken en<br />
oor<strong>de</strong>elen was gekomen ; slechts geloof<strong>de</strong> hij zoo goed het regt te<br />
hebben openlijk <strong>de</strong> inheemsche vernuften te bewon<strong>de</strong>ren, als,<br />
in het geheim , <strong>voor</strong> zich zelven <strong>de</strong> belofte af to leggen, naar<br />
zijn vermogen aan to vullen wat <strong>de</strong>r Muze zijns yolks nog<br />
ontbrak. Dat het reeds op eene glorierijke bogen mogt, waardig<br />
in <strong>de</strong>n kring <strong>de</strong>r zusteren te wor<strong>de</strong>n opgenomen , dankte<br />
het, naar zijne innige overtuiging , dien koning op tweeerlei<br />
gebied , met wien wij u misschien to lang bezig hiel<strong>de</strong>n, maar<br />
dien <strong>de</strong> aehttienjarige Tegner aanstaar<strong>de</strong> met eene antieke<br />
pieteit , welke hem bij was gebleven , toen hij er meer dan<br />
vijftig tel<strong>de</strong>, toen hij zong :<br />
Er lag iets tlikkrends over Gustaf's dagen :<br />
„Uitheeinsch, fantastisch , ij<strong>de</strong>ls," is 't verwijt;<br />
Toch school <strong>de</strong>r zonne in, gij, die trots uw klageu<br />
Het Leven menschlijk smaaktet door zijn tijd!
236 ESATAS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA.<br />
Besehaving is inaar sehaars inheernsch ontloken ,<br />
Barbaarschheid sleehts had erigrond allersteeds ;<br />
Het vreemd vernuft heeft d'erts <strong>de</strong>r taal gebroken ,<br />
Den zang gestennl , het feestvuur aangestoken ,<br />
En wat Gustaviseh was, werd daardoor tevens Zweedsch I<br />
III<br />
TEGNhlt Di CHTER.<br />
(1801-184G.)<br />
Bezoek <strong>de</strong> eerste „Tentoonstelling" <strong>de</strong> beste van „Leven<strong>de</strong><br />
„Neesters", wat plagt die officieele Stijl bijwijle sarcastisch<br />
te wezen! — bezoek haar, als gij u overtuigen wilt, dat in<br />
onzen tijd ie<strong>de</strong>r gelooft een binnenhuisjen to kunnen schil<strong>de</strong>ren,<br />
dat niemand bet meer volslagen slecht doet. 't Is vreemd,<br />
roept ge uit, verbaas ern echter niet te zeer over. Elke kunst<br />
beleeft tijdperken , waarin zekere mate van talent algemeen<br />
wordt; — <strong>voor</strong> vijf en twintig jaren schreef in Ne<strong>de</strong>rland<br />
ie<strong>de</strong>r een vers , over vijf en twintig jaren zullen wij musici<br />
hebben bij <strong>de</strong> vleet, thans maakt wie wil een genrestnkjen!<br />
Wij bezig<strong>de</strong>n daar, en te regt, <strong>de</strong>n technischen term maken;<br />
<strong>de</strong> clichtbun<strong>de</strong>ls, welke wij in uw gebeugen herriepen, getuig<strong>de</strong>n<br />
om het zeerst, getuig<strong>de</strong>n echter schier louter van va ardigheid;<br />
doek bij doek ons door welwillen<strong>de</strong> en kunstlieven<strong>de</strong> burgemeester<br />
en wethou<strong>de</strong>ren, van welke stall gij ook bewoont,<br />
aangebo<strong>de</strong>n , doet bet niet min<strong>de</strong>r. Licht in zijn velerlei tinten<br />
en toonen , — kleuren , heel <strong>de</strong>n schat van het bontst<br />
palet , — stoffaaclje, nit wie weet hoeveel eeuwen, — groepering<br />
, zoo van dieren als van menschen , — <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>ling<br />
van het een noch het an<strong>de</strong>r schijnt meer geheimen to hebben ,<br />
het staat aan elks keuze wat hij nog eens wil overdoen. Weleer<br />
kwamen immers <strong>de</strong> rijmklanken ook van zelve, aan welk on<strong>de</strong>r-
ESATAS TEGNilt FRITLITOF' S SAGA. 237<br />
werp men zich waag<strong>de</strong> ? le<strong>de</strong>r was teen in <strong>de</strong> poezij <strong>de</strong>n vorm<br />
schier meester ; ie<strong>de</strong>r is (lit thans met het penseel haast even-<br />
zeer ; <strong>de</strong> opmerking , met welke wij begonnen , is, hopen we,<br />
<strong>voor</strong> niemand langer een paradox. Loopt echter daarom <strong>de</strong><br />
vraag, die wij er op wil<strong>de</strong>n doen volgen , <strong>de</strong> vraag : of <strong>de</strong><br />
kunst in<strong>de</strong>rdaad bij het gemeen wor<strong>de</strong>n van dien slag heeft gewonnen<br />
? loopt zij min<strong>de</strong>r gevaar als onbeschei<strong>de</strong>n te wor<strong>de</strong>n<br />
gelaakt , ironisch, wij bekennen het, als zij er uitziet ? We<br />
zou<strong>de</strong>n, als we maar half <strong>de</strong>n moed onzer meening had<strong>de</strong>n ,<br />
hier tot overgang , ter vergoelij king , ten troost , een lang vertoog<br />
kunnen inlasschen over <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>maligen en tegen woordigen<br />
toestand onzer poezij ; wij geven , daar wij dien geheel<br />
hebben , <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur aan een rondborstig : neen ! Scheldt iemand<br />
het eene ergernis , wij achten het slechts eene genomene en<br />
schamen ons <strong>de</strong>n wenseh niet, dat weldra eenerlei lot dat tal<br />
van binnenhuizen weervare , als weleer heel het heir van huisselijke<br />
of leerrijke, beurtelings betoogen<strong>de</strong> en bespiegelen<strong>de</strong> verzen<br />
trof, , allengs min<strong>de</strong>r geschreven , <strong>de</strong>wijl ze min<strong>de</strong>r wer<strong>de</strong>n<br />
gelezen , ten leste in onbruik geraakt en thans vergeten ! Onbarmhartige<br />
! hooren wij zeggen , en zou<strong>de</strong>n : onbillij ken ! mogen<br />
antwoor<strong>de</strong>n. Alles wat ten onzent ten grave gaat , moge<br />
zijne lijkebid<strong>de</strong>rs licbben , als ie<strong>de</strong>re mid<strong>de</strong>lmatigheid eene wijle<br />
hare bewon<strong>de</strong>raars ; maar wij, die nooit lamfer droegen , <strong>de</strong>wijl<br />
niet elk meer <strong>de</strong> Tier hanteer<strong>de</strong> , wij zou<strong>de</strong>n onze beginselen<br />
ontrouw wor<strong>de</strong>n, als wij niet met verlangen <strong>de</strong>n slag te<br />
gemoet zagen , waarop het publiek in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tbrengselen <strong>de</strong>r<br />
zusterkunst ein<strong>de</strong>lijk meer eischen zal clan meesterschap over<br />
<strong>de</strong>n vorm, waarin bet slechts die weinige schil<strong>de</strong>rs zal hulcligen<br />
, welke aan <strong>de</strong>ze ook <strong>de</strong> grooter gave van heersehappij<br />
over <strong>de</strong> gedachten paren! Hoe schaars die zijn mogen —<br />
helaas ! <strong>de</strong> zalen van het Ou<strong>de</strong> Mannenhuis, als die van Arti et<br />
Amicitiae, getuigen er van — toch treft men op bei<strong>de</strong>r wan<strong>de</strong>n,
238 ESAIIS TEGNER PRITFITOF 'S SAGA.<br />
bekleed met zooveel dat halfslachtig „niet slecht" , dat, dubbelzinnige<br />
lof, , „waarlijk wel aardig" , wordt geprezen toch<br />
treft men er enkele uitsteken<strong>de</strong> stukken aan, welke beter zou<strong>de</strong>n<br />
wor<strong>de</strong>n gewaar<strong>de</strong>erd , beter wor<strong>de</strong>n begrepen en genoten, als<br />
<strong>de</strong> schare niet Langer bij <strong>de</strong>r halve meesteren vaardigheid stilstond<br />
, als zij <strong>de</strong> heele op zij<strong>de</strong> streef<strong>de</strong> in lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> volkomen<br />
schoon I. Op het gebied <strong>de</strong>r dichtkunst , ten langen leste ,<br />
<strong>de</strong>ed ze die schre<strong>de</strong> ; waarom zoo ze zieli op dat <strong>de</strong>r poezij in<br />
kleuren met halve weel<strong>de</strong> blijven vergenoegen ?<br />
Een binnenhuisjen — een vertrek, een gang, met uit <strong>de</strong><br />
hoogte of van ter zij<strong>de</strong> door venster of <strong>de</strong>ur vallend licht —<br />
wat huisraad langs <strong>de</strong> mnren gesehikt , ten ein<strong>de</strong> <strong>de</strong> vakken<br />
to vullen of <strong>de</strong> regte lijnen to breken , een lantaarn of eene<br />
klok bij <strong>voor</strong>beeld ; of wel op tafel en stoel, onor<strong>de</strong>lijk genoeg,<br />
eenige klee<strong>de</strong>ren achteloos neergeworpen , bij <strong>voor</strong>keur een mantel<br />
om <strong>de</strong>r plooijen , of een hoed met ve<strong>de</strong>ren om <strong>de</strong>r kleuren<br />
wille , — your alle leven een paar buisdieren ; bond en kat ,<br />
die niet eens kijven ; of moeten bet menschen zijn , een man,<br />
die een pijpjen rookt , eene vrouw, die groente schoon maakt,<br />
— zulke binnenhuisjens , als ge hon<strong>de</strong>rdmalen hebt gezien,<br />
welken indruk bragten zij op geest en gemoed bij u teweeg?<br />
Een genrestukjen — zoo ge van <strong>de</strong> still° houdt, een peinzend<br />
grijsaard , of een meisjen dat een brief leest ; — <strong>voor</strong><br />
iets opbouwends , eene wereldsche vrouw, die in <strong>de</strong>n bijbel<br />
leest; <strong>voor</strong> jets belangwekkends , dames, die een kleedjen<br />
kiezen , — als <strong>de</strong> drukke u liever zijn , een groep uit <strong>de</strong> gelagkamer,<br />
, met <strong>de</strong> wijngaardrank , „die belet vraagt door 't yen-<br />
„ster ,” of een musicerend gezelschap , alle harmonic vreemd,<br />
gezigten trekkend waar ge van gruwt , — kiest gij <strong>de</strong> huisselijke ,<br />
eene moe<strong>de</strong>r bij een wieg , doch zon<strong>de</strong>r eon zweem <strong>de</strong>r pazij ,<br />
van welke het aandoenlijk on<strong>de</strong>rwerp overvloeit; — kiest gij <strong>de</strong><br />
vrome , een gezin dat kerkjen speelt , maar in welks kring gij
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF 'S SAGA. 239<br />
even vruchteloos omziet naar <strong>de</strong> verootmoediging, die inneemt,<br />
als naar <strong>de</strong> verheffing, die bezielt, — genrestukjens, die lager<br />
leven niet i<strong>de</strong>aliseren , zegt ons, bragt gij u een dier dingen<br />
ooit to binnen, als ge bij invallen<strong>de</strong> schemering eene wijle<br />
mijmert, als het gevoel, waarvan zij dien<strong>de</strong>n te getuigen, u<br />
moest doen droomen en dichten? — Jets hoogers dan een dier<br />
bei<strong>de</strong>, een klein historieel noemt men het, gelooven wij, bet<br />
doek dat een trek uit het leven van een groot man heet te<br />
zullen vereeuwigen, dat een blik in zijn binnenste moot gunnen<br />
; een klein historieel, 't geen zoowel door <strong>de</strong> kenze van<br />
het on<strong>de</strong>rwerp zelf, als door <strong>de</strong> eigenaardige wijze op welke<br />
dit werd opgevat, verried dat <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>r zich niet alleen afvroeg<br />
of <strong>de</strong> gebeurtenis wel on<strong>de</strong>r het bereik zijner kunst viol,<br />
maar er, als hij die vraag toestemmend mogt beantwoor<strong>de</strong>n ,<br />
over nadacht, hoe dit gelukkigst viol nit te drukken; — een<br />
klein historieel ein<strong>de</strong>lijk, dat <strong>de</strong>n oningewij<strong>de</strong> bij eenig aanstaren<br />
dui<strong>de</strong>lijk wordt, dat <strong>de</strong>n hooger ontwikkel<strong>de</strong> bij <strong>de</strong>n eersten blik<br />
verrast en treft ; een klein historieel, dat dier naani verdient,<br />
zaagt gij er vele in uw missehien lang leven ? toespelingen op<br />
bet on<strong>de</strong>rwerp, een <strong>de</strong>r hulpwid<strong>de</strong>len van het genre, toespelingen<br />
, ze plegen niet to ontbreken, verplaatst het u in het<br />
kabinet van een keizer of een koning, er valt een troon min<strong>de</strong>r<br />
to pas dan aan to brengen, — waar een krijgsman optreedt,<br />
schittert het gemeenlijk van staal, — geldt het een<br />
geleer<strong>de</strong>, <strong>de</strong> planken buigen van <strong>de</strong> boeken. Wij bragten maar<br />
enkele proeven bij, wij hebben <strong>de</strong> overige <strong>voor</strong> het kiezen; of<br />
doet een bekend borstbeeld in bet verschiet niet <strong>de</strong>n tijd ra<strong>de</strong>n<br />
waarin <strong>de</strong> gevier<strong>de</strong> leef<strong>de</strong>, geeft het goon wenk, wien hij navolg<strong>de</strong>,<br />
of ten minste na to volgen zocht ; vermeldt een Corpus<br />
Juris of een Heilige Schrift, eene globe of een geraamte niet<br />
<strong>de</strong>n aard zijner studie, predikt een zandlooper niet tegelijk <strong>de</strong><br />
waar<strong>de</strong> van een oogenblik en <strong>de</strong> ij<strong>de</strong>lheid van het on<strong>de</strong>rmaan-
240 ESAIAS TEGNiAt i PHITHIOVS SAGA.<br />
sehe? Toespelingen, hun tal is legio; maar helaas ! zij verwarren<br />
in plaats van aan te vullen, als <strong>de</strong> hoofdfignur er behoefte<br />
aan heeft, als <strong>de</strong>ze en <strong>de</strong>ze alleen niet volstaat om <strong>de</strong>n<br />
indruk te weeg to brengen, dien een waarachtig kunstenaarsgemoed<br />
ontving of het was ware, dien het weer wist to geven,<br />
als had het dien opgevangen in broils. Een klein historieel,<br />
<strong>de</strong> sehrale krans, waarme<strong>de</strong> wij ons nog mogen vleijen , se<strong>de</strong>rt<br />
<strong>de</strong> schitteren<strong>de</strong> him beloofd, die <strong>de</strong> hoofdtijdperken <strong>de</strong>r gesehie<strong>de</strong>nis<br />
op grooter doek aanschouwelijk maken, buiten ons<br />
bereik raakt, door ons burgerlijk leven, zegt men, door onzen<br />
weerzin in wat studie heeten mag, moest men er bijvoegen ;<br />
een klein historieel, tech nog een krans, mits het meer doe<br />
dan <strong>voor</strong> een omzien door wat lichteffect to verrassen, dan<br />
lonter ooze ij<strong>de</strong>lheid te streelen door het verlevendigen <strong>de</strong>r<br />
gedachtenis eens beroem<strong>de</strong>n landgenoots , zon<strong>de</strong>r eenig verband<br />
met <strong>de</strong> behoeften onzer dagen ; een klein historieel, dat gelegenheid<br />
geve <strong>de</strong>n gang van ons geslacht in <strong>de</strong> ontwikkeling van<br />
een uitmuntend gemoed of een uitsteken<strong>de</strong>n geest to bespie<strong>de</strong>n,<br />
<strong>de</strong> stoffe daartoe schuilt Met altijd waar men regt meent to<br />
hebben haar to vennoeclen , dat levert niet wie maar wil. Eene<br />
groote gedachte , een beslissend blijk van <strong>voor</strong>uitgegane beschaving<br />
in beeld te brengen, het doet schier even hooge eischen aan<br />
on<strong>de</strong>rwerp als aan opvatting, indien we het bij <strong>de</strong>n dichter,<br />
, dien <strong>de</strong>ze studie geldt, niet opnieuw had<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rvon<strong>de</strong>n ,<br />
we zonclen dit <strong>de</strong>r<strong>de</strong> opstel welligt an<strong>de</strong>rs zijn begonnen , al<br />
geregtigt <strong>de</strong> aard van zijn talent, ge zult het later zien , tot<br />
dat geloof aan het hinig verband tusschen bei<strong>de</strong> kunsten , van<br />
't welk <strong>de</strong>ze regelen getuigen.<br />
Een greep nit Tegner's gezellig, huisselijk leven , wat sehijn t<br />
gernakkelijker, , wat belooft n hem gelei<strong>de</strong>lijicer te cloen kennen ,<br />
in velerlei betrekking geplaatst , gelukkig gelinwd , als wij hem<br />
to Lund weciervincien Wij hebben slechts on<strong>de</strong>rzoek naar zijne
ESAIAS TEGNEtt FRITHIOF'S SAGA, 2<strong>41</strong><br />
woning te docn , om in antwoord op onze vraag , door <strong>de</strong>n drieerlei<br />
titel , wel ken wij hem hooren geven — docent in <strong>de</strong> aesthetiek , no-<br />
taris in <strong>de</strong> philosophisehe faeniteit , vice-bibliothecaris <strong>de</strong>r universiteit<br />
te weten wat hem, <strong>de</strong>n onbemid<strong>de</strong>l<strong>de</strong> , <strong>de</strong>n limed gaf<br />
buisva,<strong>de</strong>r to wor<strong>de</strong>n, Dergelijke cumulatie van aanstellingen en<br />
ambten moest veel geven, meent ge — en ge bedriegt u, want onze<br />
armste dorpspredikant heeft meer inkomen dan het drietal werkzaamhe<strong>de</strong>n<br />
hem waarborg<strong>de</strong>. Ons wacht dos in die woning ook<br />
geene weel<strong>de</strong> , zoo gij on<strong>de</strong>r dat wooed lonter wat dour is begrijpt<br />
; of en daarom echter die ontbrak , welke <strong>de</strong> dierste mag<br />
heeten, ge zult zelf oor<strong>de</strong>elen ; maar eerst nog een wooed over<br />
gene. Er is beweerd , dat Esaias aan <strong>de</strong>ze geene behoefte had ;<br />
zin <strong>voor</strong> eenvoud, zei<strong>de</strong> men, was sleehts natuurlijk bij wie, in<br />
een dorp geboren , zijne jeugd op het land had doorgebragt, in<br />
boeken snuffelen<strong>de</strong>. Wat kon hij van <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> geriefelijkhe<strong>de</strong>n<br />
weten , die , al wor<strong>de</strong>n zij door gewente allengs min<strong>de</strong>r gewaar<strong>de</strong>erd<br />
, het leven zoozeer veraangenamen , <strong>de</strong> geriefelijkhe<strong>de</strong>n,<br />
misschien als <strong>de</strong> gezondheid , „schatbaarst door 't ont-<br />
„beren”, mits men die eens hebbe gesmaakt ? Het zoo juist gere<strong>de</strong>neerd<br />
zijn , als <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rstelling zelve gegrond ware, — maar<br />
zij is het niet. Tegner had, luttel jaren te voren , <strong>de</strong> betrekking<br />
van huison<strong>de</strong>rwijzer bij een aanzienlijk man, in <strong>de</strong> hoofdstad van<br />
Zwe<strong>de</strong>n , <strong>voor</strong> kort en tijd op zieh genomen , en er op grooten voet<br />
zien leven. „Het wordt mij dagelijks hel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>r ," sehrijft hij aan<br />
een vriend zijner jeugd, in <strong>de</strong>n winter van 1803, „dat Stock-<br />
„holm <strong>voor</strong> mij geen prettig verblijf zal wor<strong>de</strong>n. De weinige<br />
„kennissen, welke ik in <strong>de</strong>ze stad heb , mijn wenseh , dat ik er<br />
,,nog min<strong>de</strong>r had, het gedruisch om mij heen , allerlei dwang en<br />
„hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> kleinighe<strong>de</strong>n beletten me, mij hies op mijn gemak te<br />
„gevoelen. Alreeds ben ik, door <strong>de</strong> beleefdheid van Striibing”<br />
(<strong>de</strong> man, die hem zijne zonen had toevertrouwd) „mee geweest<br />
„naar <strong>de</strong> schouwburgen , op pic-nit's, bij sle<strong>de</strong>vaarten , en <strong>de</strong><br />
.Ct,,lien en Sebetscie 171 16
242 EsArA.s TEGNER, FRITHIOF' S SAGA.<br />
„hemel weet wat! Maar ik moge doen wat ik wil, het ver-<br />
„wenschte gegeeuw blijft aanhou<strong>de</strong>n.” De bekentenis is karakteristiek<br />
, al kondigt ze geenen Rousseau aan, al heeft ze geen<br />
zweem <strong>de</strong>r hartstogtelijkheid waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong>ze tegen <strong>de</strong> vermaken<br />
<strong>de</strong>r groote ste<strong>de</strong>n uitvoer. Schijnen intusschen <strong>de</strong> luidjens u niet<br />
naïf, die in haar eenen anachoreet meenen te hooren, die slechts<br />
<strong>voor</strong> bet hemelsche ooren en ooren heeft? Hoe zij beschaamd<br />
wor<strong>de</strong>n, als wij in <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n brief ver<strong>de</strong>r lezen — <strong>de</strong> vriend<br />
aan wien <strong>de</strong>ze gerigt is, streef<strong>de</strong> naar een adjunctschap, dat<br />
zijne toekomst zou verzekeren, als Tegner <strong>voor</strong>tgaat: „Hartelijk<br />
„zou ik mij verheugen , als ge die betrekking kreegt! Ge zoudt<br />
„dan rustig kunnen level', van niemand ter wereld afhan-<br />
„gen<strong>de</strong>, want gij weet, zoo good als ik, lieve broo<strong>de</strong>r!” —<br />
zweedsche vrien<strong>de</strong>n noemen elkaar dus , om <strong>de</strong>n stijvon titel<br />
en het onbehagelijke u to mogen vermij<strong>de</strong>n — „men is niet<br />
„gelukkig als men niet in<strong>de</strong>pen<strong>de</strong>nt is, hoe onbekommerd,<br />
„hoe gemakkelijk men ook moge kunnen leven. „Vrijheid. is<br />
„ „'t, waar ik bij zwere!" maar geene godinne is ooit ondankba-<br />
„rer geweest , dan <strong>de</strong>ze jegens mij. Och , dat ik ook eons<br />
„zulk een adjunctschap kon krijgen; maar wat geeft mij regt<br />
„te wensehen, zoo spoedig fortuin to maken? Alles op zijn tijd.”—<br />
Alles op zijn tijd, veelbeloven<strong>de</strong>! die als jongeling naar het<br />
eenige streef<strong>de</strong>t, wat het u mogelijk maken zou <strong>de</strong> gave u<br />
geschonken gelled te ontwikkelen; geene uitspanningen, die zoo<br />
ligt in uitspattingen ontaar<strong>de</strong>n; geen vermogen, dat zoo vaak<br />
verdooft en vereelt ; slechts <strong>de</strong> gelegenheid werkzaana to mogen<br />
zijn, om onafhankelijk to kunnen wor<strong>de</strong>n. Alles op zijn<br />
tijd ! drie jaren later scheen die dag gekomen; wij zien eenen<br />
an<strong>de</strong>ren brief in, geschreven in <strong>de</strong>n zoetsten zomer zijns<br />
„Mijn bruiloftsdag na<strong>de</strong>rt , en ofschoon het volstrekt geen groot<br />
„feest zal zijn, wensch ik toch zeer bij die gelegenheid alien,<br />
„welke mij het naauwst aan het hart liggen, om mij to zien."
ESA1AS TEGNER, FRITHION' 'S SAGS. 243<br />
En gis nu eens wien die uitnoodiging gold, — bet is min<strong>de</strong>r<br />
een beroep op het gehengen <strong>de</strong>s geestes , dan op dat van het<br />
gemoed: — „Branting," zegt ge, <strong>de</strong>n „ou<strong>de</strong>n Branting," en<br />
gij hebt het gera<strong>de</strong>n. „Hoe aangenaam zoo het me wezen bij<br />
„die gelegenheid mijnen vrien<strong>de</strong>n een va<strong>de</strong>r te mogen <strong>voor</strong>-<br />
„stellen , dien ik even zoo lief heb, als hem, dien ik zoo<br />
„vroeg verloor!” Alles op zijn tijd! <strong>de</strong> gewenschte Augustusmorgen<br />
daag<strong>de</strong>; en al bleef <strong>de</strong> myrthenkroon uit, in Stockholm<br />
<strong>voor</strong> het bruidjen besteld, Anna was er niet min<strong>de</strong>r bekoorlijk<br />
om , toen zij , <strong>de</strong> donkere lokken getooid met een krans<br />
van dat fijne loover, , waartusschen in het bosch <strong>de</strong> bezien gloren ,<br />
welke Zwe<strong>de</strong>n to regt zon<strong>de</strong>r weerga prijst , toen zij, bleekblozen<strong>de</strong><br />
, aan <strong>de</strong> hand van Esaias naar het altaar trad , en<br />
hem eene trouw beloof<strong>de</strong>, die levenslang , in lief Hoch leed ,<br />
van wankelen wist. Alles op zijn tijd ! — het jeugdige echtpaar<br />
had <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>rlijken zegen van Ramen's landheer ontvangen<br />
en was to Lund, waar Tegner, , volgens zijn brief aan Branting,<br />
„een klein huis en hof" had gekocht, aangekomen ; lang waren<br />
<strong>de</strong> wittebroodsweken <strong>voor</strong>bij , — nu <strong>de</strong>n greep , die zoo<br />
gemakkelijk scheen, die gelegenheid geven zou geheel hun toestand<br />
in eens te overzien!<br />
Het zal aan ons schorten , zoo <strong>de</strong>ze mislukt , immers aan<br />
<strong>de</strong> stof kan bet niet haperen, meent ge, en wij geven het<br />
u toe : waren ooit menschen gelukkig, die twee mogten het<br />
heeten! Of dit eater uwe belangstelling blijvend zal waarborgen<br />
, wie weet het? Strijd en smarte , we beroepen ons op<br />
welke letterkun<strong>de</strong> , welke kunst gij wilt, zij blijken schil<strong>de</strong>rachtiger<br />
dan rust en hell; — maar is dan licht niet schooner<br />
dan duister? valt gij in ; en hover dan u langer to weerleggen,<br />
maken wij u getuige van ooze poging , zij valle dan uit zoo<br />
ze wil. Het tooneel is gegeven , eene kleine kamer; — <strong>de</strong> tijd<br />
van <strong>de</strong>n dag ? Kies welke ure u <strong>de</strong> liefste is, mits geene die
244 ESAIAS TEGNER, FREEHIOVS SAGA.<br />
tot kaarslicht verpligt , — sabel, keel en goud staat goed op een<br />
wapenschild, maar slecht op een schil<strong>de</strong>rij. Stoffaadje? we hebben<br />
zweedsche woningen uit dien stand genoeg gezien , mil het behangsel<br />
<strong>de</strong>r wan<strong>de</strong>n te kiezen , om <strong>de</strong> gordijnen te schikken , om <strong>de</strong> onontbeerlijke,<br />
om <strong>de</strong> onvermij<strong>de</strong>lijke sofa om to trekken ; tot het<br />
rekjen met <strong>de</strong> meerschuimen pijpekoppen toe, alles heugt ons. Intusschen<br />
, hoeveel <strong>de</strong> getrouwheid van bet lokaal-costuum tot <strong>de</strong>n<br />
totaal-indruk bijdrage, zij alleen brengt <strong>de</strong>n zegen niet aan. Een<br />
oogenblik moge <strong>de</strong>ze of gene kleinigheid , van onze gebruiken afwijken<strong>de</strong>,<br />
opmerkzaamheid trekken, die ron<strong>de</strong> porseleinen toren<br />
bij <strong>voor</strong>beeld , tot haard dienen<strong>de</strong>, maar boeijen, dat doer u<br />
zelfs zijn koperen <strong>de</strong>urtjens niet; het gansche ding <strong>de</strong>inst al in <strong>de</strong><br />
schemering weg <strong>voor</strong> <strong>de</strong> groep , welke wij <strong>voor</strong> ons zien, eene<br />
moe<strong>de</strong>r met haren eersteling , Anna en <strong>de</strong> kleine Christopher !<br />
Esaaas staat er tegenover, , het jongsken omboog heffen<strong>de</strong>, als<br />
't hem zijne mollige handjes toesteekt; Esaias , <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r benij<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
, als het finks weer op haren schoot wil spelen, als<br />
het daar zoo gerust ligt , en zij er <strong>de</strong> drijven<strong>de</strong> oogen op houdt<br />
gevestigd. Droomt hij haren zoeten droom me<strong>de</strong> ? <strong>de</strong> verwachtingen<br />
, die hij op baar gelaat leest ? <strong>de</strong> bekommeringen , die<br />
dat lieve , blanke <strong>voor</strong>hoofd een omzien bewolken, en thans<br />
wijken <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n glans, die uit hare blikken straalt, nu zij er<br />
zich naar buigt om het to kussen , vast geloovend, dat hare<br />
hoe<strong>de</strong> volstaan zal om het <strong>voor</strong> alle leed to veiligen, neen, dat hare<br />
be<strong>de</strong> zal verwerven, wat hare bescherming niet vermag? Wij<br />
zou<strong>de</strong>n ons genrestukjen, als het <strong>de</strong>rgelijke gedachten bij n opwekte,<br />
niet geheel mislukt achten ; maar of het daarom aanspraak<br />
op historisehe waarheid zon mogen maker, wie het<br />
bewere, niet wij. Er is veel van dim acrd, er is waarschijnlijk<br />
veel hoogers in het gemoed van dien blon<strong>de</strong>n jongen man omgegaan,<br />
maar gezongen, gesebreven, heeft hij het niet. Gij hebt alle<br />
regt naar het waarom ? to vorschen; het woord van zijnen dich-
ESA TAS TEGNER FRITHIOR 'S SAGA. 245<br />
terlijken biograaf Bottiger: „Alle poezij heeft hare ochtendsche-<br />
„mering , die <strong>de</strong>r Tegnersehe duur<strong>de</strong> lang,” verklaart het verschijnsel<br />
maar ten halve. In het twee<strong>de</strong> <strong>de</strong>el van <strong>de</strong>s dichters<br />
„Verzaptel<strong>de</strong> schriften," zijn <strong>de</strong> eerstelingen zijner verzen opgenomen<br />
, verzen uit die dagen en uit vroegere; enkele erotische<br />
die in zijne jongelingsjaren , eenige aan vrien<strong>de</strong>n en verwanten<br />
die in <strong>de</strong>n eersten tijd van zjnen echt verplaatsen. Als wij<br />
tussehen bei<strong>de</strong>n moesten kiezen , wij zou<strong>de</strong>n niet aarzelen aan <strong>de</strong><br />
eerste hoven <strong>de</strong> laatste <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur to geven , en dat niet enkel<br />
<strong>de</strong>wijI <strong>de</strong>ze gene in tal overtreffen. „Een verlief<strong>de</strong> is dichteriijker<br />
„figuur dan een ga<strong>de</strong> ," schertst ge, en <strong>de</strong> verzamelaar dacht als<br />
gij , en gaf tegen tien minnedichtjens maar twee stukjens met<br />
teespelingen op zijn huisselijk Leven. „In zijne zangen aan <strong>de</strong><br />
„Ancezige verrassen u, on<strong>de</strong>r velerlei ochtendgeneurie, tee<strong>de</strong>re<br />
„toonen van verlangen , lief<strong>de</strong>, gemis." We willen niets op<br />
dien lof afdingen; we vvijzigen dien naauwelijks als wij ze<br />
hooger waar<strong>de</strong>eren om <strong>de</strong>n hartstogt , dan om het gevoel waarvan<br />
zij getuigen. En toch is <strong>de</strong>ze hunne hoogste verdienste<br />
niet; wat zij eigenaardigst hebben, wat Tegner, bewust of onbewnst<br />
, grepen in die gedichtjens beproefd , ties, vijftien jaren<br />
later gelukkiger over <strong>de</strong>ed doen , het is <strong>de</strong> gave <strong>de</strong>r aanschouwelijkbeid<br />
hem verleend. Wij weten niet of u het allerliefste<br />
versjen van Beranger heugt , Maw/it Printemps getiteld, <strong>de</strong><br />
klagt van <strong>de</strong>n armen jongen, die <strong>de</strong> lente verwenscht , omdat<br />
hij, door bet loover <strong>de</strong>r lin<strong>de</strong>n, het meisjen dat over<br />
hem woont, niet meer zien kan; <strong>de</strong> arrne jongen, die zoo<br />
gaarne, in plaats van het lied <strong>de</strong>r vogelen, het kletteren <strong>de</strong>r<br />
hagelkorrels op <strong>de</strong> ruiten hooren zou, dan was er kans dat<br />
zij het venster open<strong>de</strong>ed , om kruimels to strooijen. Sla het<br />
op, al zijn <strong>de</strong> kussen, die elkaar in <strong>de</strong> lucht ontinoeten, wat<br />
heel fransch, het liedjen schil<strong>de</strong>rt weergaloos; maar doet een<br />
stukjen van Tegner uit die dagen, Biturtschap getiteld, er,
246 ESATAS TEGNER FRITHIOF 'S SAGA.<br />
in enkele coupletten , in<strong>de</strong>rdaad <strong>voor</strong> on<strong>de</strong>r? staat aan<br />
het venster en ziet naar het hare; waar zij zit die hem lief<br />
„heeft, van wie hij geen twintig schre<strong>de</strong>n geschei<strong>de</strong>n is, wier<br />
harte hem behoort." — In plaats van u to vertellen, waarom<br />
hij die ruimte niet overwipt, is hij in gedachte bij haar: „ik<br />
„zou hand in hand met u kunnen zitten en u aanzien; ik<br />
„zou in <strong>de</strong>n glans uwer oogen kunnen staren en bijwijle <strong>de</strong><br />
„lelien kussen, blozen<strong>de</strong> <strong>voor</strong> mijnen blik." — Welk een<br />
weel<strong>de</strong>rig penseel! — of hij het gehoord had, tempert hij <strong>de</strong>n<br />
gloed: „ik zou kunnen leunen op uw steel, luisteren<strong>de</strong> naar<br />
„een lied, waaruit uw harte spreekt, en kunnen zuchten als<br />
„ge zweegt, want <strong>de</strong> leeuwerik trilt niet zoo schoon, zelfs<br />
„<strong>de</strong> nachtegaal haalt er niet bij. — Ik zou gelukkig kunnen<br />
„zijn, ik, en ben het nu, want in <strong>de</strong>n maneschijn wor<strong>de</strong> ik<br />
„op het rolgordijn <strong>de</strong> e<strong>de</strong>le lijnen eener schaduw gewaar, —<br />
„die schaduw is <strong>de</strong> uwe." — Als een enkele trek in <strong>de</strong>n beginne<br />
u <strong>de</strong> gelegenheid had gegeven to vermoen, waarom hij<br />
het offer <strong>de</strong>r afwezigheid brengen moest, en het versjen dan<br />
met <strong>de</strong> laatst me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> regels had geeindigd, zoudt gij<br />
gewenscht hebben, dat het langer ware geweest? Wij niet,<br />
— wij betreuren het, dat het zelfs zoo als het daar ligt, niet<br />
eindig<strong>de</strong>, dat er nog twee coupletten op volgen: „Ik bid u,<br />
„zie op naar <strong>de</strong> maan, staar in dat blaauw." En wat meent<br />
ge, dat <strong>de</strong> verlief<strong>de</strong> op „<strong>de</strong> geduldige" gewaar wordt? „Twee<br />
„minnen<strong>de</strong>n, twee engelen op een lelieknop; och, waren wij<br />
„die bei<strong>de</strong>!" — Sentimenteel, zucht ge, sentimenteel, als zoo<br />
vele gedichtjens uit het begin <strong>de</strong>zer eeuw, voegen wij er<br />
bij ; „eens zullen we daar zamen rustig zitten, en met een<br />
„tee<strong>de</strong>ren kris dank ik u dan nog <strong>voor</strong> uwe trouw !" En nu,<br />
er moet iets vergoelijkends in <strong>de</strong> laatste regels schuilen, meent<br />
ge, of wij had<strong>de</strong>n u het versjen niet me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld; „maar<br />
„zij , die <strong>de</strong> aar<strong>de</strong> bewonen, ze hebben ons dan al lang ver-
ESAIAS TEGNER, FRITFITOF ' S SAGA. 247<br />
„geten !" — is er humor , is er ironie in dat slot? Beslis het<br />
zelf; ons sehijnt het dichtstukjen <strong>de</strong> speling van eenen geest<br />
en een gemoed, die nog naar hun eigenlijk genre zoeken.<br />
Wij hebben in die proeve jets fransch geprezen en jets duitsch<br />
gelaakt ; in <strong>de</strong> beste van <strong>de</strong> overigen is bijwijle jets schotsch ,<br />
maar waarbij ze winnen : Burns spreekt uit het beurtelings<br />
vurig en innig: 't Is lang gele -en! Zon<strong>de</strong>rling mengelmoes , zegt<br />
ge, en wij weerspreken u niet, als ge maar aan geene navolging<br />
gelooft ; waar hij aan <strong>de</strong>ze lijdt, zijn <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong>n zijne<br />
mo<strong>de</strong>llen , — De gevaren van <strong>de</strong>n Pindus, zijnen aca<strong>de</strong>miemakker<br />
Christopher IVIyhrman , en Een Bruiloftsdicht, zijn<br />
broe<strong>de</strong>r Elof gewijd, <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> verzen in <strong>de</strong>n eersten tijd van<br />
zijn huwelijk geschreven , zij hebben niet enkel in <strong>de</strong>n vorm<br />
jets van <strong>de</strong>n grootsten <strong>de</strong>r latijnsche lierzangers. Is het won<strong>de</strong>r<br />
dat we , <strong>de</strong>ze doorloopend , geen moed hebben zijnen echt een<br />
genrestukjen to ontleenen, zoo als Tollens er in menigte heeft<br />
geleverd, dat wij ons , joist om <strong>de</strong> grootscher vlugt se<strong>de</strong>rt<br />
door Tegn6r genomen , hier aan geen dieper, , dichterlijker opvatting<br />
van dien toestand durven wagen dan hij zelf aanduid<strong>de</strong>?<br />
Er schittert genie uit vier regels aan Elof, als hij<br />
<strong>de</strong>zen toeroept: „Gij hebt ow eigen kluis gebouwd en er eene<br />
„ga<strong>de</strong> binnengebragt ; owe hoop, die zoo lang omzwierf, <strong>de</strong><br />
„gevleugel<strong>de</strong> , staat stil ;" — maar <strong>voor</strong> een tafereeltjen als<br />
wij bedoel<strong>de</strong>n, is er to veel teleurstelling in <strong>de</strong> klagt: „dich-<br />
„ting is zoo mild met beloften , slechts verstand houdt woord !<br />
„— Helms!” gaat het <strong>voor</strong>t: „ge zijt <strong>voor</strong> het altaar niet<br />
„enkel met uw gel/1k getrouwd ; geloof mij , in <strong>de</strong> wooing <strong>de</strong>r<br />
„eehtelingen is bekommering <strong>de</strong> oudste zoon!" — Ons schil<strong>de</strong>rijtjen<br />
zoo zware slagschaduwen eisehen, om in overeenstemming<br />
to blijken met <strong>de</strong> betuiging: „als men zijne wijze<br />
„van <strong>de</strong>nken niet uit wil zetten of ze een kapitaal ware dat<br />
„rente moet geven ; als men van geene gunst <strong>de</strong>r grooten
248 ESAIAS TEGNilt FRITHIOVS SAGA.<br />
„weten en geen an<strong>de</strong>r brood eten wil , dan bet beste , het<br />
„verdien<strong>de</strong>, zie dan gebeurt het vaak, dat men uit zijne mor-<br />
„gensluimering min<strong>de</strong>r vrolijk wakker wordt, met het be-<br />
„wustzijn dat men vele schatten ontbeert, schoon men ook <strong>de</strong>n<br />
„besten bezit !” — De laatste trek redt <strong>de</strong>n toestand; wij, die<br />
<strong>de</strong> ver<strong>de</strong>re uitweiding <strong>de</strong>s diehters overspringen, hebben ook<br />
zijne vergoelijking, dat hij slechts waarheid wil<strong>de</strong> schrijyen ,<br />
maar met een woord aan to stippen. Ge kunt u zelf <strong>de</strong>n overgang<br />
<strong>de</strong>nken , hoe hij gelukkigst wordt geprezen, die <strong>de</strong>n gul<strong>de</strong>n<br />
regel in beoefening brengt: „wat hij bezit te waar<strong>de</strong>ren , en<br />
„dat niet looter wat hem ontbreekt te doen; geen hon<strong>de</strong>rdvon-<br />
„digen oogst te hopen van ie<strong>de</strong>r korrel die onthukt en knopt,<br />
„neen , ook op misgewas <strong>voor</strong>bereid te wezen.” Waarlijk,<br />
er faalt geene poezij in <strong>de</strong> teekening <strong>de</strong>r gale, die hem your<br />
<strong>de</strong>n geest zweeft ; maar wien ergert dat verwenschte waas van<br />
wijsheid niet, 't geen haar belet regt schiblerachtig te wor<strong>de</strong>n ?<br />
„Gelukkig toe]) ," roept hij uit, „gelukkig, ondanks alle be-<br />
„zwaren , wie van <strong>de</strong> moeite <strong>de</strong>s slags uitrust aan <strong>de</strong>n boezem<br />
„zijner vrouw, die <strong>de</strong>n somberen mijnieraar blij<strong>de</strong> to moet<br />
„komt, die het vinr aan <strong>de</strong>n haard op doet vlammen tot<br />
„sneeuw en rijm in zijne lokken opdroogen; — zij , wier blanke<br />
„han<strong>de</strong>n nu eens <strong>de</strong>n eenvoudigen disch <strong>de</strong>kken, op welken<br />
„geen overdaad <strong>de</strong> vruchten zijner vlijt verteert , om zijn ge-<br />
„rimed allerlei ottrust ter prooi te laten, en die dan we<strong>de</strong>r<br />
„het' leger sprei<strong>de</strong>n, waarom <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> tweelinggo<strong>de</strong>n zweven ,<br />
„<strong>de</strong> lief<strong>de</strong> en <strong>de</strong> slaap.” — Er is iets karakteristieks-zweedsch<br />
in <strong>de</strong> opsomming <strong>de</strong>r offers, welke dat bell eischt: „geen dolle<br />
„pret stoeit dag aan dag 'neer in die stille wooing; scherts en<br />
„lath ze zijn achtergebleven in <strong>de</strong>n kring <strong>de</strong>r gezellen, die hij<br />
„verliet,” — er is iets karakteristieks-Tegnersch in <strong>de</strong> bekentenis<br />
, dat <strong>de</strong> dagen <strong>de</strong>s dweepens <strong>voor</strong>bij zijn, dat <strong>de</strong> fantasie hare<br />
moe<strong>de</strong> vlerken hangen laat , dat ..... maar genoeg om onze
ESAIAS TEGNEE R1T 1110 F 7S SAGA. 249<br />
aarzeling te regtvaardigen door eene aanschonwelijke <strong>voor</strong>stelling,<br />
door <strong>de</strong> opvatting van een enkel oogenblik heel die wereld<br />
van gedachten , dat wikken en wegen <strong>voor</strong>al, te doen zien,<br />
gevoelen , begrijpen. Echter zou<strong>de</strong>n we Tegner onregt aandoen ,<br />
zoo wij met <strong>de</strong>ze verklaring van zijn Bruiloftsclicht afscheid namen:<br />
enkele stralen lichts doen die schaduwen wijken. „Waar-<br />
„heid en wijsheid blijven over, waarheid met het vlekkeloos<br />
„<strong>voor</strong>hoofd, wijsheid met <strong>de</strong> zilveren lokken , en zelfstandigheid ,<br />
„die Been steun van buiten behoeft, en <strong>de</strong>ugd , die mood, hoop<br />
„en vre<strong>de</strong> geeft ,” — allereerbiedwaardigste matronen , <strong>voor</strong>zeker,<br />
(loch die <strong>de</strong> dichter beter had gedaan , niet zoo statelijk<br />
te schil<strong>de</strong>ren ; die meer indruk zou<strong>de</strong>n hebben gemaakt , als hij<br />
haar in beeld had gebragt , zoo als hij eensklaps en weergaloos<br />
<strong>de</strong> geneugten doet , „op ie<strong>de</strong>re bloern <strong>de</strong>s <strong>•</strong>1-evens als morgen-<br />
„daauw vallen<strong>de</strong>.” Geheirnzinnige gave <strong>de</strong>r poezij ! <strong>de</strong> a<strong>de</strong>r is<br />
ten langen leste naauwelijks geraakt , of <strong>de</strong> straal schittert en<br />
stroomt schier : „hoe ligt valt het van <strong>de</strong> wil<strong>de</strong> weel<strong>de</strong> <strong>de</strong>r<br />
„jeugd afstand to doen, als men on<strong>de</strong>r eigen dak zijn lief<br />
„wijfjen trust," — het zijn vier vlugge, sehoone regels, —<br />
„laat allerlei ij<strong>de</strong>lheid met haar twee- of haar vierspan ons<br />
„<strong>voor</strong>bijvliegen , welk een genot , als we haar uit ons venster<br />
„ga<strong>de</strong>slaan , om hare dwaasheid te belagehen ;" — bet zijn<br />
vier volgen<strong>de</strong> , welke tot nog gelukkiger voeren: „en hoe stomp<br />
„wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> stekels aan <strong>de</strong> doornroos <strong>de</strong>s levens, als gij een<br />
„stamhou<strong>de</strong>r op va<strong>de</strong>rlijke knie6n moogt wiegen." — Geheimzinnige<br />
gave <strong>de</strong>r poezij ! schooner dan <strong>de</strong> schitterendste scheppingen<br />
<strong>de</strong>s hoofds , verrassen , verrukken , vertee<strong>de</strong>ren ons weinige<br />
woor<strong>de</strong>n uit het harte: Tegner is in <strong>de</strong>n kring zijner kleinen;<br />
„<strong>de</strong> verbleekte heugenissen zijner eigene kindschheid krij-<br />
„gen we<strong>de</strong>r kleur ; welk een leven !” roept hij nit, „in ie<strong>de</strong>re<br />
„a<strong>de</strong>r, — hoe rein, hoe zacht is hunne stemming ," — zingt<br />
hij, zijne lievelingen gaslaan<strong>de</strong> ; „welk eene heilige onschuld
250 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
„in die blij<strong>de</strong> spelen ! Hoe <strong>de</strong> ziel , zich hare geboorte in <strong>de</strong>n<br />
„hemel bewust en we<strong>de</strong>r naar <strong>de</strong>ze streven<strong>de</strong> , hoe <strong>de</strong> ziel , bier<br />
„bene<strong>de</strong>n nog vreem<strong>de</strong>linge , allengs <strong>de</strong> wieken rept hoe <strong>de</strong><br />
„lange nacht afneemt , en <strong>de</strong> overblijfselen nit eene betere we-<br />
„reld wor<strong>de</strong>n bijeenverga<strong>de</strong>rd, bezield en omgeschapen !” —<br />
Geheituzinnige gave <strong>de</strong>r poezij ! mogten wij ons tot nog toe<br />
vleijen in ons nuchter proza een dragelijken tolk te vin<strong>de</strong>n ,<br />
volstaan<strong>de</strong> om uw gewaarwordingen weer te geven , hier neemt<br />
ge eene vlugt , welke het niet vermag te volgen ; <strong>de</strong> dichter, ,<br />
die klaarheid boven alles prees , wordt kernig en kort tot verrnoeijing<br />
<strong>de</strong>s geestes toe, — als ware het zoo vreemd , dat<br />
vonken bijwijle verblin<strong>de</strong>n ! „Als men dan <strong>de</strong> kleinen tot zich<br />
„roept , en ze aan zijne borst drukt , en ons harte , verruimd ,<br />
„begint te vermoe<strong>de</strong>n , hoe lief een God zijne wereld heeft ,<br />
„zie , dan wordt alles om ons licht , dan zijn alle zorgen gestild ,<br />
„dan lack <strong>de</strong> aar<strong>de</strong>, en <strong>de</strong> hemel daalt in heel zijne volheid<br />
„in een menschelijk harte neer !"<br />
Hoe wij <strong>de</strong>n genreschil<strong>de</strong>r zou<strong>de</strong>n vieren , in staat <strong>de</strong> grenzen<br />
zijner kunst zoo verre uit to zetten , dat hij hopen mogt er<br />
in to slagen <strong>de</strong>rgelijke gedachten te veraanschouwelijken !<br />
We spraken van nog een gedichtjen uit die dagen , Christopher<br />
Myhrman toegezongen , De 9 evaren van <strong>de</strong>n Pindztv getiteld ;<br />
laten <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> regelen er aan ontleend ons ten overgang<br />
strekken. U lieugt , zingt Tegner :<br />
U heugt <strong>de</strong> tijd (wat was hij zoet!)<br />
Toen ik Verbeeldings toovergloed<br />
Door 't overwolkt versehiet zag dringen,<br />
En in <strong>de</strong>s knaapjens ledig hoofti<br />
Zoo gave ale krans, <strong>de</strong>n man beloofd ,<br />
starren op- en on<strong>de</strong>rgingen !<br />
Gij zaagt me in slapeloozen nacht<br />
Met mijn Homerus doorgebragt,<br />
Vernoegd <strong>de</strong> taaiste glossen slikken ;
ESATAS TEGNEE., FRITMOF'S SAGA. 251<br />
Al dwarrel<strong>de</strong> ook dat sehoolsche stof,<br />
Eens eon me licht bij licht verkwikken ,<br />
Die, sints hun tinteling rnij trof<br />
Beheersehers bleken van mijn blikken.<br />
Helaits! hoe Flog ik <strong>voor</strong>waarts schreed,<br />
'k Zie ver<strong>de</strong>r, , hooger slechts ze schijnen,<br />
In kring wiens ointrek ik ontgleed,<br />
Fen vloed, die wassend zich verbreedt,<br />
Om in <strong>de</strong>n zeeschoot te verdwijuen !<br />
De drown, dien ik zoo blij begon,<br />
Eindt somber nu 'k mij vergewisse<br />
Hoe luttel , hoe schier niets ik won ,<br />
Hoe veel, hoe ik schier idles misse !<br />
Mijn blik, van al dat staren moe,<br />
Te loor gesteld in 't hooge streven,<br />
Wendt, schoon hij ligt te laat het doe.<br />
Wendt scheemrcnd weer <strong>de</strong>r rust zich toe,<br />
Die in <strong>de</strong> laagte is t'hnis gebleven.<br />
En we<strong>de</strong>r ziet ge, in <strong>de</strong> eerste dagen hunner studie in <strong>de</strong><br />
kleine kamer aan <strong>de</strong> hoogeschool to Lund, <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> makkers<br />
<strong>voor</strong> u; — maar het was niet om <strong>de</strong> gedachtenis van <strong>de</strong>zen<br />
tijd in uw geheugen to verlevendigen, dat wij <strong>de</strong> vertaling beproef<strong>de</strong>n;<br />
het was om u een blik to gunnen op wat er, ten gevolge<br />
<strong>de</strong>r toenmalige eerzucht, thans <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest <strong>de</strong>s diehters<br />
omging. „Zalig hij," zoo besluit het vers, „die zijne lente niet<br />
„prijs heeft gegeven <strong>voor</strong> eenige bla<strong>de</strong>ren door zijn hair, een<br />
„buit <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n wind van morgen; die niet ten bergtop opsteeg,<br />
„OM <strong>de</strong> hoogere lichten aan te gapen , welke hij niet kan na<strong>de</strong>ren,<br />
„en eene vlugt ga te slaan, die hij toch niet bijhou<strong>de</strong>n kan. —<br />
„Zalig hij, die <strong>de</strong> kraehten zijner jeugd niet in ij<strong>de</strong>lheid heeft<br />
„verkwist , maar <strong>de</strong>ze al vroeg een nuttig bedrijf toewijd<strong>de</strong>; die<br />
„met vereelte hand <strong>de</strong>n moe<strong>de</strong>rlijken grond omspit , in welks<br />
„nand hij weleer spelen mogt." — Er is Horatiaanseh talent<br />
in dien lof <strong>de</strong>r gul<strong>de</strong>n mid<strong>de</strong>lmatigheid; „hij weet genoeg om<br />
„braaf, hij heeft genoeg om gelukkig te wezen; het valt hem
252 ESAIAS TEGNER, FaITHIOE ' S SAGA.<br />
„niet in <strong>de</strong> onrust tot gast te noo<strong>de</strong>n!" — Er is studie van<br />
<strong>de</strong>n psalmist, niet in <strong>de</strong> schets van het velerlei goe<strong>de</strong> door<br />
hem gestieht , waarme<strong>de</strong> hij eehter geene eere najoeg: neen,<br />
in <strong>de</strong> wijze waarop ons het loon van Bien ijver <strong>voor</strong> het<br />
algemeen aansehouwelijk wordt gemaakt ; „die goe<strong>de</strong> getui-<br />
„genissen staan als bloemen om zijnen oogst , als lelien om<br />
<strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n ce<strong>de</strong>r.” — En als droegen die <strong>de</strong>rtig regelen nog<br />
geen blijken genoeg van <strong>de</strong> kennis van velerlei letterkun<strong>de</strong>,<br />
een grieksch trekjen vindt gij aan het slot; <strong>de</strong> geprezene<br />
wordt niet slecht en regt op zijn zweedsch begraven; „zijne<br />
urn, een ge<strong>de</strong>nkteeken van stille <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n , wordt door al<br />
wat goed is vereerd !" — Als <strong>de</strong>ze bla<strong>de</strong>n een an<strong>de</strong>r doel<br />
had<strong>de</strong>n , dan <strong>de</strong> ontwikkeling van Tegner's genie ga te staan,<br />
we zou<strong>de</strong>n u niet bij <strong>de</strong> bonte mengeling van beel<strong>de</strong>n , noch<br />
bij <strong>de</strong> mismoedigheid, waarvan <strong>de</strong>ze eersteling <strong>de</strong>s dichters<br />
blijk geeft , hebben bepaald — thans moet het n als ons<br />
dui<strong>de</strong>lijk zijn, vleijen wij ons, dat <strong>de</strong> laatste uit <strong>de</strong> eerste<br />
haren oorsprong nam, dat zijne kunst iced on<strong>de</strong>r zijne velerlei<br />
kennis. In het werkelijke levee had hij vasten voet gewonnen;<br />
Wittiger drukt dit zoo joist nit, dat wij gaarne zijne<br />
schets overnemen. Hij was een an<strong>de</strong>r man gewor<strong>de</strong>n „van het<br />
„oogeriblik af dat hij , gewaarborgd te kunnen bestaan, zich<br />
„onafhankelijk gevoel<strong>de</strong> , en <strong>de</strong> zon van zijn huisselijk geluk<br />
„zijne uren van uitspanning verhel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>. Zijne zelfstandigheid<br />
„trail aan het licht , en nam vast met koninklijk gebaar <strong>de</strong> plaats<br />
„in, die haar toekwam. Weleer schier traag , afgetrokken, on-<br />
„toegankelijk , werd hij nu op eens vrij , levendig , <strong>de</strong> ziel van<br />
„gezellig geneugt. Het was of hij vroeger geen t ij d had gehad<br />
„om jong te zijn; daarentegen bleef <strong>de</strong> jeugd hem van then af<br />
„levenslang bij. Te voren had zijne zon hare stralen slechts naar<br />
„binnen geschoten , <strong>voor</strong>taan doorgloei<strong>de</strong> zij ook zijne niterlijke<br />
„versehijning; het zweem<strong>de</strong> naar <strong>de</strong> ontdooijing van een bevrozen
ESA1AS TEGNIM FRITHIOF 'S SAGA. 253<br />
„alpentop ; smeltend schitter<strong>de</strong> hij weergaloos. De geniale mijme-<br />
„raar was weldra in <strong>de</strong>n beminnelijksten gastheer verkeerd, en,<br />
„niet enkel ten zijnent , ook bij zijne vrien<strong>de</strong>n vond hij geens<br />
„gelijke in speelzieke scherts, vonkelend vernuft en verrassen<strong>de</strong><br />
„invallen. Nooit rieken<strong>de</strong> naar <strong>de</strong> lamp, nooit met moeite in-<br />
„gebaald, geene ou<strong>de</strong> beken<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> beleefdheid als nieuwe-<br />
„lingen begroet , sprongen die schichten aan het licht , met <strong>de</strong><br />
„stoutheid eons helds en <strong>de</strong> onschuld eens kinds. Men hield<br />
„hem ten goe<strong>de</strong> wat zij dols had<strong>de</strong>n ; men kon van hunne<br />
„scherpte niet wor<strong>de</strong>n ge<strong>de</strong>erd — <strong>de</strong> spits was niet in gif ge-<br />
„doopt ; er waren rozen <strong>de</strong>s geestes om <strong>de</strong>n pip geslingerd. Zijn<br />
„omgang sloeg vuur,<br />
, maar geen verterend , het was electrisch, —<br />
„<strong>de</strong> vonken stoven in bet rond als <strong>de</strong> angellooze lichtvliegen<br />
„in eon zui<strong>de</strong>lijken zomernacht. Bijwijle , als <strong>de</strong> scherts om<br />
„zijne lippen speel<strong>de</strong>, veroorloof<strong>de</strong> hij zich dingen to zeggen ,<br />
„die nit eon an<strong>de</strong>ren mond onvergefelijk ruw zou<strong>de</strong>n zijn ge-<br />
„weest , maar die nit <strong>de</strong>n zijnen tevens lets zoo verrassend-<br />
„vernuftigs , lets zoo gulgaanw-speelzieks had<strong>de</strong>n, dat zelfs het<br />
„onschuldigste meisjen lagchen moest eer zij was heginnen to<br />
„blozen. Beminnelijker geestigheid dan die van Tegner is mis-<br />
„schien nooit bewon<strong>de</strong>rd. Welk eon on<strong>de</strong>ugend gezigt hij zetten<br />
„mogt, men wist dat boosheid zijn binnenste vreemd was ; door<br />
„<strong>de</strong>n schalken golfslag heen staar<strong>de</strong> men in eon doorschijnend<br />
„diep van heiligen ernst. Het was het volslagen-eerlijke van<br />
„zijnen aard, dat tegelijk aanleiding gaf, en verontschuldiging<br />
„met zich bragt <strong>voor</strong> wat zijne uitdrukking soms moedwilligs<br />
„had.” Yoorzeker, , het mogt weer dan eene ontwikkeling, het<br />
mogt schier eene herschepping heeten ; maar zoo lang slechts <strong>de</strong><br />
mensch , zoo lang niet tevens <strong>de</strong> dichter Tegner zelfstandig aan<br />
het lieht trad, was het toch maar eene halve, — wat belemmer<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> geheele ? Wij hebben in het twee<strong>de</strong> dozer opstellen er<br />
naar gestreefd u <strong>de</strong>n gemoedstoestand eons jeugdigen kunstenaars
254 ESA [AS TEGNER, FRITHIOVS SAGA.<br />
te schetsen ; wij hebben getracht u eenig begrip te geven, welke<br />
<strong>voor</strong>gangers <strong>de</strong> ontluiken<strong>de</strong> dichter ten zijnent aantrof; we<br />
verg<strong>de</strong>n er in dit tijdschrift zoo groote ruimte <strong>voor</strong>, dat belangrijker<br />
bijdragen om onzentwille moesten wachten; laat het<br />
u borg zijn , dat wij in geene herhalingen zullen vervallen. Al<br />
gaan wij zamen Tegner's studievertrek binnen, wij zullen u niet<br />
weer stil doen staan <strong>voor</strong> die kleine verzameling van zweedsche<br />
anteurs boven zijne schrijftafel, of het huisgo<strong>de</strong>n waren , geplaatst<br />
; noch op hem zelven <strong>de</strong> opmerkzaarnheid vestigen, die<br />
daar al peinzend heen en we<strong>de</strong>r gaat , en enkele regelen in allerijl<br />
op het papier brengt, en dat zelf<strong>de</strong> papier straks met sehier dolle<br />
drift aan Har<strong>de</strong>n rift. De aanleiding tot dat straffe oor<strong>de</strong>el over<br />
eigen werk , tot die somberheid waarme<strong>de</strong> hij <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong>tbrengselen<br />
afkeurt, kan in nog eene an<strong>de</strong>re oorzaak dan bewon<strong>de</strong>ring<br />
<strong>de</strong>s verle<strong>de</strong>ns of besef van eigen onmagt , kan in een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> ,<br />
kan in zijne tijdgenooten schuilen, en van wat wij u mogen<br />
verschoonen, van een blik op <strong>de</strong>ze niet.<br />
Eerzucbt wissele, als alles bier bene<strong>de</strong>n , van vorm, toch<br />
blijft haar card <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong>; waarom zou<strong>de</strong>n wij het u euvel dui<strong>de</strong>n,<br />
zoo gij , grieksch om <strong>de</strong>n wille van Tegner, , u herinner<strong>de</strong>t<br />
hoe <strong>de</strong> lauweren van <strong>de</strong>n overwinnaar van Marathon <strong>de</strong>n sluimer<br />
van Themistocles stoor<strong>de</strong>n en ons on<strong>de</strong>ugend vroegt wie in die<br />
dagen <strong>de</strong> populairste dichter van Zwe<strong>de</strong>n was ? Het antwoord<br />
zou zich te min<strong>de</strong>r laten wachten, daar uwe ver<strong>de</strong>nking er<br />
door zou wor<strong>de</strong>n beschaamd; op slier ; lippen zweef<strong>de</strong> niet <strong>de</strong><br />
naam eens dichters , zweef<strong>de</strong> die eener dichteresse. „Het sluit<br />
„<strong>de</strong> jaloezij niet Tit ," zegt — misschien — eene lezeres ; we<br />
buigen ons beleef<strong>de</strong>lijk , maar laten er op volgen, dat <strong>de</strong> acrd<br />
van haar talent dit ten minste navolging <strong>de</strong>ed. Als iemand er<br />
belang in stellen mogt , hoe men aan <strong>de</strong>n avond <strong>de</strong>r vorige<br />
eeuw en in <strong>de</strong>n ochtend van <strong>de</strong>ze, in wat men gewoon is goed<br />
gezelschap te heeten, in Zwe<strong>de</strong>n , 1 eef <strong>de</strong> en la c h te, min<strong>de</strong>r
ESAIAS TEGNiat FRITHIOCS SAGA. '255<br />
het leven <strong>de</strong>s gemoeds dan dat <strong>de</strong>s geestes , en niet zoozeer<br />
<strong>de</strong>n lach <strong>de</strong>r schampere spotternij als lien van schalke scherts,<br />
hij zou<strong>de</strong> , zoo hij op onzen raad <strong>de</strong> verzen dier vrouw bestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong><br />
, een waar kunstgenot smaken , tegelijk zijn weetlust<br />
bevredigend. Van jongs of in <strong>de</strong> gelegenheid <strong>de</strong> wereld om<br />
haar heen van alle zij <strong>de</strong>n to zien , getuigt <strong>de</strong> wijze op welke<br />
zij hare indrukken we<strong>de</strong>rgaf, , van oor<strong>de</strong>el en oorspronkelijkheid<br />
tevens. Dochter van een professor in <strong>de</strong> juridische faculteit te<br />
1Jpsala mogt doze zelf haar zoo goed in het Latijn hebben<br />
on<strong>de</strong>rwezen , dat zij in staat was <strong>de</strong> opstellen zij stu<strong>de</strong>nten<br />
te corrigeren ; dat zij een heldinnenbrief van Ovidius , Dido<br />
aan Aeneas, in onberispelijke zweedsche verzen vertaal<strong>de</strong>; niemand<br />
was <strong>de</strong>s ondanks min<strong>de</strong>r blaauwkous dan Daartegen<br />
bad hare moe<strong>de</strong>r gewaakt, <strong>de</strong> fijngevoelige, echt godsdienstige<br />
vrouw, wier beeldtenis, later door haar geschil<strong>de</strong>rd , onsterfelijk<br />
is gewor<strong>de</strong>n: „waarom zou<strong>de</strong>n scherts en spel en sehul-<br />
„<strong>de</strong>looze vreug<strong>de</strong> <strong>de</strong> vlugt nemen , waar het bestjen verschijnt,<br />
„vrolijk als ze is, vrolijk met waardigheid?” onze dichteresse was<br />
als zij in keuken en kel<strong>de</strong>r te huis. Gij zult ons ver<strong>de</strong>nken , jagt<br />
te maken op tegenstellingen, als wij u that 's Anna Maria Maimstedt<br />
, op vier-en-twintigjarigen leeftijd , eensklaps doen ontmoeten<br />
in <strong>de</strong>n schouwburg te Stockholm, vertolkster van het<br />
zangspel Zentire en Azor, gevierd door wie aan het hdf van Gustaf<br />
<strong>de</strong> Der<strong>de</strong> prijs stel<strong>de</strong> op verzen, bij zoo geestige muziek als die<br />
van Gretry passen<strong>de</strong>. En echter zijn het verrassingen , die gij<br />
ons on<strong>de</strong>rwerp en niet onzer opvatting , hebt dank to weten;<br />
immers , wat wij nu hebben mo<strong>de</strong> to <strong>de</strong>elen, zou<strong>de</strong>n wij nooit<br />
hebben bedacht, want het stelt te leer. Anna Maria <strong>de</strong>ed een<br />
good huwelijk, tant mieux pour elle; Anna Maria Meld zich<br />
<strong>de</strong>n, vijftien jaren lang in vergetelheid schuil , tant pis pour le<br />
public, en <strong>voor</strong> ons; ons verhaal vlotte zoo vlug. Wel wil<strong>de</strong><br />
het gerucht , dat eenige vrolijke gezelschapslie<strong>de</strong>ren — <strong>de</strong> Zwe-
256 ESAIAS TEGNE1t, FRITHIOF 'S SAGA.<br />
<strong>de</strong>n zingen gaarne en zingen gaarne zweedsch — dat bei<strong>de</strong><br />
poezij en muzijk van <strong>de</strong>ze, van mevrouw Lenngren waren —<br />
zoo heette Anna Maria's echtgenoot , maar welken opgang<br />
die zangen waken mogten, van stad tot stad en weldra door<br />
het gansche land verspreid , <strong>de</strong> begaaf<strong>de</strong> , bevallige jonge vrouw<br />
erken<strong>de</strong> ze niet <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hare. „Ik zing schooner verzen," zei<strong>de</strong><br />
zij. En welke waren doze? Benij<strong>de</strong>nswaardige Anna Maria, zij<br />
had niet maar een goe<strong>de</strong> partij gedaan , zij was gelukkig gehuwd<br />
; Lenngren, <strong>de</strong> Commerce r?id , <strong>de</strong> Rid<strong>de</strong>r, , <strong>de</strong> wat niet<br />
al, was meer dan een rijk , was tevens een beschaafd , geletterd<br />
, geestig man, en <strong>de</strong> gezellige avon<strong>de</strong>n ten zijnent door<br />
<strong>de</strong> eerste talenten van het Stockholm dier dagen gesleten , lever<strong>de</strong>n<br />
alles op wat weel<strong>de</strong> , smaak , genie schitterendst hebben<br />
en schoonst. Er faal<strong>de</strong> dien feesten niets, niets dan wat <strong>de</strong>n<br />
buurman , die ijverzuchtig opzag naar <strong>de</strong> hol<strong>de</strong>r verlichte yensters<br />
, die, ijverzuchtiger nog, een weergalm zocht op to vangen<br />
<strong>de</strong>r toonen door <strong>de</strong> zaal ruischen<strong>de</strong> , in mil<strong>de</strong>, schier te mil<strong>de</strong><br />
mate was be<strong>de</strong>eld: <strong>de</strong>n echtelingen Lenngren faal<strong>de</strong>n eenige<br />
kleinen , een pair telgen , een enkel kind ! De avond , het<br />
oogenblik dat wij ons <strong>voor</strong>stellen, zag missehien zulk een man<br />
buiten staan , maar binnen viel <strong>de</strong> vergelijking , tot welke hij<br />
ons uitlokte, niemand in. Men had slechts ooren <strong>voor</strong> een nieuw<br />
muzijkstuk , slechts oog en oor <strong>voor</strong> haar, die <strong>de</strong> zangpartij<br />
op zich had genomen ; het was <strong>de</strong> gastvrouw zelve , een kleinen<br />
kring van vrien<strong>de</strong>n en vernuften om haar heen.<br />
Er is pleats, ook <strong>voor</strong> ons, als ge wilt. G-ij geniet , schoon<br />
verre van die te ontle<strong>de</strong>n , al <strong>de</strong> geriefelijkheid , al het geneugt<br />
van <strong>de</strong>n overvloed zon<strong>de</strong>r overdaad in <strong>de</strong>ze zaal : ge zij slechts<br />
opmerkzaamheid <strong>voor</strong> haar, wier zorg en tact Lenngren dat lief<br />
te huis is verpligt ; „wat al geest in dien lath , hoeveel ziel in<br />
„die oogen !" Spiegel u in <strong>de</strong> groote , blaauwe kijkers , van gastheer<br />
en gasten naauwelijks notitie nemen<strong>de</strong>; een enkelen <strong>de</strong>r
ESA1AS TEGNER FRITHIOF ' S SAGA. 257<br />
laatsten evenwel moogt gij niet <strong>voor</strong>bijzien , <strong>de</strong>n man, die mevronw<br />
Lenngren naar het staartstuk geleidt. Het is Kraus,<br />
Duitseher van geboorte en dos muzikaal , maar die <strong>voor</strong> geen<br />
Zweed wijkt in lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> letteren <strong>de</strong>s lands , dat zich zijner<br />
aantrok; Kraus, <strong>de</strong> autoriteit van <strong>de</strong>n dag, die uitgenoodigd is<br />
zijn gevoelen over die compositie te zeggen. Er spreekt studie uit<br />
dat hooge <strong>voor</strong>hoofd , maar gij geeft ons eene verdien<strong>de</strong> les , gij<br />
luistert reeds. „Het was <strong>de</strong> Wereld <strong>de</strong>r Perbeelding , welke in<br />
„die verzen gehuldigd werd ," fluistert ge ons toe, nu <strong>de</strong> stemme<br />
zwijgt , en slechts het staartstuk spreekt ; en ge herroept , Delille<br />
noemen<strong>de</strong>, <strong>de</strong> zangen in ons geheugen, door <strong>de</strong>zen diet stof<br />
gewijd. Gij vergist u intusschen , — al is <strong>de</strong> navolging <strong>de</strong>r<br />
Franschen Kier aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n dag, wat mevrouw Lenagr6n<br />
daar zoo even zong, is oorspronkelijk zweedsch. Alle overeenkomst<br />
houdt op met het on<strong>de</strong>rwerp, het is geen lierlicht<br />
dat wij hooren ; het is eene lyrische uitboezeming; <strong>de</strong> gedachte<br />
wat wij <strong>de</strong>r onwaar<strong>de</strong>erbare gave <strong>de</strong>r verbeelding verschuldigd<br />
zijn wordt niet betoogd ; zij beeft bezield! „Stil," zegt ge,<br />
we<strong>de</strong>r het oor leenen<strong>de</strong> , en we doen het als gij ;<strong>•</strong> toonen en<br />
woor<strong>de</strong>n zijn waard bei<strong>de</strong>r vlugt to volgen. „Dank zij u, Ver-<br />
„beelding !” klinkt het, „wor<strong>de</strong> ik in <strong>de</strong> natuur won<strong>de</strong>ren ge-<br />
„waar, van welke geen wijsheid weet ," en al zijn er, , die dit<br />
eenen droom schel<strong>de</strong>n, het blijkt die eens eehten dichters te<br />
zijn, want <strong>de</strong> wereld, welke wij op <strong>de</strong> wieken <strong>de</strong>r zusterlijke<br />
knnsten inzweven, die wereld waarin beemd en stroom, waarin<br />
berg en meir, , waarin rots en zee eigenaardig leven en elk<br />
van <strong>de</strong>ze eene eigene stemme hebben, zij is eene Nieuwe Schep-<br />
ping , als het vets te regt heet ! „O levend verstand aller din-<br />
„gen, geheimenis van gevoel en genie, wie is er, , sehoonheid I<br />
„die u begrijpt, wie, dan die lief heeft ?” en toejuichingen<br />
breken <strong>de</strong> zangeres af. „Neen niet mij <strong>de</strong>ze hul<strong>de</strong>," zegt ze,<br />
„maar <strong>de</strong>n dubbelen meester , — waar is hij ?" en van achter<br />
Studien en &beton 777 17
258 ESAIAS TEGNEE, FRITRIOF ' S SAGA.<br />
die bree<strong>de</strong> venstergordijn , welke hem aan onze blikken onttrok<br />
, komt hij te <strong>voor</strong>schijn , <strong>de</strong> zwakke , ziekelijke man, die<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> gedachte in poezij en muzijk leven gaf , Kellgren ,<br />
die zijn meesterstuk heeft genoten, volkomener <strong>voor</strong>gedragen<br />
dan hij het ooit hoopte te hooren , door Kraus gespeeld en<br />
door Anna Maria gezongen.<br />
Al wischte hij ze ijlings af, , <strong>de</strong> tranen in Kellgren's oogen<br />
opgeweld, ontgingen ons niet.<br />
Sla 's mans werken op, als het u lust vonnis te vellen ,<br />
of hij in <strong>de</strong> overige verzen van zijn dichtstuk het on<strong>de</strong>rwerp<br />
even gelukkig, even geniaal regt bleef doen, ons boeit die<br />
dichter, , zoo als hij daar zijn triomf een oogenblik genoot, en<br />
zich thans weer zedig terugtrekt ; ons boeit hij zelfs meer<br />
dan <strong>de</strong> muzijk , die weer rnischt en <strong>de</strong> zang die weer klinkt,<br />
— wie ter wereld gelukkiger dan hij ? 14 is van kindsbeen<br />
allerlei krankten ten prooi geweest ; <strong>voor</strong> va<strong>de</strong>rlijk erfgoed<br />
of vermogen , heeft hij niets dan <strong>de</strong> gunst van zijnen koning;<br />
hij is maar een oud-vrijer, , en tech met wie <strong>de</strong>r gasten om<br />
hem heen , aanzienlijk , hooggeplaatst, a<strong>de</strong>llij ken en hofheeren<br />
als ze zijn, met wie zou hij willen ruilen, als hij er afstand<br />
<strong>voor</strong> moest doen van zijne kunst ?<br />
Het geviel <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n ochtend , terwijl het echtpaar aan<br />
het ontbijt zat , dat Kellgren — niet werd aangediend, hij verkeer<strong>de</strong><br />
daartoe in het huis van Lenngren op te vertrouwelijken<br />
voet , hij gaf met <strong>de</strong>zen het vermaar<strong>de</strong> dagblad Stockholm's<br />
Posten nit, — dat Kellgren binnentrad. „Dank <strong>voor</strong> het genot<br />
van gister ," was ditmaal meer don het heusche woord,<br />
waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> gast zich in het Noor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> jongst genoten gastvrijheid<br />
pleegt te herinneren, was ditmaal eene waarheid. Lenngren<br />
schoof vast een stoel aan; <strong>de</strong> bezoeker las een vraag op<br />
zijn gezigt: „Ik heb weinig geslapen, ik heb veel gedroomd,"<br />
beantwoord<strong>de</strong> hij haar, „mijn droom gold dit huis." Verbaasd
ESAIAS TEGNER FRITI110F 'S SAGA. 259<br />
zag <strong>de</strong> vriend op : „er is binnen <strong>de</strong>ze muren een schat begra-<br />
„ven , die aan het licht moat wor<strong>de</strong>n gebragt; een schat ..." <strong>de</strong><br />
gastheer wist niet wat hij van Kellgreli gelooven moest, wist<br />
nog min<strong>de</strong>r wat te <strong>de</strong>nken toen Anna Maria inviel: „toch niet!"<br />
— Zij had <strong>de</strong> bedoeling <strong>de</strong>s bezoekers gera<strong>de</strong>n. „Ma cassette<br />
„blijft mijii eigendom," ging <strong>de</strong> vrouw <strong>de</strong>s huizes <strong>voor</strong>t —<br />
„Harpagon en jupons," lachtte Kellgren , „uwe vrouw , amice!<br />
„alleen kan ons uit <strong>de</strong> verlegenheid red<strong>de</strong>n ; er is geen vers <strong>voor</strong><br />
„het dagblad van morgen; zij beeft er een schat in hare cas-<br />
„sette.” Er was iets zenuwachtigs in <strong>de</strong> beweging <strong>de</strong>r hand, die<br />
meer melk in <strong>de</strong> koffij schonk dan <strong>de</strong> gast begeer<strong>de</strong> ; hij zag het<br />
niet, hij dronk le cafe au fait, zon<strong>de</strong>r aarzelen: „een versjen ,"<br />
bad hij. „Om beoor<strong>de</strong>eld , om gehekeld te wor<strong>de</strong>n," schud<strong>de</strong><br />
Anna Maria het hoofd; — „om een genot to smaken , als ge mij<br />
„gister schonkt ," heweer<strong>de</strong> Kellgren , — en een weerschijn van<br />
<strong>de</strong>n glans <strong>de</strong>r zege schitter<strong>de</strong> uit zijne oogen ; — „<strong>de</strong> kunst ver-<br />
„goedt zoo velerlei gemis!” Het was goed gemeend — van <strong>de</strong>n<br />
dichter <strong>de</strong>r verbeelding; er was zelfs gevoel in — op zijn standpunt;<br />
maar Anna Maria rees op, en liet <strong>de</strong> heeren alleen, om<br />
toch drie dagen later een eersteling dier beroeni<strong>de</strong> verzen uit<br />
haar twee<strong>de</strong> tijdvak in Stockholm's Posten to plaatsen , „welke<br />
„zij in <strong>de</strong>n beginne het genoegen had als meesterstukjens van<br />
„Kellgren te hooren prijzen."<br />
Het leed echter maar eene wijle , toen on<strong>de</strong>rscheid<strong>de</strong> het publiek<br />
; <strong>de</strong> scherts , die in <strong>de</strong> nieuwe galerij werd botgevierd ,<br />
had al <strong>de</strong> schalkheid <strong>de</strong>n eersten dichter <strong>de</strong>s dags eigen , maar<br />
van zijne scherpte geen zweem. Ook kondig<strong>de</strong>n <strong>de</strong> kijkjens in<br />
<strong>de</strong>ze op het dagelijkseh leven gegund een blik aan, die misschien<br />
niet zoo diep doordrong als die <strong>de</strong>s meesters, maar fijner on<strong>de</strong>rscheid<strong>de</strong><br />
; hem vergenoeg<strong>de</strong> een enkele, zware toets ; zij vermeid<strong>de</strong><br />
zich in velerlei vlugge trekken. Haar bun<strong>de</strong>ltjen ge-<br />
dichten , later door vrien<strong>de</strong>n in het licht gegeven, behoef<strong>de</strong>
260 EsAfAs TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
luttel aanbeveling of verklaring van <strong>de</strong>ze ; zij had in het versjen,<br />
dat het opent , <strong>de</strong> dui<strong>de</strong>lijkste <strong>voor</strong>re<strong>de</strong> ter wereld gesehreven.<br />
Ben read aan mijne lieve Doehter (als ik er eene had) geeft<br />
hare gansehe wereldbeschouwing bloot ; eerie vrolijke, eene vernuftige<br />
, eene vrouwelijke <strong>voor</strong>al. „Betty !" heet het, „ge zijt<br />
„uwer pop ontwassen ; neem <strong>voor</strong> het vervolg <strong>de</strong>ze lessen ter<br />
„harte, ge gaat op het groote tooneel eene glibberige baan te<br />
„gemoet , maar <strong>de</strong> gevaren van <strong>de</strong>ze zijn te ontgaan. — Trots<br />
„al het kwaad, dat men u van do wereld verhalen zal, is zij<br />
„nog <strong>de</strong> beste welke wij kennen ; wees niet ligtgeloovig noch<br />
„wantrouwend , hood het er niet <strong>voor</strong> dat alle rozen steken;<br />
„bond het °vermin <strong>voor</strong> gegeven, dat alle mannen braaf zijn! —<br />
„Alle wijsheid is begrepen in het goe<strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>n blijven met<br />
„dat <strong>de</strong>gelijke bestjen , <strong>voor</strong>zigtigheid geheeten , zon<strong>de</strong>r daarom<br />
„<strong>de</strong>r aardige spring in 't veld, opgeruimdheid , haar afscheid<br />
„te geven — Verkwist uw tijd niet aan veel lezens, kind!<br />
„vrouwen vin<strong>de</strong>n er luttel baats bij ; zit <strong>voor</strong>al nooit zoo lang<br />
„met <strong>de</strong>n neus in een boekjen , dat <strong>de</strong> sans overkookt ! — Of<br />
„gelooft ge, dat ons verstand slechts nit boeken valt te ver-<br />
„liehten ? Hove Betty ! bestu<strong>de</strong>er <strong>de</strong> wereld om u heen , en ge<br />
„hebt stoffe tot <strong>de</strong>nken to over. le<strong>de</strong>r mensch is een bock, en<br />
„gees zoo dwaas , dat er niet wijsheid nit valt te leeren. —<br />
„Maar mogt ge, mijn beste! trots mijne waarschuwing , toch<br />
„tusschen <strong>de</strong> blaadjens snuffelen , doe het steelsgewijs en schuch-<br />
„ter, , en howl uw belezenheid <strong>voor</strong> u ; savantes zijn <strong>de</strong> prooi <strong>de</strong>r<br />
„satire; wee <strong>de</strong>r vrouw, , die haar vernuft als haar bouquet ten<br />
„coon draagt. — Onze bestemming is humors niet te seltitteren ;<br />
„echtgenoot , moe<strong>de</strong>r te wor<strong>de</strong>n , ziedaar wat uwe glorie mag<br />
„zijn. — Or<strong>de</strong> in uwe geriefelijke woning , innemendheid in<br />
„<strong>de</strong> wijze waarop ge ontvangt , ze waarborgen II <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> en<br />
„<strong>de</strong> dankbaarheid van <strong>de</strong>n kleinen kring u aangewezen ; als<br />
„in <strong>de</strong>ze uwe eerbare kleeding <strong>de</strong> reinheid nwer ze<strong>de</strong>n afspie-
ESAIAS TEGNI.R FRITHIOF 'S SAGA. 261<br />
„gelt , zult ge met <strong>de</strong> daad bewijzen , dat tooi , tot opschik<br />
„toe gedreven , slechts dwaasheid aankondigt. — Snater in ge-<br />
„zelschap nooit, maar zit ook niet stom als een raadsel; wees<br />
„niet kieskeurig op een woordjen, maar vel ook geen vonnis;<br />
„bovenal , Betty-lief! praat , maar hou geen re<strong>de</strong> , ge weet niet<br />
„half hoe gek dat staat ! — Een toetssteen wenseht ge <strong>voor</strong><br />
„laeh en scherts ? Laat bei<strong>de</strong> in heure verrassing hare ver<strong>de</strong>-<br />
„diging meebrengen , daar ge nooit vergeten moogt, dat men,<br />
„ja , met <strong>de</strong> geestige lacht, maar slechts achting heeft <strong>voor</strong><br />
„<strong>de</strong> goe<strong>de</strong>. — Helaas ! sinds het eene ledige hoofd het leven<br />
„een last schold , en het an<strong>de</strong>re <strong>de</strong> kaarten bedacht om <strong>de</strong>n<br />
„tijd te doo<strong>de</strong>n , zult ge een partijtjen moeten inaken ; maar<br />
„eer ge u aan het tafeltjen neerzet , be<strong>de</strong>nk wel, dat <strong>de</strong> mooiste<br />
„oogen leelijk wor<strong>de</strong>n als ze van winzucht glinsteren , en dat <strong>de</strong><br />
„bevallighe<strong>de</strong>n <strong>de</strong> lippen ontvlugten , die grimmig : „pas !”<br />
„zeggen. — Er is een an<strong>de</strong>re klip , het kijken in <strong>de</strong> couran-<br />
„ten , naar meer dan eene huwelijksaankondiging ; lieve Betty !<br />
„ons huishou<strong>de</strong>n is ile republiek die ons ter harte mag gaan ,<br />
„en al onze politiek zij ons toilet. — Blijf boordjens zoomen<br />
„en linten strikken , en teeken uw borduurpatroon tegen het<br />
„vensterglas af ; geloof me, mijn kind ! yolk en land wor<strong>de</strong>n<br />
„met Gods hulpe wel buiten ons geregeerd. — 1k ben altijd<br />
„bang, dat bij <strong>de</strong> vrouw, , die zich met staatkun<strong>de</strong> bemoeit ,<br />
„een baard zal gaan uitbotten ; Betty ! wacht n zelfs <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
„stompjens ; ze zou<strong>de</strong>n u een man kunnen kosten. — En huwen ,<br />
„dat zult ge, hoe, daar zou ik een boek over kunnen vullen ,<br />
„maar laat het Bever bij eenen enkelen raad blijven en die is<br />
„<strong>de</strong>ze Wees <strong>de</strong>n man, die u beschoren blijkt , trouw, , zoo hij<br />
„trouwe verdient; wees, zoo hij dit niet doet , wees het ook<br />
„nwer matte! — Tel , wat u ook weervaren mag, tel alles ligt,<br />
„en niets zal u zwaar vallen ; bet is het groote geheim , kind-<br />
„lief! om op uw ou<strong>de</strong>n dag nog jong te sebijnen. — Het leven
262 ESA1 A S EGN Ell, F RIT HI OF' S SAGA.<br />
„vliegt to ras <strong>voor</strong>bij, om ons, bij het weinige dat wij er<br />
„bij winnen, nog het genot te ontzeggen opgeruimd te wezen ,<br />
„opgeruimd in still° geneugten tevre<strong>de</strong>n niet om <strong>de</strong>n wille<br />
„van an<strong>de</strong>ren , tevre<strong>de</strong>n om ons zelven.<br />
„Ten uwent zij <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong> t'huis<br />
„En in uw harte wone vre<strong>de</strong> ;<br />
„Dan <strong>de</strong>elt gij ook <strong>de</strong>r arinste kluis<br />
„Het vrolijkst zonneschijntjen me<strong>de</strong>.<br />
„Smaak wat er zoets in 't leven steekt ,<br />
„Daar trouw ge u kweet van 's levens pligten ;<br />
„Ik heb nu lang genoeg gepreekt<br />
„En ga die ou<strong>de</strong> kant weer digten."<br />
En nu, <strong>de</strong> kleine, maar keurige galerij staat open <strong>voor</strong> wie<br />
lust heeft haar binnen te gaan. Het zijn ze<strong>de</strong>sehetsen, die<br />
vreug<strong>de</strong>looze on<strong>de</strong>rdom van dat H o ogg eb oren Echtpaar<br />
bij <strong>voor</strong>beeld, verveelziek tegenover elkan<strong>de</strong>r gezeten, hij nog<br />
stoffen<strong>de</strong> op zijne <strong>voor</strong>va<strong>de</strong>ren , schoon zijne longen hem rust<br />
gebie<strong>de</strong>n ; zij gelooven<strong>de</strong> verjongd te zijn, <strong>de</strong>wijl ze zich we<strong>de</strong>r<br />
en robe <strong>de</strong> tour heeft nitgedost; — of <strong>de</strong> dwaasheid van<br />
Freule Juliane, die van <strong>de</strong> majoorsche , hare moe<strong>de</strong>r, ,<br />
nooit an<strong>de</strong>rs hoor<strong>de</strong>, dan: „Juliane! vergeet Met uit welk<br />
„bloed ge sproot , nosh waar uw wapenbord in het koor <strong>de</strong>r<br />
11Riddarholmkerke hangt," en tech eindig<strong>de</strong> met, toen <strong>de</strong> <strong>de</strong>rtig<br />
jaren <strong>de</strong> rimpels bragten , <strong>de</strong>n Lansman te trouwen, dien<br />
wijlen <strong>de</strong> majoorsche slechts in <strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n persoon zou hebben<br />
aangesproken , — of <strong>de</strong> mysterien van het T oil e t , die<br />
wij u in al <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n zou<strong>de</strong>n me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen, als wij<br />
eene kapkamer aan <strong>de</strong>n avond <strong>de</strong>r achttien<strong>de</strong> eeuw had<strong>de</strong>n<br />
to stofferen, maar van 't welk wij nu slechts <strong>de</strong> pointe trachten<br />
weer to geven: „dwazinne! wat geeft gij u al moeite om door<br />
„wie geest heeft te wor<strong>de</strong>n uitgelagchen!" — In<strong>de</strong>rdaad, <strong>de</strong><br />
kunstkenners hebben goed gezien, die haar vernuft aan dat
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA. 263<br />
van Hogarth verwant prezen ; wat het goelijkers heeft valt<br />
aan haar geslacht toe to schrijven. En echter, niet enkel<br />
vonnist zij min<strong>de</strong>r gestreng , zij gevoelt ook weer menschelijk;<br />
wilt gij Bever, haar is die hoogere zin <strong>voor</strong> schoonheid be<strong>de</strong>eld<br />
, welke <strong>de</strong>n engelschen ze<strong>de</strong>gisper vreemd blijkt. Onbarmhartig<br />
als hij , is zij in het stukjen, het Contrast getiteld<br />
, dat eene „schipponds-wigtige matrone" ten toon stelt ,<br />
haar nichtjen op het bal niet als duegne vergezellend , neen me8<br />
walzend , al verlokt ie<strong>de</strong>re beving dier „vleeschmassa" <strong>de</strong>n<br />
jongen partner tot een epigram ; — maar, als zij hetzelf<strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rwerp in Moe<strong>de</strong>r en Dochter an<strong>de</strong>rs opvat , en <strong>de</strong> Berate<br />
<strong>voor</strong>stelt zich , van <strong>de</strong> sofa, in <strong>de</strong> sylphidische beweging van<br />
haar lief kind verlustigend , dan vindt zij <strong>voor</strong> het laatste een<br />
paar woor<strong>de</strong>n , wier weerga geen dock van Hogarth geeft :<br />
„zij is niet blij , <strong>de</strong>wijl ze danst ; zij danst <strong>de</strong>wijl ze blij<strong>de</strong><br />
„is." Bevallig en beminnelijk tevens , daar had „<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>r<br />
„<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ugd" geen oogen <strong>voor</strong> I — „Maar aehttien<strong>de</strong>-eettwsch,"<br />
zucht ge, Slot en Hut <strong>voor</strong>bijgaan<strong>de</strong>, „alwe<strong>de</strong>r die versleten<br />
„tegenstelling van verveling in overvloed en tevre<strong>de</strong>nheid bij<br />
„gebrek ;" en we gaan niet u ver<strong>de</strong>r, , in <strong>de</strong>n hock van <strong>de</strong>n<br />
mid<strong>de</strong>nstand , nit het dagelijksch leven , een treffen<strong>de</strong>n greep<br />
niet zoekend maar kiezend. Mijn man zaliger b. v. , of Wijlen<br />
engel , bet zijn karikaturen zoo ge wilt, maar die „regt-<br />
„standig uit <strong>de</strong> waarheid opschieten ,” an<strong>de</strong>rs overleeft men,<br />
als haar Cornelius en haar Greta, geene halve eeuw op <strong>de</strong><br />
lippen <strong>de</strong>s yolks — <strong>de</strong> juiste teekening van het costuum<br />
was maar eene verdienste van <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n rang; <strong>de</strong> onsterfelijke<br />
school in het comische, dat zij op <strong>de</strong> daad betrapte.<br />
An<strong>de</strong>rs, dan zij het in tal van bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n teeken<strong>de</strong> ,<br />
an<strong>de</strong>rs ontvangt thans <strong>de</strong> landgeestelijke en zijn gezin het<br />
Bezoek eener Gravinne en hare dochter, , <strong>de</strong> freule; — maar<br />
het gemis aan gevoel van eigenwaar<strong>de</strong>, <strong>de</strong> afwezigheid van
264 ESA1AS TEGNIAt FRITIIICW 'S SAGA.<br />
karakter, , het buigzieke en gedweee tegenover wereldsche hoogheid<br />
in wie eene an<strong>de</strong>re dan <strong>de</strong>ze heeten to dienen , helaas !<br />
het is gebleven ; — en als <strong>de</strong> hooge gasten ein<strong>de</strong>lijk mogen<br />
heengaan , dan vergezelt <strong>de</strong> leeraar nog gaarne „'t gezelschap<br />
„ter lin<strong>de</strong>; zijn eerzame dochter en vrouw, , zij neigen op<br />
„stoep , bij <strong>de</strong>n trap, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> win<strong>de</strong> ; nog staan ze er en<br />
„neigen nog trouw." Er is een weergalm van een woord van<br />
Voltaire : „l'erreur a son merite" in haar gelukkig gediehtjen<br />
<strong>de</strong> Knaap en zijn Speelgoed als een hoogwijs man <strong>voor</strong> het jongsken<br />
spelbreker blijkt bewijzen<strong>de</strong> dat al zijn scheepjenvaren<br />
dwaasheid is, we geven het toe. Thackeray heeft <strong>voor</strong>zeker, ,<br />
wie, die het loochent ? in zijne Virg iniers met sneer smaak en<br />
tact partij getrokken van het gevaar, waaraan een ou<strong>de</strong> coquette<br />
zich blootstelt , <strong>de</strong> ontluiken<strong>de</strong> jeugd naar <strong>de</strong> beeldtenis<br />
verwijzend , die zij eemnaal geleek , dan llievrouw Lenngren<br />
het in hare Portretten-yalerj <strong>de</strong>ed ; — mais , it faut juger<br />
les ecrits d'aprës leur date ; en ook u, jonge vrien<strong>de</strong>n ! ook<br />
u toeft een nageslacht , dat ons vast op <strong>de</strong> hielen treed-0<br />
Wie onzer zich eene bij het zijne op een Eklog zal mogen<br />
beroepen als <strong>de</strong> hare, waar<strong>voor</strong> Kellgr6n al zijn feestcantates<br />
gaarne zoo hebben geruild , die zoo volkomen <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> <strong>de</strong>s<br />
yolks <strong>voor</strong> Gustaf <strong>de</strong>n Der<strong>de</strong>n tot in <strong>de</strong> sehamelste hut toe in<br />
beeld bragt ; — wie, als zij in <strong>de</strong> Kleine Be<strong>de</strong>lares , het menschelijk<br />
meegevoel zoo aandoenlijk zal hebben gehuldigd , natnurlijk<br />
haar -geslacht <strong>de</strong>n palm toekennend ; en echter, , <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> gebreken haver zusteren niet blind, malmoertjen malkindjen,<br />
zoo lyrisch <strong>de</strong> les zal hebben gelezen , als zij het <strong>de</strong>ed in <strong>de</strong>n<br />
bedorven knaap , die Ou<strong>de</strong>rdow-troost heet , maar On<strong>de</strong>rdonts<br />
vloek heeten moest ; elk van <strong>de</strong>ze zal ten voile <strong>de</strong> populariteit<br />
verdienen , die zij in <strong>de</strong>n aanvang dozer eeuw genoot en<br />
nog niet verloor.<br />
„Eene sterre van eigen glans schitteren<strong>de</strong>" mogt Kellgren zijne
ES.AIAS TEGN1'.1t FR1T.HIOP ' S SAGA. 265<br />
vriendin begroeten; eer ze in vollen mister gloor<strong>de</strong>, was hij verschei<strong>de</strong>n<br />
; <strong>de</strong>n koning, dien hij zooveel van wat zijn levensgeluk<br />
uitmaakte , was verschuldigd , overleef<strong>de</strong> hij maar drie jaren.<br />
Maar drie jaren, alsof daarin allerlei miskenning niet hard genoeg<br />
kon vallen, alsof <strong>de</strong> donkere wolken, aan <strong>de</strong>n hemel zijns<br />
va<strong>de</strong>rlands zamenscholen<strong>de</strong>, hem geene bekommering kon<strong>de</strong>n<br />
inboezemen , <strong>voor</strong> zijn zwak gestel to zwaar. Wij zien hem <strong>voor</strong><br />
ons , eene proef van Stockholm's Posten corrigeren<strong>de</strong> ; hoe hij<br />
zijn eigen werk haastig doorloopt; hoe zijne oogen nog eene<br />
wijle opflikkeren , als hij <strong>de</strong> spelingen van haar vernuft het<br />
eerst van alien geniet. „In onze letterkundige wereld was hij<br />
„een klein man ," zoo schetste hij zich zelven zediglijk, luttel<br />
dagen <strong>voor</strong> zijnen dood , in een brief aan een vertrouwd vriend;<br />
„zijne talenten waren weinige. Hij bezat misschien niet wat men<br />
„genie noemt. Hij schreef nod), groote noch gewigtige werken.<br />
„Slechts had hij, welligt in hoogeren graad dan een zijner<br />
„me<strong>de</strong>dingers , iets eigena,ardigs ; bet was zijn liver <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n<br />
„bloei , <strong>voor</strong> <strong>de</strong> glorie <strong>de</strong>r zweedsche letteren , die hem gedu-<br />
„ren<strong>de</strong> zijn gansche ziekelijk leven bijbleef en nog zijn laatste<br />
„hartstogt bleek in bet oogenblik , dat hij <strong>de</strong>ze regels schreef.”<br />
Anna Maria Lenngren word door hem aan bet licht gebragt!<br />
Anna Maria Lenngren zon in <strong>de</strong> schatting van haar yolk nog<br />
hooger stijgen ; het was eene (tier weinige betrekkingen, welke<br />
hij zich zon<strong>de</strong>r een zweem van verwijt of van smarte herinner<strong>de</strong>;<br />
hoe dankbaar gedacht hij <strong>de</strong> geneugten ten harent gesmaakt;<br />
was zij bet hem ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vermaardheid, welke zij zich had<br />
verworven? De dichter van <strong>de</strong> Wereld <strong>de</strong>r Verbeelding geloof<strong>de</strong><br />
ten minste , dat zij eerie vergoeding <strong>voor</strong> het geniis <strong>de</strong>r hoogste<br />
levensvreng<strong>de</strong> in doze had gevon<strong>de</strong>n ! — er was eene scherpzien<strong>de</strong><br />
kritiek , die mevrouw Lenngren al <strong>de</strong> tee<strong>de</strong>rheid van<br />
gevoel ontzeg<strong>de</strong>, welke tot <strong>de</strong> beminnelijkste gaven van het<br />
vrouwelijk karakter behoort ; en echter, , <strong>de</strong>ze bedroog zich als
266 ESAIAS TEGYER, FRITHIOE ' S SAGA.<br />
gene. Anna Maria had behoefte te verzorgen , op te voe<strong>de</strong>n ;<br />
lief te hebben , en nam eene dochter haars broe<strong>de</strong>rs aan; toen<br />
het lieve kind in <strong>de</strong>n bloei <strong>de</strong>s levees het slagtoffer eener zenuwziekte<br />
was gewor<strong>de</strong>n , toen geen hoop op herstel harer verstan<strong>de</strong>lijke<br />
vermogens overbleef, zag niemand <strong>de</strong> tranen , die zij<br />
in stilte schrei<strong>de</strong> ; maar wie <strong>de</strong> gastvrouw volkomen ken<strong>de</strong> ,<br />
hij vroeg later nooit waarom , to mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r gezellige vreug<strong>de</strong>,<br />
on<strong>de</strong>r scherts en lath, zij soms eensklaps diep znchtte; — „welk<br />
„een smalle grens !" huiver<strong>de</strong> ze dan , <strong>de</strong> hand aan het hoofd<br />
brengen<strong>de</strong> , en werd verstaan. Hul<strong>de</strong> ? Anna Maria zag ze zich<br />
wij<strong>de</strong>n, tot in <strong>de</strong>n verfijndsten vorm, tot op <strong>de</strong> meest zeldzame<br />
wijze. Ben poetische kalen<strong>de</strong>r maakte opgang, omdat zij er<br />
toe bijdroeg; graaf Gyllenborg las, in 1797, in <strong>de</strong> Zweedsche<br />
aca<strong>de</strong>mie eene o<strong>de</strong> tot haren lof, en eene <strong>de</strong>putatie nit <strong>de</strong>ze<br />
bragt haar <strong>de</strong> be<strong>de</strong> aller le<strong>de</strong>n over, hare versprei<strong>de</strong> verzen<br />
ein<strong>de</strong>lijk bijeenverzameld nit to geven ; maar <strong>de</strong> wierook bedwelm<strong>de</strong><br />
haar het hoofd niet ; het harte is buiten zijn bereik.<br />
Een Drown, was haar antwoord op Gyllenborg's hoffelijkheid,<br />
die als bewon<strong>de</strong>raar van Hedvig Charlotte Nor<strong>de</strong>nflycht was<br />
begonnen , die als bewon<strong>de</strong>raar van Anna Maria Lenngren besloot<br />
; een droom , in welken <strong>de</strong> Sappho, die ge nog niet moogt<br />
zijn vergeten , zich bij <strong>de</strong>n zanger van Atie en Camilla beklaagt ,<br />
dat Gyllenborg zij eerste lief<strong>de</strong> om zijne laatste ontrouw<br />
werd, dat hij nu, in plaats eener zwerfzieke zangeresse, wier<br />
genie haar verre over <strong>de</strong>n Belt had gevoerd , eene huisvrouw<br />
prees , die „geen bladzij<strong>de</strong> in Bayle had gelezen," en „haast<br />
„nooit van honk was."<br />
„Haast nooit van honk!" wij zoeken vruchteloos , <strong>de</strong>wijt het<br />
eene beschaaf<strong>de</strong> en begaaf<strong>de</strong> vrouw geldt , eene keuriger uitdrukking,<br />
die even goed kenschetst ; het is bei<strong>de</strong> <strong>de</strong> lof en <strong>de</strong><br />
laster harer eigenaardige poezij. „Haast nooit van honk!" het<br />
woord heeft zijne waar<strong>de</strong> om eene dichtkunst aan te dui<strong>de</strong>n,
ESA1AS TEGNEE FRITII1OF'S SAGA. 267<br />
<strong>voor</strong> 't minst gezond en geestig van opvatting, wat zij ook in<br />
on<strong>de</strong>rwerp te wenschen overliet ; en met welke wij hopen dat<br />
gij u niet beklaagt vlugtig kennis te hebben gemaakt , al getheft<br />
ge geen oogenblik dat het hare populariteit was, welke<br />
Tegner benijd<strong>de</strong> of belemmer<strong>de</strong>. Wat hem ook mismoedig maken<br />
mogt, het was niet dat het buiten zijn bereik lag, ironisch of<br />
humoristisch stouter vlugt te nemen dan doze muze wagen dorst;<br />
welke an<strong>de</strong>re zweef<strong>de</strong> hem dan toch van verre <strong>voor</strong>? Hoe <strong>de</strong><br />
opmerkingen over binnenhuis , genrestukjen , klein historieel<br />
<strong>voor</strong>al , met welke wij dit <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong>el van ons opstel begonnen,<br />
ons hier gelegenheid geven eene te vaak verzuim<strong>de</strong> les min<strong>de</strong>r<br />
in beeld to brengen dan met een <strong>voor</strong>beeld te bevestigen. Wij<br />
<strong>de</strong><strong>de</strong>n vermoe<strong>de</strong>n , welk gevaar er in schuilen kon , zich in<br />
zijne stoffe te vergrijpen , aan een <strong>voor</strong>bijgaand belang een<br />
<strong>voor</strong>tdurend toe to kennen; bier hebt ge <strong>de</strong> proef op <strong>de</strong> som. Het<br />
is jaren gele<strong>de</strong>n , en toch heugt bet ons nog, bet genot dat wij<br />
gesmaakt hebben in een maar mid<strong>de</strong>lmatig gepenseel<strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling<br />
van: Gustaf III on<strong>de</strong>r zijne aca<strong>de</strong>nzisten; — zij gaf<br />
niet enkel gewaarwordingen , zij gaf ook gedachten , — als ge<br />
haar bevallig hadt geprezen , voeg<strong>de</strong>t gij er belangrijk bij , —<br />
<strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van <strong>de</strong>n geest in het Noor<strong>de</strong>n werd door haar<br />
toegelicht! Er <strong>voor</strong> stilstaan<strong>de</strong>, vroegt gij u zelven onwillekeurig<br />
af, welke schre<strong>de</strong> <strong>de</strong> beschaving <strong>voor</strong>waarts gedaan had, en<br />
ie<strong>de</strong>re gestalte gaf op hare beurt en in bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n antwoord;<br />
er was een feit, en dat feit was studio waardig. An<strong>de</strong>rs echter<br />
ging het ons met <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> schetsen, welke onze toenmalige gasthoer,<br />
, tactloos genoeg, daarna <strong>de</strong> rondo <strong>de</strong>r tafel liet doen : het<br />
eene blad een omtrek van <strong>de</strong> opheffing <strong>de</strong>r Zweedsche aca<strong>de</strong>mie<br />
in 1795, het an<strong>de</strong>re, <strong>de</strong> heropening van dat geletterd ligchaam<br />
in 1796 gewijd. Verkwist talent, helaas! Er word niet weinig<br />
me<strong>de</strong><strong>de</strong>elens vereischt om ons dui<strong>de</strong>lijk to maken, dat <strong>de</strong> intreere<strong>de</strong><br />
van <strong>de</strong>n dichter Silfverstolpe, dat <strong>de</strong> lof, door <strong>de</strong>zen aan zijn
268 ESAIAS TEGsilt, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
<strong>voor</strong>ganger graaf Axel Fersen gewijd , aanleiding had gegeven<br />
tot hofkabaal ; dat <strong>de</strong> toenmalige gunsteling van <strong>de</strong>n voogd <strong>de</strong>s<br />
min<strong>de</strong>rjarigen konings, Reuterholm niet had gerust, eer hij zich<br />
zoowel op <strong>de</strong>n gekozene als op <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n, die verzuimd had<strong>de</strong>n hem<br />
to kiezen, had gewroken! Verdien<strong>de</strong> het <strong>de</strong>r nakomelingschap te<br />
wor<strong>de</strong>n overgebriefd, zelfs met potlood? Lang, gij ziet het aan<br />
<strong>de</strong> twee jaartallen, lang had <strong>de</strong> opheffing niet geduurd; toen <strong>de</strong><br />
zoon <strong>de</strong>s grooten versehei<strong>de</strong>nen meer<strong>de</strong>rjarig was gewor<strong>de</strong>n, had<br />
hij , met <strong>de</strong> overige instellingen zijns wa<strong>de</strong>rs , ook <strong>de</strong>ze vermaking<br />
aanvaard; er viel partij van haar te trekken we<strong>de</strong>r<br />
gingen hare dubbele <strong>de</strong>uren open, we<strong>de</strong>r kwamen hare le<strong>de</strong>n<br />
zaam. Het werd ons op <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> teekening veraansehouwelijkt;<br />
maar waartoe? School er welligt een diepe zin in <strong>de</strong> tegen-<br />
stelling door bei<strong>de</strong> vorsten opgeleverd? Op ze<strong>de</strong>lijk gebied mogt<br />
dat missehien het geval zijn, maar daarvan was hier geen<br />
sprake ; op dat van wetensehap en kunst had <strong>de</strong> eene noch <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>re refit op onsterfelijkheid. Carl, hertog van SO<strong>de</strong>rmanland<br />
verdiepte zich gaarne in <strong>de</strong> geheimenissen <strong>de</strong>r vrijmetselarij ,<br />
en Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf <strong>de</strong>ed er zich op to good, <strong>de</strong> Apocalypsis<br />
to begrijpen; wien geeft gij <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur ? Was dan<br />
welligt <strong>de</strong> dicliter, om wiens vrijmoedige intreere<strong>de</strong> do Aca<strong>de</strong>mie<br />
gesloten word, of <strong>de</strong> man van geboorte , wiens verkiezing op<br />
hare heropening volg<strong>de</strong> , bijzon<strong>de</strong>r merkwaardig? Bei<strong>de</strong> zijn<br />
vergeten. De eene sehets als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re was louter een misgreep<br />
, — <strong>de</strong> tijdgenoot ken<strong>de</strong> <strong>de</strong> <strong>voor</strong>vallen een gewigt toe,<br />
dat ze blijkbaar niet had<strong>de</strong>n — of Zwe<strong>de</strong>n het eenige land ter<br />
wereld ware 't gem zulk klein historieel oplevert! Eon vrotne<br />
wensch ! docb bij welken gij da<strong>de</strong>lijk moor zult winnen, dan<br />
men gewoonlijk bij <strong>de</strong>rgelijke doet. hunters, indien wij ons<br />
<strong>de</strong>n weerzin niet had<strong>de</strong>n herinnerd , met welken wij <strong>de</strong> luttel<br />
bedui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n dier bei<strong>de</strong> teekeningen lang bestu<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n<br />
; indien wij ons niet verstout had<strong>de</strong>n een wenk te
ESAIAS TEGNER, FRITI-II0F ' S SAGA. 269<br />
geven, waartoe niet zij alleen aanleiding mogten heeten ; misschien<br />
waren wij zelven , in het omzien naar <strong>de</strong> dichters met<br />
welke Tegner had te wedijveren , verleid Langer bij Leopold<br />
stil te staan , dan zijne verdiensten eischten. Het is Beene alledaagsche<br />
verzoeking , want het zes<strong>de</strong> , het tijdperk <strong>de</strong>r zweedsche<br />
letterkun<strong>de</strong> , waarin wij ons verplaatst hebben , draagt<br />
zjnen naam. Leopold, die erotische o<strong>de</strong>s, die treurspelen , wier<br />
stoffe aan romeinsche en scandinavische geschie<strong>de</strong>nis was ontleend<br />
, die ze<strong>de</strong>lijke zangen had gezongen en geschreven ; Leopold<br />
die Keur ran Mengelingen uitgaf, , gold dien tijd een genie.<br />
Wilt gij er gezag <strong>voor</strong>'? Sergel had zijne beeldtenis gemo<strong>de</strong>lleerd<br />
— on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n kring van beWon<strong>de</strong>raars was er een<br />
enkele , die <strong>de</strong> gelijkenis niet treffend vond. Ms schier ie<strong>de</strong>r<br />
kunstenaar, , had Sergel over zijne kunst zijn eigen begrippen ;<br />
hij beweer<strong>de</strong> slechts <strong>de</strong> sprekendste trekken te moeten geven ;<br />
maar ditmaal beriep hij zich niet 'outer op die vrijheid ; zijn<br />
antwoord was eene lofre<strong>de</strong>: „Ge moet die beeldtenis niet zoo<br />
„van nabij bezien ; ge moet u haar <strong>voor</strong>stellen in eenen tem-<br />
„pel op eene hooge plaatse gezet, zoo als <strong>de</strong> nawereld <strong>de</strong>n<br />
„dichter zal aanschouwen.” Nog eens dus : Leopold omstuwd van<br />
Oxenstjerna en Adlerbeth , <strong>de</strong> overgeblevene meesters uit een<br />
vroegere dichtschool , van Silfverstolpe en Valerius , en tal van<br />
kleinere lichten uit <strong>de</strong> toenmalige, Leopold schijnt zoo gelukkig<br />
eene stoffe <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n pendant van Kellgren , u in het gustavisch<br />
tijdvak geschetst , Kellgren , wiens zetel hij bad ingenomen ,<br />
wiens staf hij zwaai<strong>de</strong>. En echter hou<strong>de</strong>n wij ons woord , echter<br />
wachten wij ons wel <strong>voor</strong> <strong>de</strong> poging , want, <strong>de</strong> schim van Sergel<br />
vergeve het ons, als die van Tegner, , welke hem ook levenslang<br />
bleef bewon<strong>de</strong>ren , Kellgren te lezen is nog een genot ,<br />
Leopold vergt geduld.<br />
An<strong>de</strong>r licht, an<strong>de</strong>re oogen , een an<strong>de</strong>re kreet —<br />
En <strong>de</strong> Tijd is nabij, die zijn schijnsel vergeet.
270 ESKIAS TEGNER, FRITILIOF'S S&GA.<br />
Leopold vrees<strong>de</strong> het naauwelijks dat <strong>de</strong>ze spoedig <strong>voor</strong> hem<br />
aanbreken zou<strong>de</strong>; Tegner vermoed<strong>de</strong> minst van alien, wie tot<br />
opvolger was besternd ; <strong>de</strong> toekomst was noch <strong>de</strong>n een noch<br />
<strong>de</strong>n an<strong>de</strong>r hel<strong>de</strong>r. Leopold tel<strong>de</strong> vijftig jaren en vlei<strong>de</strong> zich<br />
dat <strong>de</strong> tijd stil zou staan , als hij <strong>de</strong>ed — een alledaagsch<br />
verschijnsel, maar verklaarbaar<strong>de</strong>r in zijne rijpheid dan in schier<br />
eenige vroegere of volgen<strong>de</strong>. Tegner beleef<strong>de</strong> <strong>de</strong> gul<strong>de</strong>n vijf en<br />
twintig, en wist niet wat zijne hand zou vin<strong>de</strong>n to doen; was<br />
het zoo vreemd als het schijnt ? ...... Voorbij bleken <strong>de</strong> dagen,<br />
in welke <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n vrijheid en verlichting niet enkel op aller<br />
lippen had<strong>de</strong>n gezweefd , maar waarin ook <strong>de</strong> e<strong>de</strong>lsten van 011S<br />
geslacht in geheel Europa zich had<strong>de</strong>n gevleid, dat ein<strong>de</strong>lijk<br />
eene gul<strong>de</strong>n eeuw <strong>voor</strong> <strong>de</strong> menschheid aanlichtte! G-eweest was<br />
<strong>de</strong> tijd, waarin koning Gustaf Kellgren gaarne het oor leen<strong>de</strong> ,<br />
als <strong>de</strong>ze in zijne Vijan<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s Lichts geen enkel <strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>el<br />
spaar<strong>de</strong> , en <strong>de</strong> monarch slechts glimlagchend <strong>de</strong>n vinger ter<br />
waarschuwing ophief, teen <strong>de</strong> dichter, schertsend, tot <strong>de</strong>n brand<br />
toe in zijne bescherming nam ; nit <strong>de</strong>n bouwval kon een paleis<br />
verrijzen. 1793 had niet enkel <strong>de</strong> vorsten doen sid<strong>de</strong>ren , ook<br />
<strong>de</strong> volken had<strong>de</strong>n gehuiverd , — allengs kwam men tot <strong>de</strong><br />
overtuiging, dat het groote gedachten had gesn eeu wd! Kilte<br />
volg<strong>de</strong> <strong>de</strong> koorts op ; <strong>de</strong> dagen <strong>de</strong>r resignatie waren gekomen;<br />
Leopold was <strong>de</strong> dichter van <strong>de</strong>ze. „Resignatie ," wij brengen<br />
And. Fryxell gaarne hul<strong>de</strong> <strong>voor</strong> zijne scherpzinnige Bijdragen<br />
tot <strong>de</strong> Gesekie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r Zweedsche Letteren , aan welke wij <strong>de</strong>ze<br />
<strong>de</strong>finitie ontleenen: „resignatie is die stemming <strong>de</strong>s gemoeds ,<br />
„welke het gezochte i<strong>de</strong>aal nog lief' heeft, maar door <strong>de</strong>n on-<br />
„gelukkigen uitslag van vroegere pogingen em het to verwezen-<br />
„lijken , <strong>de</strong> hoop op eenige ware verbetering van het mensche-<br />
„ lijk maatschappelijk leven , op echte beschaving onzes geslachts<br />
„heeft verloren , en zich daarom , hetzij met stoische on<strong>de</strong>rwer-<br />
„ping of met epicuristisehe ligtzinnigheid, in het tegenwoordige,
ESAIAS TEGNÉK, FRITHIOVS SAGA. 271<br />
„wat het ook te wenschen overlate , voegt." Lie<strong>de</strong>kens, leerdicht<br />
en satire zijn <strong>de</strong> vormen waarin zij liefst zich uit ; en<br />
terwijl Leopold <strong>de</strong>n didactischen in zijn dichtstuk <strong>de</strong> Leeraar<br />
koos, beoefen<strong>de</strong> Valerius het eerste en Silfverstolpe het laatste<br />
dier genres; we mogen maar omtrekken. Ons zij eene herinnering<br />
aan mevrouw Lenngren's Raad aan nifjne Doehter veroorloofd<br />
, en dan slaan we Tegner's eerstelingen op en treffen<br />
in <strong>de</strong>ze twintig taaije coupletten aan, <strong>de</strong> Wfjze getiteld, — een<br />
misgreep dien wij vermel<strong>de</strong>n en ver<strong>de</strong>r gaan. G-eloof niet dat<br />
wij hem die zoo geree<strong>de</strong>lijk kwijtschel<strong>de</strong>n, <strong>de</strong>wiji we er geene<br />
an<strong>de</strong>re van <strong>de</strong>.nzelf<strong>de</strong>n aard in gewaar wor<strong>de</strong>n ; integen<strong>de</strong>el, <strong>de</strong><br />
graauwtjens zijn ook bij hem vele, maar we zien evenmin <strong>voor</strong>bij,<br />
hoe weinig vre<strong>de</strong> zijn warm gemoed had met die koele, kleurlooze<br />
wereld- en levensbeschouwing, hoe hem uit <strong>de</strong>ze &listernis<br />
dorstte naar licht. Enkele kreten , van die behoefte getuigen<strong>de</strong><br />
, wegen , in onze schatting, hon<strong>de</strong>rdmalen <strong>de</strong> welgeslaag<strong>de</strong><br />
nagalmen op van Leopold's gekunstel<strong>de</strong>n ernst en opgeschroef<strong>de</strong><br />
ze<strong>de</strong>lijkheid. Weerhou<strong>de</strong>n wij daarom bij natuurbeschrijvingen,<br />
die aan Oxenstjerna , bij gevoelsuitingen , die aan Lidner herinneren<br />
, <strong>de</strong> vraag: „waarom waag<strong>de</strong> hij geen bilk over <strong>de</strong><br />
„grenzen?" Voorzeker niet ; maar ze is naauwelijks gedaan, of<br />
ook het antwoord gegeven ; het ligt <strong>voor</strong> ons, het spreekt uit een<br />
vertaling van een <strong>de</strong>r somberste verzen van Schiller, <strong>de</strong> Nienwjaarsklagt<br />
van 1807. Een teeken dier dagen. Voor onzen tijd,<br />
die op het gebied van <strong>de</strong>n geest alle tolboomen heeft opgeheven,<br />
die <strong>de</strong> beschaaf<strong>de</strong> volken ziet verlustigen in zoo levendig een<br />
verkeer als wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> verst van elkan<strong>de</strong>r verwij<strong>de</strong>r<strong>de</strong> door<br />
bergen noch stroomen langer geschei<strong>de</strong>n , als waren er geene<br />
zeeen meer, , <strong>voor</strong> ons, zijne kin<strong>de</strong>ren , valt het moeijelijk zich<br />
<strong>voor</strong> te stellen , hoe alles <strong>voor</strong> vijf en zeventig, <strong>voor</strong> vijftig<br />
jaren in dit opzigt an<strong>de</strong>rs was, hoe vreemd buren <strong>de</strong> een <strong>de</strong>n<br />
aer bleven. Er was bij statelijke gelegenhe<strong>de</strong>n sprake van een
272 ESAIAS TEGNijt FRITHIOVS SAGA.<br />
gemeenebest <strong>de</strong>r letteren , maar school' men er zich burger van<br />
geloof<strong>de</strong> , wie die er in leef<strong>de</strong> , of het niet een rijk in het verre<br />
verle<strong>de</strong>n, of het eene waarheid <strong>de</strong>s tegenwoordigen tijds ware?<br />
Een <strong>voor</strong>beeld weegt hon<strong>de</strong>rd vertoogen op: hoe weinig indruk<br />
hebben <strong>de</strong> eerste , <strong>de</strong> frissche scheppingen van <strong>de</strong>n grooten<br />
haeester, , van <strong>de</strong>n jeugdigen Gothe gemaakt op die kunstgenooten<br />
, welke slechts even over <strong>de</strong> grenslijnen van hun klein<br />
land had<strong>de</strong>n te blikken , om ze gewaar te war<strong>de</strong>n en te<br />
nieten ? Het toenmalig Zwe<strong>de</strong>n was in dat opzigt het evenbeeld<br />
van het toenmalig Ne<strong>de</strong>rland. Het was er erger aan toe.<br />
Het laatste moge zoo min als het eerste oog hebben gehad<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n ommekeer, , door Cowper en Burns op <strong>de</strong>n britschen<br />
zangberg <strong>voor</strong>bereid en voltooid , een nieuw lied <strong>voor</strong> nienwe<br />
noo<strong>de</strong>n, aan het eerste ontgaat wat zelfs het laatste opmerkt,<br />
het allengs dieper verval <strong>de</strong>r fransche dichtkunst , zich in onmagt<br />
overlevend en tech nog gehuldigd en gevierd. Er is we<strong>de</strong>r<br />
overeenstemming zoodra wij <strong>de</strong> namen van Schiller en G-Othe<br />
noemen. Het hartstogtelijke treft , boeit , sleept mo<strong>de</strong>; — <strong>de</strong><br />
hoogere , <strong>de</strong> heilige kunst , die van waardigheid weet, die zich<br />
zelve genoeg is, die vre<strong>de</strong> zoekt en vre<strong>de</strong> vindt, <strong>de</strong> god<strong>de</strong>lijke<br />
laat koel. Ondanks <strong>de</strong> verontschuldiging , die in <strong>de</strong> algemeenheid<br />
<strong>de</strong>s verschijnsels ligt, bevreemdt het ons bij Tegner, die<br />
<strong>de</strong> Ou<strong>de</strong>n lief had, die in hunnen geest zocht door to dringen ;<br />
beklagen wij er hem te meer daar hij in <strong>de</strong>zen waardiger<br />
<strong>voor</strong>beeld zou hebben nagevolgd , dan in die bei<strong>de</strong> land- en tijdgenooten<br />
, welke wij n thans hebben <strong>voor</strong> to stellen. Gelukkig<br />
<strong>voor</strong> u en <strong>voor</strong> ons bezitten <strong>de</strong>ze grootere verdiensten dan die,<br />
dat Tegner ze een oogenblik benij<strong>de</strong>nd ga<strong>de</strong>sloeg, en hen, beweert<br />
men, hunne oorspronkelijkheid trachtte of te zien.<br />
„Een beer, een Finn° ," had <strong>de</strong> dienstmaagd tot <strong>de</strong>n hoogleeraar<br />
Norberg gezegd, die, al werd zjn stu<strong>de</strong>ervertrek schoon<br />
gemaakt, druk bezig met een arabisch handschrift , in een hoek
ESA AS TEGNER, NRITIIIOCS SIGN. 273<br />
was blijven zitten, „een beer, een Finne verlangt <strong>de</strong>n professor<br />
„te spreken." Norberg is immers uw geheugen nog niet ontgaan<br />
; se<strong>de</strong>rt hij Tegnër <strong>de</strong>n eersten graad in bet Grieksch niet<br />
wil<strong>de</strong> geven ?<br />
En wat het dubbel gedruisch van stoffer en ragebol , wat <strong>de</strong><br />
ruwe a<strong>de</strong>m van <strong>de</strong>n herfstwind , die door <strong>de</strong> openstaan<strong>de</strong><br />
vensters blies , niet in staat waren geweest te weeg te brengen,<br />
dat gelukte <strong>de</strong>n eisch <strong>de</strong>r gastvrijheid. Norberg, die om stof<br />
noch togt gaf ; die met al <strong>de</strong> halsstarrigheid van een oud-vrijer,<br />
wat hij <strong>de</strong> grillen zijner zuster noem<strong>de</strong>, haar schoonmakenslust<br />
trotseer<strong>de</strong>, hij reel op nit <strong>de</strong>n hoek ; het muziekale gehoor van<br />
het meisjen had Diet <strong>voor</strong> nietmetal <strong>de</strong>n finschen tongval on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n.<br />
„Zoo ," zei<strong>de</strong> <strong>de</strong> hoogleeraar, , „een Finne !" en<br />
hij rol<strong>de</strong> bet handscbrift zorgvuldig op , en <strong>voor</strong>t schreed <strong>de</strong><br />
reusachtige man, <strong>voor</strong>t, vast het staatsievertrek binnen in 't<br />
welk hem een jongeling verbeid<strong>de</strong>.<br />
„Ga zitten, mijnheer!" wenkte Norberg heusch; hij was <strong>de</strong><br />
stoornis zijner studio vergeten ; <strong>de</strong> sterkte bleek ontvankelijk<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> schoonheid ; — die jonge man, met het hooge <strong>voor</strong>hoofd<br />
, met <strong>de</strong> donkere lokken , jupiterachtig <strong>de</strong>n sche<strong>de</strong>l ontspringend<br />
en langs <strong>de</strong> fijne slapen afzwierend , met <strong>de</strong> oogen<br />
vol geest en gevoel , hij nam hij <strong>de</strong>n eersten blik <strong>voor</strong> zich in.<br />
On<strong>de</strong>r onze beschrijving had <strong>de</strong> Fin zijn naam genoemd.<br />
„Franzen ?" herhaal<strong>de</strong> Norberg, „Franzen!" en zeg<strong>de</strong>, zon<strong>de</strong>r<br />
antwoord of te waehten , <strong>voor</strong> zich zelven op, Bever nog, zong<br />
half lui<strong>de</strong>:<br />
„Over 't woad <strong>de</strong>r eeedren lichtte,<br />
„Daar <strong>de</strong> yurpren sluijer zwichtte ,<br />
„'s Werelds zes<strong>de</strong> dag,<br />
„En <strong>de</strong> Ol<strong>de</strong>n vlin<strong>de</strong>r kuste<br />
„ 't Roosjen wakker nit <strong>de</strong> ruste ,<br />
Looter lieven Inch 1"<br />
Studien en Sehetsen III 18
274 ESAIAS TEGNElt FRITHIOF' S SAGA.<br />
En vroeg toen nog eens, terwijl <strong>de</strong> jonkman blijkbaar verlegen<br />
zijn groote oogen neersloeg: „Franzen? dan zijt gij <strong>de</strong><br />
„zoon van dien Franzen , die '8 Menschen Aangezigt heeft<br />
„geschreven ?"<br />
„Nees, professor ! dat versjen maakte ik."<br />
De zedigheid in <strong>de</strong>n toon , waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong> bekentenis werd<br />
uitgebragt , is ligter weer te geven , dan <strong>de</strong> verrassing die <strong>de</strong>n<br />
jonkman overviel, toen hij Norberg op zag springen , in drie<br />
schre<strong>de</strong>n naar eene zij<strong>de</strong>ur stappen , <strong>de</strong>ze openstooten , en<br />
hem lui<strong>de</strong> hoor<strong>de</strong> roepen „Zuster ! zuster ! wij zullen gasten<br />
„zien ; '8 Menschen dangezigt is hier."<br />
„Welkom , vviend !" voer hij <strong>voor</strong>t , terwijl hij zich we<strong>de</strong>r<br />
tot zijn gast wend<strong>de</strong> en dozen hartelijk <strong>de</strong> hand drukte , „ge<br />
„zijt on<strong>de</strong>r goe<strong>de</strong> beken<strong>de</strong>n , dat ziet ge. 't Is een allerliefst<br />
„vers ; een enkele trek past kwalijk in het paradijs ," en <strong>de</strong><br />
groote orientalist zag Franzen schalk aan.<br />
„'t Zal „<strong>de</strong> sneeuw zijn, die verschiet van verwe ," " herinner<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> dichter zich <strong>de</strong>n regel , „het is een echt-noordsch effect."<br />
„Bravo ," zei Norberg, „hij heeft er zoo min iets te maken,<br />
„man ! als „<strong>de</strong> rots" waarop gij hem liggen laat, maar ik ben<br />
„<strong>de</strong> onhoffelijkste gastheer ter wereld; — werwaarts gaat <strong>de</strong><br />
„reize en wat kan ik <strong>voor</strong> u doen ?"<br />
„O, ge zijt <strong>de</strong> hartelijkheid zelve!" viol Franzen in en <strong>de</strong>el<strong>de</strong><br />
Norberg mo<strong>de</strong>, dat hij een togt door Denemarken, Duitschland ,<br />
Frankrijk en Engeland had gedaan en thans op zijne terugreize<br />
was naar Itbo , aan welks hoogeschool <strong>de</strong> vier-en-t wintigjarige<br />
— we zijn in 1796 — tot bibliothecaris was benoemd.<br />
Norberg, wiens hart openging als hij van reizen hoor<strong>de</strong>, die<br />
zelf in het verre Oosten was geweest, had allerlei vragen, en<br />
wi<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vele antwoor<strong>de</strong>n , welke <strong>de</strong>ze uitlokten, waren eenige,<br />
die gij mo<strong>de</strong> hooren moogt. Franzen had <strong>de</strong>n twee-en-zeventigjarigen<br />
Klopstock op zijn klein landgoed , in <strong>de</strong> buurt van
ESA1AS TEGNER FRITH -1010' S SAGA. 275<br />
Hamburg, bezocht; Franzen had in bet theater Fey<strong>de</strong>au te<br />
Parijs het toenmalig Directoire allerlei spotternij zien prijs gevett;<br />
Franzen had in het parlement Sheridan gehoord en bewon<strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>zen , als spreker, , meer dan bei<strong>de</strong> Pitt en Fox.<br />
„En reis<strong>de</strong>t ge alleen?" vroeg Norberg. „Toth niet," hernam<br />
Franzen, „mijn jonge , rijke vriend Carl Fr. Bremer draagt<br />
„<strong>de</strong> beurs ;" het is eene bijzon<strong>de</strong>rheid, welke het ons naauwelijks<br />
zou zijn ingevallen u me<strong>de</strong> to <strong>de</strong>elen, als <strong>de</strong>ze niet <strong>de</strong><br />
va<strong>de</strong>r van Fre<strong>de</strong>rica Bremer was gewor<strong>de</strong>n. „En zijt ge Selma<br />
in <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> getrouw gebleven ?" schertste Norberg, <strong>de</strong><br />
oud-vrijer, , die beweer<strong>de</strong> maar eens , in Italie, verliefd te zijn<br />
geweest; een geheim , dat we u niet zou<strong>de</strong>n hebben verklapt,<br />
ads die nieuwsgierigheid van <strong>de</strong>n vijftigjarige, als <strong>de</strong>ze wen-<br />
ding <strong>de</strong>s gespreks ons niet gelegenheid gaf tot ons on<strong>de</strong>rwerp<br />
weer to keeren.<br />
Franzen beken<strong>de</strong> , blozen<strong>de</strong>, nog niet verloofd te zijn.<br />
En wie was Selma dan ? Selma, het viel <strong>de</strong>n oud-vrijer to<br />
vergeven, dat hij zich had vergist; Selma was louter <strong>de</strong> zangster<br />
<strong>de</strong>s dichters, maar die, in 's Menschen Aanyezigt , ook<br />
door jeugdiger oogen , <strong>voor</strong> zijne liefste werd aangezien. Het<br />
dichtstukjen verplaatst n, als ge misschien reeds uit <strong>de</strong> aangehaal<strong>de</strong><br />
regels vermoed<strong>de</strong>t , in het E<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n zes<strong>de</strong>n dag;<br />
„<strong>de</strong> Schepper prentte zijn zegel op zijn werk, en werd in dien<br />
„spiegel zijn beeld gewaar." In melodische verzen gaat <strong>de</strong> dichter<br />
<strong>de</strong> materialisten zijns tijds to keer: hij wordt <strong>de</strong> ziel in<br />
het menschelijk gelaat gewaar, en wijsheid , hel<strong>de</strong>nmoed, genie<br />
leveren treffen<strong>de</strong> regels. „Waar blijft <strong>de</strong> schoonheid ?" vraagt<br />
ge, en Selma verschijnt, bloo<strong>de</strong> en tee<strong>de</strong>r, , weldoen<strong>de</strong> en vertroosten<strong>de</strong><br />
, ten hemel varen<strong>de</strong> om door <strong>de</strong> engelen to wor<strong>de</strong>n<br />
begroet en bewon<strong>de</strong>rd ; Norberg vergreep zich toen hij haar<br />
nog aardsche geloof<strong>de</strong>. Het was niet geheel zijne schuld. Stock-<br />
holm's Pesten, het dagblad waarin <strong>de</strong> eerstelingen van Frans
276 ESAIAS TEGNER, FRITHIGF' S SAGA.<br />
Michael Franzen wer<strong>de</strong>n opgenomen , waarin <strong>de</strong>ze er zich zijne<br />
vroege vermaardheid door verwierf, , had, on<strong>de</strong>r het naarnebfer<br />
F—n, meer versjens van <strong>de</strong>zen <strong>de</strong>r algemeene bewon<strong>de</strong>ring<br />
prijs gegeven , die <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> van Fanny en Edvin schil<strong>de</strong>ren ,<br />
en Selma zweef<strong>de</strong> over bei<strong>de</strong> ; Norberg verwar<strong>de</strong> misschien <strong>de</strong><br />
laatste met <strong>de</strong> eerste. Ge zoudt het nog kunnen doen , lezer !<br />
wanneer on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> dichtstukjens , die thans <strong>voor</strong> algemeenen<br />
titel , <strong>de</strong> namen van Selma, en Fanny dragon, niet een versjeu<br />
, in 't welk <strong>de</strong> betrekking tusschen bei<strong>de</strong> dui<strong>de</strong>lijk<br />
wordt gemaakt : Selma blijkt Fanny's moe<strong>de</strong>r. Zon<strong>de</strong>rling,<br />
zegt ge , — zon<strong>de</strong>rling , zeggen wij u na , van <strong>de</strong>n gansehen<br />
dichtcyclus, waarin zooveel natuurlijkheid met zooveel overdrijving<br />
gepaard gaat , die weerzin wekt door velerlei sentimenteels<br />
, die aantrekt door <strong>de</strong> reinste naiveteit , die geheel <strong>de</strong>n<br />
afdruk heeten mag eener min<strong>de</strong>r gezon<strong>de</strong> dan geniale jeugd.<br />
Franzen was <strong>de</strong> eersteling uit <strong>de</strong>n vroegen , misscbien te vroegen<br />
echt zijner moe<strong>de</strong>r; — <strong>de</strong> zestienjarige , zoo lezen we,<br />
geleek , met <strong>de</strong>n zuigeling op hare knieen , eene madonna; maar<br />
het jongsken , waarop ze zoo trotseh was, dat ze zoo tee<strong>de</strong>r<br />
lief had , was zwak en ziekelijk. Toch bleek <strong>de</strong> vreeze , die<br />
bij menig bezoek <strong>de</strong> blik van min<strong>de</strong>r gevoelige vriendinnen<br />
haar aanjoeg, ij<strong>de</strong>l ; „teere Fransjen" werd „mooije Frans-<br />
„jen” er bleef van het al te tengere niets; er bleef van het<br />
al te tee<strong>de</strong>re slechts iets over, dat <strong>de</strong> schare van THeaborg ,<br />
zijn finsehe geboortestad , zwak en ziekelijk sehold: het was<br />
zijne ontvankelijkheid <strong>voor</strong> schoonheid , verfijnd tot verbazens<br />
toe. Een aardige proeve van <strong>de</strong>ze schuilt in <strong>de</strong> poezij , van<br />
welke wij gewaag<strong>de</strong>n. We zien Fanny, half nog wichtjen , we<br />
zien het kleine kind in haar wiegjen ontwaken ; vanwaar die<br />
lath om dat minnelijk mondjen ; wat begroet zij met die kleine<br />
handjens zoo blij<strong>de</strong>? — Het is niet het beeld in dien spiegel<br />
weergekaatst , het beeld eener vrouw,<br />
, die een tuiltjeu bloemen
ESAIAS TEGNER, FRITHEOF'S SAGA. 277<br />
ter hand heeft; het is onlooehenbaar een engel, die hier on'<br />
haar zweeft. — „Kleine kin<strong>de</strong>ren," zegt <strong>de</strong> voedster, „kleine<br />
„kin<strong>de</strong>ren is zeker een zin be<strong>de</strong>eld , die meer ziet dan onze<br />
„oogen; zou misschien een heugenis nit <strong>de</strong> hemelen hen ver-<br />
„zellen?” — Het was Fanny's moe<strong>de</strong>r, die, uit het vertrek er<br />
naast komen<strong>de</strong> , een oogenblik in <strong>de</strong>n spiegel had gestaard ,<br />
en het wichtjen had toegeknikt , zoo als slechts eene moe<strong>de</strong>r<br />
doet. — Onwaar<strong>de</strong>erbaar glas , waarin men niet zich zelven ,<br />
waarin men slechts wie men lief heeft ziet ; wat is hij gelukkig<br />
, die het van vlekken viii ; zijn ou<strong>de</strong>rdom houdt een<br />
vriend over ! — Zoo verre het gedichtjen , waaraan ge noch<br />
frischheid, noch fijnheid van gevoel ontzeggen zult ; en nu <strong>de</strong><br />
aanleiding , het feit , waaraan wij, ware <strong>de</strong> waarheid even gelukkig<br />
weergegeven als <strong>de</strong> dichting, boven het versjen <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur<br />
zou<strong>de</strong>n schenken. „Teen het knaapjen zes jaren tel<strong>de</strong>,"<br />
zegt zijn levensbeschrijver, , „kwam hij 's ochtends eens in <strong>de</strong><br />
„kamer zijner moe<strong>de</strong>r, die <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n spiegel barer kaptafel zat ,<br />
„en hare losgewikkel<strong>de</strong> schoone haren sehikte. Zij was toen in<br />
„<strong>de</strong>n bloei harer jeugd , nog geen twee en twintig jaren oud.<br />
„Het jongsken , dat naauwelijks tot <strong>de</strong> tafel reikte, werd in <strong>de</strong>n<br />
„spiegel het beeld zijner moe<strong>de</strong>r gewaar. Al herken<strong>de</strong> hij <strong>de</strong><br />
„beminnelijke trekken wel, toch schenen zij hem dus nog<br />
„schooner. Hij had hooren zeggen, dat ie<strong>de</strong>r goed mensch. zijn<br />
„engel heeft, en geloof<strong>de</strong> op dat oogenblik, dat hij dien zijner<br />
„moe<strong>de</strong>r in <strong>de</strong>n spiegel <strong>voor</strong> zich zag. Het was <strong>de</strong> geest <strong>de</strong>r<br />
„schoonheid ," dus besluit Grafstrfim , „die in die ure over<br />
„<strong>de</strong> ziel van het knaapjen zweef<strong>de</strong>." Het is aardig gezegd; maar<br />
heeft <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling er bij gewonnen , als in 't gedichtjen<br />
Franzen Fanny is gewor<strong>de</strong>n , en <strong>de</strong> werkelijke moe<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>nkbeeldige Selma? Vruehteloos zou<strong>de</strong>n wij het willen verbloemen<br />
, het gezochte , het gemaakte is <strong>de</strong> zwakke zij<strong>de</strong> van<br />
het bun<strong>de</strong>ltjen ; en toch, waar <strong>de</strong> dichter het genot jong to
2713 ESAIAS TEGNE11 7 FHITHIOCS SAGA.<br />
zijn, het geluk van lust en lief<strong>de</strong> opvat, zoo als zijn leeftijd<br />
het meebrengt, daar heeft hij eerie frischheid, die ons <strong>de</strong>n opgang<br />
dien hij maakte, verklaart. Zon<strong>de</strong>r te willen zeggen , dat<br />
het hem gegaan was als zijn „Claes ," die zijner moe<strong>de</strong>r toeriep<br />
: „Zie, moe<strong>de</strong>rlief! zie, wat staat <strong>de</strong> hemel vol lichten ,<br />
„is het waar, dat het daar ie<strong>de</strong>r avond „Jul" (Kersavond) is ?"<br />
— Daar „zit mijn zalig zusjen nu en speelt er met <strong>de</strong> engel-<br />
„tjens , daar kom ik ook eens , en speel er als zij ;” — maar<br />
die „se<strong>de</strong>rt , ook al zag hij weer naar <strong>de</strong> sterren op, alle en-<br />
„gelen vergat , met <strong>de</strong> dochteren <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong> dansen<strong>de</strong>,” — zon<strong>de</strong>r<br />
eenigen smet te willen werpen op zijne ze<strong>de</strong>lijkheid is<br />
hij bewon<strong>de</strong>renswaardigst waar hij zinnelijk is. In het stukjen ,<br />
Champagne-wijn getiteld, tint& t niet enkel het geestrijke vocht ,<br />
ook <strong>de</strong> verzen vonkelen, in <strong>de</strong> melodisehe opwekking , het<br />
vlugtig genot niet met het schuim te laten verspatten. dan<br />
een jon9 Mei8jen waar<strong>de</strong>ert <strong>de</strong> weel<strong>de</strong> van vijftien jaren ten<br />
voile; misschien moet ge in het Noor<strong>de</strong>n hebben geleefd , om<br />
in<strong>de</strong>rdaad <strong>de</strong> verrukking to begrijpen , die zijn Drinkliedjen<br />
opwekt. Het schetst zoo gelukkig die kleine verheuging, welke<br />
<strong>de</strong>n geest vlug maakt , die zelfs het meisjen gaarne op <strong>de</strong><br />
wangen van haren liefste gloeijen en uit zijne oogen stralen<br />
ziet , het drukt zoo geheel het genot uit , dat, levenslang mafig<br />
genoten , ou<strong>de</strong> wijn nog <strong>voor</strong> ou<strong>de</strong> vriendschap inbeeft !<br />
Wij hebben lang, te lang welligt , bij <strong>de</strong> eerstelingen van<br />
Franzen vertoefd; we zullen korter zijn over het dichtstuk<br />
waarme<strong>de</strong> hij in 1797 bij <strong>de</strong> Zweedsche aca<strong>de</strong>mie <strong>de</strong>n eersten<br />
prijs behaal<strong>de</strong>. De stoffe was : Graaf Gustaf Philip Creutz ,<br />
dien wij het genoegen had<strong>de</strong>n u <strong>voor</strong> to stellen als <strong>de</strong>n! dichter<br />
van Atis en Camilla. Gij belooft er u niet veel van, ge<br />
zoudt uwe vreeze gelogenstraft zien. Het is geen alledaagsch<br />
lofdicht , dat gelezen, geprezen en vergeten wordt. De vorm<br />
is verrassend en <strong>de</strong> gedachte <strong>de</strong> gelukkige uitvoering waard.
ESAIAS TEGNER FRITHIOF 'S SAGA. 279<br />
De geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>r zweedsche poezij , in beeld gebragt, gaat<br />
uwen geest in vlugge, schil<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> coupletten <strong>voor</strong>bij , en had<br />
Franzen zich touter tot <strong>de</strong>n dichter Creutz bepaald, had zijn<br />
on<strong>de</strong>rwerp hem ook niet verpligt van <strong>de</strong>n staatsman Creutz te<br />
gewagen , wij zou<strong>de</strong>n slechts lof over hebben <strong>voor</strong> een vers ,<br />
van 't welk enkele regelen zich in aller geheugen hebben geprent<br />
, zoo volkomen schil<strong>de</strong>ren zij <strong>de</strong>n tijd, toen Louisa Ulrike<br />
<strong>de</strong> zweedsche vernuften aanmoedig<strong>de</strong> ! Slechts waar Creutz in<br />
<strong>de</strong> schaduw van Gustaf <strong>de</strong>n Der<strong>de</strong> schuil gaat, wist zijne yinding<br />
<strong>de</strong> waarheid niet te gaauw of te zijn ; welligt vond <strong>de</strong><br />
overigens zoo frissche opvatting , <strong>de</strong> vele kritische ketterijen ,<br />
welke <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>misten er niet in mogten <strong>voor</strong>bi ljzien , slechts<br />
daardoor in <strong>de</strong> oogen dier orthodoxen gena<strong>de</strong>. Stijl en versificatie<br />
bei<strong>de</strong> had<strong>de</strong>n iets te zeer oorspronkelijks om door <strong>de</strong><br />
wetgevers van <strong>de</strong>n dag , zon<strong>de</strong>r waarschuwing , te wer<strong>de</strong>n gevierd.<br />
Aanmerkingen wer<strong>de</strong>n gemaakt , wijzigingen <strong>voor</strong>geslagen;<br />
eene root, bij <strong>de</strong> meest gewraakte plaats, bevredig<strong>de</strong> ten<br />
slotte noch bekrooners noch bekroon<strong>de</strong> ; alleen het publiek zag<br />
er zich door aangewezen , waar men het niet eens was geweest.<br />
Toch later wij gaarne Leopold regt weervaren <strong>voor</strong> het talent<br />
en <strong>de</strong>n tact waarme<strong>de</strong> hij , bij <strong>de</strong> nitreiking <strong>de</strong>r medaille, <strong>de</strong>n<br />
gelauwer<strong>de</strong> toesprak : „Van het afgelegen strand ," zei<strong>de</strong><br />
„op 't welk <strong>de</strong> door u bezongen groote man zich het eerst<br />
„hooren <strong>de</strong>ed, hebben -awe klanken , met even vlugge vaart<br />
„als die <strong>de</strong>r zijne, hun weg over <strong>de</strong> zee gevon<strong>de</strong>n, —" Creutz<br />
was ook Finne geboren — „hebben zij door <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> innemen<strong>de</strong><br />
„wellui<strong>de</strong>ndheid het oor <strong>de</strong>r hoofdstad geboeid. Onze letterkun<strong>de</strong><br />
„is verscbijnselen eener niellwe soort rijker gewor<strong>de</strong>n , verzen<br />
„van <strong>de</strong>n gelukkigsten eenvoud <strong>de</strong>r natuur blijken dragen<strong>de</strong>."<br />
Leopold glimlachte on<strong>de</strong>r dat prijzen , maar <strong>de</strong> kenschetsing<br />
dier poezii , welk hij er op volgen liet , <strong>de</strong>ed <strong>de</strong> wesp in bij<br />
verkeeren. „Het was nu eens eene schets , <strong>de</strong>n tijd <strong>de</strong>r sagen
280 ESAIAS 'FEIGNER, FRITH 10F ' S SAGA.<br />
„ontleend , stout weergegeven in al zijn waarheid , — dan we<strong>de</strong>r<br />
„een romantisch treurtooneel , — soms enkele trekken uit het<br />
„harte of uit het Leven — een lachjen <strong>de</strong>r onschuld , een traan<br />
„<strong>de</strong>s me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>ns , een kreet van kin<strong>de</strong>rlijke blijdschap , in <strong>de</strong><br />
„vlugt gegrepen en daardoor <strong>voor</strong> vergetelheid beveiligd." De<br />
dichter van Selma en Fanny zag zijn bun<strong>de</strong>ltjen al <strong>de</strong> verdiensten<br />
toegekend , waarop het bogen mogt. Thans was <strong>de</strong> persoonlijkheid<br />
<strong>de</strong>s poeets aan <strong>de</strong> beurt. „Een in <strong>de</strong>n beginne half<br />
„verheel<strong>de</strong> naam, door gissing allengs algemeen bekend ge-<br />
„wor<strong>de</strong>n , en toch altijd nog maar louter een naam gebleven,<br />
„heeft zich <strong>de</strong> achting zijner lezers weten te verwerven , en<br />
„is hun zelfs lief gewor<strong>de</strong>n. Door <strong>de</strong>n nieuwen lauwer, , welken<br />
„wij er om vlechten , wordt he<strong>de</strong>n <strong>de</strong> wensch, die bij ons nog<br />
„overbleef, vervuld, en <strong>de</strong> stemme, die slechts scheen te willen<br />
„wor<strong>de</strong>n gehoord , neemt <strong>voor</strong> wie hier tegenwoordig zijn<br />
„ein<strong>de</strong>lijk eene het oog welkome gestalte aan." Leopold had<br />
hier me<strong>de</strong> mogen besluiten, gelooven we ; maar hij zott niet<br />
Leopold geweest zijn, als hij verzuimd had op to halen van<br />
een latijnschen dichter, „die het schoon prees , het <strong>voor</strong>werp<br />
„<strong>de</strong>r verdien<strong>de</strong> opmerkzaamheid <strong>de</strong>s algemeens te zijn; die het<br />
„zoet achtte om zich keen te hooren flaisteren: „dat is hij!""<br />
Franzen was naauwelijks- in Ibo teruggekeerd , of, in plaats<br />
van zijne betrekking bij <strong>de</strong> <strong>bibliotheek</strong> <strong>de</strong>r aca<strong>de</strong>mie , werd<br />
hem een professoraat opgedragen , dat hem verpligtte to gelijk<br />
wereldgeschie<strong>de</strong>nis en practische philosophic to doceren. Er zijn<br />
die aan <strong>de</strong> hul<strong>de</strong>, hem in Stockholm door <strong>de</strong> aca<strong>de</strong>misten gebragt,<br />
<strong>de</strong> wijziging van toon en geest toesehrijven, in zijne volgen<strong>de</strong><br />
verzen onloochenbaar; er zijn ook , die <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>r; kantiaansche<br />
wijsbegeerte wijten , welke hij toen, om zich van zijn hoogleeraarsambt<br />
to kunnen kwijten , ijverig bestu<strong>de</strong>ren moest. Wij<br />
durven tusschen <strong>de</strong> twisten<strong>de</strong>n geen vonnis wijzen, ons gevoelen<br />
is maar eene gissing; waren <strong>de</strong> eerste spelingen van zijn vernuft
ESAIAS TEGNi:11 FRITHTOF ' S SAGA. 281<br />
niet to vroeg ontloken bloesems , om ooit rijpe vruchten te<br />
wor<strong>de</strong>n ? On<strong>de</strong>r dat bevallig en benainnelijk dichten liep velerlei<br />
droomen en dweepen ; een zwak , niet slechts van zijne kunst ,<br />
ook van zijn karakter. Hij had behoefte aan getrouwer gids<br />
dan <strong>de</strong> wel wat wil<strong>de</strong> fantasie ooit wor<strong>de</strong>n kon ; hij meen<strong>de</strong><br />
die in <strong>de</strong> moraal to hebben gevon<strong>de</strong>n , en wat hem in het<br />
leven steun<strong>de</strong> , <strong>de</strong>ed het <strong>voor</strong>taan ook in het lied. of<br />
een avond in Lapland, een gedicht in 1798 gescbreven is <strong>de</strong><br />
overgang tot zijne grootere , min<strong>de</strong>r gelukkige verzen. Het on<strong>de</strong>rwerp<br />
is <strong>de</strong> aankomst van een jeugdig echtpaar in <strong>de</strong> Lapsche<br />
pastorij , — bei<strong>de</strong> , <strong>de</strong> echtgenoote zoowel als <strong>de</strong> geestelijke,<br />
zijn op <strong>de</strong> hoogte <strong>de</strong>r letterkun<strong>de</strong> van dien tijd; vier gesprekken,<br />
vi er ur en leveret' vier zangen. Carl is bevreesd , dat zijne<br />
Emili zich in Lapland doo<strong>de</strong>lijk zal vervelen; ze was in Stock-<br />
holm allerlei weel<strong>de</strong> gewend ; welk een offer brengt zij ! Toch<br />
niet, zegt ge , — we wenschten dat zij het had gezongen ,<br />
niet betoogd , niet schier bewezen. Lyrisch opgevat, had <strong>de</strong><br />
gedachte tot schoone strophes kunnen bezielen ; <strong>de</strong> tegenstellingen<br />
welke natuur en leven Kier om strijd aanbie<strong>de</strong>n , bere<strong>de</strong>neren<strong>de</strong><br />
in beeld te brengen , wordt wel wat taai. Voor<br />
Franzen bleef het dichtstuk een zijner liefste , en geen won<strong>de</strong>r;<br />
er was een heilige herinnering aan verknocht; het werd later<br />
een ge<strong>de</strong>nkstuk van vervul<strong>de</strong> verwachtingen. Opmerkelijk<br />
noeg , meen<strong>de</strong> hij , schreef hij Emili op eene rein langs <strong>de</strong>n<br />
Bothnischen golf, in <strong>de</strong>n beginne van het jaar 1798, toen hij<br />
volstrekt niet <strong>voor</strong>uit kon zien , dat hij zelf eons landgeestelijke<br />
zou wor<strong>de</strong>n, toen hij nog ongehuwd was. le<strong>de</strong>ren avond<br />
teeken<strong>de</strong> hij op, wat er <strong>de</strong>s daags <strong>voor</strong> quell geest was omgegaan<br />
, in <strong>de</strong> sle<strong>de</strong> , welke rendieren door dat vreem<strong>de</strong> landschap<br />
<strong>voor</strong>ttrokken. Op <strong>de</strong>n terugtocht hield hij en zijn reisgenoot<br />
te Gamla Carleby stil ; er zou een bal gegeven wor<strong>de</strong>n;<br />
ze bleven een nacht over om het bij to wonen. „ Een jonge
282 ESAIAS TEGNEIt, FRITHIOF'S SAGA.<br />
„schoonheid ," lezen wij in zijne biographie, „trok Franzen's<br />
„oppierkzaamheid tot zich; hij had haar lof hooren verkon-<br />
„digen , niet alleen dien harer bevalligheid. ook dien van haar<br />
„goed harte. Eenige trekken van het i<strong>de</strong>aal, vroeger door hem<br />
„in Selma gehuldigd, meen<strong>de</strong> hij in haar weer te vin<strong>de</strong>n; hij<br />
„nam afscheid zon<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re lief<strong>de</strong>sverklaring dan die in zijn<br />
„blikken viel te lezen.” Dat zou <strong>de</strong> dichter <strong>de</strong>r Ku8sen weleer<br />
niet hebben gedaan. Een brief bragt haar zijne be<strong>de</strong> en werd<br />
toestemmend beantwoord. De Laplandsche rein had even als<br />
het vers Emili <strong>voor</strong> hem in belang gewonnen; maar hij was<br />
slechts zes jaren gelukkig; toen stierf Lilly. Ge vindt er niets<br />
vreemds in, dat <strong>de</strong> weduwnaar in 1807 met eene weduwe<br />
hertrouw<strong>de</strong> ; maar, wat u verbazen zal, is, dat in die an<strong>de</strong>re<br />
ega <strong>de</strong> prototype school van Emili; — „in het Dag blad van<br />
„Jib() <strong>voor</strong> 1802 was het dichtstuk afgedrukt ; eerst in 1805<br />
„zag hij <strong>voor</strong> het eerst haar, die zijne twee<strong>de</strong> ga<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
„zou; hij had haar geschil<strong>de</strong>rd eer hij haar had gekend !" Voorgevoel,<br />
<strong>voor</strong>bewustzijn, droomen, dweepen? beslis zelf, maar<br />
vergun ons, Franzen <strong>voor</strong> eene wipe tot weerziens toe to<br />
roepen. Wij doen dit met een <strong>de</strong>r schoon4te plaatsen uit Emili,<br />
een paar coupletten uit het minneliedjen, dat <strong>de</strong> heimweezieke<br />
Laplan<strong>de</strong>r in <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> schreijen<strong>de</strong> zingt. Wij brengen ons<br />
<strong>de</strong> regelen to binnen, zoo vaak wij in <strong>de</strong> diergaar<strong>de</strong> Natura<br />
Artis Magistra die bruine ballingen naar <strong>de</strong> blinken<strong>de</strong> sneeuw<br />
van hunnen geboortegrond zien dorsten:<br />
Voort , in vlugger draf,<br />
Renne! <strong>voor</strong>tgerend ,<br />
Bergen op en af !<br />
Bij mijn meisjens tent<br />
Schudt ge om 't weligst mos ,<br />
Dra <strong>de</strong> jagtsneeuw los.<br />
Ach , <strong>de</strong> weg is lang<br />
En <strong>de</strong> dag zoo kort,
ESAIAS TEGNER, FRITFITOVS SAGA. 283<br />
Spoed dan , als mijn zang,<br />
Eer het duister wordt;<br />
In <strong>de</strong>n avondstond<br />
Sluipt <strong>de</strong> wolf hier rond.<br />
Zie , eens arenas vlugt ,<br />
Of ik met hem joeg —<br />
Zie , <strong>de</strong> drift Bier Licht,<br />
Als die wolk me droeg<br />
Zon ik * u missehien<br />
Lagchend ginds al zien<br />
Gaarne geven wij ter kenschetsing van <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n lan<strong>de</strong>n<br />
tijdgenoot van Tegner, , die op <strong>de</strong>zen invloed uitoefen<strong>de</strong> ,<br />
palet en penseel eener vrien<strong>de</strong>nhand , welke hem <strong>voor</strong>treffelijk<br />
schil<strong>de</strong>r<strong>de</strong>. „Als vele mannen zijner soort ten onzent ," zoo vangt<br />
<strong>de</strong>ze aan, „werd hij in enge kluis geboren. Armoe<strong>de</strong> verge-<br />
„zel<strong>de</strong> hem naar school, en vergun<strong>de</strong> hem slechts met lange<br />
„tusschenpoozen on<strong>de</strong>rrigt te genieten. Daarentegen maakte zij<br />
„hem reeds op <strong>de</strong>rtienjarigen leeftijd on<strong>de</strong>rwijzer, , en vijf,<br />
„zes kleine leerlingen omgaven het knaapjen , dat tevens in<br />
„zij<strong>de</strong> uitgespaar<strong>de</strong> uren zich zelven ver<strong>de</strong>r brengen moest. Toch<br />
„bleef hij <strong>de</strong> besten op school ter zij<strong>de</strong>; toch kwam hij <strong>de</strong>ze<br />
„<strong>voor</strong>uit. Ik heb eenige zijner zweedsche en latijnsche stijloefe-<br />
„ningen gezien , geschreven toen hij vijftien of zestien jaren<br />
„tel<strong>de</strong>. Onloochenbaar verra<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze reeds <strong>de</strong>n toekomen<strong>de</strong>n<br />
„schrijver ; in enkele vertalingen van Latijnsche dichters hoort<br />
„ge zelfs <strong>de</strong>n ontluiken<strong>de</strong>n zanger vast; — in <strong>de</strong> blijken van<br />
„goedkeuring door <strong>de</strong>n geachten leeraar hier en daar op het<br />
„handschrift gegeven , ontving hij <strong>de</strong> eerste, <strong>voor</strong>zeker niet<br />
„minst gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> , aamnoediging. Ik geloof<strong>de</strong> in die bewij-<br />
„zen van tevre<strong>de</strong>nheid <strong>de</strong> hand eens veteraans te herkennen,<br />
„die bijna eene halve eeuw het sieraad van ons on<strong>de</strong>rwijs was,<br />
„aan wiens voeten zoo vele dankbare jongelingen hebben ge-
284 E8.11A6 'MON NUTIII0 1°8 SAGA.<br />
„zeten , en dien ook hij nooit, zon<strong>de</strong>r eerbied en erkentenis<br />
„noem<strong>de</strong>. Ik weet wat zulke goedkeuringen <strong>voor</strong> invloed hebben,<br />
als zij <strong>de</strong>n stempel dragen van harte gemeend te zijn.<br />
„Levenslang wor<strong>de</strong>n ze niet uitgewischt. In zoete heugenissen<br />
„verkeerd, komen ons <strong>de</strong>ze, met steeds vernieuw<strong>de</strong> dankbaar-<br />
„heid , vaak we<strong>de</strong>r te binnen. Welk een weldoener is een waar<br />
„on<strong>de</strong>rwijzer ! Wat kan hij niet te weeg brengen door gron-<br />
„digheid , ernst , regtvaardigheid en <strong>voor</strong> alles door lief <strong>de</strong>;<br />
„door lief<strong>de</strong> ein<strong>de</strong>lijk , die ten eerste en ten leste het werk-<br />
„zaamste aller beschavingsmid<strong>de</strong>len blijkt ; lief<strong>de</strong>, die kinds-<br />
„heid en jeugd zoo vlug weten te ont<strong>de</strong>kken , zoo juist te<br />
„herkennen , als waren bei<strong>de</strong> leeftij<strong>de</strong>n daartoe met een eigen-<br />
„aardig , hemelsch instinkt begaafd.<br />
„Wij hebben <strong>de</strong> eerste schre<strong>de</strong>n rne<strong>de</strong>gemaakt op eene loop-<br />
„baan , die tot <strong>de</strong> schitterendste zou behooren ; toch waren<br />
„doze, in <strong>de</strong> schemering afgelegd, <strong>de</strong> onbedui<strong>de</strong>ndste niet. Wie<br />
„veel met jonge lie<strong>de</strong>n heeft verkeerd, hij heeft van <strong>de</strong> mensch-<br />
„heid veel gezien, en kan nit zijne on<strong>de</strong>rvinding die troostrijke<br />
„leer trekken, hoe onbedui<strong>de</strong>nd, vergelijken<strong>de</strong>rwijze gesproken,<br />
„alle uiterlijke <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen zijn, en in welken hoogen graad nog<br />
„altijd het ou<strong>de</strong> spreekwoord geldt dat ie<strong>de</strong>r <strong>de</strong> smid is zijns<br />
„geluks. De jeugd is <strong>de</strong> leerzaamste en tevens <strong>de</strong> leerrijkste aller<br />
„leeftij<strong>de</strong>n. Ik heb haar lang ga<strong>de</strong>slagen, en ik weet dat er<br />
„geene zwarighe<strong>de</strong>n zijn, die ze niet vermag op te heffen, geen<br />
„ontbering , geen gebrek , die zij niet door eerlijken arbeid en<br />
„door <strong>de</strong> <strong>de</strong>elneming, die zulk een arbeid wekt , kan over-<br />
„winnen en tot haar hell aanwen<strong>de</strong>n. Echter is alle vermeen<strong>de</strong><br />
„zelfontwikkeling , in <strong>de</strong>n strengen zin genomen , eene dolle<br />
„vermetelheid of eene nitzon<strong>de</strong>ring. Niemand heeft zich alleen<br />
„gevormd. Wie het meest gedwongen waren dit te doen, het<br />
„valt hun levenslang aan te zien. Maar zelfs <strong>de</strong>ze hebben ten<br />
„minste op eenigen steun geleund, eenige hoe<strong>de</strong>, eenig on<strong>de</strong>rwijs
ESAIAS TEGNER, FILITHIOF'S SAGA. 285<br />
„dank te weten, hebben zich ten minsten eenigen lief<strong>de</strong>vollen<br />
„blik in <strong>de</strong> overigens kou<strong>de</strong> en vreem<strong>de</strong> wereld te herinneren.<br />
„Is iets van dien aard vast onmisbaar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jeugd, die reeds<br />
„k an lij<strong>de</strong>n , en in <strong>de</strong> volheid van 's levees kracht hin<strong>de</strong>rnis-<br />
„sen te boven komen ; hoeveel meer heeft dat eerst ontluiken<br />
„er behoefte aan, 't geen niets het zijne mag noemen , dan<br />
„zijne hulpeloosheid. Een verloren jeugd geeft een ongelukkig,<br />
„inislukt leven. Irene verlorene kindsheid is ver<strong>de</strong>rf en dood.<br />
„Daarom is ook die leeftijd het heiligste <strong>voor</strong>werp <strong>de</strong>s er bar-<br />
„me n s , door een van 's werelds grootste dichters teregt bij<br />
„een teer, , naakt kind vergeleken. 't Is <strong>de</strong> engel in het men-<br />
„sehelijk harte. En daarme<strong>de</strong> hebben wij tevens van het best e<br />
„gewaagd van <strong>de</strong>n man die ons thans bezig houdt. Hij was<br />
„een m en sehe n v ri en d. Hij had bovenal geleerd een vriend<br />
„<strong>de</strong>r jeugd, <strong>de</strong>r kindsheid te zijn ; en een in <strong>de</strong>n diepsten<br />
„grond mild, lief<strong>de</strong>rijk harte, is het goe<strong>de</strong>, het blijven<strong>de</strong>, het<br />
„<strong>voor</strong>treffelijkste in zijne veelzijdige werkzaamheid.<br />
„Hij kwam op twintigjarigen leeftijd aan <strong>de</strong> hoogeschool” te<br />
Upsala, hij Johan Olof Wallin, want het wordt ein<strong>de</strong>lijk tijd ,<br />
dat ge weet , hoe hij heette, die, dus ingeleid , hopen we, u<br />
reeds geen vreem<strong>de</strong> meer is. „Het geviel in <strong>de</strong>n herfst van<br />
„1799, toen ook ik, eenige jaren jonger, , van het gymnasium in<br />
„oils gewest aankwam.” Als <strong>de</strong> stip <strong>de</strong> mensch is, en onze<br />
lezer met zin <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zen werd be<strong>de</strong>eld, dan behoeven wij hem<br />
niet te zeggen, dat wij in bovenstaan<strong>de</strong> regelen Geyer het woord<br />
gaven. „Kennissen wer<strong>de</strong>n wij niet <strong>voor</strong> 1803, toen we ie<strong>de</strong>r<br />
„zijn prijs aan <strong>de</strong> Zweedsche aca<strong>de</strong>mie behaal<strong>de</strong>n, elkan<strong>de</strong>r be-<br />
„zochten , <strong>de</strong> een <strong>de</strong>n aer zijnen penning liet zien , en, vreeze<br />
„ik, hij mij en ik hem bijna bejegen<strong>de</strong>n als twee kleine groote<br />
„mannen.” Hier hebben wij eene leemte aan to vullen , die<br />
<strong>voor</strong> het gehoor van <strong>de</strong>n lofre<strong>de</strong>naar van Seen &ere niet gaapte;<br />
elk die <strong>de</strong>zen het oor leen<strong>de</strong> wist , dat Wallin zich reeds als
286 ESAIAS TEGNER, FRITIIIOF' S SAGA.<br />
dichter naam had verworven , eer Gustaf's stichting hem <strong>de</strong>n<br />
lauwer toeken<strong>de</strong>. En waardoor ? Er was iets aan <strong>de</strong> Universiteit<br />
<strong>voor</strong>gevallen , dat weer gebeurt ; er was een stu<strong>de</strong>nt gestorven<br />
, Dan. Ant. Strom heette hij ; was bet een vriend van<br />
Wallin ? — we weten het niet, we gelooven het naauwelijks.<br />
Immers hij vlocht geen krans van bloemen <strong>voor</strong> die vroeg opgerigte<br />
terp ; hij stel<strong>de</strong> zich zelven geheel in <strong>de</strong> schaduw —<br />
om in zijnen eersteling zijner persoonlijkheid te sterker te doen<br />
spreken ; om eensklaps zijne landgenooten te doen hooren<br />
wat zijne poezij <strong>voor</strong> hen war<strong>de</strong>n zou. Wat wij u bid<strong>de</strong>n mogen<br />
, maak , met ons opmerken<strong>de</strong> hoe <strong>de</strong> eerste kreet van <strong>de</strong>zen<br />
<strong>de</strong> rigting zijner kunst bepaalt , van die bijzon<strong>de</strong>rheid niet<br />
da<strong>de</strong>lijk iets algemeen-gel<strong>de</strong>nds, een toetssteen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n waren<br />
dichter, een teeken. We hebben Franzen naauwelijks <strong>de</strong> luit<br />
<strong>de</strong>r lief<strong>de</strong> hooren bespelen, en hij is reeds leerdichter gewor<strong>de</strong>n ;<br />
— we zien Tegner rondtasten , of hij ein<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong> stoffe , die<br />
hem wacht , vin<strong>de</strong>n mogt — bewon<strong>de</strong>r Wallin, benijd hem,<br />
zoo ge wilt , maar begrens daarom <strong>de</strong> tallooze wegen niet, die<br />
tot <strong>de</strong>n tempel <strong>de</strong>s roems gelei<strong>de</strong>n. „Wat al ij<strong>de</strong>lheid!" zou <strong>de</strong><br />
twintigjarige jongeling ons toe hebben geroepen, als hij, ernstig<br />
tot eenzijdig wor<strong>de</strong>ns toe, onze opmerking had gehoord. We<br />
waar<strong>de</strong>ren wat er waars in <strong>de</strong>n wenk ligt; we leenen hem<br />
het oor, , peen, we luisteren naar <strong>de</strong> Stemme, die hij uit <strong>de</strong><br />
groere van <strong>de</strong>n vroeg verschei<strong>de</strong>ne doet opgaan. Verbeeldt<br />
u, dat het u in orgeltoon heeft toegeruischt : „<strong>de</strong> dagen <strong>de</strong>s<br />
„menschen zijn als het gras, gelyck een bloom <strong>de</strong>s wits, alzoo<br />
„bloeyt hy. Als <strong>de</strong> wint daer over gegaen is, zoo is sy niet<br />
„meer ;" daar trillen <strong>de</strong> laatste galmen door het gewelf, daar<br />
breekt eene stemme <strong>de</strong> stilte of : „Zachtkens <strong>de</strong>inst <strong>de</strong> kust <strong>de</strong>r<br />
„aar<strong>de</strong> in nevelen weg , afgebroken is <strong>de</strong> spinnewebsdraad <strong>de</strong>s<br />
„levens, in ochtendluister spelt een nieuwe zon daar gin<strong>de</strong>r za-<br />
„ligheid en gena<strong>de</strong>. — G-eene dwaling, geene ij<strong>de</strong>lheid, geene
ESAIAS TEGNEIL FRITETIOVS SAGA. 287<br />
„bekommeringen <strong>de</strong>r wereld verheeren mijn gemoed; ik wend<br />
„<strong>de</strong>n blik slechts even nog naar u om , mijne vrien<strong>de</strong>n, mijne<br />
„lieve! met mijne laatste be<strong>de</strong>, met mijn lesten groet! — Eene<br />
„stemme uit het graf <strong>de</strong>s jongelings, door <strong>de</strong>n sikkel <strong>de</strong>s doods<br />
.,in zijne lente afgesne<strong>de</strong>n , hoort haar, gij , die in <strong>de</strong> woestijn<br />
„<strong>de</strong>r wereld een doel <strong>voor</strong> uw streven zoekt! — Spant uwen<br />
„boog ten blijk uwer sterkte , slaat uit <strong>de</strong> vleugelen van uw<br />
„vernuft; werkt en smaakt ! maar wat ge wilt, wat ge wenscht,<br />
„het zij niet Kier, hier zij het niet ! — Het schuile niet in <strong>de</strong><br />
„wisselzieke kansen <strong>de</strong>s <strong>voor</strong>spoeds , niet in <strong>de</strong> morgenwolke<br />
„van een gevier<strong>de</strong>n naam , in <strong>de</strong>n schuimen<strong>de</strong>n beker noch in<br />
„<strong>de</strong>n ruischen<strong>de</strong>n dans , noch in <strong>de</strong>n weel<strong>de</strong>rigen boezem. —<br />
„Verlokken<strong>de</strong> verlei<strong>de</strong>n<strong>de</strong>, bloeit en blinkt daar <strong>de</strong> roos <strong>de</strong>s<br />
„genots ; maar hare doornen kwetsen wie er <strong>de</strong> hand naar nit-<br />
„strekt ; en, door <strong>de</strong> bevallighe<strong>de</strong>n aangevoerd , moge die rei<br />
„u uitnoo<strong>de</strong>n mee te zweven , kwalen en krankte hinken haar<br />
„na , en <strong>de</strong> dood , met zijne zuster, , <strong>de</strong> vertering, hare groeve<br />
„ontstegen, sluit <strong>de</strong>n stoet!” Twintig jaren oud te zijn, en dien<br />
toon te durven aanslaan ! — had Zwe<strong>de</strong>n Been regt te hopen,<br />
dat ein<strong>de</strong>lijk zijn psalmist geboren was? verlicht als hij <strong>voor</strong>tvaart<br />
waarheid , <strong>de</strong>ugd , lief<strong>de</strong> lof te zingen , door een vloed van<br />
klanken, die in ooze rijmelooze vertaling meer zou<strong>de</strong>n verliezen,<br />
dan wij <strong>de</strong>r wellui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> kunnen baten door het wegwisschen<br />
van eenige beel<strong>de</strong>n en woor<strong>de</strong>n , het on<strong>de</strong>rwerp wat vreemd.<br />
Opvoeding , eerste opvoeding , was het gedicht, waarme<strong>de</strong> hij<br />
in 1805 <strong>de</strong>n grooten prijs <strong>de</strong>r Aca<strong>de</strong>mie wegdroeg; — eisch<br />
van ons geene uitvoerige besehouwing dier alexandrijnen; wie<br />
ter wereld ook geschikt ware in Leopold's spoor te tre<strong>de</strong>n , en zingen<strong>de</strong><br />
te leeren, Wallin niet. „Slechts weinig weken later," vaart<br />
Geyer hem schetsen<strong>de</strong> , <strong>voor</strong>t, „verliet hij <strong>de</strong> Universiteit, waar-<br />
„aan hij vergeefs een betrekking had gezocht , en begon in<br />
„<strong>de</strong> hoofdstad als dichter, predikant , on<strong>de</strong>rwijzer, die loopbaan
288 ESAIAS TEGNI:11, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
„aan welke hij zijne eigenlijke vermaardheid is verschuldigd.<br />
„Dat eerste slagen maakte hem gelukkig. „Het was mijn vro-<br />
„ „lijkste tijd,” getuig<strong>de</strong> hij; „se<strong>de</strong>rt kwamen mijne <strong>voor</strong>spoedige<br />
„ „dagen , maar <strong>de</strong> blij<strong>de</strong> waren <strong>voor</strong>bij !" Hij was opgewassen<br />
„zon<strong>de</strong>r eenigen beschermer. Toch vond hij er hij wijle en<br />
„die bet goed met hem meen<strong>de</strong>n; welligt echter liepen er te<br />
„vele or<strong>de</strong>r, die door onbedachte overhaasting , of uit zelf-<br />
„behagen in hunne rol , het <strong>voor</strong>werp van hunne gunst meer leeds<br />
„dan fiefs doen , die het sebier tot hun offer maken." Wij zul-<br />
]en later zien hoe hij <strong>de</strong>n drang, van wien ook , weerstand<br />
wist te bie<strong>de</strong>n; we zijn het oogenblik van een twee<strong>de</strong>n triomf<br />
gena<strong>de</strong>rd, die Tegner's blikken tot zich trok, zegt men, die, om er<br />
u getuige van to doer zijn, een vlugtige herinnering van <strong>de</strong>n toenmaligen<br />
staatkundigen toestand van Zwe<strong>de</strong>n eischt. Stockholm's<br />
burgerij had , in 1795 , besloten , Gustaf <strong>de</strong>n Der<strong>de</strong>, <strong>de</strong>n Wetgever,<br />
, <strong>de</strong>n Overwinnaar, <strong>de</strong>n Vre<strong>de</strong>stichter, een standbeeld op<br />
te rigten. Sergel was door zijn genie aangewezen <strong>de</strong> statue to<br />
scheppen ; <strong>de</strong>n 24sten Januarij 1808 werd het meesterstuk onthuld.<br />
Anne Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf, kleine zoon van een<br />
grooten va<strong>de</strong>r ! welke moeten zijne gewaarwordingen geweest<br />
zijn, toen ter zelf<strong>de</strong>r plaatse waar <strong>de</strong> Held, zegevierend uit<br />
<strong>de</strong>n finschen krijg terugkeerend , aan land was gestapt , heel<br />
het yolk, door wat <strong>de</strong> hoofdstad schoonst en sehitterendst had<br />
vertegenwoordigd , <strong>de</strong>zen driemalen toejuichte, en geen enkele<br />
<strong>de</strong>r grootsche benamingen , zijnen va<strong>de</strong>r gegeven , op hem paste !<br />
De bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n over het oogenblik zijn schaarsch , te schaarsober,<br />
, <strong>de</strong>wijl <strong>de</strong> berigten van <strong>de</strong>n dag , <strong>voor</strong> het publiek van<br />
<strong>de</strong>n avond gekleurd , vast verschoten blij ken , en bovendien weinig<br />
te vertrouwen zijn. Heerschte er in<strong>de</strong>rdaad, toen <strong>de</strong> jubel ,<br />
die <strong>de</strong>n verschei<strong>de</strong>ne gold, had uitgeklonken , dat stilzwijgen ,<br />
't geen <strong>de</strong> les <strong>de</strong>r koningen is genoemcl ? die vergetelheid bij<br />
leven<strong>de</strong>n lijve; welke hij ten voile verdien<strong>de</strong> ? Wij gelooven
ESAIAS TEGNÉR, FRITHIOF ' S SAGA. 289<br />
het, al genas dat schijnbaar zoo heusche en toch zoo straffe<br />
geneesmid<strong>de</strong>l hem niet van <strong>de</strong>n waan , alleen <strong>de</strong> wereldheerschappij<br />
van Napoleon to kunnen trotseren en ten val brengen;<br />
— wij gelooven het, Wallin's gedieht ter hand nemen<strong>de</strong>, die,<br />
schoon landgenoot en on<strong>de</strong>rdaan , met geen woord van <strong>de</strong>n<br />
zoon rept , in <strong>de</strong> dithyrambe <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r gewijd. Het verraadt<br />
meer zelfstandigheid van karakter, dan menigen zoon <strong>de</strong>r kunst<br />
is gegeven ; Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf had nog over or<strong>de</strong>linten<br />
en pensioenen te beschikken , — verhief hij Sergel <strong>voor</strong> zijn<br />
meesterstuk niet in <strong>de</strong>n a<strong>de</strong>lstand ? wij keeren er me<strong>de</strong> tot<br />
het standbeeld en <strong>de</strong> kritiek, die het uitlokt , en het gebruik<br />
dat Wallin van die kritiek maakte , terug. „Men wil<strong>de</strong> in die<br />
„statue eene reminiscentie zien van <strong>de</strong>n Apollo <strong>de</strong> Belve<strong>de</strong>re, met<br />
„welke men beweert dat Gustaf's braiding eenige overeenkomst<br />
„heeft. Deze beschuldiging mist evenwel alien grond." Toch niet,<br />
Sergel's ongeroepen en ons onbeken<strong>de</strong> pleitbezorger ! toch niet,<br />
geef haar liever toe, en vind zijne ver<strong>de</strong>diging in wat gij zelf<br />
het eerst van alien zaagt, <strong>de</strong> overeenkomst van toestand<br />
bij het on<strong>de</strong>r so h e i d tusschen een antieken Griek en een<br />
mo<strong>de</strong>rnen Europeer, een god en maar een koning ! „Gustaf,"<br />
ge zegt het , zelfs welsprekend : „Gustaf staat daar in zijne al-<br />
„tijd koninklijke beminnelijkheid , mild, innemend , opgeruimd,<br />
„alien meevoeren<strong>de</strong> , en zelf opgetogen door <strong>de</strong> vreug<strong>de</strong> <strong>de</strong>s<br />
„oogenbliks , want het was in<strong>de</strong>rdaad een strijd geweest om zijn<br />
„leven en zijnen troon , en hij had bei<strong>de</strong> , overwinnen<strong>de</strong> , be-<br />
„vestigd.” Wallin, wel verre van in <strong>de</strong> me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>el<strong>de</strong> opmerking<br />
eene aanmerking te zien, maakt er echt dichterlijk gebruik<br />
van in het preludium van zijn Gustaf <strong>de</strong> Doyle, bij <strong>de</strong> onthulling<br />
van bet standbeeld van <strong>de</strong>zen gezongen en bekroond.<br />
„Luister !" roept hij, „of hebt ge <strong>de</strong> god<strong>de</strong>lijke her niet ge-<br />
„hoord , weerklinkt ze niet nog uit <strong>de</strong> wolken , die straks da-<br />
„ver<strong>de</strong>n van het spannen <strong>de</strong>s bongs, tegen <strong>de</strong>n blinken<strong>de</strong>n<br />
slnd ien en Seketsen III 19
290 ESAIAS TEGNER FRITHIOF ' S SAGA.<br />
” schou<strong>de</strong>r geleund? Zaagt ge <strong>de</strong>n God niet, die <strong>de</strong> Eythische slang<br />
„bedwong , en <strong>de</strong> Delische dalen opluister<strong>de</strong>, of heeft <strong>de</strong> hoop<br />
„mij betooverd , mij bedrogen ?" En nu eensklaps , met eene<br />
wending, als slechts <strong>de</strong> dithyrambe wagon mag, om u, hart<br />
en zinnen ontroerend , als hare weerlooze prooi mee to slepen:<br />
„Ziet , hij komt; ziet, op dat strand een gang als die eons gods.<br />
— en ge moet grcecus zijn als Wallin was, en tevens Scandinaaf<br />
wezen als hij , om Gustaf te omstuwen met bei<strong>de</strong> bevallighe<strong>de</strong>n<br />
en Bar<strong>de</strong>n ; antiek als hij , om uit die schoone, on<strong>de</strong>rgegane<br />
wereld to stofferen ; mo<strong>de</strong>rn als hij, om uit <strong>de</strong> leven<strong>de</strong>,<br />
burgerlijke waardige gestalten te grijpen. „Svea! huldig uwen<br />
„eersten me<strong>de</strong>burger ! doe het met <strong>de</strong>n don<strong>de</strong>r <strong>de</strong>s geschuts ,<br />
„doe het met <strong>de</strong> stilte , waarin ge tranen stort." Een greep :<br />
„waarom is hij niet meer ?" die gelegenheid geeft het he<strong>de</strong>n<br />
te gispen in <strong>de</strong> whets wat Zwe<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>r zinnen staf zou zijn<br />
gewor<strong>de</strong>n; — een an<strong>de</strong>re greep : „helaas ! hij is verschei<strong>de</strong>n,"<br />
getuige <strong>de</strong> verbleekte glorie onzer kunsten , die toch treuren<strong>de</strong><br />
herwaarts komen , nu een twee<strong>de</strong> Pygmalion hem <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vergeteiheid<br />
heeft bewaard ; — een <strong>de</strong>r<strong>de</strong>, <strong>de</strong>s jongen dichters<br />
gelukkigste: „Gij zwanen van weleer! waarom zwijgt uw stoet!"<br />
en het antwoord van doze: „als <strong>de</strong> zon on<strong>de</strong>rgegaan is wordt<br />
het stil in het woud !" Zoo verre het <strong>voor</strong>spel , — een a<strong>de</strong>m,<br />
die, na <strong>de</strong>rgelijken aanhef, , <strong>voor</strong> een groot vers volstaat, is<br />
geene an<strong>de</strong>re dan eene koperen keel be<strong>de</strong>eld !<br />
III<br />
TEGNER DICHTER.<br />
(1804-1846.)<br />
Reculons pour mieux sauter, — het zal slechts sehijnbaar<br />
achteruitgang zij n dat wij , om tot Tegnër terug to keeren ,
ESATAS TEGNER, FRITHIOVS SAGA. 291<br />
ons nit 1808 weer in 1805 verplaatsen, als ge bij <strong>de</strong> kennismaking<br />
met mevrouw Lenngrén als ge bij die met Franzen<br />
en Wallin <strong>voor</strong>al , een dui<strong>de</strong>lijk begrip van <strong>de</strong>n toenmaligen<br />
toestand <strong>de</strong>r poezij in Zwe<strong>de</strong>n hebt gewonnen. Wij verlieten<br />
onzen dichter, , langs zijne boeken peinzend been en weer gaan<strong>de</strong>,<br />
beurtelings opschrijven<strong>de</strong> en verscheuren<strong>de</strong> ; treffen wij hem<br />
echter in dat stu<strong>de</strong>ervertrek weer aan ? Neen , het gedruisch<br />
<strong>de</strong>r vrij zware schre<strong>de</strong>n , het dof, eentoonig geluid van gemompel<strong>de</strong><br />
verzen heeft opgehou<strong>de</strong>n; Tegner zonk een oogenblik neer<br />
op <strong>de</strong> echt zweedsche sofa, met paarlkleurig overtrek, die <strong>voor</strong><br />
zijne schrijftafel staat: — <strong>de</strong> wanor<strong>de</strong>, in welke allerlei papieren<br />
on<strong>de</strong>r het dichten waren geraakt, erger<strong>de</strong> hem; — hij<br />
schiftte en schreef toen weer vlug dan fraai over. Wat ? wij<br />
wenschten het te kunnen zeggen; maar hij, die alles heeft bespied,<br />
die binnen is gekomen toen het stil werd in <strong>de</strong> studiecel,<br />
die van verre toegluur<strong>de</strong> , toen er werd overgeschreven, Atis,<br />
<strong>de</strong>s dichtersIlieveling, het mopshondjen met <strong>de</strong>n zwarten neus,<br />
hoe wilt ge, dat hij het ons verklappe ? Slechts <strong>de</strong> stompe<br />
staart heeft zich vrolijk bewogen, toen <strong>de</strong> velerlei schriften in<br />
<strong>de</strong> brain geschil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> la<strong>de</strong> van <strong>de</strong> schrijftafel verdwenen; toen<br />
een enkel zaangevonwen vel zijn weg in <strong>de</strong>n rokzak vond; daar<br />
rees Tegner op, daar blafte Atis zijn blijdschap uit ; — drie<br />
sprongen , en <strong>de</strong> laatste was zijn meester op straat al <strong>voor</strong>, hij<br />
wist wel waar <strong>de</strong>ze heen zou gaan.<br />
Niet naar <strong>de</strong> universiteit , niet naar <strong>de</strong>n kathe<strong>de</strong>r, , dien<br />
Atis met zijn heer plagt te bestijgen , zich in <strong>de</strong>zen <strong>voor</strong> zijn<br />
voeten neervlijon<strong>de</strong>; het was avond, een noordsche avond,<br />
daar <strong>de</strong> starren aanbraken moest <strong>de</strong> schemering zijn gedaald.<br />
Niet naar een feest; menige woning , nit welke <strong>de</strong> piano ten dans<br />
riep , stoof <strong>de</strong> mops <strong>voor</strong>bij; Atis' meester mogt een oogenblik<br />
stilstaan en sehertsen met <strong>de</strong> dames, die, slechts een sluijer<br />
om het hoofd, zoo zoel was <strong>de</strong> zomerlucht , een bezoek gingen
292 ESAIAS TEGNER, FEITHEOF'S SAGA.<br />
afleggen , Atis zelf <strong>de</strong>ed het niet; straat uit, straat in, sprong<br />
hij ver<strong>de</strong>r. Ein<strong>de</strong>lijk echter, , daar stond ook hij stil, <strong>voor</strong> een<br />
klein huis , daar zag hij Bens om waar zijn heer toch bleef,<br />
en wachtte then bedaard <strong>de</strong>zen af ; komen zou hij ; was hier<br />
niet <strong>de</strong> societeit , ondichterlijk genoeg maar <strong>de</strong> H er berg gehceten<br />
? We zijn in Frankrijk noch in Engeland , wier letterkundige<br />
historic onvolledig zou<strong>de</strong> zijn , als elk van <strong>de</strong>ze op<br />
hare beurt geen hoofdstuk aan Cafes, geen hoofdstuk aan<br />
Clubs wijd<strong>de</strong>; we zijn in het arme Zwe<strong>de</strong>n; neem dus het<br />
lage vertrek, dat van geenerlei luister schittert, <strong>voor</strong> lief; als<br />
het u om <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van <strong>de</strong>n geest is te doen , mist het<br />
alle belang niet. „Het waren <strong>de</strong> jeugdige leeraren van <strong>de</strong><br />
„hoogeschool," lezen wij , „die in <strong>de</strong>zen tijd 's avonds in <strong>de</strong><br />
„herberg zaam kwamen om to kouten; hun genootschap," zou<br />
het ten onzent hebben geheeten , „had zoo min eene staatkun-<br />
(lige rigting als een eigenlijk stel wetten." Letterkun<strong>de</strong> van<br />
alle tij<strong>de</strong>n en volken , letterkun<strong>de</strong> „was <strong>de</strong> schering en inslag<br />
„<strong>de</strong>s gespreks ; dat het bestuur <strong>de</strong>r aca<strong>de</strong>mie ook tot <strong>de</strong> hoofd-<br />
„on<strong>de</strong>rwerpen behoor<strong>de</strong> , begrijpt ie<strong>de</strong>r. Daar vorm<strong>de</strong> zich ,<br />
„bijwijle onbewust , <strong>de</strong> kern van inzigten en zienswijzen , die<br />
„later op het lot <strong>de</strong>r hoogesehool en ook op dat <strong>de</strong>r bezoekers<br />
„niet zon<strong>de</strong>r invloed bleven. Ofschoon vele <strong>de</strong>r le<strong>de</strong>n van dien<br />
„kring reeds mannen en huisva<strong>de</strong>rs waren,” wij halen Tegner's<br />
eigen woor<strong>de</strong>n aan, „was <strong>de</strong> toon <strong>de</strong>s on<strong>de</strong>rhouds toch die<br />
„van opgerrtim<strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten , een kaatsspel met gedachten en<br />
„invallen , <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren van het oogenblik , die wel had<strong>de</strong>n<br />
„verdiend algemeener te wor<strong>de</strong>n gekend."<br />
Voorzeker, dat die ook zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze vermaardheid vruchten<br />
droegen, — binnen die muren was alle on<strong>de</strong>rscheid van geboorte,<br />
vermogen, betrekking opgeheven; er heerschte gelijkheid op dat<br />
gemeenschappelijk gebied <strong>de</strong>s geestes; slechts bragt het ge-<br />
sprek <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid van <strong>de</strong>n geniale aan het licht, — buiten
ESAIAS TEGNP,R, FRITRION'' S SAGA. 293<br />
die muren was <strong>de</strong> vloek aller studie , was die eenzijdigheid gebannen<br />
, welke zich niet vergenoegt met het wan<strong>de</strong>lpad, haar<br />
aangewezen , een <strong>de</strong>r aangenaamste to achten, die het bij nitsluiting<br />
<strong>de</strong>n waren weg gelooft te zijn; — bier had het wood<br />
hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n pa<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> ongebaan<strong>de</strong> lever<strong>de</strong>n <strong>de</strong> verrassendsteuitzigten<br />
op. Werken , blokken zelfs , — <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n zijn niet te<br />
zwaar <strong>voor</strong> wie zich met na<strong>de</strong>nlien over afgetrokken on<strong>de</strong>rwerpen<br />
uitput; <strong>de</strong> moeheid <strong>de</strong>s hoofds is een ergere dan die<br />
<strong>de</strong>r han<strong>de</strong>n; — werken ja , maar ook stn<strong>de</strong>ren, <strong>de</strong> meer<br />
aanlokken<strong>de</strong> teak <strong>de</strong> geheimen <strong>de</strong>r natuur of <strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis<br />
ga te slaan , to bespie<strong>de</strong>n , nit te vorschen , een enkele maal,<br />
schaars, helaas! gelukkig te gissen ; — schrijven, niets min<strong>de</strong>rs<br />
— om te on<strong>de</strong>rrigten of op te beuren, met <strong>de</strong> overtuiging dat<br />
licht leven wekt; in bet geloof dat zalig zal wor<strong>de</strong>n gesproken<br />
wie <strong>de</strong> won<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s leeds heeft gezalfd; — tot dichten toe,<br />
— „das lustige metier," — niet zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>nken , hopen we,<br />
hoe mild men met gevoel zij begaafd, het eene als het an<strong>de</strong>re<br />
eischt ernstige inspanni ng, en wee hem, die waant zon<strong>de</strong>r<br />
die te zullen slagen! Het is <strong>de</strong> eene zij<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n penning;<br />
hij heeft ook zijnen keerkant. Elk wie dus arbeidt, wie dus<br />
bezig is, hij heeft regt, onvervreemdbaar heilig regt, op nitspa<br />
n ning, — niet die velerlei even onbedui<strong>de</strong>n<strong>de</strong> als vervelen<strong>de</strong>,<br />
welke min<strong>de</strong>r beschaving bevredigen; neen , <strong>de</strong> hoogere<br />
nitspanningen , waarbij <strong>•</strong> into sschen van geene werkeloosheid<br />
sprake !nag zijn, <strong>de</strong>ar zij het konter drijven door <strong>de</strong> an<strong>de</strong>rs<br />
braak liggen<strong>de</strong> vel<strong>de</strong>n van onzen geest , tot bij alien bloemen<br />
ontluiken , tot bij <strong>de</strong> be<strong>voor</strong>regten vruchten rijpen: belangstelling<br />
bij <strong>de</strong>ze in bet schoone, belangstelling bij gene in het<br />
ware, belangstelling bij elk in datgene wat hij veronachtzaam<strong>de</strong>,<br />
waardoor ie<strong>de</strong>r onzer leert kouten, dat zeldzame talent in bet<br />
noor<strong>de</strong>n, waardoor wij alien seherts leeren verstaan, scherts,<br />
on<strong>de</strong>r onzen barren lumel zoo schaarsch !
294 ESAUS TEGNER, FRITHIOF 'S SAG:.<br />
Als <strong>de</strong> herberg die weel<strong>de</strong> oplever<strong>de</strong>, wat won<strong>de</strong>r, dat Tegner<br />
haar gaarne genoot ?<br />
Atis was <strong>voor</strong> hem binnengegaan , met een harer tronwste<br />
bezoekers , een harer stichters , <strong>de</strong>n hoogleeraar Bohneer ; Atis<br />
sprong thans nit <strong>de</strong>n kring, bij Wien <strong>de</strong>ze zich had gevoegd,<br />
zijnen meester te moet. Het was een viertal mannen , in <strong>de</strong>n<br />
eersten bloei of in <strong>de</strong> voile kra,cht <strong>de</strong>s level's, doch die zich<br />
nog geen zweem <strong>de</strong>r vermaardheid had<strong>de</strong>n verworven, welke<br />
eens hun <strong>de</strong>el zou zijn. Geen van hen was bij <strong>voor</strong>beeld nog<br />
bisschop , <strong>de</strong> waardigheid waarme<strong>de</strong> Zwe<strong>de</strong>n zijne vernuften<br />
zoo vaak beloont en wel eens<strong>•</strong> belemmert ; <strong>de</strong> twee, die het later<br />
zou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n, Heurlin en Tegner, dachten er zelfs niet<br />
aan; — een <strong>de</strong>r<strong>de</strong> . maar het planeetlezen is verbo<strong>de</strong>n. Ook<br />
was niemand hunner nog lid <strong>de</strong>r Zweedscbe aca<strong>de</strong>mie , eene<br />
on<strong>de</strong>rscheiding , daar te regt op prijs gesteld , waar zij in een<br />
uitgestrekt en teen nog van vervoermid<strong>de</strong>len mis<strong>de</strong>eld rijk , gelegenheid<br />
waarborg<strong>de</strong> , <strong>de</strong> eersten <strong>de</strong>s tijds van aangezigt tot<br />
aangezigt te zien ; — zoo men het Tegner had <strong>voor</strong>speld, dat<br />
hij in <strong>de</strong>ze Agardh welkom zou heeten, dat hij in haren kring<br />
Hagberg naast zich zou zien aanzitten, hij zou <strong>de</strong> gol<strong>de</strong>n lokken<br />
hebben geschud , hij had <strong>de</strong> Stockholmsche bent goed gezelschap<br />
geprezen, maar waarin zijns gelijke niet behoor<strong>de</strong>. „Geen<br />
„mij hewer dan dit had hij u toegefluisterd, want hij leen<strong>de</strong><br />
op dit oogenblik het gesprek tusschen Heurlin, Agardh en<br />
Hagberg gretig het oor.<br />
Hagberg, <strong>de</strong> zeven-en-twintigjarige, was henomnd tot hotprediker<br />
bij <strong>de</strong> koninginne-moe<strong>de</strong>r Sophia Magdalena , Gustaf<br />
<strong>de</strong>n Der<strong>de</strong>s weduwe; het kan ons om het even zijn, wat Heurlin,<br />
die naar een secretariaat van kerkelijke zaken streeft, van<br />
hem weten wil. Al onze opmerkzaamheid bepaalt zich tot <strong>de</strong>n<br />
jongeling , <strong>de</strong> gul<strong>de</strong>n twintig naauwelijks ingetre<strong>de</strong>n, die philos.<br />
niagister is gewor<strong>de</strong>n, die morgen mathesis zal doceren en
ESATAS TEGNIR, FRITIROF 'S SAGA. 295<br />
overmorgen botanie, die in kennis van leven<strong>de</strong> talen in Lund<br />
zijns gelijken niet heeft, Carl Adolf Agardh, als ge zijn naam<br />
voluit weten wilt.<br />
„Of ik eens <strong>voor</strong> n preeken mogt," zegt <strong>de</strong> schalk , en het<br />
viertal, dat dien wensch hoort , zet groote oogen op; intusschen<br />
verliezen aller kijkers, zelfs die van Tegner, het in grootte<br />
als in glans bij <strong>de</strong> levendige <strong>de</strong>s jongelings, welke van geene<br />
rust weten, en in alle rigtingen vorsehen<strong>de</strong> rondzien als zijn geest.<br />
„Un jeune curd fait les meilleurs sermons," plaagt Bolmeer<br />
hem, die aan <strong>de</strong> hoogeschool <strong>de</strong>n roep meebragt fransch te<br />
spreken of hij in Parijs ware geboren.<br />
„Een waan, professor! en geen waarheid; traditie door <strong>de</strong><br />
„bistorie beschaamd," klinkt het gevatte antwoord; „<strong>de</strong> eerste<br />
„preeken van Bossuet zijn niet tot ons gekomen; hij was voile<br />
veertig , toen hij <strong>de</strong> koningin van Engeland uitluid<strong>de</strong>."<br />
,,Gij hebt in <strong>de</strong>n bijbel gebla<strong>de</strong>rd en een tekst gevon<strong>de</strong>n,<br />
„die op <strong>de</strong>n toestand onzer koninginne-moe<strong>de</strong>r past," vervolgt<br />
Tegner hem ; „laat hooren welken."<br />
„Toth niet, aanstaan<strong>de</strong> eerwaar<strong>de</strong> beer!" keert Agardh <strong>de</strong>n<br />
aanval af, wel <strong>voor</strong>zien<strong>de</strong> dat onze dichter, als zoo menig begaaf<strong>de</strong><br />
te zijnent , eindigen zal met geestelijke te wor<strong>de</strong>n ; „toch<br />
„niet, het gaat mij als het u dan zal gaan; ik heb een stof,<br />
„eer ik een tekst heb."<br />
„Een motto-preek ," valt Heurlin in.<br />
„Waarom niet?" vraagt Hagberg; „onze groote meester,<br />
„Lehnberg, doet er wel."<br />
„Lfw stof," spreekt Tegner, eensklaps ernstig.<br />
„Alsof ik die zou durven mehleelen , wanneer ze mij met<br />
„zulk een gewigtig gezigt wordt gevraagd, door een priester,<br />
„die in dit heiligdom <strong>de</strong>r wetenschappen op drieerlei altaren<br />
„offert! En toch, zoo ge mij gelegenheid bezorg<strong>de</strong>t er in <strong>de</strong> dom-<br />
„ kerk over te preeken, ik zou mij haar niet behoeven te scha-
296 ESA.IAS nor:0-m FRITHION'' S SAGA.<br />
„men; ik zon het lien eeuwenheugen<strong>de</strong>n muren durven afvra-<br />
„gen , of zij ooit van haar had<strong>de</strong>n gehoord , of zij er eenigen<br />
„nagalm van bewaar<strong>de</strong>n; en als dan alle zuilen zwegen , ik<br />
„zou wee roepen over mijne <strong>voor</strong>gangers!” Er straal<strong>de</strong> licht<br />
nit die groote oogen , maar een blos vloog over het beminnelijk<br />
gezigt; had hij in<strong>de</strong>rdaad gepreekt? „Mijne stof, hee-<br />
„ren!" gaat hij zachtkens <strong>voor</strong>t, of hij vergeving vraagt <strong>voor</strong><br />
zijne vervoering, „mijne stof zon het regt <strong>de</strong>r v r ou w zijn.<br />
„Niet het regt <strong>de</strong>r door onze maatschappij meest begunstig<strong>de</strong>,<br />
„peen, dat zon <strong>de</strong>n schijn hebben als ware het mij te doer<br />
.,om <strong>de</strong> koninklijke verlatene te vleijen, het regt <strong>de</strong>r vrouw,<br />
„het regt van ie<strong>de</strong>re, dat <strong>de</strong>r dienstbare zoo goed als dat <strong>de</strong>r<br />
„doorluchtige, dat <strong>de</strong>r eerste haast nog meer; het wordt nog<br />
„wree<strong>de</strong>r miskend."<br />
„Stil, Atis! still" gebiedt Tegner; <strong>de</strong> mops is verbaasd ,<br />
een an<strong>de</strong>r dan zijn meester het woord te hooren voeren.<br />
„Uwe ou<strong>de</strong>n ," vervolgt Agardh , en ziet bij dat „uwe"onzen<br />
dichter aan, „uwe on<strong>de</strong>n schiepen in hunne Venus Urania en<br />
„Venus Vulgivaga <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> uitersten van het schoone geslacht;<br />
„— bij ons vormen <strong>de</strong> vrouwen zoo vele schalmen eener keten,<br />
„die van <strong>de</strong> wereld hene<strong>de</strong>n ons tot die boven ons reikt; tus-<br />
„schen duivelen en engelen vlechten zij <strong>de</strong>n band. Wat moest<br />
„er niet aan hare opvoeding wor<strong>de</strong>n besteed, om haar <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
„hemelvaart vleugelen te leenen, om haar <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hellevaart te<br />
„beveiligen.”<br />
„Agardb ! gaat ge verzen schrijven?" vraagt Bolmeer.<br />
„Alsof elke e<strong>de</strong>lmoedige gedachte <strong>de</strong>r jeugd ," valt Tegner<br />
in, „maat en rijm behoef<strong>de</strong> om to treffen."<br />
„Heb dank ," zegt Agardh , „<strong>voor</strong> uwe waarschuwing," tot<br />
Bohneer, , „<strong>voor</strong> uwe aanmoediging ," tot Tegner; — maar werkt<br />
zijn thema niet nit; hij vergenoegt er zieh me<strong>de</strong>, tot toelichting<br />
te laten volgen: „Hoe vreemd zon Sophia Magdalena op-
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA. 297<br />
„hooren , als ik haar vertel<strong>de</strong> , dat bet een half duizend jaren<br />
„gele<strong>de</strong>n is, se<strong>de</strong>rt zieh , ten onzent , een vorst over <strong>de</strong> vrouw<br />
„ontferm<strong>de</strong>! Gij weet het, mijne heeren ! Birger Jarl bevrijd<strong>de</strong><br />
„haar uit <strong>de</strong> boeijen <strong>de</strong>r slavernij , door <strong>de</strong> doehters , tegenover<br />
„<strong>de</strong> zonen , ten minste half erfregt toe te kennen. Het was iets,<br />
„maar niet genoeg om het er vijf hon<strong>de</strong>rd jaren bij te laten<br />
„blijven! Wanneer zal het beter wor<strong>de</strong>n ?"<br />
Er was wel een poeet in dien kring , maar profeet bleek <strong>de</strong>ze<br />
niet; an<strong>de</strong>rs zou hij <strong>voor</strong>speld hebben : „over veertig jaren !"<br />
Agardh's opwelling was geene <strong>voor</strong>bijgaan<strong>de</strong> ; <strong>de</strong> man hield ,<br />
ook in dat opzigt , wat <strong>de</strong> jongeling beloof<strong>de</strong> ; — toen het gevoel<br />
tot overtuiging was gerijpt, preekte hij niet, maar pleitte,<br />
en Oscar I had sympathie genoeg <strong>voor</strong> zijne pogingen , om <strong>de</strong><br />
rijkssten<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> te slaan , <strong>de</strong> vrouw in Zwe<strong>de</strong>n ein<strong>de</strong>lijk, ein<strong>de</strong>lijk<br />
mondig te verklaren 1 „Agardh zijn tbdperk eene eeuw<br />
„<strong>voor</strong>uit ," zoo zou Tegner hem later te regt schetsen ; — thans<br />
antwoord<strong>de</strong> niemand op zijne moe<strong>de</strong>looze vraag , — <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur<br />
<strong>de</strong>s vertreks ging open : „H ij is het ," fluister<strong>de</strong> Hagberg Tegner<br />
in ; wie was hij ?<br />
Fen man van mid<strong>de</strong>lbare lengte , die mogelijk wel Bens uitgeschil<strong>de</strong>rd<br />
is, dock van wien wij het geluk niet had<strong>de</strong>n eene<br />
afbeelding aan te treffen ; dien wij ons intusschen liefst <strong>voor</strong>stellen<br />
als meer gespierd dan gevleeschd , beenig , bleek, maar<br />
met bruine oogen , wier opslag beurtelings trouwhartigheid en<br />
tee<strong>de</strong>rheid uitdrukte, en die toch tevens iets rusteloos had<strong>de</strong>n,<br />
dat niet ten voile uit <strong>de</strong> bewegelijkheid , welke zijne kunst<br />
eischte, viel te verklaren. Daar treedt hij , — bet is het ware<br />
woord <strong>voor</strong> dien eigenaardigen schred — daar treedt hij op<br />
ons tafeltjen toe ; — <strong>de</strong> voet , hoe vlug , is vast ; en <strong>de</strong> handdruk ,<br />
liever <strong>de</strong> handschudding — want zijn greep trilt tot in <strong>de</strong>n<br />
schou<strong>de</strong>r door — verraadt , daar zij het maar een omzien<br />
doet , bei<strong>de</strong> sterkte en snelheid.
298 ESA.IAS TEGNER, FRIT1110F ' S SAGA.<br />
„Mijnheer Ling," zegt het lid van <strong>de</strong> club, die hem me<strong>de</strong>bragt<br />
, en stelt hem aan ooze ken nissen <strong>voor</strong>. „Mijnheer Ling,<br />
„die van Koppenhagen komt , en u veel te vertellen heeft."<br />
De laatste woor<strong>de</strong>n gel<strong>de</strong>n Tegner, die zich buigt , en ale<br />
<strong>de</strong> gewone beleefdheidsvragen zijn beantwoord, Ling uitlokt tot<br />
zijn on<strong>de</strong>rwerp te komen , door <strong>de</strong> opmerking:<br />
„U heeft Halcon Jail zien geven ?"<br />
„Ik heb eene omwenteling bijgewoond ," is het antwoord ,<br />
„eene bloe<strong>de</strong>looze , mijne heeren ! maar die in belangrijkheid<br />
„menige bloedige overtreft; eene omwenteling op <strong>de</strong>n <strong>de</strong>enschen<br />
„zangberg! Baggesen is gevallen , Oehlenschlager gekroond."<br />
„Le roi est mort , — vive le roi !" kan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>ngen<strong>de</strong> Agardh<br />
zich niet weerhou<strong>de</strong>n in te lasschen.<br />
„Het betreft meer clan die bei<strong>de</strong> poeeten , bet geldt onze kunst<br />
„en ons karakter, jonge beer !" — Ling geeft geen tiental jaren<br />
boven Agardh <strong>voor</strong>: maar Ling, tot aca<strong>de</strong>misch schermmeester<br />
benoemd , en die tevens dichter is, gelooft dat hij zich da<strong>de</strong>lijk<br />
moet doen gel<strong>de</strong>n, — „men is aan <strong>de</strong> overzij<strong>de</strong> van <strong>de</strong> Sund<br />
„fransche let terkun<strong>de</strong> en fransche geestigheid moe! Het is waar, ,<br />
„in het staatkundige schikt men er zich naar <strong>de</strong>n veroveraar, ,<br />
„dien <strong>de</strong> halve wereld niet kan weerstaan ; maar in bet rijk<br />
„van kennis en kunst verloochent men er zijn verle<strong>de</strong>n niet,<br />
„is men vrij."<br />
Die man moge iets meesterachtigs hebben , <strong>de</strong> cooed zijne<br />
meening te zeggen is hem ook be<strong>de</strong>eld ; hij doet het met warmte;<br />
hem vallen vele gebreken in <strong>de</strong>n vorm te vergeven.<br />
„Ge hebt Oehlenschlager gezien ?" vraagt Tegner.<br />
„Hij heet Adam ," spreekt het opgewon<strong>de</strong>n standjen; „hij<br />
„moest Bal<strong>de</strong>r heeten."<br />
„Omdat hij , als Adam , gevaar loopt zich te hooren toeroe-<br />
„pen : „Waar zijt ge?” " schertst Tegner.<br />
„Gij weet wel beter ," berneemt Ling lagehen<strong>de</strong> , „omdat
ESAIAS TEGNFIt, PRITEHOF 'S SAGA. 299<br />
„zijne schoonheid iets echt-noordsch heeft, sterk en slank te-<br />
„ yens. Adam ? als gij hem gezien halt, toen Hakon of<br />
„was gespeeld , en <strong>de</strong> schouwburg daver<strong>de</strong>, ge zoudt hem, als<br />
„ik, Bal<strong>de</strong>r hebben begroet , — geen weekelijke paradijsfiguur,<br />
„— een Asa, als die ons schiereiland intogen, om er zich, niet<br />
„zoo als men meant, <strong>de</strong> wil<strong>de</strong>n eener woestenij , maar eene<br />
„wereld , die zich zelve overleefd had , te on<strong>de</strong>rwerpen.”<br />
„Weekelijke paradijsfiguur," mompelt Hagberg.<br />
„Schort het aan <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling , die ens van <strong>de</strong>n kansel<br />
„gegeven wordt , dat <strong>de</strong> bijbelsche Adam <strong>voor</strong> mij nooit iets<br />
„koninklijks , nooit iets kraehtigs had; dat mogen <strong>de</strong> leeraars<br />
„verantwoor<strong>de</strong>n ," brandt Ling los , zon<strong>de</strong>r te weten hoe zijn<br />
schot in het wil<strong>de</strong> doel treft ! De arme hofprediker, , die Lehnberg<br />
navolgt , en als zoovele navolgers, helaas zijn mo<strong>de</strong>l het<br />
meest nabij komt in <strong>de</strong> gebreken die dit aankleven , die bijwipe<br />
valsch-pathetisch , die steeds sentimenteel is, hij heeft<br />
<strong>de</strong>n zet beet en trekt een gezigt , of het gerucht waarheid<br />
spreekt , 't geen hem nageeft in <strong>de</strong> dwaze duitsche romans van<br />
<strong>de</strong>n dag volkomen te huis te zijn. De oogen naar <strong>de</strong> lage zol<strong>de</strong>ring<br />
slaan<strong>de</strong> , schuift hij zijn stoel achteruit , als vrees<strong>de</strong><br />
hij besmetting.<br />
„Er moeten groote zwarighe<strong>de</strong>n in dat stuk zijn overwonnen,"<br />
herneemt Tegner humaan , en vaart vorschen<strong>de</strong> <strong>voor</strong>t: „als er<br />
„niet veel poezij in <strong>de</strong>n persoon van Hakon Jarl was gelegd,<br />
„ge zondt er niet zoo mee zijn ingenomen. En toch overwint<br />
„<strong>de</strong> christen gewor<strong>de</strong>n koning Olof <strong>de</strong>n tot het geloof zijner<br />
„<strong>voor</strong>va<strong>de</strong>ren weergekeer<strong>de</strong>n hei<strong>de</strong>n Jarl Halton?"<br />
„Het is historisch en tragisch tevens ," beweert Ling.<br />
Een oogenblik ," zegt Tegner ; „valt <strong>de</strong> ze<strong>de</strong>lijke meer<strong>de</strong>r-<br />
„heid van Olof boven Hakon, op bet t o onee 1” , en hij drukt<br />
op het laatste woord , — „zinnel ij k ," en hij geeft ook aan<br />
dat geen min<strong>de</strong>ren nadruk , — „gelukkig in beeld te brengen ?
300 ESATAS TEGNER, FR1THIOFS SAGA.<br />
„Hakon is, als mij <strong>de</strong> saga goed heugt , alles aan zijne dap-<br />
„perheid verpligt ; Olof heeft zijn regt op <strong>de</strong> kroon zijner ge-<br />
„boorte dank to weten; Hakon besluit en voert uit ; Olof heeft<br />
„raad te plegen met monniken ...”<br />
„Een priester, , die van zijne zij<strong>de</strong> haast niet wijkt.”<br />
„Hakon is oud en Olof jong , — toch is waarschijnlijk <strong>de</strong><br />
„eerste wellustig geschil<strong>de</strong>rd ...."<br />
„Maar ge hebt het stuk gezien."<br />
„Evenmin als gelezen , an<strong>de</strong>re daarentegen blijkt<br />
„kuisch ..."<br />
„Neer, ge zijt niet in <strong>de</strong>n schouwburg geweest," verklaart<br />
Ling, „want zoo raak als uw eerste schot was, zoo mis is uw<br />
„twee<strong>de</strong>. Olof's koelheid komt niet aan het licht."<br />
„Oehlenschldger," schertst Agardh; „heeft als tooneelspeler<br />
„on<strong>de</strong>rvinding opgedaan; heel Koppenhagen juicht toe, als Ha-<br />
„kon <strong>de</strong> dochteren <strong>de</strong>s lands mooi vindt ; bet .zon fluiten als<br />
„Olof zich al te zedig gedroeg."<br />
„Schalk ," lacht Ling, „als ge die theorie in praktijk brengt ,<br />
„moet ge ijverig les bij mij nemen."<br />
„Bespiegelen en beoefenen zijn twee, Mijnheer !"<br />
„Oehlenschlager doceert thans resthetiek ," zegt Tegner, , —<br />
„wat boezemt toch <strong>voor</strong> Hakon <strong>de</strong> belangstelling in, door alien,<br />
„die het stuk zagen , gevoeld ? Hij wordt <strong>voor</strong>gesteld als een<br />
„wreedaard, schier als een onmensch."<br />
„Het is waar ," antwoordt Ling, „<strong>de</strong> <strong>de</strong>ernis die wij met<br />
„hem, als wa<strong>de</strong>r, liebben, on<strong>de</strong>r het verhaal hoe zijn heldhaf-<br />
„tige soon Erland doodgeslagen wend, of <strong>de</strong>ze een wild dier<br />
„ware geweest, verkeert in afschuw, wanneer Hakon zijn eenig<br />
„overgebleven telg , het jongsken Erling , achter Odin's offer-<br />
„steen , dien ten zoen , keelt ; — maar <strong>de</strong> moed, die hem bij-<br />
„blijft in zijn vergeefschen strip, in zijne vlugt, in zijn val,<br />
„verzoent ons we<strong>de</strong>r met hem ; — en als hij ein<strong>de</strong>lijk in zijne
ESAIAS TEGNER, Furrmor's SAGA. 301<br />
„zinsverbijstering, in een visioen van zijn verle<strong>de</strong>n, <strong>de</strong>n laatst<br />
„overgebleven dienstbre beveelt , hem te doorsteken , <strong>de</strong>r wroe-<br />
„ging ten prooi, dan gevoelen wij me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n en schrik bei<strong>de</strong>!<br />
„Hoe het me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n ten slotte <strong>de</strong> overhand heeft, als Thora,<br />
„die hij verleid<strong>de</strong> en verliet , maar die hem zijn vergrijp in<br />
„zijn val vergaf, als zij zwaard en krans op zijn lijkkist legt ,<br />
„hem een noordsch , een schaars geevenaard held prijst , „een<br />
„ „bloesem door fellen vorst geteisterd !” "<br />
Ling's oogen vonkelen.<br />
„En <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> hei<strong>de</strong>n wordt weer wakker in ons ," zegt Hagberg,<br />
die nog „<strong>de</strong> weekelijke paradijsfiguur" niet vergeten kan.<br />
„Toth niet," beweert Ling, „maar we begrijpen <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>-<br />
„tijd ; <strong>de</strong> geest van Karel <strong>de</strong> Twaalf<strong>de</strong> vaart door ons ge-<br />
„beente.”<br />
„Dat noordsche hel<strong>de</strong>ndicht!” juicht Tegner hem, zijns ondanks<br />
, toe, — al laat hij er op volgen: „toch is Oehlenschld-<br />
„gees triomf mij nog niet hel<strong>de</strong>r.”<br />
„Groote kennis van het tooneel doet hem gelukkige grepen<br />
„doen ," verklaart Ling ; „door afwisseling van toestan<strong>de</strong>n heeft<br />
„het geheel velerlei verrassends; sours mag een verhaal wat<br />
„lang zijn, in eenige trekken schil<strong>de</strong>rt elk van die <strong>de</strong>n tijd<br />
eigenaardig."<br />
„Lyrisch?" mijmert Tegner, „episch zelfs , dat gaat aan ,<br />
„maar dramatisch schijnt <strong>de</strong> stoffe mij niet. Als het christen-<br />
„dom , in plaats van in persoon op te tre<strong>de</strong>n , slechts uit <strong>de</strong><br />
„verte beurtelings dreig<strong>de</strong> en aantrok ..... ”<br />
Scheld Ling niet lotnp , <strong>de</strong>wijl hij zich omwendt ; Bolmeer<br />
noodigt hem uit, <strong>de</strong> welkomstteuge bescheid to doen.<br />
„teen glazen ," dat kan slechts Ling zeggen , — „hoornen<br />
„zou<strong>de</strong>n hier pas geven."<br />
Gelukkig , <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n roem van <strong>de</strong> Herberg, zijn er ten<br />
minste bekers ter hand; Bolineer schenkt ze boor<strong>de</strong>vol.
302 ESAIAS TEGNER FIUTHIOF ' S SAGA-<br />
„Maar mee hebben we niet.”<br />
„Of ik mij in Walhalla geloof<strong>de</strong> ," lacht Ling, en <strong>de</strong> heeren<br />
, ook later binnengekomene , maar die ons geen bijzon<strong>de</strong>r<br />
belang inboezemen , zij drinken , „broe<strong>de</strong>rschap" met <strong>de</strong>n nieuw<br />
benoem<strong>de</strong>n schermmeester <strong>de</strong>r Universiteit.<br />
„Op <strong>de</strong> toekomst van het Noortlen!" Het is Agardh , die<br />
zijn hart in <strong>de</strong>n toast lucht geeft; er wordt met geestdrift<br />
weklonken.<br />
Er schuilt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> fantasie een schat van stof in <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>nheid<br />
van gedachten , waartoe een zelf<strong>de</strong> wensch aanleiding<br />
geeft; lees dit vijftal eens door <strong>de</strong> oogen in het harte.<br />
Bolmeer's verwachtingen bepalen zich schier tot Lund, tot <strong>de</strong>n<br />
bloei <strong>de</strong>r hoogeschool; ads <strong>de</strong> studie aan doze dieper wortelen mag<br />
slaan, dan zal heel het rijk zich in <strong>de</strong> vruchten verlustigen. —<br />
Heurlin , die een tweetal aca<strong>de</strong>mische leeraren , welke wij straks<br />
als ook aanwezig vermeld<strong>de</strong>n , met een woord op <strong>de</strong> hoogte <strong>de</strong>s<br />
gespreks brengt , heeft weinig weer verbeelding, — hij <strong>de</strong>nkt<br />
aan grooter or<strong>de</strong> in <strong>de</strong> administratie , beslissen<strong>de</strong>r invloed van<br />
het geestelijk gezag op het bestuur ; een van <strong>de</strong> vier stan<strong>de</strong>e<br />
<strong>de</strong>r alou<strong>de</strong> staatsregeling , <strong>de</strong> priesterlijke , werpt , volgens hem,<br />
niet half genoeg gewigt in <strong>de</strong> schaal. — Ling, claarentegen ,<br />
Ling, <strong>de</strong> prototype van muscular christianity, ziet, in gedachte<br />
, een geslacht <strong>voor</strong> zich, als <strong>de</strong> gymnastie , waarmee hij<br />
dweept , zal waarborgen louter sterkte, louter schoonheid ! —<br />
<strong>de</strong> gestalten een hel<strong>de</strong>ndicht waardig , als hem <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geeft<br />
zweeft , <strong>de</strong> Asa's , dat later <strong>de</strong> zweedsche letteren ten sieraad zal<br />
zijn. — Hoe een publiek , als Hagberg vast van <strong>de</strong>n kansel meent<br />
gh te slaan, gemoe<strong>de</strong>lijk en geloovig , huiveren zou <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
plastische groepen, welke Ling's verbeelding verrukken, echtnoordsch,<br />
en this niet met al sentimenteel ; groepen volkomen te<br />
schetsen met eene uitdrukking , welke zoo good die gansche<br />
mythologie veraanschouwelijkt , als het genie van <strong>de</strong>zen haren
ESA IAS TEGNFR, FRITITIOF ' S SAGA. 303<br />
priester „vulkaan bij vulkaan tusschen ijsvel<strong>de</strong>n." — Agardh,<br />
ein<strong>de</strong>lijk, — valt er vollediger bewijs zijner veelzijdigheid bij to<br />
brengen ? — <strong>de</strong> jonge botanicus , die door heel Europa bekend<br />
zal wor<strong>de</strong>n en beroemd tevens, hij zou evenzeer <strong>voor</strong> <strong>de</strong> ligchaamsoefeningen<br />
<strong>de</strong>s schermmeesters , als <strong>voor</strong> <strong>de</strong> stichtelijke opwekkingen<br />
<strong>de</strong>s hofpredikers sympatliie hebben; maar Zwe<strong>de</strong>n lijdt,<br />
vreest bovendien aan kwalen, welke <strong>de</strong>ze 'loch gene heelen<br />
kan, die een practicus eischen, een economist; — „<strong>de</strong> toekomst<br />
„van het Noor<strong>de</strong>n" hangt <strong>voor</strong> hem van betere financien, van<br />
hypotheek-banken en brandwaarborg-maatschappijen , van tal<br />
van instellingen af, tot welke hij zal bijdragen, — ook al<br />
wordt hem als bissehop her<strong>de</strong>rlijke zielenzorg aanbevolen!<br />
En Tegner?<br />
De meeste zijner vrien<strong>de</strong>n mogen zijne mijmering vreemd vin<strong>de</strong>n,<br />
ons moet het dui<strong>de</strong>lijk zijn, dat hij van verre <strong>de</strong> ontluiken<strong>de</strong><br />
bloem <strong>de</strong>r romantisehe poezij gewaar wordt ; dat hij haar, uit<br />
wat het gerucht van Hakon Jan overwoei, zich <strong>de</strong>nkt en<br />
droomt! Hij heeft werktuigelijk meegeklonken; thans weert hij<br />
Atis af, hoort het naauwelijks dat Ling niet rust <strong>voor</strong> Agardh<br />
een vers <strong>voor</strong>draagt. „Hoe!" roept onze Esalas eensklaps en<br />
zou op willen staan, Maar bet zou to dwaas wezen; is het godieht<br />
het zijne niet ? Ace mile e600rteg rond , heet het poeem<br />
— drie coupletten wer<strong>de</strong>n reeds aangehoorcl, daar volgt het<br />
vier<strong>de</strong>, eene schil<strong>de</strong>ring van — maar luister mee :<br />
Uw zomer blijkt een reus I Gewiegd op rnwe schotsen<br />
Ontstijgt hij , met gebloemt' , ze in stormeuzwangren dooi :<br />
Op eons wordt knop en vrucht <strong>de</strong>r gaardc dubble tooi ,<br />
En geelt het schrale groen , geteisterd tussehen rotsen ,<br />
Ten gou<strong>de</strong>n oogst , waarbij , op 's maaijers bee,<br />
Met halve rust <strong>de</strong> dag zich 8telt to vree.<br />
trw winter is een held ! Hij naakt , <strong>de</strong> neevlen wijken ,<br />
Hij komt , besneettwd van baard , met <strong>de</strong>nnenloof om 't haar ;
304 F.SA1AS TEGNFR, FRITIIIOF' S SAGA.<br />
Finks gaat het donkre wood van zilvreu luister zwaar ;<br />
Geen lelie haalt hij 't wit, waarmee uw vel<strong>de</strong>n prijken,<br />
En waar <strong>de</strong> golf op 't strand hoar kraehten spilt,<br />
Daar legt hij zwaar zijn diamanten sehild.<br />
„Flink!" roept Ling, en 't is niet looter beleefdheid , want<br />
bij <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> verzen on<strong>de</strong>rgaat Tegner eene marteling, als<br />
we niemand toewenschen. Een overvloed van fraaije woor<strong>de</strong>n<br />
laat <strong>de</strong>n dichterlij ken schermmeester koel, — <strong>de</strong> bruine oogen<br />
flikkeren een omzien, als het ijzer gelegenheid geeft een goe<strong>de</strong>n<br />
greep te doen , — maar Agardh is aan <strong>de</strong> laatste strophe, en<br />
<strong>de</strong> wensch , dat <strong>de</strong>s dichters geboortegrond ook zijn graf moge<br />
zijn, dat lommerschahuw en bloemengeur zijne terp niet mogen<br />
ontbreken , verlokken Ling tot <strong>de</strong>n uitroep :<br />
„Dat zweemt wel wat naar Franzen."<br />
„Het is hooge lof ," houdt Tegner zich groot; — en is echter<br />
niet veel vrolijker to rime dan <strong>voor</strong> weinige weken , toen<br />
hij het stockholmsche dagblad , waarin <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie hare verslagen<br />
plaatste , vol verwachting ter hand tram, en zag, dat het<br />
gedicht , door hem ingezon<strong>de</strong>n , <strong>de</strong> Beschaving — niet was bekroond<br />
! — „Agardh!" laat hij thans op die bonne mine a<br />
mauvais jou volgen , en haalt uit zijn rokzak het vel papier<br />
te <strong>voor</strong>schijn, neen, <strong>de</strong> twee, die hij me<strong>de</strong>bragt, „Agardh! lees<br />
„even over, het is eene samenspraak ; wees gij Fran krij k,<br />
„ik zal Engeland spelen."<br />
Een algemeen gejuich gaat op.<br />
Agardh heeft luttel tijds noodig , om het handschrift van<br />
Tegner to ontcijferen ; hij is <strong>de</strong> schrale strepen gewend; <strong>de</strong><br />
dicbter neemt gaarne eene proeve van zijne verzen, door ze<br />
dier vurige <strong>voor</strong>dragt, dier schoone stem toe to vertrouwen. En<br />
wat <strong>de</strong>n geest van dit dichtstuk betreft, <strong>de</strong> jongeling heeft dien<br />
even snel gevat — we zijn in 1805 — het is politieke poezij,<br />
maar geene bedaard-beschouwen<strong>de</strong>. Albion en Gallie, <strong>de</strong> bei<strong>de</strong>
ESAIAS TEGNil:R. FRITHJOF ' S SAGA. 305<br />
me<strong>de</strong>dingsters om <strong>de</strong>n werelclstaf, , sparen elkahr verwijtingen<br />
nosh ver<strong>de</strong>nkingen ; het gansehe vers is eene serie van <strong>de</strong>n<br />
toenmaligen toestand schil<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> invectieven. Engeland heft<br />
hoonend aan: „Als een kanker moogt gij Europa verteren ,<br />
„Albion blijft buiten uw bereik !" Frankrijk schetst even sterk:<br />
„Om straffeloos to plun<strong>de</strong>ren steekt gij <strong>de</strong> wereld in brand ;<br />
„uitgehonger<strong>de</strong> haai , zoekt ge roof op elke kust!" En <strong>de</strong> gebeurtenissen<br />
<strong>de</strong>r laatste jaren , — welke eeuwen schij nen , zoo<br />
veel viel er in <strong>voor</strong> ! — gaan uwen geest <strong>voor</strong>bij , als <strong>de</strong> zeemagt<br />
<strong>de</strong>r landmagt toevoegt „Duitschland heeft gestre<strong>de</strong>n en<br />
„is gevallen ; uw Ming houwt zijne le<strong>de</strong>n van een; <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>r-<br />
„lan<strong>de</strong>n hebben broe<strong>de</strong>rs ingeroepen , die verdrukkers zijn ge-<br />
„wor<strong>de</strong>n ;” -- en het vaan<strong>de</strong>l daarop <strong>de</strong>n wimpel aan „<strong>de</strong>n<br />
„Hindus” herinnert , „wiens paarlen zijn paradijs geen vre<strong>de</strong><br />
„verzekeren ," aan <strong>de</strong>n Neger, , „die dood wordt gegeeseld, op-<br />
„dat Engeland suiker hebbe als het thee sehenkt !” — „Spanje<br />
„hebt ge geteisterd , Zwitserland onteerd ," klinkt het van <strong>de</strong><br />
eene zij<strong>de</strong> ; — „<strong>de</strong> Zee hebt ge gesloten en Koppenhagen ver-<br />
„brand ,” hoort ge van <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re. „Ik bezoldig koningen en<br />
„hunne legers zjn <strong>de</strong> mijne !" — en het we<strong>de</strong>rwoord is: „Ga.<br />
„naar Austerlitz en herroep er <strong>de</strong> doo<strong>de</strong>n in het leven." — Hoe<br />
het gedicht <strong>de</strong> kleur van <strong>de</strong>n tijd draagt : „<strong>de</strong> guillotine moge<br />
„rust hebben ," beet het, „Piebegru wordt in <strong>de</strong> gevangenis<br />
„omgebragt, en slechts in <strong>de</strong> wou<strong>de</strong>n van Amerika vindt Victor<br />
„Moreau veiligheid." — De weerstuit laat zich niet wachten:<br />
„Pitt en uw helsch werktuig," luidt het, „ze zijn vergeefs los-<br />
„ gebarsten; in Nelson, <strong>de</strong>n bloedigen , mist uw schip zijn roer.”<br />
Maar al weergalmt <strong>de</strong> Her b e rg van handgeklap , ons boeit,<br />
meer dan die verwij ten , <strong>de</strong> wending welke <strong>de</strong> dichter eensklaps<br />
aan zijn vers geeft , het blootleggen van <strong>de</strong> beginselen,<br />
die partijen bezielen. „ Waar twisten wij om ," roept Engeland;<br />
„is <strong>de</strong> wereld niet groot genoeg <strong>voor</strong> ons bei<strong>de</strong> ? Gij<br />
Stnliei eei &h et*. 777 20
306 ESAIAS TEM ,: FRIT IIIOVS SAGA.<br />
„wenscht eer en wenscht magt; winst is alles wat ik begeer.<br />
„Het is mime roeping, <strong>de</strong> wereld te bevrij<strong>de</strong>n, maar het is<br />
„ook mijne roeping het hoofd van 's werelds zeemagt te zijn,<br />
„— van bei<strong>de</strong> is <strong>de</strong> leste mij het liefste. Ik ijver <strong>voor</strong> vrijheid,<br />
„ja, maar <strong>voor</strong> han<strong>de</strong>lsvrijheid, begrijpt ge; vrijheid <strong>voor</strong> mij<br />
„bovenal; elk an<strong>de</strong>r zie toe <strong>voor</strong> zich zelven. Daarom bie<strong>de</strong> ik<br />
„u vree; laat zamen <strong>de</strong>n buit ons ver<strong>de</strong>elen; u zij het groe-<br />
„nen<strong>de</strong> land, mij zij <strong>de</strong> blaauwe oceaan!” — „Wel kenne ik<br />
„u ," antwoordt Frankrijk, „en veracht uw krainersstaatkunst,<br />
„op een han<strong>de</strong>lsbalans gebouwd. Gij zijt nog <strong>de</strong> cru<strong>de</strong> geble-<br />
„ven, maar bij mij is alles weergeboren; <strong>de</strong> verjong<strong>de</strong>, verme-<br />
„tele kracht haakt naar rid<strong>de</strong>rlijke spelen. De aar<strong>de</strong> verover<br />
„ik zelve, en <strong>de</strong> zee zal wel volgen; wie het strand heeft, heeft<br />
„het water; <strong>de</strong>elen , ik <strong>de</strong>nk er niet aan. Niet uw gewapen<strong>de</strong><br />
„hand, uw bid<strong>de</strong>n<strong>de</strong> bie<strong>de</strong> mij vre<strong>de</strong>; buig <strong>voor</strong> <strong>de</strong> betere u<br />
„neer; <strong>de</strong>ze is <strong>de</strong> vree dien ik wil.”<br />
Engeland.<br />
't Wimpelheir wappert in 't zwerk, het regent als eertijds in Sodom<br />
't Schuim van <strong>de</strong> golven ziet rood; val 14, verwaatue ! daar aan I<br />
Frankrijk.<br />
d'A<strong>de</strong>laars stijgen in 't zwerk, het dreunt als ten dage <strong>de</strong>s oor<strong>de</strong>els ;<br />
Glibbrig is <strong>de</strong> aar<strong>de</strong> van bloed ; val mij, verwaatne ! daar aan !<br />
Engelan'd.<br />
Blaak als een laaije vulkaan , en verniel wat er om u mag bloeijen<br />
Tot ge, in u zelve vcrteerd , zaamstort in rook en in asch !<br />
Frankrijk.<br />
Lig als een blokschip vast ; uw anker, , 't crediet , dreigt te glippen,<br />
Met het geteister<strong>de</strong> wrak drijven <strong>de</strong> stormen <strong>de</strong>n spot !<br />
Agardh heeft <strong>de</strong> laatste regels naauwelijks <strong>voor</strong>gedragen,<br />
of hij drukt <strong>de</strong>n dichter <strong>de</strong> hand, half uit bewon<strong>de</strong>ring, half
ESAIAS TEGNER FIIITHIOF 'S SAGA. 307<br />
uit behoefte , zich , na zooveel hatelijks als Frankrijk Engeland<br />
toeduw<strong>de</strong> , met zijne we<strong>de</strong>rpartij te verzoenen. Tegner zal dankbaar<br />
mogen zijn, zoo het groote publiek <strong>de</strong>ze poezij begroet als<br />
dit kleine gehoor ; toejnichingen in overvloed ! Bolmeer prijst<br />
het vers een historiele cursus. Hagberg heeft nooit geloofd,<br />
dat het zangerig-zweedsch beurtelings zoo stout en zoo scherp<br />
kon zijn.<br />
„Heiligschennis! roept Ling ; „ons geluid is <strong>de</strong> weergalm<br />
„van een grond , waarin ijzer schuilt."<br />
„En bet buigzaamst staal but het scherpst ," vult Tegner aan,<br />
niet zon<strong>de</strong>r zelfgevoel. Houd hem <strong>de</strong>n hoogmoed ten goe<strong>de</strong>; hij<br />
is straks bij Franzen vergeleken ; vreest hij dat men , waar bet<br />
kracht geldt , met Wallin zal aankomen ?<br />
„Ge hebt gelijk ," zegt Ling ; „er spatten vonken nit die ver-<br />
„zen ; ze zijn gesmeed , en ofschoon toestan<strong>de</strong>n , aan <strong>de</strong>n tegen-<br />
„woordigen tijd ontleend, mij weinig belang inboezemen, ik<br />
„huldig in <strong>de</strong>ze gedachten een geest , die bewijst , dat het rijk<br />
„van Baggesen ook bier <strong>voor</strong>bij is. Geen spel, geen scherts<br />
„meer, , als bij dien verenropees<strong>de</strong>n Scandinaaf, sneer Fransch-<br />
„man dan Deen ! .... ”<br />
„An<strong>de</strong>re dagen , an<strong>de</strong>re zangen ,” merkt Tegner op; „maar<br />
„in ie<strong>de</strong>ren tijd , mijn waar<strong>de</strong> ! eerbied <strong>voor</strong> gevallen grootheid.”<br />
„hits <strong>de</strong>ze haar karakter wete te bewaren ," valt Ling in ;<br />
en waarlijk , het was het minst wijze en waardige woord niet,<br />
— <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>ren dichter Baggesen in zijne betrekking tot <strong>de</strong>n<br />
opkomen<strong>de</strong>n Oehlenschlager beschouwd , — dat op <strong>de</strong>zen avond<br />
gesproken werd door <strong>de</strong>n dichterlijken schermmeester, , dien<br />
Tegner regt had, „lastig" te vin<strong>de</strong>n.<br />
Of <strong>de</strong> zweedsche genreschil<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> britsche in lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
letteren van hun va<strong>de</strong>rland evenaar<strong>de</strong>n; of het noor<strong>de</strong>n op een<br />
Leslie, een Ward, een Stone hogen mogt! Zoo goed als <strong>de</strong><br />
laatsten ons in <strong>de</strong> club verplaatsten , die <strong>de</strong>n jeugdigen Pope
308 ESAIAS TEGNER, FRLTHIOF ' S SAGA.<br />
aan John Dry<strong>de</strong>n, glorious John, <strong>voor</strong>stellen zag , zou dan <strong>de</strong><br />
Her b erg op het dock gebragt in welke Tegner met Ling<br />
kennis maakte , meent ge? Voorzeker, , al riedt gij onze gedachte<br />
maar ten halve; want als Svea zulke schil<strong>de</strong>rs rijk was,<br />
wij zou<strong>de</strong>n naar geen overgang tot Geyer hebben te zoeken ;<br />
het afscheid door Erik van Esalas op Liljendal, in <strong>de</strong>n herfst<br />
van 1804, zou wereldbekend zijn , en u bij <strong>de</strong> eerste toespeling<br />
<strong>de</strong> beste weer <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest staan. Bij gebre.k van iets zoo<br />
aansehonwelijks stelt ge -a hopen wij , met onzen greep Geyer<br />
in uw gam-igen te herroepen , te vreC; , en hebt er niet tegen<br />
dat wij om zijnentwil nit <strong>de</strong> eene hoogeschool in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re<br />
overwippen , dat we hem twee jaren later, <strong>de</strong>n W en Junij<br />
1806 , toen hij promoveer<strong>de</strong> , toen hij magister werd , te Upsala<br />
weer aantreffen. Waaraan het schortte, dat Geyer dit niet,<br />
zoo als zijne vrien<strong>de</strong>n , zoo als <strong>voor</strong>al zijn va<strong>de</strong>r verlangtle ,<br />
reeds drie jaren vroeger was gewor<strong>de</strong>n ? — Wij zou<strong>de</strong>n kunnen<br />
antwoor<strong>de</strong>n , dat zoowel <strong>de</strong> eene bijzon<strong>de</strong>rheid, dat hij<br />
aarzel<strong>de</strong> in <strong>de</strong> keuze tusschen <strong>de</strong> twee wegen, welke hem openston<strong>de</strong>n<br />
, die <strong>de</strong>r kanselarij of die <strong>de</strong>r aca<strong>de</strong>mie , <strong>de</strong> betrekking<br />
van een ambtenaar of <strong>de</strong> loopbaan van een geleer<strong>de</strong> , als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re,<br />
dat hij, na <strong>de</strong> ein<strong>de</strong>lijke beslissing <strong>de</strong>zer levensvraag,<br />
toch <strong>de</strong>n tijd niet had klaar to komen , daar hij het on<strong>de</strong>rrigt<br />
van twee jonger broe<strong>de</strong>rs op zich moest nemen , thans alle<br />
belang hebben verloren. En toch zij dit verre van ons. Een<br />
brief over dat on<strong>de</strong>rwerp , door <strong>de</strong>n twintigjarige in 1802 aan<br />
zijn va<strong>de</strong>r geschreven , verdient eene vlugtige inzage; hij schetst<br />
zijn vurig verlangen in <strong>de</strong> gelegenheid te wor<strong>de</strong>n gesteld to<br />
r eizen ; men kent Geyer maar ten halve, als men hem daarover<br />
niet heeft gehoord. „Eer er sprake van kan zijn ," schrijft<br />
hij, „welk examen ik zal afleggen, dient bepaald te war<strong>de</strong>n,<br />
„met welk doel ik dat zal doen. Voor mij , ik beoog daar-<br />
„me<strong>de</strong> maar een wit : ik zou slechts blijk van mijii knapheid
ESA LAS TEGNi.R, FRITFITOF' S SAGA. 309<br />
„willen geven , ow in <strong>de</strong> gelegenheid te komen te r ei z en.<br />
„Ik geloof, dat dit <strong>voor</strong> mij noodzakelijk is, ik heb geen hoo-<br />
„ger wensch. Ik weet weinig , ik ken mij zelven misschien het<br />
„minst van alles, maar waar ik zeker van ben, is dat, wer-<br />
„waarts ook <strong>de</strong> weg lei<strong>de</strong>n moge, dien ik als man zal betre-<br />
„<strong>de</strong>n , r ei z en <strong>de</strong> <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> hlijft ter ontwikkeling mijuer<br />
„geringe Zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> wereld te hebben gezien , zal ik<br />
„noch die kloekheid en vastheid van karakter, nosh die vlug-<br />
„heid en juistheid van oor<strong>de</strong>el verwerven, in ie<strong>de</strong>re verhouding<br />
„<strong>de</strong>s levens vereischt. Om een <strong>de</strong>gelijk mensch , om een goed<br />
„burger en een flunk ambtenaar te wor<strong>de</strong>n, is dat mid<strong>de</strong>l on-<br />
„ontbeerlijk. Verbeelding beheerscht in mij alle overige vermo-<br />
„gens ; mijn hart moge niet kwaad zijn, zwak is het zeker;<br />
„ik ben in vele opzigten , mijn lieve va<strong>de</strong>r weet best in welke ,<br />
„een volslagen dwaas; het is niet aan mij die bier op te som-<br />
„men ; men moet zijn gebreken hebben afgelegd , eer men die<br />
„bekent. Intusschen zijn dit alles eigenaardighe<strong>de</strong>n , welke tot<br />
„mijn ver<strong>de</strong>rf dieper wortel zullen schieten , als ik mij niet<br />
„spoedig losruk nit <strong>de</strong>n stillen, gelnkkigen , vertrouwelijken<br />
„kring , in welken ik inschikkelijkheid betoon en ontmoete.<br />
„Ik zou een dweeper wor<strong>de</strong>n, wiens blik een ij<strong>de</strong>l wit in eene<br />
„i<strong>de</strong>ale wereld najaagt , en eindigen met een dier halfslachtige<br />
„menschen te blijken , wier da<strong>de</strong>n een mengelmoes zijn van<br />
„zwakheid , verbeelding en dwaasheid. Maar waarom 'anger<br />
„uitgeweid over wat mijn goe<strong>de</strong> va<strong>de</strong>r zeker al beter inziet clan<br />
„ik. Het is uitgemaakt , ik moet reizen.”<br />
Ge zoudt er niets bij winnen , zoo wij u uitvoerig me<strong>de</strong><strong>de</strong>el<strong>de</strong>n<br />
, waarom onze stu<strong>de</strong>nt, als hij magister wor<strong>de</strong>n moest, tot<br />
1806 wenschte te stu<strong>de</strong>ren ; al wat ge weten moet is, dat beicle<br />
zijn va<strong>de</strong>r en diens vriend , kapitein Rappliolt , „die <strong>de</strong> we-<br />
„reld ken<strong>de</strong>,” bet reisplan afkeur<strong>de</strong>n , dat zij hem reeds in<br />
1803 gepromoveerd wil<strong>de</strong>n zien. En als ge u no herinnert , hoe
310 ESATAS TEGNÉR, FRITHIOF' S SAGA.<br />
wij hem <strong>voor</strong> II opvoer<strong>de</strong>n teleurgesteld in het dingen near<br />
eon on<strong>de</strong>rwijzersbetrekking bij een jonkman van aanzienlijken<br />
huize , <strong>de</strong>wijl men hem als „een ongestadig mensch" had afgeschetst<br />
, triomferen<strong>de</strong>, daar hij door het behalen °eller medaille<br />
<strong>voor</strong> eene Lofre<strong>de</strong> op Sten Sture <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>, ten minste<br />
toon<strong>de</strong> to hebben gestu<strong>de</strong>erd , dan mogen wij <strong>de</strong> kennis weer<br />
aangeknoopt achten , ook zon<strong>de</strong>r aanschouwelijke <strong>voor</strong>stelling.<br />
We zijn in 1806 — het eene examen <strong>voor</strong>, bet an<strong>de</strong>re examen<br />
na is glansrijk afgelegd , hij zal eerlijk promoveren, — hoe is<br />
hij te moe<strong>de</strong>? maalt hem <strong>de</strong> reize nog door het hoofd?<br />
„Ik lei een prettig leven, ik lees wat ik wil, span mij uit<br />
„als 't me lust, mijn lectunr is onafgebroken genot. Vaarwel,<br />
„astronomie! vaarwel, physika! vaar lang wel, hebreenwsch!<br />
„Mijne ceremoniele visites zijn afgedaan. Ik ben weer thuis,<br />
„en mijne oudste, mijne eerste vrien<strong>de</strong>n, mijne lievelingssehrij-<br />
„vers en lievelingsdiehters voeren mij in hooger, reiner lucht,<br />
„dan waarvan eenige Parnassus weet. Het zal echter dra tijd<br />
„wor<strong>de</strong>n over mijn dispuut te <strong>de</strong>nken. Ik heb het besluit ge-<br />
„nomen , zelf <strong>de</strong> stoffe mijner dissertatie to kiezen , en die<br />
ook zelf to schrijveu; al ware ik dit Diet van zips, <strong>de</strong> nood<br />
„zou er mij wel toe dwingen. De professoren zijn nooit zoo<br />
„schriel geweest als thans met het opgeven van stoffen. Doze<br />
„heeft een akker gekocht , en die gaat ossen beproeven, een<br />
„<strong>de</strong>r<strong>de</strong> heeft een wijf getrouwd, enz. enz.” Er is vera<strong>de</strong>ming,<br />
er is vreug<strong>de</strong> over herkregen vrijheid in die regelen , maar<br />
van r ei z en geen woord; gaf hij dien wensch op? Een oogenblik<br />
gedulds , bid<strong>de</strong>n wij. Hij koos tot on<strong>de</strong>rwerp zijner dissertatie:<br />
De ingenio politico medii cevi; <strong>de</strong>n 1<strong>41</strong>e. Junij<br />
promoveer<strong>de</strong> hij , — maar bleef <strong>de</strong>s ondanks nog een paar<br />
jaren zijue philosophische en historische studien aan <strong>de</strong> aca<strong>de</strong>Mie<br />
<strong>voor</strong>tzetten , bleef in Upsala over <strong>de</strong> ontwikkeling van<br />
een gewestgenoot , van een Wermlan<strong>de</strong>r, toezigt hou<strong>de</strong>n;
ESATAS TEGNEH, FRITHIOVS SAGA. 311<br />
was hij gelukkig ? Hoor hem zelven. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> oogen , die <strong>de</strong>ze<br />
bla<strong>de</strong>n doorloopen , zijn er misschien jeugdige , wier lot naar<br />
het zijne zweemt , die er behoefte aan liebben , bij wijle door<br />
een treffend beeld te wor<strong>de</strong>n gesterkt in het geloof, dat al<br />
daagt het latigzaam , het toch daagt!<br />
„Ik word bewon<strong>de</strong>rd en benijd , then ik <strong>de</strong>n prijs bij <strong>de</strong><br />
„Aca<strong>de</strong>mie had behaald. Men stood verbaasd over zulk eene<br />
„vlugt; vliegen was teen nog zoo algemeen niet. Zoo iets kon<br />
„ietnands fortuin maken. 1VIijn geluk verbijster<strong>de</strong> me meer, ,<br />
„dan 't mij streel<strong>de</strong>. Ik hoor<strong>de</strong> spreken van mijne vroege ,<br />
„mijne verwon<strong>de</strong>renswaardige rijpheid van oor<strong>de</strong>el. Goe<strong>de</strong> he-<br />
„mel ! ik was, of juister gezegd , — want waarom zou ik loo-<br />
„chenen, dat <strong>de</strong> bijval <strong>de</strong>s oogenbliks iets bedwelmends had,<br />
„— ik werd hoe ]anger hoe mismoediger over mijne onrijpheid.<br />
„Niets valt min<strong>de</strong>r te vertrouwen , dan zoo vroegen <strong>voor</strong>spoed;<br />
„men moest er bang <strong>voor</strong> zijn.”<br />
De klagt leidt tot eene poging bet in zelfkennis ver<strong>de</strong>r te<br />
brengen , welke wij als proeve gaarne me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen.<br />
„Men spreekt van het geluk <strong>de</strong>r jeugd. En ik zal <strong>de</strong> laatste<br />
„zijn eene opvatting te loochenen , zoo algemeen, als dat men<br />
„<strong>de</strong>r lente innemendheid toekent , en Het morgenrood pracht.<br />
„Maar stolid aan mij <strong>de</strong> keuze , welke van mijne jaren ik zou<br />
„willen overleven , <strong>de</strong> vroegere of <strong>de</strong> latere ; niet die <strong>de</strong>s jon-<br />
„gelings zou mijn antwoord zijn. Van het geluk <strong>de</strong>r jeugd<br />
„heb ik luttel to roemen. Het is niet, dat ik mij over bijzon-<br />
„<strong>de</strong>re ongelukken heb to beklagen ; mijn toestand liet weinig<br />
„te wenschen over, ook heb ik mij van geene grove buitenspo-<br />
„righe<strong>de</strong>n to beschuldigen ; <strong>de</strong>n storm <strong>de</strong>r hartstogten stood ik,<br />
„zoo niet zon<strong>de</strong>r gevaar, , dan toch zon<strong>de</strong>r schipbreuk door. Slechts<br />
„te good heugt het mij echter, , wat in heel dien tijd het <strong>voor</strong>-<br />
„werp mijner afgunst was ; een gevoel , dat mij an<strong>de</strong>rs vreemd<br />
„is. Het was het lot diergenen , welke door <strong>de</strong> natuur zijn toe-
312 ESAIAS FRITIIIOCS SAGA.<br />
„gerust met een beslisten aanleg , wier ontwikkeling, groot of<br />
„klein, gelei<strong>de</strong>lijk <strong>voor</strong>tgaat. Voor hen voegt ie<strong>de</strong>re (lag eerie,<br />
„zij het ook kleine , som tot het facit <strong>de</strong>s levens toe ; het is<br />
„een vredig , stil verwerven , dat aanwast met hun innerlijk<br />
„geluk, en geluk om zich verspreidt. Het scheen mij toe, dat<br />
„alley wat daarnaar zweem<strong>de</strong> mij faal<strong>de</strong>. Niemand is ooit zoo<br />
„zon<strong>de</strong>r zelfvertrouwen geweest. Het eenige, waarvan ik be-<br />
„wnstzijn had, was een onbeperkt vermogen , indrukken en<br />
„gedachten to ontvangen, eerie grenzelooze receptiviteit ; maar<br />
„ik bleek zoozeer alto zelfstandigheid , schier alle persoonlijk-<br />
„held vreeind , dat het mij dikwijls te moe<strong>de</strong> was, als zou eene<br />
„schaduw in staat zijn geweest mij te verdrijven en mijne<br />
„plaats in to nemen. Er is een duitsche roman, in welken <strong>de</strong><br />
„hoofdpersoon , Peter Sehlemihl , naar zijn verloren schaduw<br />
„zoekt; ik zou eene ware geschie<strong>de</strong>nis kunnen schrij vett van<br />
„iemand, die zich z el v en zocht. Ken zekere lust mij te<br />
„subordineren , eerie neiging , me liever terug to trek ken dan<br />
„me op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond to plaatsen , is mij levenslang van dit se-<br />
„<strong>de</strong>rt getemperd gevcel bijgebleven. Bezit ik eenige zelfstandig-<br />
„heid , ze is lang'zaam en tot duren prijs verworven ; en mag<br />
„ik oor<strong>de</strong>elen naar <strong>de</strong>n tijd, dien bet mij gekost heeft, min<br />
„of meer besef te krijgen van <strong>de</strong>n zamenhang van dit mid<strong>de</strong>n-<br />
„punt van mijn wezen , zoo reiken die weefsels verre. Ik heb<br />
„bier het heimelijkste eerier gemoecIsstemming blootgelegd , die<br />
„jaren lang <strong>de</strong> mijne was, die ik niernand bekencle en die mij in<br />
„eenzame oogenblikken schier wanhopig <strong>de</strong>ed wor<strong>de</strong>n.<br />
„Daarin ligt ook <strong>de</strong> onwe<strong>de</strong>rstaanbare aantrekkingskracht ,<br />
„welke <strong>de</strong> philosophie op mij heeft uitgeoefend. Haar alleen<br />
„heb ik uit behoefte gestu<strong>de</strong>erd ; al het overige, <strong>de</strong>wijl ik het<br />
„mij had <strong>voor</strong>genomen , of het mij vermaakte. Kant, Fichte,<br />
„Schelling's schriften zijn in tal van jaren Met van mijn les-<br />
„senaar geweest ; hun uitgesleten rnggen dragen er in mijn
ESAIAS TEGNÉlt FRITHIOF ' S SAGA. 313<br />
„boekenkast nog blijk van. Vat mijn weg in <strong>de</strong> wijsbegeerte<br />
„hetreft , ik kan er slechts van zeggen, dat <strong>de</strong>ze <strong>de</strong> tegenover-<br />
„gestel<strong>de</strong> was van then <strong>de</strong>s mid<strong>de</strong>lsten or<strong>de</strong>r <strong>de</strong> bovengenoem-<br />
„<strong>de</strong>n. Ik ben overal moeten beginnen met een niet-ik on). tot<br />
„een ik te komen , — en dat was niet het eerste , maar het<br />
„laatste, waartoe ik kwam ! Ik wil daarom niet beweren, dat<br />
„ik het, uit vreem<strong>de</strong> materialen , met Locke en Condillac heb<br />
„opgebouwd, die mij trouw in <strong>de</strong>n lommer vergezel<strong>de</strong>n , want<br />
„ze zijn te droog en te dor om ze el<strong>de</strong>rs dan in <strong>de</strong> frissche<br />
„lricht , dan in het groen te genieten. Philosophie is immers <strong>de</strong><br />
„kunst , eene Schacht, eene mijn op te sporen en to graven ? Zoo<br />
„brengt men in <strong>de</strong>n zonneschijn good aan het licht , maar zon<br />
„meet er zijn, zal het blinken. De mensch is o o g en niet z o n.”<br />
Of wij het alleen zijn die gaarne een oogenblik langer luistoren<br />
, die wenschen , dat onze eigene letterkun<strong>de</strong> <strong>de</strong>rgelijke<br />
zelfstudies rijk ware, van mannen altoos , die verdienen van<br />
meer dan eene zij<strong>de</strong> te wor<strong>de</strong>n beschouwd ?<br />
„ Dien ganschen tijd was ik geheel onvruchtbaar, , en aan <strong>de</strong><br />
„gunst <strong>de</strong>r zanggodinnen viol niet to <strong>de</strong>nken. lie lauwerkrans ,<br />
„welke mij, naar gewoonte , als magister werd be<strong>de</strong>eld , scheen<br />
„me eene bittere Greep ik <strong>de</strong> pen op, dan kruisten zich<br />
„<strong>voor</strong> mijn geest stjl bij stijl en manier bij manier uit <strong>de</strong>n<br />
„grooten <strong>voor</strong>raad eener veelzijdige lectuur. Als ik <strong>de</strong> slotsom<br />
„van <strong>de</strong>ze oprnake, met betrekking tot wat ik er in v er nuft en<br />
„k unst door verwierf , dan sta ik <strong>voor</strong>al bij vier auteurs stil , die<br />
„een grooten en duurzamen invloed op mij hebben uitgeoefend.<br />
„Het zijn Rousseau en Schiller, het zijn S hakespeare<br />
„en GOt he ; — <strong>de</strong> eersten in <strong>de</strong> vroegere perio<strong>de</strong> mijner leer-<br />
„jaren , <strong>de</strong> laatste in <strong>de</strong> latere , dat wil zeggen , tot <strong>de</strong>n dag<br />
„mijns doods toe. Vooral <strong>de</strong> laatste heeft veel , onbeschrijfe-<br />
„lijk veel op mij gewerkt ; ik kan in waarheid zeggen, dat<br />
„ik van geen rnensch ter wereld meer heb geleerd. Vraagt
314 ESAIAS TEGNEN FRITHION''S SAGA.<br />
„men naar <strong>de</strong> oorzaak , aan dat viertal gemeen, waarom hunne<br />
„indrukken iets onuitwischbaars hebben, dan schuilt <strong>de</strong>ze zon-<br />
„<strong>de</strong>r twijfel daarin, dat geen hunner zon<strong>de</strong>r weerstand to ge-<br />
„nieten valt , liever nog, dat zij al <strong>de</strong> veerkracht eener leven-<br />
„dige , eigene werkzaamheid in beweging zetten. Maar er is<br />
„een hooger graad die te wekken. Dat vermogen is aan die<br />
„genien be<strong>de</strong>eld , welke ten opzigte aller navolging , boven min-<br />
„<strong>de</strong>re , iets afschrikkends hebben, bij wie die volslagen onmo-<br />
„gelijk is. Zij trekkers niet alleen tot zich aan, zij drijven ook<br />
„elk die zich met hen bezig houdt , in hemzelven terug. Zij<br />
„doer zelfstandig wor<strong>de</strong>n , sl echts zelfstandig. Niet vatbaar<br />
„te zij n nagevolgd to wor<strong>de</strong>n , is bet beste negatieve ken-<br />
„teeken van goe<strong>de</strong> miters, dat ik weet. Het positieve is, dat<br />
„zij sterken , dat zij een bewustzijn geven van gezondheid <strong>de</strong>r<br />
„ziel. Al wat <strong>de</strong> frissche lucht louterends, al wat <strong>de</strong> doorzig-<br />
„tigste golf lavends , al wat het hel<strong>de</strong>rst Licht levenwekkends<br />
„heeft, is daarme<strong>de</strong> vergeleken niets. Me<strong>de</strong>cina mentis<br />
„— artsenij , spijze <strong>de</strong>r ziel — ziedaar <strong>de</strong> won<strong>de</strong>rbaarlijke<br />
„kracht waarme<strong>de</strong> zij begaafd wer<strong>de</strong>n. Zegen over <strong>de</strong>ze wel-<br />
„doeners <strong>de</strong>r menschheid! Vloek, zou men geneigd zijn to<br />
„zeggen , als men zich wendt tot hen, die <strong>de</strong>n gifbeker men-<br />
„gen -- maar ik wil er mijne lippen niet me<strong>de</strong> bezoe<strong>de</strong>len.”<br />
Als wij niet <strong>voor</strong>t zullen gaan te vertalen, moeten wij <strong>de</strong><br />
fierinneringen, ons door Geyer nagelaten, digtslaan, en u <strong>de</strong>n<br />
ver<strong>de</strong>ren loop zijns lots naar aanleiding van <strong>de</strong> Levensschets,<br />
die wij zijnen zoon dank weten , me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen. Het zal ons gelei<strong>de</strong>lijk<br />
tot <strong>de</strong> gewenschte, tot <strong>de</strong> niet opgegeven reize brengen.<br />
Over zijns va<strong>de</strong>rs gemoedstoestand in die jaren getuigt<br />
<strong>de</strong> zoon — die <strong>de</strong>ze teekening, helaas! niet voltooijen mogt ,<br />
— dat hij heurtelings aan een gevoel van rijkdom en van gebrek<br />
, aan vermogen en onmagt ten prooi was, dat bet <strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rvinding<br />
bleef <strong>voor</strong>behou<strong>de</strong>n , hem <strong>de</strong>n weg to wijzen , dien
ESAIAS TEGICER FRITHIOF ' S SAGA. 315<br />
hij had in te slaan. „Wel was hij, zoo als hij zich zelven heeft<br />
„geschetst, in <strong>de</strong>n waren zin <strong>de</strong>s woords, een zoeken<strong>de</strong>, een<br />
„zoeken<strong>de</strong>, zoo in <strong>de</strong> lente , als in <strong>de</strong>n herfst zijns levens! Hij<br />
„begon met in heiligen ernst en bran<strong>de</strong>n<strong>de</strong>n ijver zijn eigen<br />
„genie te zoeken , en ads Jakob , worstelen<strong>de</strong> met <strong>de</strong>n engel ,<br />
„zei<strong>de</strong> hij „Ick en sal u niet laten gaen, het en zy dat ghy<br />
„ „my segent." De zegen volg<strong>de</strong> en op hief <strong>de</strong> engel zijne<br />
„blikken , op naar het licht, en in <strong>de</strong>ze las hij zijne bestem-<br />
„ming.”<br />
Het feed tot in 1808, eer Zwe<strong>de</strong>n's toekomstigebistoriens extraordinair<br />
kanselarijscbrijver werd in bet Rijks-Archief; het laatste<br />
ge<strong>de</strong>elte van dat jaar, , en bet eerste van het volgen<strong>de</strong> bragt<br />
hij in die betrekking to Stockholm door. Om <strong>de</strong> bevoegdheid<br />
te verwerven , geschie<strong>de</strong>nis to molten doceren, gaf hij in die<br />
dagen een aca<strong>de</strong>misch specimen uit , on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n titel : De stilo<br />
historic° aped Romano& Het mogt eene eerste schre<strong>de</strong> heeten<br />
in <strong>de</strong> werkelijke wereld ; maar wie het vergeten was, welke<br />
<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong> hij vroeger een eigenlijk optre<strong>de</strong>n had gesteld,<br />
niet hij. Eene reize, een seize, drie jaren levens <strong>voor</strong> eene<br />
reize! Hoe gretig greep hij dan ook , ter vervulling van dat<br />
verlangen , <strong>de</strong> gelegenheid aan er hem toe gebo<strong>de</strong>n, in het on-<br />
<strong>de</strong>rwijzen van <strong>de</strong>n zoon <strong>de</strong>s Commerce-Ra<strong>de</strong>ts von Schinkel.<br />
Het kon <strong>de</strong> laatste kans zijn geweest , hij mogt niet aarzelen.<br />
„Eensklaps viel een vloed van licht mid<strong>de</strong>n in die duisternis,"<br />
zegt hij ; „dit onvruchtbaar rondtasten werd afgewisseld door<br />
„verrassend aanschouwen. Ik zag mij in <strong>de</strong> mogelijkheid ge-<br />
„steld een reize naar Engeland mee to maken ; <strong>de</strong>n jonkman,<br />
„dien ik haar dank had te weten , heb ik in geheel zijn ge-<br />
„drag jegens mij slechts to roemen.”<br />
Er is veel geschreven over het reizen; <strong>de</strong> <strong>voor</strong><strong>de</strong>elen zijn<br />
met warmth in het licht gesteld, <strong>de</strong> na<strong>de</strong>elen met vernuft geschetst;<br />
<strong>de</strong> stoffe is onuitputtelijk , want in ie<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ceit-
316 ESAIAS TEGN ER , FRITHIOF ' S SAGA.<br />
nium reist ie<strong>de</strong>r individu an<strong>de</strong>rs. Wij hebben er <strong>voor</strong> he<strong>de</strong>n genoeg<br />
aan , iemand , zoo belangwekkend als Geyer, ga te slaan ,<br />
in eenen tijd en op een tooneel , die beslissen<strong>de</strong> indrukken<br />
moesten achterlaten. Als zou <strong>de</strong>ze togt op heel zijne toekoinst<br />
bet zegel zetten , begot' hij dien niet zon<strong>de</strong>r een besluit te<br />
hebben volvoerd , waaraan hij geaarzeld had gevolg to geven,<br />
zoolang zijn verschiet hem niet hel<strong>de</strong>r wil<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n. „Op weg<br />
„naar het buitenland bezocht hij in allerijl zijn geboorte-<br />
„streek , om van zijne (al<strong>de</strong>rs, verwanten en vrien<strong>de</strong>n afseheid<br />
„te nemen. Op een lieflijken zomermorgen hield zijn karretjen<br />
„stil <strong>voor</strong> het hek <strong>de</strong>r laan , die naar O<strong>de</strong>nstadt's heerenhoeve<br />
„leidt , in het kerspel G-ilberga gelegen. Hij wipte <strong>de</strong> tre<strong>de</strong><br />
„af, en entmoette in <strong>de</strong>n lommer 's landgoeds eigenaar Kant<br />
„Knutsson Liljebkirn , een weduwnaar, die met zijn gezin tot<br />
„<strong>de</strong> vertronwdste vrien<strong>de</strong>n van G-eyer's ou<strong>de</strong>rlijk huis behoor<strong>de</strong>.<br />
„Zon<strong>de</strong>r omwegen droeg hij dozen zijne be<strong>de</strong> om <strong>de</strong> hand zijner<br />
„jongste doehter <strong>voor</strong>. De va<strong>de</strong>r, die niets min<strong>de</strong>r verwachtte<br />
„dan zulk een haastig aanzoek , was een oogenblik stow van<br />
„verbazing en ried toen <strong>de</strong>n vrijer zijne poging af.” Hij had<br />
immers nog in het geheel Been uitzigt , <strong>voor</strong> zich zelven en zijne<br />
gelief<strong>de</strong> te kunnen zorgen ; waar zou <strong>de</strong> schoorsteen van rooken ?<br />
„ „Maar ga binnen ," besloot <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r, zijns ondanks bewogen<br />
„ „draag haar zelf uwen wensch <strong>voor</strong>, ik wil niet in <strong>de</strong>n weg zijn."<br />
„Binnen een omzien was <strong>de</strong> magister verloofd , ontving <strong>de</strong>n<br />
„scboonva<strong>de</strong>rlijken zegen , rukte zich nit <strong>de</strong> armen zijner gelief<strong>de</strong><br />
„en toog in <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong>." Dat vrijen heeft zoowel jets ou<strong>de</strong>rwetseh-aartsva<strong>de</strong>rlijks<br />
als nienwerwetsch-dichterlijks; maar<br />
nwe fantasie volstaat <strong>voor</strong> <strong>de</strong> idylle; <strong>de</strong> reis is onze taak.<br />
Hij bragt een jaar in Engeland door; hij bezocht beurtelings<br />
grootere en kleinere ste<strong>de</strong>n ; hij leef<strong>de</strong> in Lon<strong>de</strong>n en op bet<br />
land. De indrukken, welke bet verkeer on<strong>de</strong>r een yolk, het<br />
zijne in zoo vele opzigten <strong>voor</strong>uit , op hem ruaakte , zijn be-
ESAIAS TEGNER, FRITnTOFS SAGA. 317<br />
waard gebleven in brieven, aan zijne betrekkingen geschreven<br />
en in zijne Herinneringen gedrukt. Ook die aan zijn meisjen<br />
in Wermland, ook die half gefluister<strong>de</strong>, half gera<strong>de</strong>n wenschen?<br />
Neen. Minnebrieven komen in <strong>de</strong>ze verzameling niet <strong>voor</strong>; hij<br />
wist dat ze maar <strong>voor</strong> vier oogen belang hebben. Doch <strong>de</strong> overige,<br />
welk een begrip geven zij van zijn oor<strong>de</strong>el, welk een blik gunnen<br />
zij op zijnen geest ? Goethe heeft het teregt opgemerkt:<br />
„brieven zijn <strong>de</strong> belangrijkste ge<strong>de</strong>nkstukken, welke ie<strong>de</strong>r on-<br />
„zer kan nalaten." Een toetssteen, niet enkel van iemands<br />
kennis, ook en <strong>voor</strong>al van iemands karakter. Onze tijd beseft<br />
volkomen <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> van <strong>de</strong>rgelijke nalatenschap; onze tijd,<br />
beweert men , Mat to wenschen over in <strong>de</strong> wijze op welke hij<br />
die aanvaardt. Bloo<strong>de</strong> komt <strong>de</strong> kieschheid binnen , en als zij<br />
hare aanklagt heeft gestameld , dan bemerken wij , dat <strong>de</strong><br />
regtvaardigheid haar op <strong>de</strong>n voet is gevolgd; lui<strong>de</strong> verheft <strong>de</strong>ze<br />
hare stem. „Een grillig licht," zegt ze, — het gevolg van het<br />
nit haar verband rukken van enkele uitdrukkingen , — „een<br />
„seheef oor<strong>de</strong>el" — op een kwalijk begrepen woord geveld ,<br />
— „ziedaar waaraan ze, bij <strong>de</strong> veldwinnen<strong>de</strong> kwaal <strong>de</strong>zer<br />
„dagen , bij het algemeen gebrek aan eerbied blootstelt." —<br />
„Matrone!" zou<strong>de</strong>n 'wij <strong>de</strong>r laatste willen antwoor<strong>de</strong>n, „spaar<br />
„<strong>de</strong> roe<strong>de</strong> wie dus schagcheren niet" , — maar haar tevens<br />
durven vragen , „of het misbruik ooit het gebruik mogt ont-<br />
„zeggen, of halve kennis heel begrip geeft?" en nu die goe<strong>de</strong><br />
kieschheid, wisselziek als een weerhaan; — doch hoe dwalen<br />
wij af, meent ge, als waren Geye.r's brieven eerst na zijn dood<br />
uitgegeven , als had<strong>de</strong>n ze niet bij zijn leven het licht gezien.<br />
En sloegt ge dan nooit het achtste <strong>de</strong>e] van <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> reeks<br />
zijner Werken op, <strong>voor</strong> 't welk tal van vrien<strong>de</strong>n en ver wanten<br />
<strong>de</strong> bewaar<strong>de</strong> epistels bijdroegen, welke op <strong>de</strong> brieven uit<br />
<strong>de</strong> Herinneriegert het zegel zetten ? Flij zelf gaf <strong>de</strong> eerste nit;<br />
hij zelf, <strong>de</strong> kloeke grijsaard, mogt zich verlustigen in <strong>de</strong>n krach-
318 ESAIAS TEGNER, FRITHIOVS SAGA.<br />
tigen jongeling , dien zij ons leeren kennen : wij daarentegen<br />
die ook <strong>de</strong> verzameling bezitten en portefeuille bewaard, kunnen<br />
getuigen dat hij zijn portret niet heeft gevleid. Sla het<br />
met ons ga<strong>de</strong>. Er is zooveel oor<strong>de</strong>el in <strong>de</strong> mengeling van dat<br />
licht en bruin <strong>de</strong>s engelschen levens , zooveel juistheid in die<br />
beschouwing en bespiegeling , dat ge vijftig jaren later geneigd<br />
zijt <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> op- en aanmerkingen , welke hij maakte , <strong>voor</strong><br />
nieuw uit te geven. Het bewijst tevens , dat <strong>de</strong> hoofdtrekken<br />
van het britsche volkskarakter eene vastheid van vouwen hebben<br />
, waaraan geene halve eeuw een plooi vermag toe te voegen,<br />
maar van welke zij ook geen rimpel glad strijkt. „Practisch<br />
„is apes, smaakvol weinig ," zegt 1810; en wat getuigt 1860<br />
an<strong>de</strong>rs dan : het goe<strong>de</strong> bleef behon<strong>de</strong>n , <strong>de</strong> <strong>voor</strong>uitgang nam<br />
ook geen vaart? Standbeel<strong>de</strong>n zon<strong>de</strong>r tal, alien seboonheidszin<br />
tot ergernis, waarom stoort slechts gij het weargaloos schouwspel<br />
eener or<strong>de</strong> , door weinige dienaren <strong>de</strong>r wet, zon<strong>de</strong>r ophef<br />
gehandhaafd ? — In onzen reiziger steekt een wijsgeer; het geviel<br />
, dat hij in Engeland was ten jare dat Chil<strong>de</strong>-Harold op<br />
<strong>de</strong> golven <strong>de</strong>r Mid<strong>de</strong>llandsche Zee zag omdolen , zingen<strong>de</strong> :<br />
„Te mijmeren op een rotsbrok gezeten, — to droomen, terwijl<br />
„we <strong>de</strong>n blik laten wei<strong>de</strong>n over vloed en klip, — langzaam<br />
„in <strong>de</strong>n lommer <strong>voor</strong>t to dolen, waar het wild schuilt en<br />
„springt , dat zich <strong>de</strong>n heer <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong> nooit heeft on<strong>de</strong>rwor-<br />
„pen , waar schaars een menschelijke voet van zijn eigen ge-<br />
„druisch heeft geschrikt , — alleen en ongezien het gebergte<br />
„op to gaan , dat van spoor noch pad weet , en welks kud<strong>de</strong><br />
„geene kooi kent , — daAr over <strong>de</strong>n afgrond heen te leunen,<br />
„daar <strong>de</strong>n schuimen<strong>de</strong>n waterval in to stares , dat is geene<br />
„eenzaamheid , dat is slechts <strong>de</strong> bekoorlijkheid <strong>de</strong>r natuur ga-<br />
„<strong>de</strong>slaan in al hare weel<strong>de</strong> ! — Maar in <strong>de</strong> menigte, in het ge-<br />
„dommel , in het gedruisch, in het gedrang van menschen to<br />
„hooren, te zien, te gevoelen, een harte te hebben — en met
ESAIAS TEGICFR FRINHE/CS SAGA. 319<br />
„dat'harte, moe<strong>de</strong> kluizenaar, , <strong>voor</strong>t te dwaleri, zon<strong>de</strong>r een zegen<br />
„te ontvangen , zon<strong>de</strong>r iemand te ontmoeten dien wij onzen<br />
.,zegen wenschen te geven, — troetelkind <strong>de</strong>s overvloeds, ker-<br />
„men<strong>de</strong> van gebrek, — zon<strong>de</strong>r dat wij in heel dien drom van ge-<br />
„vlei<strong>de</strong>n en gevier<strong>de</strong>n, aangestaar<strong>de</strong>n en aangebe<strong>de</strong>nen, iemand<br />
„gewaar wor<strong>de</strong>n, iemand kennen die, als wij verschei<strong>de</strong>n waren,<br />
„er een oogenblik min<strong>de</strong>r om zort glimlagchen; dat heet alleen te<br />
„zijn, dat is eenzaamheid !” En nu wat Geyer schreef, eer <strong>de</strong><br />
zwerver die zangen uitgaf, , welke eene beleedig<strong>de</strong> maatschappij<br />
in eene bewon<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> verkeer<strong>de</strong> — wij wagen hem aan <strong>de</strong>n<br />
anticlimax, die er in proza na poezij schuilt, daar <strong>de</strong> toestan<strong>de</strong>n<br />
hare verschei<strong>de</strong>nheid hebben: „Ik heb nooit levendiger begrip<br />
„gelaad ," lezen wij in <strong>de</strong> Brieven, , „van eene woestijn, dan ge-<br />
„duren<strong>de</strong> het eerste oogenblik van mijn verblijf in <strong>de</strong> volkrijkste<br />
„stad van Europa. Voor <strong>de</strong> eerste maal gevoel<strong>de</strong> ik regt, wat het<br />
„zeggen wil, vreem<strong>de</strong>ling te zijn. Bij <strong>de</strong> wil<strong>de</strong>n heeft dit<br />
„woord <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> beteekenis als vij and. Maar zelfs die betrekking<br />
„is eene menschelijke. Hier daarentegen, hier ben ik <strong>de</strong>r gansche<br />
„wereld dood onverschillig. Slechts mijn huurkoetsier stelt be-<br />
„lang in mij tot ik hem betale, en mijn hospes, zoolang mijne<br />
„rekening openstaat. Vreemd genoeg: penningen zijn maar<br />
„teekens van waren. Wat is dan <strong>de</strong> mensch, slechts een teeken<br />
„van het teeken, — een schaduw van <strong>de</strong>n schaauw?” — En tech<br />
overweegt <strong>de</strong> <strong>de</strong>nker in hem <strong>de</strong>n dichter niet geheel ; toch is hij<br />
niet zoo eenzijdig, dat hij louter bespiegelt; <strong>de</strong> kunstenaar, <strong>de</strong><br />
musikus , <strong>de</strong> kritikus komen aan het licht. Hij heeft Catalani<br />
hooren zingen, en hij weet <strong>voor</strong>taan wat Italiaansche Muziek<br />
zeggen wil ; hij heeft eene uitvoering van Han<strong>de</strong>l's Messias<br />
mogen bijwonen , en zich herinneren<strong>de</strong> hoe <strong>de</strong> hei<strong>de</strong>nsche wijsbegeerte<br />
leer<strong>de</strong> , dat het heelal gebouwd is volgens <strong>de</strong> wetten<br />
<strong>de</strong>r harmonic, gelooft hij al die klinken<strong>de</strong> krachten te hehben<br />
hooren wedijveren in het <strong>voor</strong>tbrengen eener wereld. Wal-
320 ESAIAS TEGNEIt, FRITHIOVS SAGA.<br />
ter Scott was in die dagen <strong>de</strong> populairste dichter van Engeland<br />
; hij heeft zijn Harm ion en zijn Lay of the last Minstrel<br />
gelezen , het laatste in <strong>de</strong> tien<strong>de</strong> nitgave. Het bevalt hem min<strong>de</strong>r<br />
dan hij had verwacht ; „het is eene arabesken-poezij."<br />
Maar hij heeft ook Hamlet gezien , en al speckle Kemble met<br />
ineer oor<strong>de</strong>el dan gevoel, korrekt tot droog wor<strong>de</strong>ns toe; welk<br />
eene wereld is hem in Shakespeare ontsloten , welk eene kunst !<br />
Het gewraakte doodgraverstooneel , zoo menigen kunstregter<br />
een steer <strong>de</strong>s aanstoots , hoe noodzakelijk schijnt het hem toe<br />
<strong>voor</strong> het geheel. Het feit <strong>de</strong>s stuks valt <strong>voor</strong> in <strong>de</strong> hoogste kringen<br />
<strong>de</strong>r maatschappij : het is <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rgang van een koninklijk<br />
geslacht. Op on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>ne wijze maait <strong>de</strong> dood al zijne<br />
le<strong>de</strong>n weg. Welk eene tegenstelling van zooveel jammers en<br />
leeds schuilt in het rustige, het onverschillige <strong>de</strong>s lageren levens.<br />
Om die in het oog to laten springen, doet <strong>de</strong> doodgraver<br />
weergaloos dienst. Hij leeft in <strong>de</strong> groeve <strong>de</strong>r vertering; toch<br />
is hij tevre<strong>de</strong>n en verkondigt eene ruwe maar blij<strong>de</strong> levensphilosophic,<br />
al spelen<strong>de</strong> met , <strong>de</strong> vermolin<strong>de</strong> been<strong>de</strong>ren. Het is<br />
naar <strong>de</strong> natuur, zegt hij. — En <strong>de</strong> toekomstige geschiedschrijver,<br />
, tot welke <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> partijen, tory of whig, helt hij over?<br />
— als hij , ten zijnent weergekeerd , zich geroepen zal zien to<br />
kiezen tusschen stillestaan of beweging, tusschen, — <strong>voor</strong>uitgang<br />
was toen nog het wachtwoord niet, — tusschen reactie<br />
of reform, wat molten wij ors van hem <strong>voor</strong>spellen ? Hij heeft<br />
sympathie <strong>voor</strong> het kleine overschot van het korps van Brunswik-Oels,<br />
Napoleons heir uit het harte van Duitschland al vechten<strong>de</strong><br />
ontkomen ; maar die zoudt ook gij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> dapperen<br />
gevoeld hebben als wij — al versehillen wij in politiek hemelsbree,dte.<br />
— In <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> verrast hem <strong>de</strong> tijding , dat<br />
Zwe<strong>de</strong>n met Rusland vre<strong>de</strong> heeft gesloten, ten koste van een<br />
dubbel offer, Finland en Aland, en hij maakt <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n<br />
Bens greaten geselaiedschrijvers tot <strong>de</strong> zijne: „Voortaan wij
MAUS TEGNER, FRITHION' ' S SAGA. 321<br />
„heeren in ons huis, met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r <strong>de</strong>uren en vensters";<br />
en hij droomt, zijn tijd vijftig jaren <strong>voor</strong>uit, van eene nieuwe<br />
Lille van Kalmar, eene vereeniging aller Noordsche rijken ,<br />
een groot Scandinavisme; het is meer poetisch dan politisch.<br />
— Er is sprake van <strong>de</strong> behoefte, welke het parlement aan<br />
reform heeft: hij wenschte dat <strong>de</strong> ministers die niet zoo hardnekkig<br />
weiger<strong>de</strong>n , want daardoor loopen n j gevaar, dat <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>magogen <strong>de</strong> zaak tot <strong>de</strong> hunne zullen maken , en haar doordrijven<br />
met huip <strong>de</strong>r proletariers, die het fabrieksysteem schept.<br />
Luttel liberaal, zegt ge; en echter, Canning zien<strong>de</strong>, verheelt<br />
hij zijne belangstelling in <strong>de</strong>zen niet; hem treft zijn e<strong>de</strong>l <strong>voor</strong>komen<br />
, als het ons alien overal doet, tot in zijne mislukte<br />
statue toe. Hij ontmoet George III met <strong>de</strong> kleine kortafgekapte,<br />
ongepoe<strong>de</strong>r<strong>de</strong> paruik , en <strong>de</strong>n blaauwen rok met tal<br />
van ron<strong>de</strong>, blinken<strong>de</strong> knoopen, die er uitziet als een eerlijk<br />
engelsch pachter, en hij roemt <strong>de</strong> opregte eerlijkheid van <strong>de</strong>zen:<br />
„ook eene <strong>de</strong>ugd, die een koning to pas komt;" — of hij aan<br />
Carl XIII dacht, die intusschen <strong>de</strong> kroon had opgeraapt,<br />
Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf ontvallen? U verblijve het antwoord ,<br />
wij aarzelen, na herhaal<strong>de</strong> lezing <strong>de</strong>r fragmenten van die<br />
reize, over zijne toenmalige staatkundige rigting eene gissing<br />
to wagen. Hij besluit ze met <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> plaats, waaron<strong>de</strong>r<br />
wij een z o ek end e zou<strong>de</strong>n willen zetten: „ „Het is opmerke-<br />
„ dat <strong>de</strong> beste historische werken geschreven zijn door<br />
„ „manner, wier eigenlijke aanleg hen op het staatkundige<br />
„ „tooneel riep, maar welke, daarvan uitgesloten, hun talent<br />
„ „<strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis wijd<strong>de</strong>n,” zegt Dugald Stewart, in zijne<br />
„biographic van Robertson , die ik onlangs las. — Als dat<br />
II waar is, wat zal er van <strong>de</strong> gesehie dboek en wor<strong>de</strong>n, van<br />
„welke ik bijwijle droom ?"<br />
Een badkuur werkt na, beweren <strong>de</strong> medici, — wij zullen<br />
zien hoe zeer dat met <strong>de</strong>ze reize het geval was. „Teleurgesteld,<br />
Studieu rti II7 21
322 ESAIAS TEGNER FRITIII.OF ' s SAGA.<br />
„misnoegd over zich zelven ," keer<strong>de</strong> hij naar Stockholm terug;<br />
wij doen het maar zon<strong>de</strong>r morren , als hij.<br />
Verre zij het van ons <strong>de</strong> nagedachtenis hard to vallen eens<br />
konings, dien wij in onze jeugd , een <strong>voor</strong>werp van <strong>de</strong>ernis ,<br />
in <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> zagen omzwerven , nit zijn va<strong>de</strong>rland verdreyen<br />
en verlaten van zijn gezin; maar loochenen laat het zich<br />
niet, dat Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf Zwe<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong>n rand <strong>de</strong>s<br />
ver<strong>de</strong>rfs had gebragt. Beheerscht door eene enkele gedachte,<br />
<strong>de</strong>n wereldveroveraar to willen trotseren, <strong>de</strong>n val <strong>de</strong>s wereldveroveraars<br />
te verhaasten, ging die i<strong>de</strong>e fixe in hem met al <strong>de</strong><br />
bekrompenheid gepaard, welke haar begrijpelijk maakt. Verblind<br />
door <strong>de</strong> glorierijke heugenis van het gewigt , door Svea<br />
an<strong>de</strong>rhalve eeuw vroeger in <strong>de</strong> schaal van Enropa gelegd , miste<br />
hij oog om op te merken , hoe in dat wereld<strong>de</strong>el <strong>de</strong> groote<br />
volken se<strong>de</strong>rt waren <strong>voor</strong>uitgegaan, hoe kleinere, en daaron<strong>de</strong>r<br />
ook het zijne, se<strong>de</strong>rt stil had<strong>de</strong>n gestaan. Veran<strong>de</strong>r<strong>de</strong> verhoudingen<br />
, wie daaraan geloof<strong>de</strong>, wie daaron<strong>de</strong>r gebukt ging,<br />
niet Een waan als <strong>de</strong> zijne had iets belagchelijks; inaar<br />
men schertst niet lang met eerie dwaasheid , die menschenlevens<br />
op het spel zet; men stelt haar buiten staat , in<br />
grillige gruwzaamheid meer bloods te storten. Een enkel be-<br />
wijs <strong>voor</strong> ons eerste beweren zij het ons gegund bij te<br />
brengen. Wij danken het aan Armfelt , <strong>de</strong>n gunsteling van<br />
Gustaf <strong>de</strong> Der<strong>de</strong> , dien gij een oogenblik bij het dispuut van<br />
Thorild hebt gezien. Al had hij <strong>de</strong> vriendschap van <strong>de</strong>n wa<strong>de</strong>r<br />
duur geboet , hij was er <strong>de</strong>n zoon niet min<strong>de</strong>r getrouw om gebleven.<br />
In vermom<strong>de</strong> ballingschap gezon<strong>de</strong>n, zoodra Carl, hertog<br />
van Sii<strong>de</strong>rmanland, <strong>de</strong> voogdij had aanvaard , was hij, geduren<strong>de</strong><br />
doze, <strong>voor</strong> eene vermeen<strong>de</strong> zamenzwering vervolgd en<br />
veroor<strong>de</strong>eld. Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf had hem, na zijne troonsbeklimming,<br />
in eere hersteld, had hem het bevel over een ge<strong>de</strong>elte<br />
<strong>de</strong>s legers toevertrouwd; bij <strong>de</strong>ze betrekking tasschen
ESAIAS 'I'EGNER, FRITHIOF ' S SAGA. 323<br />
koning en on<strong>de</strong>rdaan , zal het niernand invallen <strong>de</strong>n laatste<br />
tegen <strong>de</strong>n eerste als een be<strong>voor</strong>oor<strong>de</strong>eld getuige te wraken. Wij<br />
treffen Armielt aan in eene tent op <strong>de</strong> grenzen van Noorwegen,<br />
met <strong>de</strong> bewaking van <strong>de</strong>ze belast. Hoe hij zncht over het onuitvoerbare<br />
<strong>de</strong>r or<strong>de</strong>rs hem gegeven, over <strong>de</strong> verpligting hem<br />
opgelegd, hij een verdrag <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n te bedingen, als slechts<br />
<strong>de</strong> meer<strong>de</strong>re <strong>de</strong>n min<strong>de</strong>re met het zwaard oplegt. „Maar daar-<br />
„<strong>voor</strong> is hij generaal van zijne Zweedsehe Majesteit ,” zou<strong>de</strong><br />
Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf gezegd hebben. Hoor Armfelt zelven :<br />
„De overtniging, die ons kabinet nooit begeeft, dat zijne pre-<br />
„pon<strong>de</strong>rance in magi en genie onweerstaanbaar is, zweemt<br />
„naar <strong>de</strong> opinie , welke Z. M. <strong>de</strong> Ironing van Denemarken<br />
„zaliger, van 7,1j n pruikstaartjen, alias schorseneeltjen, koester<strong>de</strong>,<br />
„in welks lengte hij geloof<strong>de</strong> dat het grootste ge<strong>de</strong>elte zijner<br />
„waardigheid zat!" Het mogt geestig gekscheren heeten, —<br />
maar wij blijven het bewijs <strong>voor</strong> ons twee<strong>de</strong> beweren niet schuldig;<br />
in Finland boette eene heldhaftige schaar <strong>de</strong> dolle dwaasheid<br />
met het leven, en had <strong>de</strong>ze dus niets lachwekkends meer.<br />
De noordsche poezij onzer dagen is een cyclus van zangen rijk,<br />
die <strong>de</strong>n moed , door <strong>de</strong> zweedsche krijgslie<strong>de</strong>n in dien oorlog<br />
met Rusland aan <strong>de</strong>n dag gelegd, onsterfelijk maakt, een cyclus<br />
van zangen, <strong>voor</strong> welken wij hopen dat het ons gegund zal<br />
wor<strong>de</strong>n, in <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n jaargang van dit tijdschrift uw oor<br />
to winnen. Runeberg heeft, in dicht welks eenvoud zon<strong>de</strong>r<br />
we<strong>de</strong>rga<strong>de</strong> is, maar 't geen juist door dat ongekunstel<strong>de</strong>, natuurlijke,<br />
ware, die kloekheid en koenheid van soldaat, korporaal,<br />
sergeant, officier, elk een held, elk een heir, to dieper<br />
indruk waarborgt; Runeberg heeft al <strong>de</strong> vroomheid vereeuwigd<br />
daar verkwist. Verkwist? neen, want droom<strong>de</strong> <strong>de</strong> koning van<br />
een an<strong>de</strong>r Narva, zon<strong>de</strong>r zelf een an<strong>de</strong>re Karel <strong>de</strong> Twaalf<strong>de</strong><br />
to zijn, <strong>de</strong> eer <strong>de</strong>r blaauwe en gele banier moest wor<strong>de</strong>n gered,<br />
die grens was <strong>de</strong> grens <strong>de</strong>s va<strong>de</strong>rlands, en ie<strong>de</strong>re groove
324 ESAIAS TEGNER, PRITIII0eS SAGA.<br />
in haren smaller schoot een bed van eer! Onze bewon<strong>de</strong>ring<br />
dreigt ons we<strong>de</strong> to slepen ; maar wij hebben met weinige<br />
woor<strong>de</strong>n van het ein<strong>de</strong> eener regering te gewagen , die op<br />
geenerlei roem bogen mag. Een nutteloos bloedvergieten —<br />
buitenlandsche oorlog bij binnenlandschen dwang , — verdooving<br />
<strong>de</strong>s geestes met verbittering <strong>de</strong>s gemoeds gepaard ,<br />
Zwe<strong>de</strong>n was het onduldbaar iced ten leste moe en Gustaf <strong>de</strong><br />
Vier<strong>de</strong> Adolf werd gevangen genomen, werd afgezet, werd<br />
in ballingschap gezon<strong>de</strong>n , zon<strong>de</strong>r een enkel blijk van lief<strong>de</strong><br />
of achting in <strong>de</strong>n verre vreem<strong>de</strong> mee te dragen.<br />
Een vlugtige blik in <strong>de</strong> geschiedboeken van dat rijk volstaat<br />
on' <strong>de</strong> overtuiging to geven, dat geenerlei geestdrift Carl XIII<br />
op <strong>de</strong>n troon begroette, — dat <strong>de</strong> vertegenwoordiging, ditmaal<br />
gansch het yolk, verlangend uitzag naar <strong>de</strong>n opvolger, , dien<br />
<strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rlooze koning zich nit <strong>de</strong> vorsten zijns tijds kiezen zou.<br />
Ons, die van <strong>de</strong>n gang <strong>de</strong>r staatkundige gebeurtenissen slechts<br />
aanstippen , wat tot het on<strong>de</strong>rwerp , dat wij behan<strong>de</strong>len , betrekking<br />
heeft, ons verrast, <strong>de</strong> poezij dier dagen doorloopen<strong>de</strong>,<br />
hoar stilzwijgen over <strong>de</strong>ze omwenteling niet. Er viel geen zegezang<br />
to zinger bij een val door zooveel verne<strong>de</strong>ring <strong>voor</strong>afgegaan;<br />
zoo <strong>de</strong> jonkheid ondanks <strong>de</strong> verzwaring <strong>de</strong>s joks had gezwegen,<br />
het dagend ochtendrood lokte tot an<strong>de</strong>re lie<strong>de</strong>ren nit, dan<br />
klagten over <strong>de</strong> <strong>voor</strong>bijgegane duisternis. Toch zou<strong>de</strong>n wij verzuimen<br />
regt te doen, als wij het viertal , aan 't welk Zwe<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong> we<strong>de</strong>rgeboorte zijner poezij heeft dank to weten , er geen<br />
lof <strong>voor</strong> toeken<strong>de</strong>n , Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf niet to hebben<br />
bewierookt , toen hij <strong>de</strong>n schepter zwaai<strong>de</strong> ; hem te hebben gespaard,<br />
toen <strong>de</strong>ze zijner hand werd ontrukt. Vorsten to vieren,<br />
vorsten to vleijen, hare eigen waardigheid <strong>voor</strong>bij te zien, ow<br />
<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rscheidingen, om <strong>de</strong> weel<strong>de</strong>, welke <strong>de</strong>ze in stoat zijn<br />
te be<strong>de</strong>elen , is helaas! het ou<strong>de</strong> zwak , is schier <strong>de</strong> ongeneeslijke<br />
ziekte <strong>de</strong>r kunst, trots <strong>de</strong> wrangste teleurstelling nog niet
ESA1AS TEGNER, FRITI-110E ' S SAGA. 325<br />
afgelegd , welke zij zich , hoe wreed er <strong>voor</strong> beschimpt , nog<br />
niet schaamt! A ls <strong>de</strong>rgelijke kin<strong>de</strong>rachtige kleingeestigheid ooit<br />
me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n wekken mogt, wreed zou bet geweest zijn dat te<br />
weigeren, zoo het tijdperk , dat op het Gustavische volg<strong>de</strong> ,<br />
lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> letteren in het koninklijk huis erfelijk had geloofd.<br />
Verre vandaar, het viertal heeft aan geenerlei vergoelijking<br />
behoefte. Wij gunnen <strong>de</strong>r eerstgeboorte haar regt, met<br />
Franzen beginnen<strong>de</strong>; hij liet on<strong>de</strong>r zijne zeven <strong>de</strong>elen dichtstukken<br />
er ens een na , Beel<strong>de</strong>rt <strong>de</strong>s Tijds getiteld; welk beeld<br />
greep hij nit 1809? Geen enkel — slechts treffen wij in <strong>de</strong>n<br />
bun<strong>de</strong>l een volkslied, een finsch volkslied van 1805 aan, dat<br />
hij beleefd genoeg is om <strong>voor</strong> ons in het zweedsch te vertalen.<br />
„Leve <strong>de</strong> koning!" roept het, maar trekt tegelijk het beeld<br />
eens i<strong>de</strong>aals om; als Gustaf <strong>de</strong> Vier<strong>de</strong> Adolf er naar had gestreefd<br />
daarop to gelijken, hoe zijne gedachtenis ons toeschitteren<br />
zou! — Wallin, — hij volge als jaren aanspraak geven<br />
, Wallin schreef een dichtstuk: dan <strong>de</strong> Natie , on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>n Feldtogt van 1808; het gloeit van glorierijke herinneringen<br />
; doch, zoo er van Gustaf Wasa in wordt gewaagd ,<br />
van zijn nazaat rept het geen woord. En al is naauwelijks <strong>de</strong><br />
omwenteling daar, of hij noodt zijne Me<strong>de</strong>burgers uit met<br />
hem te zingen; wij hebben tegen dien Zang wel be<strong>de</strong>nkingen,<br />
maar geene welke <strong>de</strong>n door ons be<strong>de</strong>el<strong>de</strong>n lof weerspreekt.<br />
Het lied bestaat uit louter lessen; met uitzon<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>r laatste<br />
regels misschien, valt zooveel wijsheid niet te zingen: „heil hem<br />
„die slechts <strong>voor</strong> wat regt is, stem en staal verheft!" — Tegn6r<br />
ein<strong>de</strong>lijk. On<strong>de</strong>r zijne eerstelingen treffen wij maar een paar<br />
kransen aan, <strong>voor</strong> vorstinnen gestrengeld; <strong>de</strong> prinsesse en <strong>de</strong><br />
koninginne wor<strong>de</strong>n bedacht, eene moe<strong>de</strong>r en een kind; on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> bloemen van hare majesteit sloop natuurlijk een vergeetmij-nietjen<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n gemaal; toch valt het naauwelijks in bet<br />
oog. Het dichtstuk echter, dat hem bet eerst op <strong>de</strong> wieken
320 EsAus TEGNER, FRITHIOF 'S SAGA.<br />
<strong>de</strong>r faam beur<strong>de</strong>, <strong>de</strong> KrOszang <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n Lan<strong>de</strong>veer van Sane,<br />
in <strong>de</strong> donkere dagen van 1808 uitgegeven, dat alle y harten<br />
<strong>de</strong>ed kloppen, alley hand naar <strong>de</strong> wapens grijpen, die dithyrambe<br />
geldt bet bedreig<strong>de</strong> va<strong>de</strong>rland! — als ware <strong>de</strong> koninklijke<br />
zetel ledig, hoort ge van Svea's ou<strong>de</strong>n troon spreken ,<br />
die niet zal wankelen zoo lang <strong>de</strong> gou<strong>de</strong>n wielen van <strong>de</strong>n<br />
Carelswagen zullen rollen langs <strong>de</strong>n noordschen hemel. — En<br />
Geyer? vraagt ge; maar <strong>de</strong> zoeken<strong>de</strong> zong niet, <strong>voor</strong> een beter<br />
tijd was aangebroken, in welken wij ons eensklaps verplaatsen.<br />
Welk eene weel<strong>de</strong> om ons been! zoudt gij uitroepen, als <strong>de</strong><br />
glans van <strong>de</strong>n disch u niet min<strong>de</strong>r aantrok dan <strong>de</strong> genoegelijke<br />
gezigten van <strong>de</strong> bonte rij er om geschikt ; wat zijn die gasten<br />
prettig te mod. Verschei<strong>de</strong>nheid van leeftijd moge aan het<br />
gesprek versehei<strong>de</strong>nheid van stoffe geven, alien on<strong>de</strong>rhond is<br />
levendig, is opgernimd. Het getuigt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> gastvronw, , het<br />
getuigt <strong>voor</strong> <strong>de</strong> keurigheid van haar menu, het getuigt zon<strong>de</strong>r<br />
twijfel ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n kel<strong>de</strong>r <strong>de</strong>s gastheers, dat zij dos in die<br />
stemming wer<strong>de</strong>n gebragt , vereischt om <strong>de</strong> zoetste wijle <strong>de</strong>s<br />
zamenzijns volkomen te makes. Wanneer dat uur slaat? Gij<br />
hebt te veel geest om te beweren, dat gij bet niet zoudt weten;<br />
<strong>de</strong> hemel beware er ons <strong>voor</strong> ooit iemand in onze buurt geplaatst<br />
te zien , die <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n klepel dier klok geen oor had. Vervelend<br />
toch, vervelend zon<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>beeld zou hij zijn, die in<br />
goe<strong>de</strong>n ernst zoo vragen of, lekkerbek, onverza<strong>de</strong>lijke lekkerbek,<br />
die zou durven loochenen dat <strong>de</strong> geneugten <strong>de</strong>r gezelligheid<br />
eerst het toppunt bereiken, als het- eigenlijke eten is afgeloopen,<br />
als het ten langen leste mogelijk wordt te kouten, daar geen<br />
knecht schotel bij schotel meer tusschen vraag en antwoord<br />
steekt. Een wenk van mevrouw Beskow kondig<strong>de</strong> dat oogenblik<br />
aan. In een ommezien wordt het hagelwitte ammelaken vervangen<br />
door een kleed van roo<strong>de</strong> wollen stof, 't welk, <strong>de</strong> tafel slechts<br />
ten <strong>de</strong>ele be<strong>de</strong>kken<strong>de</strong> , lampen en luchters gelegenheid geeft
ESAIAS TEGNER, FRITHJOF 'S SAGA. 327<br />
in bet spiegelglad<strong>de</strong> mahonyhout te weerkaatsen. Alleen op<br />
het mid<strong>de</strong>nvak schitteren kristallen schalen. Sierlijk op <strong>de</strong>ze<br />
geschakeerd , zou het ooft ons door <strong>de</strong> frischheid zijner kleuren<br />
doen ontkennen , dat <strong>de</strong> sneeuw straks buiten om onze ooren<br />
stoof ; maar als het ons in <strong>de</strong> zomerzoelte <strong>de</strong>zer zaal niet reeds<br />
mogt zijn vergeten , wie <strong>de</strong>nkt aan we<strong>de</strong>r en wind, waar zooveel<br />
lente om hem lacht? Waar alle saizoenen vertegenwoordigd<br />
zijn, merkt gij rondzien<strong>de</strong> op. We<strong>de</strong>r <strong>de</strong> tact van <strong>de</strong><br />
gastvrouw, , hernemen wij, die, zoodra ze wist, dat zij eenige<br />
ongehuw<strong>de</strong> heeren — en daaron<strong>de</strong>r bedaag<strong>de</strong> oudvrijers — had<br />
te ontvangen , wat cozen door dat herfstloover vlocht; zelve<br />
nog schoon genoeg om <strong>de</strong> plagerij van haren echtgenoot ,<br />
hoe gelukkig het <strong>voor</strong> gehuw<strong>de</strong> dames was telles quelles to<br />
mogen meekomen , niet to misdui<strong>de</strong>n. De stout° ! hoe aardig<br />
heeft zij daar onzen ou<strong>de</strong>n beken<strong>de</strong> Nils von Rosenstein —<br />
wat dikker en wat grijzer gewor<strong>de</strong>n , se<strong>de</strong>rt wij hem het laatst<br />
zagen , — tusschen twee schalke meisjes geplaatst, die hem<br />
geen oogenblik verstrooidheid gunnen. „Gena<strong>de</strong>," heeft hij gesmeekt,<br />
„gena<strong>de</strong>," toen het wild werd gediend, „ik heb sympathie<br />
met al wat gejaagd is;" en echter, , hoe stelt hij zich<br />
thaws scha<strong>de</strong>loos, een appel in <strong>de</strong> nog altjd fraatie hand : „Als<br />
„aan Adam twee Eva's waren be<strong>de</strong>eld geweest , zou hij zijn ge-<br />
„vallen , dames ?” — Tegen hen over zit Sergel — voile zeventig,<br />
schiet zijn a<strong>de</strong>laarsblik nog stralen lichts, — we weten<br />
niet wie aan zijne regte werd geplaatst, maar <strong>de</strong> schoonbeid<br />
aan zijne slinke, met hare lange gou<strong>de</strong>n lokken, met hare oogen<br />
blaauw als <strong>de</strong> hel<strong>de</strong>rste hemel, met haren glimlach, goelijk en<br />
geestig tevens , hoe boeit zij hem, in ie<strong>de</strong>re barer bewegingen<br />
even bevallig. Wat vraagt gij hem to kwa<strong>de</strong>r ure of zijne<br />
krankte geheel geweken is? „ licht," antwoordt hij, „jicht, wat<br />
„wist Jupiter van jicht, als Hebe hem <strong>de</strong> schaal hood?" En blozen<strong>de</strong><br />
verwijt <strong>de</strong> hove zich, dat zij <strong>de</strong> rondgereikte flesch heeft
328 ESAIAS TEGN1A, FRITFITOF ' S SAGA.<br />
aangevat, dat ze , weigeren<strong>de</strong> zelve te drinken , aanbood hem<br />
in te schenken; <strong>de</strong>ed zij iets dwaas? Heusche grijze, die een<br />
bios begrijpt, al mist het mariner <strong>de</strong> gave dien weer te geven,<br />
maakt hij <strong>de</strong> gekheid weer goed: „mag BystrOm," vraagt hij ,<br />
„uw baste maken, als ik , on<strong>de</strong> man , er bij ben ; zelf voer<br />
„ik <strong>de</strong>n beitel niet meer." — Of mijnheer Beskow <strong>de</strong> wijnen<br />
bestu<strong>de</strong>erd had als een keurig kenner on<strong>de</strong>r onze vrien<strong>de</strong>n —<br />
geene ondankbare studie, het zij in 't <strong>voor</strong>bijgaan opgemerkt —<br />
zoo volgen <strong>de</strong> fijnere <strong>de</strong> fijne, en <strong>de</strong> fijnste <strong>de</strong> fijnere op;<br />
sherry en port, <strong>de</strong> dagelijksche van <strong>de</strong>n zweedschen . disch ,<br />
hebben rust, maar bruin wedijvert met blond, <strong>de</strong> fransche<br />
druif met <strong>de</strong> rhijnsche , <strong>de</strong> gloed met <strong>de</strong>n geur. Daar wenkt<br />
<strong>de</strong> gastheer zijn zoon, <strong>de</strong>n zeventienjarigen stu<strong>de</strong>nt aan Upsala's<br />
aca<strong>de</strong>mie , en <strong>de</strong> kurk vliegt omhoog en twee of drie an<strong>de</strong>re<br />
nemen <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> vaart. Opgerezen brengt <strong>de</strong> heer <strong>de</strong>s huizes<br />
<strong>de</strong>n toast :<br />
„Wie ons regeert!"<br />
Ala hij hebben <strong>de</strong> gasten hun glas omhoog geheven en geledigd;<br />
maar er moet iets dubbelzinnigs in <strong>de</strong>n toast hebben<br />
gestoken , want <strong>de</strong> baron Hamilton fluistert Beskow „on<strong>de</strong>n-<br />
„gen<strong>de</strong> !” toe , en vraagt bet woord<br />
„Gastheer, en vernnften die zoo hoog vliegt1 komt <strong>de</strong>r bot-<br />
„heid van een koninklijk kamerheer ter hulpe; wien gold die<br />
„toast: „wie ons regeert?” <strong>de</strong>n koning , of <strong>de</strong>n kroonprins die<br />
ngeduren<strong>de</strong> <strong>de</strong> ziekte van Z. M. het bewind voert?"<br />
„De teugels als het zwaard !" klinkt het, en in het eigen<br />
oogenblik hooren wij in een juichend : „Bravo!" en een bestraffend<br />
: „Bernhard !" <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>n indrukken door <strong>de</strong>n zoon<br />
<strong>de</strong>s huizes op va<strong>de</strong>r en moe<strong>de</strong>r gemaakt.<br />
Geen omzien stilte , want daar rijst Leopold op, en of zijne<br />
oogen moeite doen om <strong>de</strong>n jongeling gewaar te wor<strong>de</strong>n die<br />
aan het lager ein<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n disch zit, en of hij een zucht
ESAIAS TEGNER, ElLITHIOE'S SAGA. 329<br />
bedwingt , die zich zijns ondanks Richt wil geven , zegt hij<br />
„In <strong>de</strong>ze dagen beslist <strong>de</strong> jeugd ! leve Carl Johan !"<br />
Hoe <strong>de</strong> dichter <strong>voor</strong> zijn gelukkigen greep wordt toegejuicht ;<br />
we zijn in 1811 bemerkt ge, en Bernadotte heeft reeds <strong>de</strong> heugenis<br />
van Prins Christian van Holstein-Augustburg uitgewischt.<br />
„De aanleiding tot dit feest ," hooren wij eene hel<strong>de</strong>re stem<br />
zeggen , — het is die van Adlerbeth, door Tegner een Zweed<br />
geprezen met romeinschen zin, — „<strong>de</strong> aanleiding tot dit feest is<br />
„alien bier aanwezigen lief." En <strong>de</strong> blikken van het gansche<br />
gezelschap vestige,' zich op een <strong>de</strong>r gasten, een schoon man van<br />
veertig jaren , dien wij u vroeger in 's levens opgang hebben<br />
<strong>voor</strong>gesteld, onze Finne. „ Welspreken<strong>de</strong>r dan door mij, Franzen!<br />
„zult gij eerlang in <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie wor<strong>de</strong>n welkom geheeten ,"<br />
— het is aardig to zien , hoe haar vaste secretaris, Nils von<br />
Rosenstein, daar schalk <strong>de</strong>n grijzen krullekop schudt , — „ik<br />
„wench het u echter he<strong>de</strong>n als zweedsch me<strong>de</strong>burger to doen.<br />
,;Svea is er trotsch op, dat ge haar <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur gaaft in <strong>de</strong>n<br />
„strijci tusschen uw dubbel va<strong>de</strong>rland , maar Svea, duld dat<br />
„ik het zegge, Svea verdien<strong>de</strong> die eere; — schoon zelve schier<br />
„sterven<strong>de</strong> , <strong>de</strong>kte zij Aura nog met haar schild."<br />
„Papier en potlood ," roept Sergel , „er is een groep in<br />
„die gedachte."<br />
Wij mogen het in <strong>de</strong>n zeventienjarige wel , dat hij <strong>de</strong>n grijsaard<br />
fluks meer dan to wille is, dat hij bewon<strong>de</strong>rend achter <strong>de</strong>zen<br />
blijft staan , die vaardig omtrekt , <strong>de</strong> jeugd nog in <strong>de</strong> vingers.<br />
„En," gaat Adlerbeth <strong>voor</strong>t, „mogt ooit gelukkiger gestarnte<br />
„aanlichten dan that's aan Europa's somberen hemel schijnt ,<br />
„vergezeld van Nore en Dana of alleen , Svea zal zich gaarne<br />
„weer aangor<strong>de</strong>n , geen wapenkreet bij hare dapperen lui<strong>de</strong>r<br />
„weergalm vin<strong>de</strong>n dan die van : „Aura! Aura! Zuster, ik kom<br />
„ „uwe boeijen breken !""<br />
Franzen antwoordt niet, Franzen schreit , Adlerbeth <strong>de</strong>
330 ESA [AS TEGNElt FFUTRIOE ' S SAGA.<br />
hand drukken<strong>de</strong> ; wat mannelijker dan <strong>de</strong>ze tranen ? Hij is,<br />
geduren<strong>de</strong> <strong>de</strong>n oorlog tusschen Rusland en Zwe<strong>de</strong>n , om dat<br />
Finland, om die Aura, reeds in 1808 tot lid <strong>de</strong>r Aca<strong>de</strong>mie<br />
verkozen ; een jaar later weed hij in Strengnas-Stift tot die<br />
betrekking geroepen, welke hem in vroege dichterlijke droomen<br />
zoo benij<strong>de</strong>nswaardig scheen, leeraar eener kleine landgemeente.<br />
Hij heeft na <strong>de</strong>n vre<strong>de</strong> Finland verlaten, niet Zweed wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong> ,<br />
Zweed blijven<strong>de</strong>; maar zoo zich, toen <strong>de</strong> ure <strong>de</strong>r scheiding<br />
sloeg, <strong>de</strong> heugenissen van kindschheid en jongelingschap <strong>de</strong><strong>de</strong>n<br />
gel<strong>de</strong>n , die herinneringen gingen met dat wee niet <strong>voor</strong>bij ;<br />
hij draagt Aura in zijn harte mee.<br />
„Heb dank, Adlerbeth !" is al wat hij kan uitbrengen , en<br />
klinken<strong>de</strong> komt we<strong>de</strong>r : „Aura!" over zijne .lippen.<br />
„Een Romein , die tot schreijens toe beweegt," zegt een <strong>de</strong>r<br />
ga.sten ; — Adlerbeth heeft zijner vertalingen <strong>de</strong>r latijnsche<br />
dichters dien latijnschen bijnaam to danken, — „Beskow moot<br />
„gastheer zijn, als men <strong>de</strong>rgelijke verrassingen zal beleven !"<br />
„Zou het <strong>de</strong> laatste wezen?" vraagt Stjernstolpe, <strong>de</strong> vriend<br />
<strong>de</strong>s huizes , die Bernhard eene letterkundige opvoeding gaf;<br />
„peen, ik zie Wallin opstaan."<br />
Waarlijk , bet is onze psalmist, doeh die thans geen hand<br />
aan <strong>de</strong> heilige harp slaat ; die gevoelt , hoe welkom afleiding<br />
<strong>de</strong>r onverwachte aandoening zijn zou<strong>de</strong> en haar ijlings hoffelijk<br />
te weeg brengt<br />
„Onze dichteressen !" roept hij.<br />
En mevrouw Lenngren , die naast hem zit, is plaagziek genoeg<br />
om naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re zij<strong>de</strong> <strong>de</strong>r tafel te blikken , en als<br />
Wallin zich het eerst yoor haar buigt en het gansche gezelschap<br />
het evenzeer doet als hij , haar glas op to heffen, altijd naar dat<br />
blozend overbuurtjen zien<strong>de</strong>, dat mevrouw Asping heet, maar<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n naam van Euphrosyne schrijft.<br />
„Haar, mevrouw !" stamelt <strong>de</strong>ze verlegen.
ESA1AS TEGNER, FLUTITIOF ' S SAGA. 331<br />
„Maar, , inelieye l" herneemt <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>ngend.<br />
„Ik weet niet ."<br />
„Ik weet wel ...." antwoordt zij, „die haast nooit van honk" is.<br />
„'t Is aan u ."<br />
„En aan u ."<br />
„Onze dichteressen ," herhaalt Wallin; „onze onbeken<strong>de</strong> be-<br />
„ken<strong>de</strong> ,” en leegt zijn glas , en geeft een <strong>voor</strong>beeld van ware<br />
wellevendheid door <strong>de</strong>n draad niet uit to spinnen , door eene<br />
aardigheid van <strong>de</strong>n dag ten beste te geven , waarin Nils von<br />
Rosenstein hem da<strong>de</strong>lijk een handjen helpt , tot drie of vier<br />
gesprekken aan <strong>de</strong>n disch tegelijk bun gang gaan. Ann welk<br />
van die leent gij het liefst het oor ? Aan dat van Franzen ,<br />
die met <strong>de</strong> baronesse Hamilton over zijne pasturb zit to keltvelen<br />
? Het is of gij een <strong>de</strong>r schoonste bladzij<strong>de</strong>n zijner ge-<br />
dichten hebt opgeslagen ; of gij, genieten<strong>de</strong> , lui<strong>de</strong> leest. Het<br />
parkjen met zijne wel wat stijve lanen, laat hij op <strong>de</strong>n achtergrond<br />
lommer geven , maar blijft , als hij het ti even <strong>de</strong>ed<br />
opmerken , met u <strong>voor</strong> dies hangen<strong>de</strong>n berk staan, die al van<br />
verre owe blikken trekt , eer ge het <strong>voor</strong>plein , dat hij zoo<br />
schil<strong>de</strong>rachtig overschaduwt, oprijdt. Hoe geestig is het gewiegel<br />
van zijne takken en zijne twijgen op <strong>de</strong> vensters dier vrolijke<br />
wooing. Ge treedt haar met Franzen binnen en wipt haar<br />
met hem weer nit ; <strong>de</strong> ware idylle speelt in <strong>de</strong>n hof. Prettig<br />
wuiven u uit <strong>de</strong>zen <strong>de</strong> witte bloesems van <strong>de</strong>n prachtigen kastanjeboom<br />
te moet ; het kroost van <strong>de</strong>n leeraar dartelt en<br />
danst er zingen<strong>de</strong> om heen; „koin unee een flikkertjen slaan I" —<br />
Of luistert gij naar <strong>de</strong> plaagzieke meisjens , die met Von<br />
Rosenstein een loopjen nemen , een impromptu begeeren<strong>de</strong>, dat<br />
hij beweert het minst van alle gasten te kunnen schrijven ;<br />
„een kniedicht , dat maakt maar wie <strong>de</strong> knie buigen, wie nog<br />
„knielen kan , en die dagen zijn your mij <strong>voor</strong>bij , dames !<br />
„Als ik dat beproef<strong>de</strong> , het zoo mij gaan als het Gibbon ging."
332 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
— „En hoe ging het Gibbon?" klinkt het aan weerszij<strong>de</strong>n. —<br />
„Vraag het mijnheer !" en Nils wijst <strong>de</strong> eene op Adlerbeth ;<br />
„vraag het mijnheer !" en Nils wijst <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re op Wallin ;<br />
„ik ben het vergeten." — „Hij ziet zoo stroef," zegt <strong>de</strong> regtsche<br />
, en <strong>de</strong> slinke fluistert „Ik durf niet !" — „Wil ik het<br />
„doen?" vraagt Von Rosenstein ; zij vermoe<strong>de</strong>n een voetangel ,<br />
zij aarzelen. „Gibbon was een groot man ;" vaart hij <strong>voor</strong>t ,<br />
„<strong>de</strong> dames weten bet zeker, , al schreef hij <strong>voor</strong> dames niet ;<br />
„maar Gibbon was er niet min<strong>de</strong>r verliefd om , en Gibbon<br />
kniel<strong>de</strong>; toen ging het hem, zoo als ik zei<strong>de</strong> dat het Gibbon<br />
„ging." Hij heeft beet, maar hij wacht er zich wel <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n<br />
hengel op to haren. „Was dat alles ?" zon het dan klinken ,<br />
„bielp het meisjen hem maar op !" Of houdt gij u met<br />
Bernhard bezig , als hij, Sergel's omtrek <strong>de</strong>r sterven<strong>de</strong> Svea<br />
bewon<strong>de</strong>rend , die met <strong>de</strong> slinke door haar schild Aura <strong>de</strong>kt,<br />
het staal nog moedig in <strong>de</strong> regte ? De geestdrift van <strong>de</strong>n jongeling<br />
streelt <strong>de</strong>n grijsaard ; <strong>de</strong>ze praat met hem over zijne<br />
meesters, <strong>de</strong> antieken en <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>rnen ; Bernhard heeft, wat<br />
hij zag , good gezien. „Stu<strong>de</strong>er kunst ," zegt <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>, „'t is<br />
„eene onuitputtelijke bron van genot." De standbeel<strong>de</strong>n in <strong>de</strong><br />
koninklijke lusthoven wor<strong>de</strong>n gekarakteriseord; een enkel heeft<br />
Bernhard niet begrepen; hij bekent het gulgaauw. „Bravo!" zegt<br />
Sergel, „sehiet nooit bokken, door u to hou<strong>de</strong>n of ge weet wat ge<br />
„niet weet ," en hij blikt even naar zijne Bebe ; maar ze kout<br />
met het lokkig hoofd naar haren an<strong>de</strong>ren buurman gewend.<br />
„Luister ," zegt Sergel , „hoe gek er afkomt wie het doet. Ik<br />
„heb eons een bezoek gehad van iemand, die zich <strong>voor</strong> kunst-<br />
„kenner nitgaf, , een groot hoer, een graaf; we spraken van<br />
„<strong>de</strong> Venus a belles fesses. Ik was dupe; ik dacht, dat hij me<br />
„begreep; maar wat belieft het hem een beetjen later op to mer-<br />
„ ken ? „Professor!” zegt hij, „dat moot wel een groot beeldhou-<br />
„wer geweest zijn , die Belles Fesses.” ” Hoe Bernhard lachte!
ESAIAS 'HONER, FRITHIOF ' S SAGA. 333<br />
„En n antwoord<strong>de</strong>?" vraagt <strong>de</strong> schalk, of hij <strong>de</strong>n slag op <strong>de</strong><br />
vuurpijl verbeid<strong>de</strong>. „Ik antwoord<strong>de</strong> ," zegt Sergel, en Wendt<br />
zich nog eens schuchter naar Hebe om, maar heeft daar niets<br />
te vreezen, „ik antwoord<strong>de</strong>: „Ja , heer graaf ! een gewoOn<br />
„achterste was het niet !" " — Of treft u vertrouwelijker toon<br />
(Leper en staat ge ter zij<strong>de</strong> van Leopold's stoel, om op to<br />
vangen wat mevrouw Franzen <strong>de</strong>zen me<strong>de</strong><strong>de</strong>elt ? Ge komt een<br />
oogenblik te laat, ge hadt an<strong>de</strong>rs kunnen hooren hoe zij gewoon<br />
is met het horloge in <strong>de</strong> hand to waken, als manlief<br />
's morgens vroeg te werken heeft; hoe zij, goed schepsel, dat<br />
gaarne , dat gewillig doet! — „Dan ga ik later een beetjen<br />
„liggen." — Leopold lacht niet , zoo als gij; Leopold vraagt : „En<br />
„ge zijt gelukkig, gelukkig als ge met Choraeus geweest zjt ?" —<br />
Ou<strong>de</strong> kennis slechts mag zich zoo iets veroorlooven , en ou<strong>de</strong><br />
kennis is hij ; Leopold heeft haren eersten echtgenoot een paar<br />
malen een prijs <strong>de</strong>r Aca<strong>de</strong>mie uitgereikt , Leopold plagt ten<br />
huize van <strong>de</strong>n predikant Choraeus om to gaan. — „Mijn ge-<br />
„lnk is haast al te groot," luidt het antwoord, „twee en.<br />
„gelen wer<strong>de</strong>n mij be<strong>de</strong>eld , <strong>de</strong> een is hierboven," een traantjen ,<br />
gelooven wij. In Leopold's binnenste gaat eene stem op tegen<br />
die ongelijke be<strong>de</strong>eling; hij stond levenslang alleen! — maar<br />
hij laat <strong>de</strong> -klagt niet luid wor<strong>de</strong>n. „En zijn wensch is ver-<br />
„vuld,” vaart mevrouw Franzen <strong>voor</strong>t, nogaltijd bij haren „engel<br />
„hierboven ;" — „want," voegt zij er bij, „u weet . . .." — „Ik<br />
„weet, wat Choraeus ster vend wenschte," zegt Leopold. —„En<br />
„Franzen weet ook dat ik het wist ; hij heeft mij bekend , dat<br />
„hij het in mijn blos bij zijn aanzoek kon lezen, die engel!"<br />
— „Zon<strong>de</strong>rling," zegt Leopold ; — maar dat zon<strong>de</strong>rling geldt<br />
niet, zoo als mevrouw Franzen gelooft , <strong>de</strong> scherpzinnigheid<br />
van <strong>de</strong>n weduwenaar bij zijne be<strong>de</strong> aan het weeuwtjen , het geldt<br />
Choraeus, die, sterven<strong>de</strong> , zijne vronw vermaakte; „zon<strong>de</strong>rling,"<br />
zeggen ook wij.
334 ESAIAS TEGNÉlt , FltITHIOF ' S SAGA.<br />
„Waard en waardinne!" doet baron Hamilton onze mijmering<br />
een ein<strong>de</strong> nemen, en <strong>de</strong> toast, „hatelijk als het rondge-<br />
„ven van <strong>de</strong>n gember ten onzent ," die <strong>de</strong> handschoenen te<br />
<strong>voor</strong>sehijn roept, brengt zijn gewoon gevolg te weeg: op rijzen<br />
<strong>de</strong> dames, een geruisch van zij<strong>de</strong> en weg zijn ze.<br />
Er is geen gebrek aan geriefelijkhe<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> kleine kamer<br />
welke wij, als <strong>de</strong> overgeblevene heeren, met Beskow binnentre<strong>de</strong>n;<br />
nit <strong>de</strong> hoogte verspreidt die albasten lamp een liefelijk<br />
licht. Mogt <strong>de</strong> sehat van studie en smaak u aanlokken,<br />
achter <strong>de</strong> glazen dier boekenkasten in <strong>de</strong> schemering gelaten,<br />
er staan. kaarsen, zoowel op <strong>de</strong> lusters van <strong>de</strong>ze, als op <strong>de</strong><br />
kan<strong>de</strong>laars, door tal van gueridons in het vertrek overal ter<br />
hand. Een viertal is ontstoken, maar het licht geene lectuur<br />
bij. Om strijd doet <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid <strong>de</strong>r gasten in die vlammen<br />
een smalle strook papiers your vatten ; gestopt ston<strong>de</strong>n <strong>de</strong> pijpen<br />
gereed, gereed als die gemakkelijke leuningstoelen tegenover<br />
die sofa van rood russisch le<strong>de</strong>r. Er ontbreekt geenerlei<br />
geriefelijkheid in doze kleine kamer, zei<strong>de</strong>n wij, en toch eene<br />
enkele blijkt te wensehen over; gist ge niet welke ? Op gaan<br />
wolkjens zon<strong>de</strong>r tal, uit <strong>de</strong> gedreven of gebeitel<strong>de</strong> zilveren<br />
doppen van dat velerlei ineerschuim; rood wor<strong>de</strong>n ze geblazen<br />
van <strong>de</strong> lippen <strong>de</strong>r gasten ; och ! dat wij hier, in plaats van<br />
dat gemetseld gevaarte, 't welk <strong>de</strong>n ganschen dag warm blijft,<br />
maar tevens het vertrek benaauwd maakt, een open haard<br />
had<strong>de</strong>n!<br />
Het heet Zwe<strong>de</strong>n min<strong>de</strong>r bosschen of meer bevolking toewenschen<br />
; hoe wij het laatste van harte doen ! Eerst als het<br />
hout hoover in waar<strong>de</strong> zal zijn gestegen, mag men zich vleijen<br />
van dien oehtend- en avondbrandstapel te wor<strong>de</strong>n bevrijd ,<br />
die <strong>de</strong>n gansehen dag en <strong>de</strong>n langen nacht nasmeult.<br />
Leopold moot <strong>de</strong>ze eigenaardige lucht gewend zijn, en toch,<br />
wat hin<strong>de</strong>rt hem ? Hij wriemelt heen en weer; hij hondt het
ESAIAS TEGNht FRITHIOVS SAGA. 335<br />
hoofd op zij<strong>de</strong> , „oef !" — ziet gij het niet, een <strong>de</strong>r jongere<br />
gasten heeft het gewaagd uit die veelvormige kistjens zulk een<br />
lang zaamgerold stuk tabak te kiezen , bier en daar met roo<strong>de</strong><br />
en gou<strong>de</strong>n Bra<strong>de</strong>n versierd , dat wel bij toncaboonen schijnt te<br />
hebben gelegen , zoo stork een geur verspreidt het. Cigaren<br />
heeten die dingen , eene west-indische weel<strong>de</strong> , door Engeland<br />
gewaar<strong>de</strong>erd , Beskow weet haar zijnen britschen vrien<strong>de</strong>n dank.<br />
Hoe Leopold wenscht , dat het geschenk over boord ware geworpen<br />
, — hij kan <strong>de</strong>n digten damp, hem door <strong>de</strong>n rocker<br />
driest in het gezigt gejaagd, niet on<strong>de</strong>rsehei<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> zweven<strong>de</strong><br />
zuchtjens varinas , langzaam nit het lange YOU opgestegen<br />
, langzaam uitgeblazen , blaauwend kringelend , maar<br />
merken doet hij het — en verplaatst zich.<br />
„Hebt ge u het laatste nommer van Phosphorus later' <strong>voor</strong>-<br />
„lezen ?” vraagt Adlerbeth hem, naast wien hij zich heeft neergevlijd.<br />
Ergernis op ergernis, Steen <strong>de</strong>s aanstoots ter regte en ter<br />
shrike: Phosphorus was het tijdschrift , dat „gist bragt in het<br />
„duffe- beslag" <strong>de</strong>r zweedsche letterkun<strong>de</strong>, toen het tijdperk<br />
<strong>de</strong>r resignatie ten ein<strong>de</strong> liep , toen dat <strong>de</strong>r romantiek<br />
begot'. Of er mate gehou<strong>de</strong>n werd in het mengen ?<br />
„Keen," antwoordt Leopold, „ peen, <strong>de</strong>nkt ge dat ik er ge-<br />
„noegen in vin<strong>de</strong>, gesmaad to wor<strong>de</strong>n!”<br />
„ Wie, die bet gelooft ?" herneemt <strong>de</strong> Romein , „maar st.rijd<br />
„staalt , en weten moet men wat <strong>de</strong> weerpartij wil."<br />
„Haar wapenkreet is <strong>voor</strong> mij afgezaagd , als een wiege<strong>de</strong>un-<br />
„tjen ; Voltaire is een duivel en verlichting eene dwaasheid , ik<br />
„heb te lang geregeerd. —”<br />
„Toth niet," tracht Franzen bij te leggen.<br />
„O, gij hebt good spreken ," lacht Von Rosenstein, „ge wordt<br />
„door <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> .scholen gevierd. Ce glee c'est quo <strong>de</strong> naitre<br />
„propos I"
336 ESAT AS TEGNÉR , FRIT El LOF'S SAGA.<br />
En in<strong>de</strong>rdaad, <strong>de</strong>ze is zijner veertig jaren, is het vuur van<br />
zijne jeugd en <strong>de</strong>r volgzaamheid van zijnen mannelijken leeftijd<br />
het <strong>voor</strong>regt verpligt , zoo het dat heeten mag , tnsschen <strong>de</strong><br />
twee partijen te staan , en beurtelings door <strong>de</strong>ze en door gene<br />
te wor<strong>de</strong>n gevleid ; — hij wordt door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> bent geprezen ,<br />
als zij eigenlijk maar heeft gedoogd , en door <strong>de</strong> nieuwe bent<br />
gespaard , als hij in<strong>de</strong>rdaad verdiend had te wor<strong>de</strong>n gegispt.<br />
Overgangsman die overgangspoezij Levert, hebben <strong>de</strong> aca<strong>de</strong>misten<br />
behoefte aan eenen enkelen jongere die een nieuweren toon<br />
aanslaat , moeten <strong>de</strong> phosphoristen toch wel op een meer<strong>de</strong>re<br />
van jaren kunnen wijzen , die in hunne oogen gena<strong>de</strong> vindt.<br />
„G-e zult toch, als ge <strong>de</strong>zer dagen uwe intre<strong>de</strong> bij ons doet ,"<br />
vraagt Leopold <strong>de</strong>n peinzen<strong>de</strong>n Franzen , „geene toespeling op<br />
„die dwaashe<strong>de</strong>n wagon ? Als iets me verzoenen kon met mijn<br />
„verzwakkend gezigt , het zou zijn , dat ik dien leelijken Lorenzo<br />
„niet gewaar wor<strong>de</strong>."<br />
Franzen stelt <strong>de</strong>n meester gerust , Franzen is geneigd , zoo<br />
als het gebruik bij <strong>de</strong>rgelijke gelegenhe<strong>de</strong>n me<strong>de</strong>brengt , zijne<br />
re<strong>de</strong>voering <strong>voor</strong>af aan het oor<strong>de</strong>el van het hoofd <strong>de</strong>r Aca<strong>de</strong>mie<br />
to on<strong>de</strong>rwerpen; maar wat ons nog meer genoegen doet, Wallin,<br />
<strong>de</strong> in Phosphorus fel gegeesel<strong>de</strong> Wallin, neemt het <strong>voor</strong> dien<br />
„leelijken Lorenzo", neemt het <strong>voor</strong> HammarskOld op. Wallin<br />
is meer dan een kunstenaar, , hij is een karakter. Twee jaren<br />
gele<strong>de</strong>n heeft <strong>de</strong> Rijksdag , in <strong>de</strong> eerste verrukking over zijne<br />
proeve van een Nieuw Psalmboek — het vroegere zweedsche<br />
liet zooveel to wenschen over — hem tot overijling willen<br />
dwingen; hij wist vijan<strong>de</strong>n en vrien<strong>de</strong>n weerstand to bie<strong>de</strong>n:<br />
„wacht !" zei<strong>de</strong> hij, en daar men bij <strong>de</strong> geestelijke lie<strong>de</strong>ren<br />
van Odman , Dahl en Choraeus , <strong>de</strong> zijne niet ontberen kon,.<br />
w a c ht men , en werk t hij <strong>voor</strong>t. Thans , — <strong>de</strong> omwenteling<br />
schijnt als eene an<strong>de</strong>re lento alle twijgen <strong>de</strong>s openbaren levens<br />
te doer knoppen , uitbotten , groenen , <strong>voor</strong> vruchten is het nog
ESAIAS TEGN FRTTHIOF'S SAGA. 337<br />
wet vroeg; thaws, nu ook <strong>de</strong> letteren weer ontluiken,<br />
wordt hij, tot aca<strong>de</strong>mist benoemd toen hij voile <strong>de</strong>rtig jaren<br />
tel<strong>de</strong> (1810), verdacht pruik te zijn, omdat zijn sarcasme<br />
altijd pijlen op zijnen boog had, waar <strong>de</strong> schalke overmoed<br />
<strong>de</strong>r jeugd zich bloot gaf.<br />
„Leelijk , lieve Leopold!" zegt. „leelijk is HammerskOld<br />
„met <strong>de</strong> lange lokken niet ; ge moogt mij gelooven, ik heb<br />
„geen re<strong>de</strong>n hem te vleijen. In zijn jongste nommer heeft hij me<br />
„ „een dwerg" genoemd , „die, als hij vleugels had, een mid-<br />
„ „fielding zou wezen tusschen vogel en insect." Ik wenschte,<br />
„dat het aardiger ware, dan zou het opgang maken. Maar<br />
„aardigheid is verre van zijn forte te zijn; <strong>de</strong> geest zweemt<br />
„naar <strong>de</strong> gestalte , hij heeft <strong>de</strong> figuuy van een duitschen<br />
„d weeper. Hij heeft ook al <strong>de</strong> studie, die onzen buurtjens niet<br />
„te ontzeggen valt, ook al <strong>de</strong>n ernst. Wilt gij gelooven, dat<br />
„er oogenblikken zijn, waarin ik me<strong>de</strong>lij<strong>de</strong>n met hem heb?<br />
„Meenens is hem alles wet hij loot, maar <strong>de</strong> magt staat niet<br />
„in evenredigheid tot <strong>de</strong>n wil ...."<br />
„Hij is maar vijf-en-twintig jaar ," valt Franzen vergoelijkend<br />
in, en verontschnldigt onwillekeurig; Leopold's voeten<br />
trappelen.<br />
„Zal <strong>de</strong> koninklijke kanselarij-raad Af Leopold van koffij<br />
„gediend zijn?" vraagt <strong>de</strong> binnengekomen knecht; gij leert er<br />
tevens zijnen titel en zijn a<strong>de</strong>l door keunen.<br />
Nils von Rosenstein is ter hand, om <strong>de</strong>n kop van suiker<br />
en melk te <strong>voor</strong>zien; Nils biedt <strong>de</strong>zen zijnen vriend aan , en<br />
helpt nu zich zelven. We mogen <strong>de</strong> wigtigheid wel, waarme<strong>de</strong><br />
het twee<strong>de</strong> klompjen suiker tusschen <strong>de</strong> tang gewogen , te<br />
zwaar bevon<strong>de</strong>n, verwisseld wordt, — waarme<strong>de</strong> die blanke<br />
hand luttel droppelen melk <strong>de</strong>r helling over laat glippen en<br />
uu speelziek roert, terwijl <strong>de</strong> krullekop tegen <strong>de</strong> kussens van<br />
<strong>de</strong> sofa rust.<br />
Studiche en Schetsen III 22
338 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF' S SAGA.<br />
„Wat Leven wij toch in een gezegend land! — heel Europa<br />
„zucht on<strong>de</strong>r het continentaal-stelsel ; alle wereld<strong>de</strong>elen storten<br />
„hunne schatting Scandinavia in <strong>de</strong>n schoot!"<br />
„Smokkelhan<strong>de</strong>l," gromt <strong>de</strong> gastheer, die zijne fortuin aan<br />
zijne mijnen verschuldigd is, en lijdt on<strong>de</strong>r het gebrek aan<br />
uitvoer van ijzer bij gesloten zee ; hij is een <strong>de</strong>r weinigen<br />
on<strong>de</strong>r zijne landgenooten, die Carl Johan er niet lief om heeft,<br />
<strong>de</strong>wijl <strong>de</strong>ze „Smokkelhan<strong>de</strong>l, die Gothenburg groot<br />
„doet wor<strong>de</strong>n ...."<br />
„Een stad van paleizen," zegt een <strong>de</strong>r jongere gasten.<br />
„Om ten leste weer als een bouwval weg to zinken , —<br />
„gestolen geld beklijft niet ," herneemt Beskow.<br />
„Arm Parijs ," gaat Von Rosenstein <strong>voor</strong>t, een glas likeur<br />
ledigend, „le petit verre hebt ge nog altijd .."<br />
,,Maar les petits coopers niet weer," plaagt hem Sergel.<br />
„Ik meen<strong>de</strong> <strong>de</strong>ze, noch lee petites Maisons; ik dacht aan<br />
„<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rgegane weel<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n geest."<br />
„Chateaubriand na <strong>de</strong> encyclopedisten ," meent Leopold,<br />
„het is er toch nog beter aan toe dan Zwe<strong>de</strong>n , na ons aan<br />
„die kwajongens prijsgegeven."<br />
„La valeur n'attend Pas le nombre <strong>de</strong>s annees ,"<br />
<strong>de</strong>clameert Von Rosenstein.<br />
„Valeur?" herneemt Leopold, „valeur om <strong>de</strong> wereld to<br />
„kwellen met Schelling tot philosooph en Tieck tot poeet ,<br />
„duisterheid in <strong>de</strong>nken en duisterheid in dicht! Atterbom en<br />
„Palmblad, Been van bei<strong>de</strong> is nog twintig! .... "<br />
„Wacht een jaar of wat, en ze zullen wijs zijn als wij !"<br />
Neen , goe<strong>de</strong> Nils von Rosenstein! neen, wat ze ook wor<strong>de</strong>n<br />
zullen , als gij die daar <strong>de</strong> laatste droppelen van het geestrijke<br />
vocht zoo behagelijk geniet, als gij zal niemand hen zien, ze<br />
zijn van een an<strong>de</strong>r geslacht, van an<strong>de</strong>ren geest. Oesters, met
ESAIAS TEGNER, Furrunir's SAGA. 339<br />
chablis of Champagne, meent ge, wildpastijen en <strong>de</strong> zware<br />
wijnen, die er pas bij geven, <strong>de</strong>nkt ge, <strong>de</strong> dagen dier feesten<br />
zullen ook <strong>voor</strong> hen komen, <strong>de</strong> zege na <strong>de</strong>n strijd, noemt ge<br />
dat; maar hun doe] is een hooger, een heiliger dan ooit het<br />
uwe was; letteren , poezij zijn hun geene uitspanning, zijn<br />
hun behoefte, him leven. Stu<strong>de</strong>nten in Upsala, luttel wetend<br />
van wat gij weel<strong>de</strong> prijst, streelt hen eene min<strong>de</strong>r stoffelijke;<br />
en mogen zij, mannen gewor<strong>de</strong>n, mee genieten wat <strong>de</strong> maatschappij<br />
hunner dagen zal opleveren, encyclopedistisch noch<br />
epicuristisch gestemd zullen zij levenslang <strong>de</strong>r kunst een karakter<br />
toekennen , dat hoven uw begrip gaat , — en dos een<br />
vrijbrief <strong>voor</strong> uw gekseheren wordt.<br />
Voorbarigen, dat we zijn! Serge] neemt het <strong>voor</strong> <strong>de</strong> jongelui<br />
op; hij, die zooveel genoegen aan Bystrilim beleeft , wien hij<br />
een onloochenbaar talent, nit armoe<strong>de</strong>, aan graveren zag verkwisten<br />
, dien hij <strong>de</strong>n beitel ter hand heeft gesteld, en tevens<br />
brood, opdat <strong>de</strong> jonkman, zich ontwikkelen<strong>de</strong> , niet mogt verhongeren<br />
, hij begrijpt <strong>de</strong> bekrompenheid niet van zoo vele<br />
vernuften, met hunne „opvolgers in openbaren oorlog" to leven.<br />
„Als <strong>de</strong> goe<strong>de</strong>, <strong>de</strong> groote koning nog od<strong>de</strong>r ons °urging , mijne<br />
„heeren! hij zou u wel an<strong>de</strong>rs hebben geleerd ; ik wil zeggen,<br />
„hij zou u zijn <strong>voor</strong>gegaan met <strong>de</strong> jeugd lief to hebben. Maar<br />
„hij was een genie zon<strong>de</strong>r weerga, en duizend duivels mogen<br />
„mij halen, als hij ook niet zalig is !"<br />
Het originele <strong>de</strong>r laatste woor<strong>de</strong>n , eene verwensching en<br />
eene zaligspreking in eenen a<strong>de</strong>rn , doet een algemeen gelach<br />
opgaan.<br />
„Hebben <strong>de</strong> heeren <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> aflevering van Iduna gezien?"<br />
vraagt Beskow.<br />
„Neen ," is het antwoord , en <strong>de</strong> gastheer zoekt het boeksken<br />
zon<strong>de</strong>r het to vin<strong>de</strong>n , en terwijl wij hem laten zoeken ,<br />
gaan wij waar <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> afleveringen op <strong>de</strong> piano liggen. Bern-
340 ESAIAS TEGN .ÉR, PRITE110F 'S SAGA.<br />
hard heeft beloofd <strong>de</strong>r dames een dichtstukjen, dat in <strong>de</strong> eerste geplaatst<br />
werd en waarbij muziek is gevoegd, <strong>voor</strong> te zullen zingen.<br />
En is hij <strong>de</strong> eenige heer, dien wij in <strong>de</strong>n kring van lieven<br />
en schoonen om <strong>de</strong> theetafel aantreffen? Voorwaar niet, <strong>de</strong><br />
koninklijke kamerheer, die mevrouw Beskow nit <strong>de</strong> zaal heeft<br />
geleid , is bij <strong>de</strong> dames gebleven ; Wallin, die niet rookt , is<br />
ons hier <strong>voor</strong> geweest , hij praat met zijne jonge vrouw! En<br />
uwe oogen, die beleef<strong>de</strong>lijk het eerst weer naar <strong>de</strong> gastvrouw<br />
omzien , zij wor<strong>de</strong>n aan hare zij<strong>de</strong> een man van jaren gewaar,<br />
<strong>de</strong> zestig <strong>voor</strong>bij , die niet meer uit eten gaat, maar nog gaarne<br />
een bezoek aflegt , en het he<strong>de</strong>n hier te liever doet , weten<strong>de</strong><br />
wie hij zal aantreffen. Mevrouw Beskow heeft hem een wenk<br />
gegeven , dat zij <strong>de</strong> overige heeren van zijne komst zal doer<br />
verwittigen; hoffelijk heeft hij Naar verzekerd zich in het beste<br />
gezelschap ter wereld te bevin<strong>de</strong>n.<br />
„G-raaf Oxenstjerna komt niet meer ten hove," zegt barones<br />
Hamilton ; „het is jammer <strong>voor</strong> onze jeugd ; la vieille politesse<br />
„s' en va."<br />
„An<strong>de</strong>re tij<strong>de</strong>n, an<strong>de</strong>re ze<strong>de</strong>n," schertst <strong>de</strong> dichter <strong>de</strong>r Ooptert,<br />
want hij is bet in<strong>de</strong>rdaad ; „men verovert tegenwoordig in<br />
„allerijl ."<br />
„De harten ?" vraagt mevrouw Lenngren.<br />
„Schepters en schoonen !" herneemt Oxenstjerna ; „maar<br />
„jongelui! wat hebt ge daar <strong>voor</strong> muziek ?" en hij is bij <strong>de</strong><br />
piano, bij Bernhard, en <strong>de</strong> Hebe en bet schalke tweetal , —<br />
ook mevrouw Asping heeft er zich bijgevoegd , slechts ietwat<br />
in <strong>de</strong> schaduw.<br />
„Ben allerliefst liedjen van <strong>de</strong> Roos, heer graaf!" zegt <strong>de</strong><br />
zoon <strong>de</strong>s huizes , „maar <strong>de</strong> dames zijn niet te bewegen , mis-<br />
„schien dat het u gelukt <strong>de</strong> freule over te halen? Als ik<br />
„me mogt vleijen , dat iemand mij <strong>voor</strong> een coos zou willen<br />
„aanzien, zou ik zeker al zijn begonnen.”
ESA1AS TEGN1?11, FRITHIOT' S SAGA. 3<strong>41</strong><br />
Oxenstjerna neemt het blad muziek ter hand, loopt <strong>de</strong> eerste<br />
regels even door, zegt tegen Bernhard : jongelief! dat<br />
„gaat <strong>voor</strong> u niet aan ;" en leidt eene <strong>de</strong>r schalke <strong>de</strong>erntjes<br />
naar het tabouretjen, als ware hij nog rijks-maarschalk , die<br />
<strong>de</strong>n weg slechts te wijzen had om te wor<strong>de</strong>n gevolgd. Wel<br />
mogt hij glimlagchen bij <strong>de</strong> gedachte , dat Bernhard die roos<br />
zou <strong>voor</strong>stellen ; zij wordt in het liedjen spreken<strong>de</strong> opgevoerd;<br />
zij doet zich te goed op hare schoonheid — „alleS toepasselijk<br />
„op <strong>de</strong> freule ," 'nits dat zij het zelve maar niet had moeten<br />
zeggen , neen , zingen.<br />
„Och , beer graaf!" smeekt <strong>de</strong> stoutert.<br />
„Het aardigst komt . ." beweert Bernhard.<br />
En <strong>de</strong> freule zingt:<br />
„Een nachtegaal plaagt mij als 't schemeruur naakt ,<br />
„Met liedren door wat niet al hartstogt geblaakt;<br />
„Waarvan mij het eeuwige smachten verdriet ,<br />
„Als traantjen bij traantjen dat <strong>de</strong> oogjens ontschiet."<br />
„ Wat zei<strong>de</strong> ik ?" roept Bernhard.<br />
„Maar komt don mijn vlin<strong>de</strong>r, getooid als ten dans,<br />
„Mijn doornige wacht buigt haar zwaard eu hoar lans ,<br />
„Zijn bargt rijdt hij in op een straal van <strong>de</strong> zon<br />
„En wellekom roept hens wier harte hij won !<br />
„Waar benk of waar lin<strong>de</strong> zich welven ten kroun,<br />
„Daar trust hij <strong>de</strong>r bloeijen<strong>de</strong> jonkvronw <strong>de</strong> koon ,<br />
„Die bloost als heel <strong>de</strong> aar<strong>de</strong> in <strong>de</strong> omarming van Mei<br />
„En 't bijengesuis wordt <strong>de</strong>r bruiloft ten rei."<br />
„Ik bedank ," zegt <strong>de</strong> schalke, „ik zing niet ver<strong>de</strong>r."<br />
„Thans is er geen gevaar meer bij ," lack <strong>de</strong> jonkman.<br />
„Gelooft ge?" zegt Oxenstjerna.<br />
Het mid<strong>de</strong>l werkt , het meisjen ziet even het cahier in, en<br />
begint op nieuw
342 ESAIAS TEGNER FEL1THIOE'S SAGA.<br />
„Straks wisselt , ik weet het , <strong>de</strong>s vlugtigen zin ;<br />
„Des waters, <strong>de</strong>s winds is <strong>de</strong> vaart van <strong>de</strong> min !<br />
„'t Verdriet door een dreef, , die nooit kronkelt , te gun,<br />
„En lieflijk lokke ik dra zijn meedingers aan !<br />
„Dat Schoonheid, als 't licht, al wat a<strong>de</strong>m heeft streel' I<br />
„De dwaas slechts begeert haar nitsluitend zijn <strong>de</strong>el , —<br />
„Bron , vloed , oceaan, die geen droppel verspilt ,<br />
„Der eindigen dorst in oneindigheid stilt !"<br />
„Ik begrijp het niet ," en met die woor<strong>de</strong>n slaat <strong>de</strong> schalke<br />
bet cahier digt.<br />
„Er steekt philosophic in die poezij ," meent Bernhard.<br />
,,Mijnheer doet <strong>de</strong>n dichter regt," beweert Oxenstjerna, en<br />
rich tot <strong>de</strong> schalke wen<strong>de</strong>n<strong>de</strong> boat hij er op volgen: „waarom<br />
„dus of te breken ? <strong>de</strong> roos is hier symbool <strong>de</strong>r schoonheid !"<br />
Toch heeft <strong>de</strong> hoveling te veel tact om <strong>de</strong> scherts ver<strong>de</strong>r te<br />
drij yen.<br />
„Er zijn fraaijer versjens in <strong>de</strong>ze Bloeinen van Atterbom ,"<br />
merkt mevrouw Asping aan, en wil dat Hebe <strong>de</strong> illaankop zal<br />
zingen; maar Hebe beklaagt zich geen stem te hebben , geen<br />
zier stem, en Bernhard vindt dat liedjen zoo melancholisch.<br />
„Een an<strong>de</strong>r ?" vraagt hij mevrouw Asping , „u kent ze."<br />
„En gij hebt ons beloofd ...."<br />
„Straks ," — zegt Bernhard, en Euphrosyne laat zich niet<br />
longer bid<strong>de</strong>n ; — zij kiest uit het Vlasbloempien een paar<br />
coupletten , in welke wij op het land wor<strong>de</strong>n verplaatst, waar,<br />
in schaduw van berken , een hut staat , bangs welke <strong>de</strong> onontbeerlijke<br />
beck ruischt, — waar in die kleine woning een<br />
meisjen zit .... maar wij toetsen, alsof wij niet getracht had<strong>de</strong>n<br />
eenige trekken dui<strong>de</strong>lijk te doen wor<strong>de</strong>n, tot wijzigens toe:<br />
„Allc maag<strong>de</strong>n eere,<br />
„Sehoonste hein<strong>de</strong> en veere
ES.ATAS TEGNi:R, FRITHIOCS SAGA. 343<br />
„Zit ze aan 't open veuster, ,<br />
„Spin t ze vroeg en spa ;<br />
„Snorrend gnat het raadjen ,<br />
„Dulaney wordt het draadjen ,<br />
„'Cie ter wereld wenscht er<br />
„ZnIk een alijt geen voile ?"<br />
„Lief geschetst !" zegt Oxenstjerna.<br />
„Zonnestralen zijgen<br />
,Door <strong>de</strong> groene twijgen<br />
„In <strong>de</strong>s stui pjens duister<br />
„Op haar spinnewiel ;<br />
„En wie weet wat droomen<br />
„In die schalke komen ?<br />
„'t Is of in <strong>de</strong>n 1 uister<br />
„Gond aan hare voeten viel !"<br />
illevrouw Franzen gelooft in Kumla bij hare boerinnetjens<br />
te zijn.<br />
„'Vii ze een bruidsehat winnen ,<br />
„Spinnen meet ze , spinnen ,<br />
„ Bleken 't granuwe garen ,<br />
„Weven 't witte dock —<br />
„He<strong>de</strong>n roar het morgen<br />
„Ziainelen en zorgen ;<br />
„Over weinig jaren<br />
„Zijn en vlijt en vrijers zoek."<br />
„Die jonkman zal misschien eens <strong>de</strong> taal meester wor<strong>de</strong>n ,<br />
„maar is het nog niet," beweert Oxenstjerna, die wel weet<br />
wie Atterbom is, — wij zeggen op <strong>de</strong> kritiek van ganscher<br />
harte: amen!<br />
„En nu naijn Viking," roept Bernhard, zon<strong>de</strong>r zich een<br />
oogenblik te laten bid<strong>de</strong>n; „schrikt niet, dames! 't is een ster-
344 ESA TAS TEGNi:R PRITEITOF' S SAGA.<br />
„ven<strong>de</strong>," en <strong>de</strong> jonktnan speelt eene somber-stemmen<strong>de</strong>, korte<br />
inleiding; en 't is of <strong>de</strong> geest <strong>de</strong>s meesters, wien muziek iets<br />
beings is, over dat blon<strong>de</strong> hoofd vaaxt en uit die blaauwe<br />
oogen straalt. De woor<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> toonen zijn tweelingen, —<br />
het is geen geringe lof <strong>voor</strong> Bernhard, dat hij gevoel genoeg<br />
heeft, bei<strong>de</strong> met dien eenvoud <strong>voor</strong> to dragen, welke dui<strong>de</strong>lijk<br />
zijn eerbied bewijst. Als wij zijne frissche stern had<strong>de</strong>n,<br />
wij spaar<strong>de</strong>n u geene strophe; titans gaat ge er met twee<br />
vrij , die <strong>de</strong>n twintigjarigen Viking schetsen , zoo als <strong>de</strong>ze to<br />
mce<strong>de</strong> was, v64 hij zijn vroegen dood <strong>voor</strong>zag , en nu hij<br />
zieh dien bewust is.<br />
„Mijn tockomst scheen schoon ; stood ik 's daags <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n boeg<br />
„Geer wolk zonk er dreigend op neer; —<br />
„Hoe woest of <strong>de</strong> koelte het schuim om mij joeg,<br />
„teen zwaan was geruster op 't weer.<br />
„'t Werd buite, 't werd mijn , wet mij stnite in mijn loop,<br />
„En vrij als 't onsnetelijk rnim had mijn hoop<br />
„Geene grenzen!"<br />
Onze heeren komen ein<strong>de</strong>lijk hinnen; „'t is een lied nit<br />
I Ana ," zegt Beskow.<br />
„Maar leun<strong>de</strong> ik <strong>de</strong>s nachts op <strong>de</strong>n wieglen<strong>de</strong>n boeg,<br />
„Maar stood ik in 't duister alleen,<br />
„Dan vloog in <strong>de</strong>n storm, die het wolkenhcir joeg,<br />
„Mijn Norna bijwijle om mij heen;<br />
„Ons lot is onwisser dan 't zwalpen<strong>de</strong> net,<br />
„De wijze is op <strong>voor</strong>- en op onspoed gevat,<br />
„Waar hij level"<br />
„Daar zit het duizend-duivelsche in," roept Sergel, „waar-<br />
„aan men <strong>de</strong>n kunstenaar kent; knutselaars mogen het zoe-<br />
„ken, vin<strong>de</strong>n doen zij het niet. 't Is jets onverklaarbaars —<br />
„het treft bij <strong>de</strong>n eersten blik , in eene schil<strong>de</strong>rij , die een
ES.AIAS TEONktt FRITHIGF 'S SAGA. 345<br />
„meesterstuk is, in eene schets , die een meester belooft. Ge<br />
„hadt <strong>de</strong>zer dagen bij me moeten wezen , Adlerbeth! — woken<br />
„lang was ik Met in staat geweest naar <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie te gaan, —<br />
„die verwenschte jicht „ ."<br />
De Romein is — van <strong>de</strong> negentien<strong>de</strong> eeuw; hij verontschuldigt<br />
zich wegens bezighe<strong>de</strong>n.<br />
„Vertaal <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong>n ! man ! dat is beter dan met een ou<strong>de</strong>n<br />
„man te prates; maar ik had it bij me willen hebben , om te<br />
„zien of gij on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>llen van mijn armen drommel oak<br />
„niet da<strong>de</strong>lijk dat duizend-duivelsche hadt gezien. Mijne collega's<br />
„had<strong>de</strong>n me veel van <strong>de</strong> vor<strong>de</strong>ringen van <strong>de</strong>n jonkman verteld;<br />
„ik liet hem zeggen dat ik nieuwsgierig was naar zijne beeld-<br />
„jens ; daar hield een slee <strong>voor</strong> mijn huis stil; „laat hij ze in<br />
„ „het atelier zetten ,” zei<strong>de</strong> ik. En ik strompel<strong>de</strong> mijn kamer<br />
„nit , en ging zeven van die gipsfiguren <strong>voor</strong>bij ; daar stand<br />
„ik stil, maar niet van pijn ; het was een geniale greep ,<br />
„eene proeve van Philoctetes. „Dien behoud ik," mogt ik<br />
„zeggen en ging mijns weegs."<br />
„En trekt gij u <strong>de</strong>n jonkman aan ?" vraagt Adlerbeth.<br />
„Hij beet Fogelberg ," herneemt Sergel , „bij zal wel zor-<br />
„gen dat zijn naam niet in het vergeetboek raakt ; maar luister.”<br />
„Mijn leven was kort , maar mijn leven was sehoon ,<br />
„'k Beklaag mij die kortheid <strong>de</strong>s niet, —<br />
„Niet enkel een weg leidt ter zaal van <strong>de</strong> Goon,<br />
„Gelnkkigst wie spoedigst Hem ziet !<br />
„De weeklagt <strong>de</strong>r golven verkondig' mijn dood.<br />
„Zij waren mijn vreug<strong>de</strong> , en ik viu<strong>de</strong> in hear schoot<br />
„Mijne rustplaats!"<br />
„Ik heb nooit aan die Noordsche Go<strong>de</strong>n geollerd ," zegt Seigel,<br />
„maar het zoo te doen , is geen zon<strong>de</strong>. Van wien is dat<br />
„lied , Bernhard ?"
34 6 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF 'S SAGA.<br />
„Van mijn vriend Geyer," valt Wallin in.<br />
,,Die professor zal wor<strong>de</strong>n, meent men, in Upsala," voegt <strong>de</strong><br />
zoon <strong>de</strong>s huizes er bij; „hg is <strong>de</strong> vriend van <strong>de</strong> knapste jongelut."<br />
„Hij schrijft ook al in dien Phosphorus," mompelt Leopold.<br />
Oxenstjerna sleet een <strong>de</strong>r zware gordijnen, die <strong>voor</strong> <strong>de</strong> dubbele<br />
vensters hangen , ter zij<strong>de</strong> ; hem verrukt <strong>de</strong> weergalooze<br />
starrenhemel , die zich over het meir 1Vlalar welft. Hij neemt<br />
Leopold bij <strong>de</strong>n arm en leidt hem mee , naar het venster.<br />
„We zijn ou<strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>n ," zegt hg, „tracht eons met nib<br />
„op te zien. „Ik word velerlei sterren gewaar, , groote en kleine,<br />
„alle zijn schoon , — er zijn dichters <strong>de</strong>s verstands er zijn<br />
„dichters <strong>de</strong>ft gevoels .."<br />
„Ziet gij ook geen vallen<strong>de</strong> sterren?" klinkt <strong>de</strong> vraag Oxenst-<br />
jerna in het oor, — arme Leopold! hij bleek near het ligchaam<br />
ongeneeslijk , was hij bet ook naar <strong>de</strong>n geest ?<br />
Laak het niet als onbeleefd , zoo wij eensklaps french leave<br />
nit dit gezelschap nemen , zoo we zelfs verzuimen gastvrouw en<br />
gastheer dank te zeggen ; noch acht het een gering offer, dat<br />
we afzien van <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>ring eener sle<strong>de</strong>vaart door Stockholm,<br />
om Franzen en zijne ga<strong>de</strong> veilig thuis te zien. Ons on<strong>de</strong>rwerp<br />
gebiedt ons an<strong>de</strong>rmaal cone rugwaartsche schre<strong>de</strong>; moge zij het<br />
met die <strong>de</strong>r be<strong>de</strong>vaartgangers gemeen hebben, dat wij er ons<br />
(1061 niet min<strong>de</strong>r door bereiken. In tegenstelling intusschen met<br />
<strong>de</strong> bewegingen van doze, voert zij ons niet maar weinige voeten,<br />
voert zij ons een half jaar achteruit ; doch wat belemmerends<br />
schuilt er veer wieken, als uwer verbeelding zijn he<strong>de</strong>eld, in<br />
eene wisseling van saizoen ? We waren in <strong>de</strong>n winter van 1811;<br />
we zijn in zijn vollen zomer, in <strong>de</strong> laatste dagen van dozen, zoo<br />
ge wilt ; en in plants van het genrestukjen, waarme<strong>de</strong> wij u<br />
zoo lang bezig biel<strong>de</strong>n , — een genrestukjen met <strong>de</strong> pen, <strong>voor</strong><br />
het penseel luttel gesehikt, — krijgt ge een landschapjen, dat<br />
we wel wensehten ti op doek to ku nnen geven.
ESA1AS TEGNER, FRITI-110F 'S SAGA. 347<br />
Een stille zomernacht op Rarnen in Werrnland, het landgoed,<br />
dat getnige was geweest <strong>de</strong>r gelukkige ontwikkeling van Anna<br />
111yhrinan , waarop Tegner in haar zijne liefste vond; een stille<br />
zomernacht buiten, ziedaar ons tooneel en ons tijdstip. Het<br />
eerste heugt u nog, het laatste verbijstert u wel een weinig;<br />
dat noordsche halflicht tint zoo eigenaardig, 't is maar een<br />
zweem van zien. Gij aarzelt daaroth ons te zeggen, wie het<br />
zijn, die in <strong>de</strong>n vroegen morgen ie<strong>de</strong>r zijn paard uit <strong>de</strong>n stal<br />
brengen, ie<strong>de</strong>r zijn paard inspannen <strong>voor</strong> eene vrachtkar met<br />
ijzer bela<strong>de</strong>n; het gaat niet grif genoeg <strong>voor</strong> gewone voerlie<strong>de</strong>n,<br />
en toch steken ze in werkmansplunje. Het is van twee wren<br />
vast drie gewor<strong>de</strong>n; <strong>de</strong> zon, die haa.st niet on<strong>de</strong>r is geweest,<br />
„die <strong>de</strong>n ganschen nacht verlangend aan <strong>de</strong>n hemel heeft om-<br />
„gedwaald," zong een dichter, doet het oosten hel<strong>de</strong>r wor<strong>de</strong>n;<br />
wie hebben wij <strong>voor</strong> ons? Vier mannen, twee van welke, willen<br />
wij wed<strong>de</strong>n, nog nooit zrio langs een paard hebben geloopen;<br />
<strong>de</strong>ze, gij ziet het zijn gang aan, plagt er op te zitten,<br />
plagt het te laten draven, en die? zijn flinke houding, zijn<br />
forsche stap, zij getuigen dat hij gewoon is gele<strong>de</strong>ren aan te<br />
voeren; krijgsmannen zijn het, in voerlie<strong>de</strong>n herschapen! De<br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> gaat langzaam, hij hondt het leidsel aan, als liep dat<br />
noorweegsche blesjen met zijn graauwe manen hem nog te vlug,<br />
— <strong>de</strong> vier<strong>de</strong>, maar al steekt hij in een wollett rok , en al<br />
gingen die ligte lokken schuil on<strong>de</strong>r een verweer<strong>de</strong> pelsmuts,<br />
die oogen zijn <strong>de</strong> kijkers van Esaias Tegnër; het is onze dichter,<br />
die zijn zang <strong>voor</strong> <strong>de</strong>t ScL8A-a Lantv4rnet het jaar te voren met<br />
„<strong>de</strong>n naam, <strong>de</strong> eere, <strong>de</strong> waardigheid van hoogleeraar" heeft<br />
zien beloonen. Een professor, die puft als zijn paard, zoo vaak<br />
het heuvel op gaat, die han<strong>de</strong>n vol werks heeft, om niet<br />
met <strong>de</strong> vracht van zijn kar in <strong>de</strong> diepte te storten , als het<br />
dal zich daar zoo steil opent ; wat dwaasheid is <strong>de</strong>ze? „Verre<br />
„vandaar," herneemt zijn biografist, „vier van <strong>de</strong> toenmalige
348 ESAf AS TEGNiAt FRITEITOVS SAGA.<br />
„eigenaren van het bergwerk Ramon," — va<strong>de</strong>r Alyhrman was<br />
op midzomer verschei<strong>de</strong>n — „twee militairen, een kanselarij-<br />
„schrijver van Stockholm en een professor van Lund, waren<br />
„overeengekomen , als het wakkere bergmannen paste, hun ijzer<br />
„eens zelf naar <strong>de</strong> stad te brengen , en uit doze met graan,<br />
„op <strong>de</strong> markt gekoeht , weer te keeren.” Dwaasheid, zei<strong>de</strong>t<br />
gij, gelnkkig dat Biittiger het niet hoor<strong>de</strong>! „het was hun daar-<br />
„me<strong>de</strong> niet om een prettig togtjen te doen, zij wil<strong>de</strong>r er buren<br />
„en ondcrhebben<strong>de</strong>n in ernst mee toonen, hoe hoog het be-<br />
„drijf bij hen aangeschreven stond, hoe goed zij in staat zou-<br />
„<strong>de</strong>n zijn, mogt het wor<strong>de</strong>n vereischt, zelf <strong>de</strong> hand aan <strong>de</strong>n<br />
„zwaren arbeid to sla,an.” Dwaasheid? „dat avontuur in het<br />
„frissche wood loeg Tegner's zin <strong>voor</strong> <strong>de</strong> natuur uitlokken<strong>de</strong><br />
„aan; hij nam er, in <strong>de</strong> zomervierdagen had hij er tijd toe,<br />
„alleropgeruimdst <strong>de</strong>el aan. Hit <strong>de</strong> kern <strong>de</strong>s yolks gesproten,<br />
„voel<strong>de</strong> hij zich daaraan met alle wortels van zijn wezen nog<br />
„innig verknocht: het was hem een lust eens -het lot van <strong>de</strong>n<br />
„daglooner te smaken; hij wil<strong>de</strong> weten hoe het zijn grootva<strong>de</strong>r<br />
„moest zijn te moe<strong>de</strong> geweest , als <strong>de</strong>ze, krom van <strong>de</strong>n last,<br />
„met zware schre<strong>de</strong>n door Smaland's bosschen ging.” Bottiger<br />
heeft verzen geschreven; zou<strong>de</strong>n zijne gedachten hier geene<br />
vlugt nemen ? „Tegner voel<strong>de</strong> zich verplaatst in <strong>de</strong>n eenvoud<br />
„van <strong>de</strong>r va<strong>de</strong>ren ze<strong>de</strong>n ; hij droom<strong>de</strong> , dat <strong>voor</strong> hem <strong>de</strong> tijd<br />
„was weergekeerd , toen ie<strong>de</strong>r man zich zelf genoeg was. Als<br />
„<strong>de</strong> overigen had hij <strong>de</strong>n avond te voren <strong>de</strong> wielen van zijn<br />
„kar gesmeerd , en er twee schippond staafijzer op gela<strong>de</strong>n ,<br />
„dat met zorg moest wor<strong>de</strong>n vastgesjord, om op <strong>de</strong> heuvelen<br />
„niet los to glippen. Op het hrukskantoor had Esais Esalas-<br />
„zoon vervolgens zijn vrachtce<strong>de</strong>l <strong>voor</strong> <strong>de</strong> faktorij in Filipstad<br />
„ontvangen.”<br />
Tegner's biografist beschrijft <strong>de</strong>n togt met talent. „Het word<br />
„een schoone, een heerlijke dag," zegt hij. „Elk <strong>de</strong>r voerlie<strong>de</strong>n
F,SALAS TEGNI:11, FRITHIOVS SAGA.<br />
:349<br />
„leg<strong>de</strong> <strong>de</strong>n vier millen langen weg , gaan<strong>de</strong> naast kar en paard,<br />
„te voet af. Slechts bij het opgaan <strong>de</strong>r steile heuvels schoot<br />
„men elkan<strong>de</strong>r te hulp , en genoot , in het zweet zjns aangezigts ,<br />
„<strong>de</strong>n meegevoer<strong>de</strong>n teerkost. Tegen <strong>de</strong> schemering kwam men<br />
„in het ste<strong>de</strong>ken aan, waar elk hunner zelf zijne vracht loste.<br />
„Den volgen<strong>de</strong>n dag keer<strong>de</strong> men op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> wijze terug, maar<br />
„ditmaal waren <strong>de</strong> karren met zakken graan bela<strong>de</strong>n. Thans<br />
„viel <strong>de</strong> proef hun zwaar<strong>de</strong>r, daar een large aanhon<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
„regen hun wollen kleeren druipnat <strong>de</strong>ed wor<strong>de</strong>n ; overjassen<br />
„had<strong>de</strong>n zij Diet , en of zij gister wet ruim met hun your-<br />
„raad had<strong>de</strong>n omgesprongen , he<strong>de</strong>n was schraalhans keuken-<br />
„meester. Maar <strong>de</strong> zaak was een punt van eer gewor<strong>de</strong>n; zij<br />
„ging alien om bet zeerst ter harte , en na ongeveer twee et-<br />
„malen wakens en na acht mijlen wegs to voet te hebben afge-<br />
„legd , klonk hun, laat in <strong>de</strong>n nacht, op Ramen het welkom<br />
„toe. Hongerig waren zij en doornat, dock het graan was<br />
„droog to huis gebragt , en zij had<strong>de</strong>n getoond nog <strong>voor</strong> iets<br />
„an<strong>de</strong>rs te <strong>de</strong>ugen, dan om „<strong>de</strong> heeren” te spelen.” Tegner's<br />
biografist verklaart , in een paar regelen , wat hem verleid<br />
heeft om van dit <strong>voor</strong>val zoo uitvoerig melding te maken. Gij<br />
die missehien wel Bens hebt geboord , hoe Onno Zwier van<br />
Haren zijne wan<strong>de</strong>lingen in eene dichterlijke beel<strong>de</strong>njagt verkeer<strong>de</strong>;<br />
die u, naar aanleiding eener ors onlangs vertel<strong>de</strong><br />
anecdote, vermeid hebt in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling , hoe David Jacob<br />
van Lennep zijn Duinzang zon<strong>de</strong>r weerga dichtte; gij sloegt<br />
en<strong>de</strong>r die vier voerlie<strong>de</strong>n zeker met belangstelling <strong>de</strong>n ernstigsten<br />
Ba<strong>de</strong>, die <strong>de</strong> overige drie aanvoer<strong>de</strong> , of hij <strong>de</strong>n eersten indruk<br />
<strong>de</strong>s verschiets wil<strong>de</strong> opvangen „Hij dacht geen gewone<br />
„gedachten.” Gissen<strong>de</strong> welke , ziet gij hem opmerkzamer aan.<br />
Er flikkert bijwijle iets in zijne oogen, dat we reeds, toen hij<br />
aehter op <strong>de</strong> chais van Branting zat, zagen lichten; — bet<br />
is hem in die stilte niet an<strong>de</strong>rs te moe<strong>de</strong> , dan het vaak het
350 ESAIAS TEGNIat, PRITHIOCS SAGA..<br />
gedroom<strong>de</strong> jongsken was, dat wij in het heiligdom uwen geest<br />
lieten <strong>voor</strong>bijgaan; — <strong>de</strong> natuur treft hem als zij het hem<br />
<strong>de</strong>ed toen hij knaap was , — met <strong>de</strong>n wensch dat gevoel<br />
weer te geven , komen thans <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> lippen , — hij<br />
hoeft niet op to schrij yen ; zoo lets heugt. „Repel <strong>voor</strong> regel wordt<br />
„in zijne ziel een gedicht geboren , in 't welk <strong>de</strong> klank van<br />
„het ijzererts zaamsmelt met het gesuis <strong>de</strong>r <strong>de</strong>nnentoppen ;"<br />
hier en daar een waterval, waarborgt het u verrassendste afwisseling.<br />
Het intermezzo is afgespeeld , vlug genoeg, hopen we, om<br />
u niet te hebben verveeld; we zijn we<strong>de</strong>r in Stockholm, we<br />
hooren in <strong>de</strong> Zweedsche aca<strong>de</strong>mie Franzen's intreere<strong>de</strong> me<strong>de</strong><br />
aan. Hij treft het niet gelukkig , — benoemd in plaats van<br />
Gustaf Fredrik Gyllenborg, moet hij over <strong>de</strong>zen eene lofre<strong>de</strong><br />
hou<strong>de</strong>n , — <strong>de</strong> man, die lang genoeg had geleefd , om nog<br />
bij het gekir <strong>de</strong>r „Noordsche Tortelduif" te hebben toegeluisterd.<br />
Van Hedvig Charlotte Nor<strong>de</strong>nflycht tot Anna Maria<br />
Lenngren, was zeker niet alles woest; maar ie<strong>de</strong>re rods op<br />
dien weg had hare doornen: Hammarskeld en <strong>de</strong> zijnen waren<br />
char. Voor inleiding gaf zijn eigenaardige toestand Franzen<br />
gelegenheid woor<strong>de</strong>n uit het harte te spreken, doch toen<br />
hij, tot zijn eigenlijk on<strong>de</strong>rwerp gekomen , <strong>de</strong>rtig blaadjens<br />
had oingeslagen , en nog niet aan het laatste was, toen begon<br />
het genoegen gerekt to wor<strong>de</strong>n; — die spreken mogt later <strong>de</strong><br />
eerste schetser -van alien blij ken waar het om eene 1-18utienis<br />
was te Coen, hij leer<strong>de</strong> het ten koste van wie hem then<br />
aan moesten hooren. De ou<strong>de</strong> school hield zich <strong>de</strong>ftig; het<br />
was aardig te zien, hoe goed Nils von Rosenstein zijne waardigheid<br />
wist to handhaven; Adlerbeth scheen in steen uitgehouwen.<br />
De jongere vond dat haar vriend overliep, oversloop ;<br />
maar <strong>de</strong> aanvoer<strong>de</strong>r wenkte , en het wachtwoord werd begrepen<br />
iZ n'avait pas donut; prise. Alles, ook <strong>de</strong> langste re<strong>de</strong>, hoeft
ESAIAS TEGNEIt, FRITHIOF 'S SAGA. 351<br />
eehter ten leste een ein<strong>de</strong>: eene strophe van Gyllenhorg , uit<br />
zijn gedicht : <strong>de</strong> Sterkte <strong>de</strong>r Ziel , was <strong>voor</strong>gedragen; „men had<br />
„aan <strong>de</strong> oevers van <strong>de</strong>n Nijl" nog eons, „<strong>de</strong> trotsche pyrami<strong>de</strong>n<br />
„gezien ," en dat gezicht had tot <strong>de</strong> treffen<strong>de</strong> bespiegeling geleid<br />
„wat is er se<strong>de</strong>rt niet gebouwd en in puin gestort !" then HammarskOld<br />
„oeh ja!" zuchtte en Franzen zich boog. Eene algemeene<br />
verrassing! Te treffen<strong>de</strong>r daar het publiek er zoo min<br />
op bleek <strong>voor</strong>bereid als <strong>de</strong> vaste secretaris het <strong>voor</strong> weinige<br />
dagen was geweest, toen hij <strong>de</strong>n lof zijner welsprekendheid<br />
bij <strong>voor</strong>baat toegezwaaid, hooffIschud<strong>de</strong>nd afwees. Niet <strong>de</strong>ze ,<br />
<strong>de</strong> <strong>voor</strong>zitter, , die zich eerst wegens <strong>de</strong> zwakheid zijns gezigts<br />
had verontschuldigd , Leopold zelf beantwoord<strong>de</strong> <strong>de</strong>n re<strong>de</strong>naar ;<br />
bij <strong>de</strong>ed het kernig en dos kort. Of Wallin's waarschuwing<br />
of Oxenstjerna's opmerking had gewerkt , wie die 't weet ? Hammarskelet<br />
getuig<strong>de</strong>: „<strong>de</strong>n oogen moge het schemeren, dat hoofd<br />
„is nog .hel<strong>de</strong>r" ; een lachjen op Leopold's gezigt bewees , dat<br />
<strong>de</strong> lof <strong>de</strong>s publieks hem niet was ontgaan in een zacht geruisch.<br />
Het verslag over <strong>de</strong> antwoor<strong>de</strong>n , op <strong>de</strong> prijsstoffen ingekomen<br />
, was aan <strong>de</strong> bona; het diehtstuk Svea had <strong>de</strong>n eerepalm<br />
weggedragen ; — Svea, „een lied uit bet haste <strong>de</strong>s yolks ;"<br />
Svea : „het was in <strong>de</strong> woo<strong>de</strong>n van Ritimen gedacht en gedicht ,"<br />
— Esalas Tegner stond op het naa,mbriefjen.<br />
Svea : het vers , welks vele schoonhe<strong>de</strong>n ons publiek sinds<br />
vijf-en-twintig jaren in staat gesteld is to vermoe<strong>de</strong>n , uit <strong>de</strong><br />
fragmenten , welke <strong>de</strong> verdienstelijke <strong>de</strong> Geer het licht <strong>de</strong>ed<br />
zien , Svea is niet maar een dicht , Svea is eene daad tevens.<br />
Ten bewijze dat hij <strong>de</strong> dubbele eischen van zijn tijd en zijn<br />
yolk begreep , streef<strong>de</strong> Tegner in dat poeem door <strong>de</strong>n vorm<br />
naar nieuwheid, streef<strong>de</strong> hij door <strong>de</strong> stoffe naar invioed. Het<br />
bleef in het eene als in het an<strong>de</strong>re opzigt soms bij <strong>de</strong> poging.<br />
Er was al <strong>de</strong> scherpzinnigheid , al <strong>de</strong> smaak , welke men<br />
Hammerskold met toekennen, maar, helaas ! ook al <strong>de</strong> bitterheid
352 F,SATAS TEGNER, FRITHIOF ' S SAGA.<br />
die partijschap me<strong>de</strong>brengt , in het oor<strong>de</strong>el door dozen over het<br />
vers geveld , eer Tegner <strong>de</strong> beloften had vervuld er in afgelegd.<br />
„Om <strong>de</strong>n roem van dozen zanger te staven ," schreef <strong>de</strong> kritikus ,<br />
„mag men zich niet beroepen op het gedicht Svea , door <strong>de</strong> Z weed-<br />
„sche aca<strong>de</strong>mie met haren greaten prijs bekroond , al zou men goe-<br />
„lijk genoeg zijn <strong>de</strong> erbarmelijke alexandrijnen <strong>voor</strong>bij te zien am<br />
„<strong>de</strong>n wine van <strong>de</strong>n dithyrambisehen slotzang. Schoone plaatsen<br />
„heeft <strong>de</strong>ze onloochenbaar, , maar hoe fraai ook , waken zij het<br />
„dichtstuk toch niet tot een organisch geheel.” Er is al <strong>de</strong> onbegrens<strong>de</strong><br />
bewon<strong>de</strong>ring , aan welke biografisten zich plegen te<br />
buiten te gaan als zwakke eerstelingen latere meesterstukken<br />
me<strong>de</strong> hebben gea<strong>de</strong>ld , in <strong>de</strong> getuigenis met welke Bottiger het<br />
gedicht aanbeveelt. „Het is ," lezen wij, „of <strong>de</strong> poeet aan het<br />
„elu<strong>de</strong> plotseling <strong>de</strong>n rustigen , ietwat vermoei<strong>de</strong>n , plegtigen<br />
„gang zijner verzen , in welke <strong>de</strong> walk <strong>de</strong>r bekommering<br />
„over 's lands lot losbarstte in don<strong>de</strong>rs van me<strong>de</strong>burgerlijke<br />
„verontwaardiging , afbreekt , om zich in een zonnig bad van<br />
„profetische verrukking te storten." Overdrijving aan gene,<br />
overdrijving aan doze zij<strong>de</strong>. Traag als <strong>de</strong> vas of het blesjen , da t<br />
he<strong>de</strong>n van Ramon naar Filipstad het ijzer voer<strong>de</strong>, en morgen<br />
van Filipstad naar Ramen we<strong>de</strong>rkeer<strong>de</strong> met graan, geen oogenblik<br />
dravens het lange en langzame stappen afwisselend , gaan die<br />
alexandrijnen hunnen sukkelgang. Het was menschelijk van <strong>de</strong>n<br />
voerman , dat hij over <strong>de</strong> ooren van het moe<strong>de</strong> dier <strong>de</strong> zweep<br />
slechts schaars suizen <strong>de</strong>ed , maar, wij begaan geen onregt jegens<br />
<strong>de</strong>n dichter, , wenschen<strong>de</strong> dat hij, meermalen dan hij het waag<strong>de</strong> ,<br />
<strong>de</strong> knol alleen haar weg had laten vin<strong>de</strong>n. Los liet hij .<strong>de</strong><br />
leidsels en vlugt was er in zijn vaart , waar hij, uit <strong>de</strong> stoute<br />
natuur om hem heen, „klippen vermetel over afgron<strong>de</strong>n heen<br />
„hangen<strong>de</strong> ," uit <strong>de</strong> stilte van het woud, „dat zoo ernstig op<br />
„hem ne<strong>de</strong>rblikt", Stockholm gewaar wordt, en <strong>de</strong> schare geesselt,<br />
„die al het weekelijke van het zui<strong>de</strong>n heeft , maar <strong>de</strong>r inne-
ESAIAS TEGNEIt, FIIITHIOF' S SAGA. 353<br />
„mendheid vreemd is, waarmee dit betoovert." Helaas , hij<br />
stapt al weer in het spoor ! Lamzalige aaneenschakeling van<br />
„O's!" en van „En's", kwalijk afgewisseld door telkens we<strong>de</strong>rkeeren<strong>de</strong><br />
„ Maar's" , hoe gewillig zou<strong>de</strong>n wij dien dreun prijs<br />
geven <strong>voor</strong> meer grepen , met enkele scherpe toetsen gelukt,<br />
als die waardoor St. Petersburg opdoemt: „er verrijst een troop<br />
„in een moeras , welks naam wij naauwelijks wisten , en ko-<br />
„ningen buigen <strong>de</strong> knie , waar onze kud<strong>de</strong>n hebben gegraasd.”<br />
G-een geest als <strong>de</strong> zijne hinkt op twee gedachten , doch bet<br />
dichtstuk zou er bij hebben gewonnen als hij zich niet naast<br />
dat vrachtpaard had <strong>voor</strong>tgesleept, zoo zijne wan<strong>de</strong>ling eene<br />
zoete, vrije, echte mijmering ware geweest. In verzen, als wij<br />
boven vermeld<strong>de</strong>n, schuilen <strong>de</strong> beloften van welke wij spraken,<br />
<strong>de</strong> poging die wij waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>n ; maar hoe bekoorlijk bloesems<br />
mogen aanlagchen , vruchten zijn het nog niet. En daarom<br />
kunnen wij niet met Bottiger instemmen, dat „<strong>de</strong> ochtend <strong>de</strong>r<br />
„Tegnersche poezij daarin glans<strong>de</strong> van haar hel<strong>de</strong>rat goud, dat<br />
„hij in dit vers met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> hand, die <strong>de</strong>n sluijer <strong>de</strong>r toe-<br />
„komst <strong>de</strong>ed wijken , ook <strong>de</strong> verou<strong>de</strong>r<strong>de</strong> grenspalen <strong>de</strong>r ver-<br />
„schei<strong>de</strong>n scholen oinverwierp.” En daarom gelooven wij zoo<br />
volkomen <strong>de</strong>n genialen Agardh, als hij ons <strong>de</strong>n dichter schil<strong>de</strong>rt,<br />
op het punt dat poeem, eer hij het inzond, te verscheuren:<br />
„ik heb als een schooljongen <strong>de</strong>n plak verdiend, <strong>de</strong>wijl ik niet<br />
„beter slaag<strong>de</strong>!” Agardh <strong>de</strong>ed wel , <strong>de</strong>s ondanks , tot <strong>de</strong> inzending<br />
aan te ra<strong>de</strong>n , — <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie wel het te bekroonen,<br />
al vond zij <strong>de</strong> uitvallen tegen Rusland „al te inflammerend";<br />
— maar wij zou<strong>de</strong>n verkeerd doen , zoo wij <strong>de</strong> worsteling<br />
waarvan het getuigt, moedwillig <strong>voor</strong>bijzagen. Tegner heeft op<br />
het gebied <strong>de</strong>r dichtkunst <strong>de</strong>n staf eene lange wijle te goed<br />
gezwaaid, om <strong>de</strong> dagteekening zijner heerschappij to vervroegen;<br />
het is niet <strong>de</strong> duur <strong>de</strong>s gezags , het is zijne glorie , die be-<br />
nij<strong>de</strong>nswaardig heeten mag.<br />
Studien en Sehetsen III 23
354 ESAIAS TNIGNER FRITHIOVS SAGA.<br />
Geyer scheen bestemd meer gemeens to hebben met Sten Store<br />
<strong>de</strong> ou<strong>de</strong> , dan looter zijn lofre<strong>de</strong>naar te zijn geweest; als doze<br />
in <strong>de</strong> politische wereld , schreed hij in <strong>de</strong> poetische tot bij <strong>de</strong>n<br />
troon , niet om dien te bestijgen , om dien to beveiligen. Wie<br />
geeft ons intusschen een geschikt mid<strong>de</strong>l ter hand onzen wat<br />
gezwollen toon zachtkens te temperen, opdat wij van alledaagsche<br />
dingen verstaanbaar mogen spreken , en niet, als Johnson, baars<br />
en snoek laten blazen of het walvisschen waren ? Als lag het<br />
boek niet naast ons, waarin Geyer zelf ons <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n<br />
me<strong>de</strong><strong>de</strong>elt eener beweging , welke op Tegner <strong>de</strong>n beslissendsten<br />
invloed had, als won hij het niet van ons, bei<strong>de</strong> als prater en<br />
als poeet. Aan hem dos het woord; <strong>de</strong> wijze waarop hij <strong>voor</strong>draagt<br />
maakt alle inleiding overbodig. „Omstreeks het ein<strong>de</strong> van 1810 ,"<br />
zoo begint zijn berigt , „bevon<strong>de</strong>n zich verschei<strong>de</strong>n jongelie<strong>de</strong>n<br />
„in Stockholm, welke zich naauwer aan elkaar sloten, om al-<br />
!, dus een verkeer <strong>voor</strong>t to zetten , dat vroeger <strong>voor</strong> hen een<br />
„bron van genoegen was geweest. Met uitzon<strong>de</strong>ring van een<br />
„tweetal, waren zij in hetzelf<strong>de</strong> gewest, in Wermland geboren.<br />
„De meesten waren kennissen van kindsbeen af; allen waren<br />
„later te Upsala aca<strong>de</strong>mie-kamera<strong>de</strong>n geweest; thans was ie<strong>de</strong>r<br />
„hunner in <strong>de</strong> hoofdstad zijne civiele of militaire loopbaan be-<br />
„gonnen. Ook ik , in 1809 aangesteld tot extra-ordinair kan-<br />
„selarij-schrijver bij het koninklijk rijksarchief, , maar in het<br />
„volgend jaar benoemd tot docent aan <strong>de</strong> hoogeschool te Upsala,<br />
„beyond mij, na mijue thuiskomst van eene reize in Engeland,<br />
„in dien kring van vrien<strong>de</strong>n. Met mijn broe<strong>de</strong>r en mijn per-<br />
„soon tel<strong>de</strong> <strong>de</strong> krans twaalf le<strong>de</strong>n. Hoe het plan ons een<br />
„G-oth is c h Ver bond, en onze zamenkomsten , „<strong>de</strong>r Gothik<br />
„ „treu” stem m in gen to heeten , te ber<strong>de</strong> kwam , herinner<br />
„ik mij niet meer. Wat mij wel heugt is, dat dit in <strong>de</strong>n be-<br />
„ginne maar scherts was, en het ook wel zou gebleven zijn als<br />
„een van <strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>n op dien inval niet een duchtig zegel had genet.
ESATAS TEGNER FRITHIOVS SAGA. 355<br />
„Deze was <strong>de</strong> toenmalige beambte bij het expeditie- bureau van<br />
„kerkelijke zaken, Jacob Adlerbeth," — zoon van onzen Romein;<br />
het bloed verloochent zich zoo min als <strong>de</strong> geest; al wijzigt <strong>de</strong> tijd<br />
bei<strong>de</strong>r werking. — „In alle dingen even bera<strong>de</strong>n als bepaald van<br />
„karakter, dat zich zoowel in het kleinste als in het grootste kond<br />
„<strong>de</strong>ed, gaf hij alles wat hij <strong>de</strong>ed een Joel; zelfs zijne uitspanningen,<br />
„zelfs zijn tijdverdrijf, moesten dat hebben. Gr on dig had zijn<br />
„zinspreuk mogen zijn; in niets wat hij zich <strong>voor</strong>nam verge-<br />
„noeg<strong>de</strong> het hem halverwege te zijn gekomen. Aan die eigen-<br />
„schap paar<strong>de</strong> hij het warmste , reinste harte en eene trouwe,<br />
„die, van geene grenzen weten<strong>de</strong> , hem zijnen vrien<strong>de</strong>n le-<br />
„venslang dierbaar <strong>de</strong>ed zijn, zijne nagedachtenis hun nog<br />
„onvergetelijk maakt. Niemand meer geroepen, geen waardiger<br />
„dan hij, om in vriendschapsbetrekking dien ou<strong>de</strong>n noordschen<br />
„zoogbroe<strong>de</strong>rband te vernieuwen , van welks hechtheid onze<br />
„sagen zoo treffen<strong>de</strong> blijken opleveren. Hij nail' <strong>de</strong> zaak ern-<br />
„stig ter harte en vond bijval , vond overeenstemming, toen<br />
„hij <strong>de</strong> gedachte als een moralisch-patriotischen pligt ontwik-<br />
„kel<strong>de</strong>. Hij is <strong>de</strong> eigenlijke stichter van het Got hische<br />
„V er b o n d. Hij schreef <strong>de</strong> inleiding tot , hij stel<strong>de</strong> <strong>de</strong> wetten<br />
„<strong>voor</strong>, die, na rijp beraad, wer<strong>de</strong>n goedgekeurd en afgekondigd.<br />
„De eerste stemming van het G-othische Verbond werd on<strong>de</strong>r<br />
„zijn <strong>voor</strong>zitterschap <strong>de</strong>n ll <strong>de</strong>n Februarij 1811 gehou<strong>de</strong>n; hij<br />
„zag zich bij die gelegenheid tevens tot bewaar<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r han-<br />
,,<strong>de</strong>lingen en geschriften van het Verbond benoemd. On<strong>de</strong>r<br />
„<strong>de</strong> uitbreiding , die dit weldra on<strong>de</strong>rging, bij <strong>de</strong>n invloed,<br />
„dien het spoedig naar buiten begon uit te oefenen , mogt<br />
„hij het persoonlijk principe <strong>de</strong>s genootschaps heeten. Als er,<br />
„na <strong>de</strong>ze of gene zijner ernstige <strong>voor</strong>dragten, door ons was ge-<br />
„stemd, als <strong>de</strong> zaak van dien avond bedaard was afgedaan, von<strong>de</strong>n<br />
„wij in een gul gesprek , in zingen en een vrolijken dronk<br />
„onze uitspanningen. „Mt hoornen dronken <strong>de</strong> G-othen me° ,”
356 ESAIAS TEGNEE FRITHIOF'S SAGA.<br />
„was een onzer lievelingslie<strong>de</strong>ren. Ik schreef een i n w ij ding 8-<br />
„zang, dien het Verbond <strong>voor</strong> zich behield. Hoe vele <strong>de</strong>r go-<br />
„thische lie<strong>de</strong>ren , se<strong>de</strong>rt het algemeen prijs gegeven , wer<strong>de</strong>n<br />
„niet, <strong>voor</strong> het eerst , in dien blij<strong>de</strong>n vriendschappelijken kring<br />
„aangeheven , en met een hartigen teug bezegeld. Er waren<br />
„goe<strong>de</strong> zangers on<strong>de</strong>r ons: <strong>voor</strong>al eene <strong>voor</strong>treffelijke stem, tolk<br />
„van een even <strong>voor</strong>treffelijk harte. Zoo als ik <strong>de</strong>n verbonds-<br />
„broe<strong>de</strong>r Johannes Dillner <strong>de</strong> eerste zangen <strong>de</strong>r Idiom heb<br />
„hooren zingen , zal ik die niet weer hooren.”<br />
Idima, het tijdschrift dat dien naam droeg naar <strong>de</strong> gemalinne<br />
van Brage, <strong>de</strong> eeuwige go<strong>de</strong>sse <strong>de</strong>r jeugd: bet tijdschrift<br />
waaruit wij Bernhard Beskow het vera van Geyer hoor<strong>de</strong>n<br />
zingen , was eene vrucht van het Gothisebe Verbond. Het prospectus<br />
zag in 1811 het licht. Een vluchtige herinnering aan<br />
het tijdperk van koningin Christina, waarme<strong>de</strong> het begins, gaf<br />
gelegenheid <strong>de</strong> geschiedvorsching , in die dagen on<strong>de</strong>r Stjernhelm<br />
begonnen , te huldigen , bet tevens <strong>de</strong> toen algemeene lief<strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> letteren , ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong> ontluiken<strong>de</strong> zweedsche , te doen.<br />
De schrijver vroeg zich zelven naar <strong>de</strong> oorzaak van dat verschijnsel<br />
, en zij antwoord is waarbjk welsprekend. „Die ingeno-<br />
„menheid met ons verle<strong>de</strong>n was tweeling geboren met vurigen<br />
„ijver <strong>voor</strong> alle wetenschap, alle vernuft. Het was <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> tijd die<br />
„geleerdheid het <strong>voor</strong>treffelijkste acht , dat iemand zich verwer-<br />
„ven kan ; <strong>de</strong> tijd ,waarin <strong>de</strong>ze tot aanzien en eere bragt ; <strong>de</strong> tijd,<br />
„die haar eene a<strong>de</strong>llijke <strong>de</strong>ugd schatte ; <strong>de</strong> tijd waarin 'a rijks<br />
„<strong>voor</strong>naamste , hoogstgeboren mannen volslagen geleer<strong>de</strong>n<br />
„waren. On<strong>de</strong>r een zoo vurig verlangen naar wetenschappelijke<br />
„beschaving viel het niet te vreezen , dat <strong>de</strong> historie <strong>de</strong>s va<strong>de</strong>r-<br />
„lands zou wor<strong>de</strong>n veronachtzaamd ; lag zij niet elk het digtst<br />
„aan het harte ? Eene lief<strong>de</strong>, die dagteeken<strong>de</strong> van <strong>de</strong> wording<br />
„<strong>de</strong>r natie zelve , vond in die ontwikkeling slechts een voikomen<br />
„mid<strong>de</strong>l om zich te uiten. Geen yolk dat alleen in het tegen-
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA. 357<br />
„woordige leeft; leven in hunne herinneringen en leven<br />
„door <strong>de</strong>ze. Niet touter physisch planten <strong>de</strong> geslachten zich<br />
„in hunne opvolgers <strong>voor</strong>t; ook ze<strong>de</strong>lijk hebben zij nakome-<br />
„lingschap ; elk tijdperk vermaakt zijne gebruiken en zijne be-<br />
„grippen. Het is die <strong>voor</strong>tduren<strong>de</strong> traditie, waardoor in onge-<br />
„lijke eeuwen een yolk toch een blijft ; in <strong>de</strong>ze bestaat , gunt<br />
„ge mij <strong>de</strong> uitdrukking , zijn persoonlijkheid. Zoodra een yolk<br />
„<strong>de</strong>elneemt aan <strong>de</strong> beschaving , wordt die traditie historie. De<br />
„leven<strong>de</strong> heugenissen krijgen duurzaamheid in schrift , en <strong>de</strong><br />
„natie ziet zich zelve dui<strong>de</strong>lijker in <strong>de</strong>n spiegel <strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis.<br />
„Hoe krachtiger, , hoe e<strong>de</strong>ler zij is, hoe meer dat beeld haar<br />
„boeit. Zij ziet haar schemerig begin, in welks duister <strong>de</strong> sage<br />
„<strong>de</strong> geslachtslijst tot <strong>de</strong> go<strong>de</strong>n tracht te doen rijken ; zij hoort<br />
„nit het grijze verle<strong>de</strong>n , eene taal spreken , wier klanken zij<br />
„nog verstaat ; zij aanschonwt hare kin<strong>de</strong>rlijke onschuld , hare<br />
„jongelingswaagstukken , haar mannelijk bedrijf ; <strong>de</strong> boom <strong>de</strong>r<br />
„heugenis welft <strong>voor</strong> haar <strong>de</strong> bree<strong>de</strong> kroon , wiens laatste loten<br />
„reiken tot in het he<strong>de</strong>n ; en in zijn wiegelend licht en schatlw<br />
„wordt zij <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> aangezigten , <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> trekken gewaar ; on<strong>de</strong>r<br />
„ongelijke lotsbe<strong>de</strong>eling een gelijken geest ; boor, hoe juicht<br />
„haar bewustzijn : „dat was ik ook, dat ben ik nog !”"<br />
Den overgang van dien prospectusschrijver tot het he<strong>de</strong>n,<br />
<strong>de</strong>n /of dien hij <strong>de</strong>r zweedsche historic be<strong>de</strong>elt , het belang<br />
dat hij beweert dat zij wekken moet, het laat zich alles <strong>de</strong>nken;<br />
wij plegen die zelf<strong>de</strong> snaar ten onzent dikwijls aan te slaan ;<br />
maar wat vertnelding eischt , het is dat Erik Gustaf Geyer die<br />
regelen schreef, , dat het eerste nommer <strong>de</strong>r Iduna geheel van<br />
zijne hand was. Het bestond grooten<strong>de</strong>els nit gedichten ,<br />
„daar <strong>de</strong>ze rubriek in het vervolg niet <strong>de</strong> minstbe<strong>de</strong>el<strong>de</strong> zou<strong>de</strong><br />
„zijn, achtte hij het van zijn pligt , me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen wat ten<br />
„dien opzigte zijn plan was. In het algemeen gesproken , be-<br />
„hoef<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>zeker dichtstukken , nit lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> het <strong>voor</strong>geslacht
358 ESA1AS TEGNER 1,111TFII0F' S SAGA.<br />
„gezongen , geene verontschuldiging in een tijdschrift , dat in<br />
„het wekken van <strong>de</strong>rgelijke gevoelens zijn hoofddoel zag. Maar<br />
„bovendien was immers een <strong>de</strong>r belangrijkste on<strong>de</strong>rwerpen van<br />
„geschiedvorsching , was <strong>de</strong> noordsche mythologie zelve poezij ,<br />
„eene <strong>de</strong>r stoutste en ontzaggelijkste gestalten in welke zich<br />
„ooit dichtkunst openbaar<strong>de</strong>. Die bekend te doen wor<strong>de</strong>n , die<br />
„te leeren begrijpen , zoowel <strong>de</strong> zangstof als <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> zangers<br />
„die haar het eerst in beeld brachten , het behoor<strong>de</strong> tot <strong>de</strong><br />
„taak <strong>de</strong>r Iduna," en daarom ving <strong>de</strong> redactie aan er zelve<br />
dichterlijk gebruik van te waken.<br />
Die redactie, alias Geyer, had on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>zen indruk geduren<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>n winter en <strong>de</strong> lente van 1811 <strong>de</strong> zangen <strong>de</strong> lacitste Keinpe ,<br />
<strong>de</strong> Viking, <strong>de</strong> laatste Skald geschreven. „Hij ," maar waarom<br />
zou hij zelf niet spreken , „ik ," zegt hij , „bragt die ook op<br />
„muziek. Slechts <strong>de</strong> melodie van <strong>de</strong>n Viking is bewaard ge-<br />
„bleven. De muziek <strong>voor</strong> <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> an<strong>de</strong>re verzen is verloren<br />
„gegaan ; het verlies was niet groot ; <strong>de</strong> taak ging boven mijne<br />
„krachten. Deze gedichten wer<strong>de</strong>n in en <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n genoem<strong>de</strong>n<br />
„vrien<strong>de</strong>nkring geschreven, — zij waren eene verrassing <strong>voor</strong><br />
„hen, zij waren dat schier <strong>voor</strong> mij zelven ; want ik had mij<br />
„tot nog toe maar weinig op het gebied <strong>de</strong>r poezij gewaagd.<br />
„Die proeven wer<strong>de</strong>n spoedig gevolgd door <strong>de</strong> Odalboer, , door<br />
„Mankem en verschei<strong>de</strong>n an<strong>de</strong>re verzen. Het heugt mij nog,<br />
„hoe ik op een zomeravond van dat jaar mijne ou<strong>de</strong>rs en het<br />
„gansche gezin," bij 't welk hij <strong>de</strong>n viertijd doorbragt, „<strong>voor</strong><br />
„het eerst bekend maakte met mijne nieuwe waardigheid als<br />
„dichter, , door het <strong>voor</strong>lezen -<strong>de</strong>zer gedichten, un<strong>de</strong>r een grooten<br />
„olm in <strong>de</strong>n hof mijns wa<strong>de</strong>rs, waar <strong>de</strong>ze grenst aan het<br />
„bosch."<br />
Wij zullen zoo min bezwij ken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verzoeking , an<strong>de</strong>rmaal<br />
Wermland in to gaan , ale Geyer het onregt doen zijne kleine ,<br />
maar keurige verzameling dichtstukken hier ter loops to ver-
ESAIAS TEGNER FRITHIOVS SAGA, 359<br />
mel<strong>de</strong>n. Die muziekaalste aller zangers in het zangerig Zweedsch<br />
verdient eene afzon<strong>de</strong>rlijke beschouwing ; hij mag er aanspraak<br />
op maken , niet enkel om <strong>de</strong> zoetheid zijner toonen, ook om<br />
<strong>de</strong> oorspronkelijkheid zijner .gedachten , twee verdiensten, die<br />
maar zel<strong>de</strong>n gepaard gaan, welke hij volkomen vereenigt. Het<br />
is <strong>de</strong> Iduna , waarme<strong>de</strong> wij ons hebben bezig to hou<strong>de</strong>n , <strong>de</strong><br />
betrekking , in welke Tegner weldra tot dat Gothische Verbond<br />
kwam , <strong>de</strong> invloed door <strong>de</strong>n geest , die er van uitging, in <strong>de</strong><br />
voltooijing zijner vorming onloochenbaar. Het begin van 1812<br />
vond hem in Stockholm: dat hij eerbiedig opzag naar <strong>de</strong> starren ,<br />
die nog aan <strong>de</strong>n verbleeken<strong>de</strong>n , gustavischen hemel glansclen,<br />
behoeft geen betoog. Tien jaren had<strong>de</strong>n intusschen zijn toestand<br />
herschapen , een an<strong>de</strong>re dan <strong>de</strong> huison<strong>de</strong>rwijzer van Striibing,<br />
die met <strong>de</strong> Myhrman's uit wan<strong>de</strong>len mogt gaan, die kennis<br />
met <strong>de</strong>n ontluiken<strong>de</strong>n beeldhouwer Bystrdm had aangeknoopt,<br />
een an<strong>de</strong>re dan die Esalas Tegner was <strong>de</strong>ze, die reeds <strong>voor</strong><br />
twee gemeenten her<strong>de</strong>rlijke zorg had te dragen , die te Lund<br />
tot hoogleeraar in het Grieksch was benoemd, die door <strong>de</strong><br />
Aca<strong>de</strong>mie werd bekroond! Uit <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n van Carl Johan ontving<br />
hij zijne volmagt als professor, <strong>de</strong> prijsmedaille nit die<br />
van onzen goe<strong>de</strong>n beken<strong>de</strong> Nils von Rosenstein, gouverneur gewor<strong>de</strong>n<br />
van het gewest , in 't welk Stockholm ligt. Een middagmaal<br />
bij <strong>de</strong>zen bewees hem hoe hoog hij gestegen was. Oxenstjerna<br />
en Adlerbeth , Leopold zelfs waren Touter heuschheid,<br />
it se vit traite <strong>de</strong> puissance h puissance. Geen won<strong>de</strong>r! Een<br />
bondgenoot als hij kon onschatbare diensten bewijzen; hij had,<br />
wat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> school bezat en waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> , hij had smaak , hij<br />
had ook wat zij miste , wat zij ten leste wel op prijs moest<br />
leeren stellen , hij had ook studie. HammarskOld , Atterbom ,<br />
Palmblad, zochten <strong>de</strong>zen hem aan, zagen zij naar hem op? Wij<br />
gelooven het naauwelijks; hij had reeds met <strong>de</strong>n eersten getwist<br />
over eene grieksche grammatica , hij nam van <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> an<strong>de</strong>re
360 ESAIAS TEGNER , FRITHIOF' S SAGA.<br />
weinig notitie. Maar Geyer? vraagt ge. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> verzameling<br />
brieven van <strong>de</strong>zen komt eene klagt uit <strong>de</strong> laatste dagen van<br />
Maart 1812 <strong>voor</strong>: dat zij elkaar altijd misloopen, dat het lot<br />
<strong>de</strong>zen naar het oosten zendt , als gene naar het westen gaat ,<br />
en omgekeerd. En het G-othische Verbond? Wees gerust , het<br />
trok Tegner tot zich. Afzelius was bezig met Geyer's broe<strong>de</strong>r<br />
ou<strong>de</strong> volkslie<strong>de</strong>ren op te sporen en zaam te garen, — Ling,<br />
in <strong>de</strong> hoofdstad tot bestuur<strong>de</strong>r benoemd eener gymnastie-inrigting<br />
, als waarvan hij zoo lang had gedroomd , gaf <strong>de</strong> eerste<br />
zangen zijner 2,1sa'8 uit — Sandberg, <strong>de</strong> geniale schil<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r<br />
noordsche natuur, , was lid <strong>de</strong>s genootschaps gewor<strong>de</strong>n, —<br />
BystrOm zond het uit Rome proeven van zijn schitterend talent;<br />
dadr was <strong>de</strong> toekomst , claAr <strong>de</strong> hoop <strong>de</strong>s va<strong>de</strong>rlands.<br />
PiOteit als <strong>de</strong> Tegnersche wil<strong>de</strong> van geene phosphoristen weten;<br />
duitsebe let terkun<strong>de</strong> was hem synoniem met duistere; Atterbom's<br />
dweepen met italiaanschen hemel en italiaansche kunst eene<br />
verbastering; — trots <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>re bent trad hij, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n gothischen<br />
naam van Bodwar Bjurke , in het Verbond, en <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> afievering <strong>de</strong>r Iduna boei<strong>de</strong> door gedichten van zijne<br />
hand.<br />
„Het Gothische Verbond," zegt Geyer, „was een kiem, waar-<br />
„uit zich meer ontwikkel<strong>de</strong> dan een <strong>de</strong>r stichters droom<strong>de</strong> of<br />
„daeht. Het zaad viel in dankbaren grond. In <strong>de</strong>ze vereeniging<br />
„— welke noch or<strong>de</strong>-gezelschap was, noch or<strong>de</strong>-gezelschap wezen<br />
„wil<strong>de</strong>, —" dwaze nitspannings-genootschappen in Zwe<strong>de</strong>n toen<br />
aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n dag, als an<strong>de</strong>rsoortige ten onzent, — „poog<strong>de</strong><br />
„men slechts <strong>de</strong> va<strong>de</strong>rlandsche rigting to versterken. Er liep<br />
„veel zamen om die nieuw leven bij te zetten. Het va<strong>de</strong>rland was<br />
„<strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rgang onlangs zoo nabij geweest ; het was er op dat<br />
„oogenblik alle zijne zonen te dierbaar<strong>de</strong>r door. Zijn lot was<br />
„nog verre van zeker, , zijne redding niet buiten alien twijfel.<br />
„Het zocht een steun, tot in eigen heriuneringen toe, en zweed-
ESAIAS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA. 361<br />
„sche harten waren meer dan ooit gestemd naar <strong>de</strong>ze to luistéren,<br />
„naar <strong>de</strong> oudste , die het luidst van noordsche kracht en noord-<br />
„sche eer gewaag<strong>de</strong>n het liefst.” Zoo schrijft <strong>de</strong> beminnelijke<br />
zedigheid slechts haar on<strong>de</strong>rwerp <strong>de</strong> zege toe, die grooten<strong>de</strong>els<br />
door haren betooveren<strong>de</strong>n zang werd behaald. „Wat in <strong>de</strong>n be-<br />
„ginne min<strong>de</strong>r te bedui<strong>de</strong>n had, won in belang, toen het op<br />
„zamenwerking velerlei krachten bogen mogt. Ling sloeg ter<br />
„zelf<strong>de</strong>r tijd, zoo niet vroeger dan ik, die snaren <strong>de</strong>r zweedsche<br />
„lien aan , welke te tang had<strong>de</strong>n gesluimerd, wier geluid door<br />
„Tegner bestemd was in geheel Europa weergalm to vin<strong>de</strong>n.<br />
„ Want met <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> aflevering begon hij zijne bijdragen in <strong>de</strong><br />
„Iduna, die hij <strong>voor</strong>tging met <strong>de</strong> schoonste bloemen te tooijen.<br />
„Hoe vele zijner zangen, door dat tijdschrift verspreid, wer<strong>de</strong>n<br />
„niet het eigendom <strong>de</strong>s yolks en leven nog op aller lippen! De<br />
„harpe <strong>de</strong>r Frithiors Saga klonk in haren hof het eerst. Eenige<br />
„zangen tech van dat dichtstuk , uit hare han<strong>de</strong>n bet publiek<br />
„aangebo<strong>de</strong>n , waren <strong>de</strong> appelen , door welke <strong>de</strong> godin bewees<br />
„nog in staat to zijn <strong>de</strong> onsterflijkheid te be<strong>de</strong>elen.”<br />
Zoo werd, na worstelingen en weeen, als wij in <strong>de</strong>n aanhef<br />
van het twee<strong>de</strong> onzer opstellen afschaduw<strong>de</strong>n , als wij in dit<br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong> uitvoerig schetsten, zoo werd <strong>de</strong> Frithiof's Saga geboren<br />
, het romantische epos, „in zijn wezen ," als gij <strong>de</strong> aanhaling<br />
gedoogt , „vrucht <strong>de</strong>r tij<strong>de</strong>n , in <strong>de</strong>n vorm van dies<br />
„tijd." floor hoe <strong>de</strong> dichter het met <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n bij<br />
u wenscht in to lei<strong>de</strong>n. „On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> zweedsche letterkundigen<br />
„heerschte in <strong>de</strong> dagen toen Frithiof gedicht werd (tell <strong>voor</strong>-<br />
„beel<strong>de</strong> willen wij Leopold noemen), het gevoelen , dat <strong>de</strong><br />
„zoogenaam<strong>de</strong> Gothische poezij , ondanks alle talent daaraan<br />
„besteed (Iduna was reeds verschenen), toch in <strong>de</strong>n grond<br />
„mislukt mogt heeten. Men beweer<strong>de</strong>, dat <strong>de</strong>ze dichtkunst<br />
„zich beriep op eene ruwheid van gedachten en ze<strong>de</strong>n, op eene<br />
„maar halve beschaving en op maatsehappelijke betrekkingen,
362 ESATAS TEGNGR, FR1THIOF 'S SAGA.<br />
„onvereenigbaar met <strong>de</strong> poezij onzer eeuw, welke men te refit<br />
„huldig<strong>de</strong> als <strong>de</strong> dochter <strong>de</strong>r mo<strong>de</strong>rn civilisatie, in wier trekken<br />
„ons tijdperk zijn eigen gelaat herken<strong>de</strong>, slechts schooner ge-<br />
„wor<strong>de</strong>n en gei<strong>de</strong>aliseerd. Even weinig als tegen het laatste<br />
„viel in to brengen , was <strong>de</strong> stelling te loochenen , dat alle<br />
„dichtkunst <strong>de</strong> stemming van haven tijd en <strong>de</strong>n staat <strong>de</strong>r be-<br />
„schaving van <strong>de</strong>zen weer moet geven. Intusschen gelooven wij<br />
„dat men <strong>voor</strong>bijzag, dat er algemeen menschelijke betrekkingen<br />
„en hartstogten zijn, die van geene wisseling weten , die in<br />
„alle tij<strong>de</strong>n onveran<strong>de</strong>rd blijven , en welke men thans als <strong>de</strong>r<br />
„dichtkunst onvervreemdbaar grondfonds mag beschou wen. Ling<br />
„had reeds, met meer of min<strong>de</strong>r gelukkig gevolg, verschei<strong>de</strong>n<br />
„noordsche on<strong>de</strong>rwerpen behan<strong>de</strong>ld, meest in dramatischen<br />
„vorm. Men heeft aangemerkt , dat zijne poetische gaven meer<br />
„lyrisch dan dramatisch. zijn, en dat hij <strong>de</strong> uiterlijke natuur<br />
„beter schil<strong>de</strong>rt dan <strong>de</strong> innerlijke met al hare verschei<strong>de</strong>nheid.<br />
',Eat het intusschen mogelijk is te slagen , ook als men noord-<br />
„sche saga's dramatisch behan<strong>de</strong>lt , bewijzen Oehlenschlager's<br />
„treurspelen , en ik moet erkennen , dat ik <strong>de</strong> eerste gedachte<br />
„van mijnen Frithjof aan zijnen Helge ben verpligt.” — Zoo<br />
werd <strong>de</strong> Frithiof's Saga geboren, „<strong>de</strong> triomf van een pen-<br />
„seel ,” zegt Geyer, „dat behoefte had aan een versehiet ,<br />
„niet slechts in ruimte, ook in tijd ; een verschiet zelfs in<br />
„ze<strong>de</strong>n, <strong>de</strong>nkwijze, bedrijf en heugenissen, zou het gelegenheid<br />
„hebben , zijne tooverkracht geheel to doer gel<strong>de</strong>n. Het schil-<br />
„<strong>de</strong>rstuk verplaatst ons mid<strong>de</strong>n in Noorwegen's stoute natuur.<br />
„Van het gedruisch <strong>de</strong>s watervals over <strong>de</strong> rotshelling tot het<br />
„verzuchten <strong>de</strong>r zeegolven , tussehen <strong>de</strong> klippen gevangen ,<br />
„— van het weerlichtend sneeuwijs op <strong>de</strong> bergkruinen tot het<br />
„groen en <strong>de</strong>n geur van berken en bloemen in <strong>de</strong> dalen, — van<br />
„het geraas <strong>de</strong>s oorlogs in <strong>de</strong> burgten <strong>de</strong>r kempen, tot <strong>de</strong>n vre<strong>de</strong><br />
„in <strong>de</strong> lage hut, -- van het gel<strong>de</strong>tter <strong>de</strong>r wapenen tot het zoet
ESAIAS TEGNER, MRITI-110F ' S SAGA. 363<br />
„geluid van <strong>de</strong>n bet <strong>de</strong>r kud<strong>de</strong> , — van <strong>de</strong> kracht <strong>de</strong>s hel-<br />
„<strong>de</strong>nzangs tot <strong>de</strong> tee<strong>de</strong>rheid van het minnelied , ontbreekt hier<br />
„trek noch tint, indruk noeh opvatting: alles smelt <strong>de</strong> dichter<br />
„zamen , alles wordt schooner in zijn lied. En hij is niet min<strong>de</strong>r<br />
„stout in zijne <strong>voor</strong>stelling van menschelijke han<strong>de</strong>lingen en<br />
„hartstogten. Want in <strong>de</strong>ze natuur leeft een geslacht , welks<br />
„manner tuk zijn op avontuur, in stout bestaan ter zee en<br />
„te land omzwerven<strong>de</strong> , vol vuurs in het blood, vol hevigheid<br />
,,in zijn togten, levenslustig , geen doodsvreeze kennen<strong>de</strong> ; —<br />
„welks vrouwen , in gestalte en gedaehte met alle tooverkracht<br />
„barer kunne be<strong>de</strong>eld , zoowel blaken van <strong>de</strong>n strijd en <strong>de</strong>n<br />
„doodslust <strong>de</strong>r Valkyrkti , als zij bezield blijken van <strong>de</strong>n schoo-<br />
„nen mood <strong>de</strong>r lief<strong>de</strong>, ook in <strong>de</strong> bloodste maagd.” — Zoo werd<br />
<strong>de</strong> Frithiors Saga geboren, die aanvangt in dat afgelegen<br />
oord , maar u, als gij <strong>de</strong> idylle, Welke het opent , hebt genoten<br />
, naar <strong>de</strong> toenmalige wereldbeschouwing , aar<strong>de</strong> en hemel<br />
rondvoert , tot gij elke verhouding van dat eenvoudig ,<br />
heldhaftig leven kent , of gij er me<strong>de</strong> over hadt gejuicht, of<br />
gij er me<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r hadt gele<strong>de</strong>n; tot ge die maatschappij bedreigd<br />
, gezegend ziet door het, ook in <strong>de</strong>n nacht van bet<br />
noor<strong>de</strong>n, aanlichtend Christendom, vast welkom geheeten door<br />
<strong>de</strong> bei<strong>de</strong> e<strong>de</strong>lste harten uit die schare, <strong>de</strong> harten waarin lief<strong>de</strong><br />
woont! En getuigt <strong>de</strong> winding van veelzijdige studie, <strong>de</strong> vorm<br />
doet in smaak <strong>voor</strong> doze niet on<strong>de</strong>r. „Tegner was <strong>de</strong> genie<br />
„<strong>de</strong>s oogenbliks. Niemand heeft dit gegrepen zoo als hij ; zijn<br />
„fijnste geur, zijn vlugtigste glans wist hij te verduurzamen ,<br />
„aanschouwelijk te waken lin een beeld , dat aan <strong>de</strong>n luister<br />
„<strong>de</strong>s diamants <strong>de</strong> kleurwisseling van dozen paart. Vandaar<br />
„het frissche, het eeuwige nieuwe in zijne scheppingen. Meer<br />
„schil<strong>de</strong>rencle dan muziekaal is zijne pazij eigenlijk die <strong>de</strong>s<br />
„liehts, hij was o og !”<br />
Hoe het ons <strong>de</strong>ert dat wij , na <strong>de</strong>ze inleiding, zoo wij ge-
364 EsAtAs TEGNER, FRITHEOF ' S SAGA.<br />
looven vereischt om Tegner volkomen to waar<strong>de</strong>ren , ons het<br />
genot moeten ontzeggen <strong>de</strong> Frithiof's Saga zelve hier uitvoerig<br />
te beschouwen in eene vertolking , die <strong>voor</strong> <strong>de</strong>rtien jaren ten<br />
onzent het licht zag , toen het dichtstuk vast in alle overige<br />
leven<strong>de</strong> talen van Europa was vertaald. En waarom ? Zoo als<br />
ze daar naast ons ligt, zou ze er niet <strong>voor</strong> volstaan ; <strong>de</strong> studie<br />
van het schoone zou telkens schipbreuk lij<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> klip-<br />
pen eener navolging , die in keurigheid te wenschen overlaat.<br />
Getrouw, , die lof komt aan von Eichstorff toe, getrouw was<br />
<strong>de</strong> eerste vertaling onloochenbaar: maar <strong>de</strong> herziening geeft<br />
niet wat het onzen poetischen Proteus ligt zou zijn geweest te<br />
geven , als hij zich met lust en lief<strong>de</strong> van zijne taak had gekweten.<br />
Helaas ! dat het ook bij <strong>de</strong>zen Buitenlandschen Klamiele<br />
moest gaan als het bij meer<strong>de</strong>ren ging , in <strong>de</strong>ze <strong>bibliotheek</strong><br />
verschenen ; helaas ! dat ook hier, waar een verdienstelijk nitgever<br />
<strong>de</strong>n regten man op <strong>de</strong> regte plaats zette , <strong>de</strong> regte man<br />
het regte werk niet lever<strong>de</strong> ! Of hij, tot wedstrijd aangevuurd ,<br />
eenige even sierlijk nitgehonwen als gladgeschaaf<strong>de</strong> blokken<br />
marmers meer <strong>voor</strong> eene gedachteniszuil had<strong>de</strong> aangebracht ,<br />
als wij wenschen dat hem, bij eene <strong>de</strong>r<strong>de</strong> uitgave , nog gelegenheid<br />
wor<strong>de</strong> gegeven to doen verrijzen.<br />
„Tegner's poezij was eigenlijk die <strong>de</strong>s lichts , die <strong>de</strong>s oogs ;"<br />
mogten wij dit <strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>de</strong>el van ons opstel niet beginnen met<br />
<strong>de</strong> opmerking over het verband tusschen dichtkunst en schil<strong>de</strong>rkunst<br />
in zijn genie ; vergt men van ons, dat wij hier <strong>de</strong>n<br />
wensch weerhou<strong>de</strong>n naar een Mein historieel , een <strong>voor</strong>uitgangsblijk<br />
<strong>de</strong>r beschaving in beeld gebragt ? Wij zou<strong>de</strong>n ons, stond<br />
men het ons toe, in die zaal <strong>de</strong>r Lundsche hoogeschool zien verplaatst<br />
, in welke tal van stu<strong>de</strong>nten , tot magisters bevor<strong>de</strong>rd ,<br />
<strong>de</strong>n lauwerkrans ontvingen , — in welke Tegner hen, Zwe<strong>de</strong>n<br />
en het beschaafd Europa van het eerste-vier<strong>de</strong> <strong>de</strong>zer eeuw<br />
(1820), door zijn beroem<strong>de</strong>n Epiloog verrukte. Voor <strong>de</strong>rgelijken
ESATAS TEGNER SAGA. 365<br />
hoogtijd had een koor gepast , als dat <strong>de</strong>r oudste domkerk<br />
van het Noor<strong>de</strong>n; doch waar ook gevierd , alom „zou<strong>de</strong>n zich<br />
„die grootsche gedachten als starren gespiegeld hebben in dier<br />
„woor<strong>de</strong>n hel<strong>de</strong>ren vloed." Voorbijgegaan was <strong>de</strong> winter <strong>de</strong>r<br />
resignatie, geweken <strong>de</strong> duisternis <strong>de</strong>r bastaard-romantiek<br />
; eene nieuwe lente ontlook <strong>voor</strong> <strong>de</strong> schre<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n<br />
reformator, er ging licht van hem nit. On<strong>de</strong>rzoek en fantasie<br />
zweef<strong>de</strong>n ons in <strong>de</strong>ze bla<strong>de</strong>n hand aan hand <strong>voor</strong> ; we<br />
zou<strong>de</strong>n wenschen , dat dit ook bij <strong>de</strong>n schil<strong>de</strong>r van dat oogenblik<br />
het geval ware; — zoo <strong>de</strong> rtitdrukking <strong>de</strong>r gedachte er<br />
bij winnen mogt , viel hem zoo goed eene kleine onwaarschijnlijkheid<br />
te vergeven , als men het ons hier en daar een onbedui<strong>de</strong>nd<br />
anachronisme zal doen. Ten <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>. Een <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong><br />
tiguren , welke ter weerszij<strong>de</strong>n van Tegner niet zou<strong>de</strong>n mogen<br />
ontbreken , is, historisch bewijsbaar, , niet daar geweest. Het<br />
geldt niet hem, lien gij aan zijne regte gewaar wordt , <strong>de</strong>n<br />
goe<strong>de</strong>n grijsaard , <strong>de</strong>n achtenswaardigen drie-en-zeventigjarigen<br />
Norberg, die zijne laatste dagen op bet land wenscht te gaan<br />
doorbrengen, maar eerst afscheid neemt van Lund, maar zich<br />
nog verlustigt „in die helleensch doorschijrien<strong>de</strong> diepte van wijs-<br />
„geerige gedachten.” Voor weinige dagen heeft Tegnér hem zijne<br />
fraaije idylle <strong>de</strong> Naehtmaalskin<strong>de</strong>ren gewijd , met een tang die<br />
<strong>de</strong>zen oosterling zeker<strong>de</strong>r onsterfelijkheid waarborgt dan <strong>de</strong><br />
grootheid zijner verdiensten jegens dat „arabisch", 't geen <strong>de</strong><br />
jonkman niet leeren wa<strong>de</strong>, dan <strong>de</strong> goedheid <strong>de</strong>s harten door<br />
<strong>de</strong>zen zoozeer op pits gesteld. „Hij is vol van hoogeren geest ,"<br />
leest gij in <strong>de</strong> blikken van <strong>de</strong>n Du<strong>de</strong>. En wie is het, dies wij<br />
aan zijne slinke warren te zien ? Wie antlers dan Leopold, die<br />
Axel heeft ontvangen , <strong>de</strong> rid<strong>de</strong>rromance, met <strong>de</strong> verzoenen<strong>de</strong><br />
opdragt een omzien tranen ontlokken<strong>de</strong> aan oogen , die het<br />
schoone hier niet meer mogen aanschouwen. Hij was somber<br />
gestemd, toen hij daar naar <strong>de</strong>n zetel werd geleid , maar ge-
366 ESAIAS TEGNER , FRITHTOF' S SAGA.<br />
weken is zijne melancholic, op heft hij het hoofd , bij die heerlijke<br />
be<strong>de</strong> aan hen, die <strong>de</strong>n lauwer wegdroegen om „ten hunnent ,<br />
„te huis , waar <strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>n hunner kindschheid wonen , waar<br />
„hunne va<strong>de</strong>ren sluimeren, licht to versprei<strong>de</strong>n, licht, opdat<br />
„Wass. en Linne en Kellgren met welgevallen uit het blaanw<br />
„gewelf mogen ne<strong>de</strong>rzien1" — „Wij hebben niet vergeefs ge-<br />
„streefd ,” klinkt bet in Leopold's binnenste. De wereld <strong>de</strong>r<br />
verbeelding overleeft <strong>de</strong> wezenlipte ; het is hem, als ziet hij<br />
achter <strong>de</strong>n zanger twee muzen , <strong>de</strong> Helleensche en <strong>de</strong> Hebreenwsche<br />
, <strong>de</strong> zusterhand bie<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> Zweedsche , als geeft<br />
<strong>de</strong>ze haar <strong>de</strong>n palmtak en gene haar het lauwerloof, , om bei<strong>de</strong><br />
zaam te vlechten ens arm klein historieel ! Als er iets van <strong>de</strong><br />
<strong>voor</strong>stelling te regt zal komen , wordt er Kaulbach's talent toe<br />
vereischt ; <strong>voor</strong>waar, , cultuur-historie te veraanschouwlij ken ,<br />
doet niet wie maar wil! Wat zal <strong>de</strong> mid<strong>de</strong>lmatigheid weten aan<br />
te vangen met die phosphoristen , welke, met uitzon<strong>de</strong>ring van<br />
Atterbom en Palmblad, die nog op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond durven tre<strong>de</strong>n<br />
, dank zij hunne proza en hunne poezij , weg<strong>de</strong>inzen en<br />
wegschemeren ; wat met die Gothen allengs gedund door <strong>de</strong>n<br />
tijd , en trots alle kracht , die er in eenzijdigheid steekt , door<br />
<strong>de</strong> laatste tech afnemen<strong>de</strong> ? Zij wage zich niet aan <strong>de</strong> taak ,<br />
ze gaat hare krachten te boven ; want wordt er genie vereischt ,<br />
om die fiere jongelingshoof<strong>de</strong>n weer to geven , een oogenblik on<strong>de</strong>r<br />
het ontvangen van <strong>de</strong>n zegen gebukt , maar zich thans opbeuren<strong>de</strong><br />
bij het luisteren naar <strong>de</strong>n last hun opgedragen , het<br />
is nog het moeijelijkste van het on<strong>de</strong>rwerp niet. Bespiegeling ,<br />
die in gemijmer wegzinkt ; bewon<strong>de</strong>ring , die verrukt aanhoort ;<br />
belofte , die men zich <strong>voor</strong>neemt heilig te hou<strong>de</strong>n ; <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>n<br />
indrukken door <strong>de</strong>n zanger gemaakt , zij vallen weer te geven<br />
door tegenstelling, — maar het eischt een meester, , om ons<br />
alien on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n invloed <strong>de</strong>r bezieling te brengen , waarme<strong>de</strong><br />
Tegner, , na waarschuwingen en wenken in een drom van schit-
ESAIAS TEGNER, FRTTH1OF' S SAGA. 367<br />
teren<strong>de</strong> beel<strong>de</strong>n ons toegespiegeld, zegevierend uitroept , apostel<br />
van het ware en het schoone:<br />
„Zoo leve 't licht I"<br />
Sans doute ils soot heureux les heros , les pates,<br />
Ceux que le bras fait rois, ceux que l'esprit fait dienx !<br />
-1- 1 est beau, conquerant , legislateur, , proph4e<br />
De marcher <strong>de</strong>passant les hommes <strong>de</strong> la tete ;<br />
D'etre en la unit <strong>de</strong> tous nu eclatant flambeau ;<br />
Et que <strong>de</strong> vos vingt ans vingt siecles se souviennent ! .<br />
— Voilh ce que je dis : puis <strong>de</strong>s pities me viennent ,<br />
Qnand je pense it tons ceux qui soot dans le tombeau<br />
En waarom , diehter ? waarom ? <strong>de</strong>wijl alles vergankelijk en<br />
<strong>voor</strong>bijgaan<strong>de</strong> is, als „eene morghenwolcke , als een vroeghko-<br />
„men<strong>de</strong> dauw die henen gaet ?” Wat zij goeds en groots hebben<br />
gesticht is gebleven, het vervloog als „kaf" noch verstoof als<br />
„roock" ! — Carl Johan heeft <strong>de</strong> zweedsche nationaliteit gehandhaafd<br />
, zijne eigen dynastie grondvestend ; — en wat dat<br />
viertal geniale mannen betreft , die hij eerbiedig<strong>de</strong> , die hij<br />
vier<strong>de</strong> , al wil<strong>de</strong> <strong>de</strong> luister <strong>de</strong>r letteren van zijn aangenomen<br />
va<strong>de</strong>rland hem nooit hel<strong>de</strong>r wor<strong>de</strong>n, hebben zij <strong>de</strong>n nacht in<br />
het noor<strong>de</strong>n niet doen wijken , niet het leven ten lust gemaakt<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid hunner tijdgenooten, niet het leed <strong>voor</strong><br />
-<strong>de</strong> min<strong>de</strong>rheid ligter doen wor<strong>de</strong>n?<br />
De weegschaal moge lang wankelen , eer men vonnis durft<br />
vellen over Bernadotte in betrekking tot Napoleon, tot Frankrijk<br />
<strong>voor</strong>al : <strong>de</strong> zweedsche poezij <strong>voor</strong>zag, als ware zij profetesse<br />
geweest , dat haar verkozen monarch meer had te hopen dan<br />
te vreezen , toen zij hem verklaar<strong>de</strong> , dat ook koningen moeten
368 ESAIAS TEGNER FRITIIIOF 'S SAGA.<br />
„antwoor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n regterstoel <strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis." Billijker<br />
stemmen dan <strong>de</strong> kreten , die <strong>de</strong>n avond zijns levens verbitter<strong>de</strong>n ,<br />
gaan reeds op; en zijn telgen , die niet als hij , in het tijdvak<br />
<strong>de</strong>r reactie , Rusland naar <strong>de</strong> oogen hebben to zien , smaken<br />
<strong>de</strong> vrnchten zijner <strong>voor</strong>zigtigheid! Gij meent , dat wij afdwalen<br />
op het gebied <strong>de</strong>r staatkun<strong>de</strong>: gij bedriegt u, <strong>de</strong> toets werd<br />
vereischt , zal <strong>de</strong> omtrek slagen onzer vier poeten , van welke<br />
een enkele slechts bijwijle , maar <strong>de</strong> drie overige levenslang<br />
politici moesten zijn. Drie geestelijken en een geleer<strong>de</strong> , professor<br />
Geyer en bisschop Franzen, bisschop Wallin, bisschop Tegner, ,<br />
het verbaze u bij <strong>de</strong>n overou<strong>de</strong>n regeringsvorm <strong>de</strong>r vier stan<strong>de</strong>n<br />
niet ! De arbeid van Franzen draagt er het minste blijk van:<br />
Franzen's rust werd er schier niet door gestoord. Afgevaardig<strong>de</strong><br />
tot <strong>de</strong>n rijksdag als her<strong>de</strong>r van Kumla , later zitting hebben<strong>de</strong><br />
als bisschop, neemt hij <strong>de</strong>el aan die dingen , welke tot zijne<br />
betrekking behooren ; wanneer hij zich van <strong>de</strong> zielenzorg heeft<br />
gekweten , blijven <strong>de</strong> letteren zijn Leven. En niet enkel zij , die<br />
reeds rusten in het graf, , dankten hem <strong>voor</strong> het genot , dat<br />
zijn eenvoudig , gevoelig , hartelijk dicht hen gaf, , ook het leven<strong>de</strong><br />
geslacht verlustigt zich in Svante Sture of <strong>de</strong> Ontmoeting<br />
bij Alvastra , — <strong>de</strong>s e<strong>de</strong>len Gustaf Adolf's eerste , ongelukkige<br />
lief<strong>de</strong> , — ook <strong>de</strong> nakomelingschap zal gaarne het oor leenen<br />
aan zooveel ze<strong>de</strong>lijks , zooveel zoets , in <strong>de</strong>n gezon<strong>de</strong>n zin van<br />
bei<strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n. — Er wor<strong>de</strong>n stouter trekken vereischt om<br />
Wallin to schetsen op het gebied van on<strong>de</strong>rwijs en opvoeding,<br />
op het gebied van <strong>de</strong> godsdienst , geharnast ten strijd tegen<br />
neutralen en phosphoristen , ten strijd die hem dikwijls zwaar<br />
viel , al zag niemand hem dat aan. „Hij was een bun<strong>de</strong>l van<br />
„groote , ten minste schijnbare tegenstrijdighe<strong>de</strong>n ," zegt zijn lofre<strong>de</strong>naar.<br />
Jets grootsch, iets heerlijks, iets prachtigs, als gij<br />
„het woord duldt , iets waardigs , iets strengs, ziedaar <strong>de</strong> eene<br />
„zij<strong>de</strong> zijner nataur, , eigenschappen hem zoo aangeboren , dat
ESAIAS TEGNER, FRITHJOF' S SAGA. 369<br />
„zij alle overige oversehenen, of ten minste in <strong>de</strong> afwisselen<strong>de</strong><br />
„verschei<strong>de</strong>nheid van <strong>de</strong>ze altijd eenige stralen schoten , die<br />
„bij <strong>voor</strong>keur <strong>de</strong> opmerkzaamheid tot zich trokken. Hij be-<br />
„reikte daardoor zijn grootste effect. Zijn waarachtigste, duur-<br />
„zaamste inv lo ed — als <strong>de</strong> scheiding geoorloofd is, — heeft<br />
„hij eer aan <strong>de</strong> tegenovergestel<strong>de</strong> hoedanighe<strong>de</strong>n dank te<br />
;7 weten , die misschien joist te dieper werkten , <strong>de</strong>wijl zij in<br />
„evenzeer onverklaarbare tegenspraak als onverklaarbare ver-<br />
„eeniging met zijne grootsche natuur bleken. Die an<strong>de</strong>re<br />
„eigenschappen, welke ook aangeboren, ook me<strong>de</strong>gehragte<br />
„craven waren , beston<strong>de</strong>n in eene hartelijke toegenegenheid<br />
„<strong>voor</strong> het mil<strong>de</strong> , stille , zachte , berusten<strong>de</strong>. Die grondtoon<br />
„ van zijn wezen werd min<strong>de</strong>r aangeslagen door <strong>de</strong>n re<strong>de</strong>naa r ,<br />
„meer door <strong>de</strong>n diehter ; zijne heerlijkste psalmen gunnen een<br />
„blik in zulk een harte !” Wilt gij hem geheel kennen , geloof<br />
Tegnër op zijn woord , als hij aan Franzen schriift<br />
„Wallin is grooter psalmboek , clan wij overigen ,” — hoe<br />
die gedachte zijn dood mag hebben verzoet. Op eene reize ,<br />
in zijne bisschoppelijke betrekking , reeds zwak en ziek eer<br />
hij van huis ging , overviel hem <strong>de</strong>ze: „ik ga been ! — ik<br />
„ga heen !” — stamel<strong>de</strong> hij , — „ik heb van het leven weinig<br />
„genoten ;" — en toch zagen <strong>de</strong> omstan<strong>de</strong>rs op zijn gelaat<br />
een glans van verrukking. Stel u <strong>voor</strong>, dat zijne ooren <strong>de</strong>n<br />
zang <strong>de</strong>r zaligen vernamen , die Kier, on<strong>de</strong>r het aanheffen<br />
zijner psalmen, die hier in <strong>de</strong> stad en op het land, op bet<br />
meir en in het wood , on<strong>de</strong>r het onbevredigen<strong>de</strong> <strong>de</strong>r aardsche<br />
weel<strong>de</strong> , on<strong>de</strong>r het oplei<strong>de</strong>n<strong>de</strong> van velerlei ontbering , in die<br />
zangen vast <strong>de</strong>n dag <strong>voor</strong>gevoel<strong>de</strong>n, waarop <strong>de</strong> vertnoei<strong>de</strong>n<br />
van krachten zou<strong>de</strong>n rusten , waarop zou<strong>de</strong>n juichen wie nit<br />
<strong>de</strong> verdrukking kwamen ; — wordt <strong>de</strong> glans op het gelaat<br />
van dien sterven<strong>de</strong> niet naturtrlijk ? -- Geyer, <strong>de</strong> geleer<strong>de</strong><br />
Geyer, <strong>de</strong> zoeken<strong>de</strong> , hij leidcle het hartstogtelijkst leven van<br />
III 24
370 ESAIAS TEGNER, FRITHIOF'S SAGA.<br />
alien zijne geschriften zijn een strijd zon<strong>de</strong>r ein<strong>de</strong>. Het verblijf<br />
in Engeland droeg vruchten, het bragt hem tot behou<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
beginselen , die hij <strong>voor</strong>stond met al het genie hem be<strong>de</strong>eld ,<br />
die hem reeds in 1821 <strong>de</strong> bete noire <strong>de</strong>r bewegingspartij<br />
maakten. Een trek, die Tegner schetst , die <strong>de</strong>zen eere aandoet<br />
en Geyer geen schan<strong>de</strong> , schuilt in een brief van <strong>de</strong>n<br />
eersten , welken wij gaarne me<strong>de</strong><strong>de</strong>elen. Aan wien hij gerigt<br />
is, weten wij niet, maar het maakt weinig nit, het jaar is<br />
het aangegevene , en het feit eischt geen na<strong>de</strong>re toelichting.<br />
„Door het verschei<strong>de</strong>n van E<strong>de</strong>lcrantz is er in <strong>de</strong> Zweedsche<br />
,aca<strong>de</strong>mie eene plaats ledig, — ik heb velen als zijn opvolger<br />
„zien doodverwen. De eenige , welken men niet noemt , is<br />
„<strong>de</strong>gene , welke naar mijne gedachten van zelf moest wor<strong>de</strong>n<br />
„gekozen , namelijk Geyer. Geyer is mijn persoonlijke vriend<br />
„niet, in vele opzigten <strong>de</strong>nken wij volslagen verschillend.<br />
„Maar wat beduidt dat ? Zijn groot, krachtig, in<strong>de</strong>rdaad zuiver<br />
„zweedsch genie heb ik nooit miskend. Hij is <strong>de</strong> man van<br />
„<strong>de</strong>n dag , en als hij altijd zijn beteren genius gehoor gaf, ,<br />
„hij zou ook die van het tijdperk zijn. Het zou jammerlijk<br />
„wezen Ms kleingeestige eonsi<strong>de</strong>ratien of <strong>de</strong>erniswaardige regt-<br />
„zinnigheidsvragen , op bet gebied van theologie of litteratuur,<br />
„in <strong>de</strong>rgelijke dingen eenigen invloed uitoefen<strong>de</strong>n. Eene letter-<br />
,kun<strong>de</strong> als <strong>de</strong> zweedsche heeft er behoefte aan dat alle uit-<br />
,steken<strong>de</strong>n zich vereenigen; dan zullen ze nog niet in to grooten<br />
„getale zijn ; van ellendighe<strong>de</strong>n hebben wij legio. Ik houd<br />
„Met van <strong>de</strong> phosphoristen , maar evenmin van <strong>de</strong> bleeke hof-<br />
„neuzen , die overal <strong>de</strong>n zwavel <strong>de</strong>r nieuwe school rieken en<br />
„spoorslags jagt maken op ketters. Voor het overige wint<br />
„Geyer bij die keuze niets; al het <strong>voor</strong><strong>de</strong>el is aan <strong>de</strong> zij<strong>de</strong><br />
„<strong>de</strong>r Aca<strong>de</strong>mie. Als eene an<strong>de</strong>re Margareta Fridkulla , kon<strong>de</strong><br />
„en moest zij vre<strong>de</strong> stichten tusschen <strong>de</strong> krijgvoeren<strong>de</strong> mogend-<br />
„he<strong>de</strong>n.” Wat was het er in bet staatkundige verre van! <strong>de</strong>
ESAIAS TEGNER. FRITHIOVS SAGA. 371<br />
strijd blaakte feller dan ooit. Sleehts wist niemand hoe to<br />
goe<strong>de</strong>r trouw geduren<strong>de</strong> dien langen, langen kamp , <strong>de</strong> zoeken<strong>de</strong><br />
in 's levens lente , tot in 's levens herfst zoeken<strong>de</strong> was gebleven<br />
, ook toen Stockholm's liberalisme tegen Upsala's ultraisme<br />
in laaije vlam sloeg. Het zegt weinig, dat aan Geyer<br />
velerlei <strong>voor</strong><strong>de</strong>elige betrekkingen wer<strong>de</strong>n aangebo<strong>de</strong>n , die hij<br />
afsloeg met het eenvoudig „ik wil professor Geyer sterven !"het<br />
zegt weinig, dat hij er veroor<strong>de</strong>eling en vonnis <strong>voor</strong> wegdroeg<br />
; — zijne grootheid schuilt in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tzetting van zijn<br />
on<strong>de</strong>rzoek , in <strong>de</strong>n moed dien hij bezat te bekennen , dat hij<br />
levenslang had gedwaald , toen hij zich , vijf-en-vijftig jaren<br />
oud , tot vrijzinnigheid en <strong>voor</strong>uitgang bekeer<strong>de</strong>. Dat hij er<br />
geene rust door verwierf, , <strong>voor</strong>malige vrien<strong>de</strong>n een steen <strong>de</strong>s<br />
aanstoots , <strong>voor</strong>malige vijan<strong>de</strong>n een verdachte , wie die het<br />
betoogd wenscht ? maar ook wie, die niet gelooft , dat <strong>de</strong><br />
studie van zooveel eerlijkheids bij zooveel begaafds , iets aanlokkends<br />
heeft ; eene eerlijkheid , even schaars geevenaard als<br />
zijne genialiteit ? — Tegner, , gij zaagt hem op het toppunt<br />
zijner glorie , al hebt gij hem maar ten halve, al hebt gij hem<br />
niet gezien als geestelijke , even eenig in die betrekking als<br />
in ie<strong>de</strong>re an<strong>de</strong>re — helaas ! ook zijn proza wacht ten onzent<br />
nog op eene vertolking, dien stijl waard. — En tech, welk<br />
een genot het ons zou geweest zijn , hem a to schetsen , teen<br />
hij op het gebied <strong>de</strong>r staatkun<strong>de</strong> <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> verzoening beproef<strong>de</strong> ,<br />
in welke hij op dat <strong>de</strong>r dichtkunst had mogen slagen , u hem<br />
te doen zien tegenover <strong>de</strong> allengs om hem heen ontluiken<strong>de</strong><br />
vernuften , Vitalis , Stagnelius , Almquist , wij nemen liever<br />
afscheid van hem, zoo gelukkig , zoo groot ! Geen verkeer met<br />
Nican<strong>de</strong>r, , Adlersparre of dien Bernhard von Beskow, , wiens<br />
gastvrijheid ook wij genoten , zou afwisseling genoeg waarborgen<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n somberen indruk <strong>de</strong>s geheels ! In tegenstelling<br />
met Geyer, maakten <strong>de</strong> jaren <strong>de</strong>zen vrijzinnige behou<strong>de</strong>nd ,
372 ESAIAS TEGNER, FRETHIOCS SAGA.<br />
wat natuurlijker misschien ? Maar, , helaas ! ook in tegenstelling<br />
met Geyer, ten leste toe levenslustig , ontwikkel<strong>de</strong> rij per leeftijd<br />
bij Tegnér eene leverziekte , en ware het slechts bij <strong>de</strong>ze<br />
gebleven! „Een a<strong>de</strong>r van krankzinnigheid loopt door mijn ge-<br />
„slacht ,” lezen wij in een zijner brieven , „die is bij mij in<br />
„poezij uitgebarsten , als een min<strong>de</strong>r soort van waanzinnigheid;<br />
„maar wie kan <strong>voor</strong>spellen , dat zij altijd dien weg nemen<br />
„zal?" Louter <strong>de</strong> vrees volstaat om het leven te verbitteren,<br />
en zijne laatste dagen behoor<strong>de</strong>n tot <strong>de</strong> zwaarste ! Helaas !<br />
Geyer's woor<strong>de</strong>n zijn slechts te waar : „Tegenstelling was<br />
„zijner poezij grootste kunst en krachtigste hefboom. Wactrom?<br />
„Dewijl hij zelf dat contrast was. .Daarom heeft hij het ook<br />
„in zijn wezen uitgesproken , al hield hij zijn binnenste ver-<br />
„scholen on<strong>de</strong>r een lento van bloesems. In <strong>de</strong>n growl was<br />
„zijne wereldbeschouwing zwart , donker, , ja , duister. Een<br />
„dieper gevoel van <strong>de</strong> magt <strong>de</strong>r vergankelijkheid heeft wel<br />
„niemand in zich orngedragen , dan <strong>de</strong>ze er schijnbaar zoo vrolijk<br />
„uitzien<strong>de</strong> zoon <strong>de</strong>s oogenbliks. Dat innerlijk contrast <strong>de</strong>ed<br />
„hem al meer en meer afnemen bij het wijken van <strong>de</strong> krachten<br />
„<strong>de</strong>r jeugd; hij kon slechts j.ong zijn. Stark en sterker trad<br />
„dit aan het licht bij veran<strong>de</strong>r<strong>de</strong> uiterlijke omstandighe<strong>de</strong>n ,<br />
„die niet langer duld<strong>de</strong>n dat hij zich geven mogt als hij was.<br />
„En echter bleek bet hem onmogelijk iets antlers te zijn, want<br />
„eerlijker man leef<strong>de</strong> er niet: hij wist van geen veinzen ; <strong>voor</strong>-<br />
„geven was hem vreemd. Zoo heeft hij, in strijd met zich<br />
„zelven en met zijn toestand , tevens zijne zelfstandigheid be-<br />
„waard en ein<strong>de</strong>lijk zich zelven verloren ; want <strong>de</strong> in zijn<br />
„binnenste strij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> elementen <strong>de</strong><strong>de</strong>n ten slotte zijn wezen<br />
„bezwijken , en <strong>de</strong> glans <strong>de</strong>zer heerlijke ster moest wor<strong>de</strong>n<br />
„verduisterd in <strong>de</strong>n nacht eener door hem zelven <strong>voor</strong>spel<strong>de</strong><br />
„innerlij ke verbij staring.”<br />
o Geheimzinnige gave <strong>de</strong>s levens ! millioenen males louter
ESAIAS TEGNER, FR1TGIOF 'S SAGA. 373<br />
zegen , soms schijnbaar een vloek, wie zou u ook maar een<br />
enkel maal min<strong>de</strong>r be<strong>de</strong>eld wenschen, als gij, — zelfs waar<br />
ge zulk een raadsel — dus betoovert, dus bezielt! —<br />
gepaard als ge gaat met die <strong>de</strong>s geloofs, 't welk Tegner zijne<br />
han<strong>de</strong>n stervend <strong>de</strong>ed opheffen tot „<strong>de</strong>n Bergh <strong>de</strong>s Heeren,<br />
„tot <strong>de</strong>n Huyze Godts?"<br />
1862.
A. DE LAMARTINE, JOCELYN,<br />
VERTAALD DOOR L. DE VISSER.<br />
„Jocelyn on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> klassieken ," klinkt het, „Jocelyn!"<br />
Als het louter eene be<strong>de</strong>nking was, bij hen opkomen<strong>de</strong>, die<br />
vreezen dat <strong>de</strong> bewon<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>s tijdgenoots niet volstaat om<br />
eenig gevierd werk die plaats <strong>de</strong>r eere duurzaam to waarborgen ,<br />
ze zou niets hartstogtelijks hebben; nit <strong>de</strong> klanken, welke wij<br />
hooren opgaan , spreekt echter zoowel een kreet als eene klagt.<br />
Luister een oogenblik met ons toe en ge znit als wij on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n<br />
, dat niet <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> leeftijd <strong>de</strong>zen als gene slaakt ; dat<br />
<strong>de</strong> jeugd zich in <strong>de</strong>n eersten lucht geeft , dat <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> van<br />
<strong>de</strong> zij<strong>de</strong> <strong>de</strong>s bedaag<strong>de</strong>n publieks komt.<br />
Het is <strong>de</strong> jonkheid, die er zich over verbaast !<br />
Helaas! wat droomt onze ij<strong>de</strong>lheid van eenen hemel <strong>de</strong>r<br />
poezij , waaraau starren vonkelen van geslacht tot geslacht<br />
lichten<strong>de</strong>, als <strong>de</strong> schitterendste schuil gaan , eer veertig jaren<br />
<strong>voor</strong>bij zijn gesneld , als zelfs een Lamartine zijnen luister overleeft<br />
! Wat toch is er gewor<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>n jongeling, die <strong>de</strong>r dunne,
A. DE LAMARTINE , JOCELYN. 375<br />
glad<strong>de</strong> snaren van <strong>de</strong> fransche Tier dieper toonen wist te ontlokken<br />
, dan ooit in <strong>de</strong> lucht zijns lands waren gehoord ; Wien<br />
<strong>de</strong> magt scheen be<strong>de</strong>eld , het gemoed te doen ontwaken bij een<br />
yolk, zoolang aan gemoed vreemd geloofd ? IJ<strong>de</strong>lheid <strong>de</strong>r ij<strong>de</strong>lhe<strong>de</strong>n!<br />
ter kwa<strong>de</strong>r ure uit <strong>de</strong> mijmerzieke schemering <strong>de</strong>r poezij ,<br />
aantrekkend ook als ze zich tot somberheid verzwaar<strong>de</strong>, orndat<br />
geloof en hoop en lief<strong>de</strong> aan Karen trans bleven tintelen, ter<br />
kwa<strong>de</strong>r ure in het laaije licht <strong>de</strong>r politiek opgetre<strong>de</strong>n ; was<br />
lab <strong>de</strong>n eenen dag <strong>de</strong> afgod <strong>de</strong>r schare , om <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n<br />
haar speelbal te zijn ; om ten leste <strong>de</strong> veelschrijver te wor<strong>de</strong>n,<br />
die <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n hoogstbie<strong>de</strong>n<strong>de</strong> haast alles veil had ! Dag aan<br />
dag een nienw opstel over al we<strong>de</strong>r een an<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rwerp, wat<br />
natuurlijker dan die kreet onzer jengd, welke geene heugenis<br />
heeft van het raorgenrood door <strong>de</strong> Meditations verspreid , van<br />
het regt , waarmee die jonkman zijner Elvire toe mogt roepen:<br />
„laat er eeuwen over uw stof <strong>voor</strong>bijgaan , nog zult gij leven !"<br />
Vroege vergetelbeid bij het opbloeijend geslacht — <strong>voor</strong>bijzien<br />
ook <strong>de</strong>r schoonste lauweren , die <strong>de</strong>r wereld eerst we<strong>de</strong>r<br />
toe zullen sehitteren , als bet hoofd , waarom zij gevloehten<br />
wer<strong>de</strong>n , zich ter ruste zal hebben gelegd , — is <strong>de</strong> straffe niet<br />
te streng , zelfs <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vele latere letterkundige zon<strong>de</strong>n ? Ons<br />
schijnt zij het, ons schijnt ze overdreven , als <strong>de</strong> klagt van dat<br />
rijpere <strong>de</strong>el <strong>de</strong>s publieks , 't welk maar al te getrouwe heugenis<br />
heeft van <strong>de</strong> be<strong>de</strong>nkingen in <strong>de</strong>r tijd tegen <strong>de</strong>n Jocelyn<br />
geopperd. Er schuilen geene pruiken on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> hoofdschud<strong>de</strong>rs<br />
over <strong>de</strong> plaatsing van dit dichtstuk in <strong>de</strong>ze <strong>bibliotheek</strong> ; niet omdat<br />
het nit <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> <strong>de</strong>r romantiek dagteekent , weigeren zij het<br />
<strong>de</strong>n naam van klassiek ; ook <strong>de</strong> kritiek van dien tijd, beweren<br />
zij , heeft er <strong>de</strong>n staf over gebroken. Wij zullen <strong>de</strong> laatsten<br />
zijn te ontkennen , dat <strong>de</strong>ze bevoegd was er veel in of te keuren<br />
; maar wij hopen niet <strong>de</strong> eenigen to wezen , die in het oog<br />
hou<strong>de</strong>n welk duel er haar bij beziel<strong>de</strong>. Het was zomer gewor<strong>de</strong>n,
376 A. 1J1 LAMARTINE, JOCELYN.<br />
na eene liefelijke lente, eene lente zon<strong>de</strong>r <strong>voor</strong>beeld, en zich<br />
<strong>de</strong> bloesems herinneren<strong>de</strong> , die haar had<strong>de</strong>n betooverd , eischte<br />
zij vruchten <strong>de</strong>ze waard. De dichter had tot verwachtingen<br />
geregtigd , wier vervulling hare waarschuwing misschien verhaasten<br />
kon : het was haar pligt te laken , waar hij bene<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>ze bleef. Er zijn, die zich verlustigen in <strong>de</strong> woordspeling ,<br />
waartoe <strong>de</strong> titel van zijn volgend werk , la Chute dun Ange<br />
uitlokte; vijf-en-twintig jaren later schijnt het ons toe meer<br />
met <strong>de</strong> roeping eens beoor<strong>de</strong>elaars te strooken , <strong>de</strong> schoonhe<strong>de</strong>n<br />
in het laatste fraaije gedicht van <strong>de</strong>n vroegeren Lamartine<br />
te doen waar<strong>de</strong>ren. „Vlei u niet ooit een volmaakt di chtstu<br />
k te zullen zien ," is eene les door Pope niet louter <strong>de</strong>r<br />
achttien<strong>de</strong> eeuw gegeven.<br />
„Jocelyn on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> klassieken !" laat ons in weinige woor<strong>de</strong>n<br />
zaamvatten hoe <strong>de</strong> zaak vroeger werd bepleit , niet om een eindvonnis<br />
te wijzen , neen , slechts om te verdui<strong>de</strong>lijken wat ons<br />
thans vOOr stemmen doet.<br />
Sainte-Beuve , Vinet , Gustave Planche, <strong>de</strong> trits heeft in verschillen<strong>de</strong><br />
tijdperken , ie<strong>de</strong>r op zijne beurt , het vers gewogen<br />
en het is een studie op zich zelve ga te slaan , wat bij elk<br />
<strong>de</strong>r drie het zwaarste weegt , <strong>de</strong> schoonheid of <strong>de</strong> strekking.<br />
Wij mogen er ons hier zoo min in verlustigen als in uitvoerige<br />
toelichting dier critici zelve ; we hebben alleen resultaten<br />
me<strong>de</strong> te <strong>de</strong>elen. En toch , zon<strong>de</strong>r een enkelen wenk gaat het<br />
niet. Sainte-Beuve , <strong>de</strong> overdreven lofre<strong>de</strong>naar <strong>de</strong>s dichters in<br />
<strong>de</strong> Nouveaux Portraits et Critiques Litteraires, die toen <strong>voor</strong>uitgang<br />
waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>, <strong>de</strong> Harmonies met <strong>de</strong> illAlitations vergelijken<strong>de</strong><br />
, Sainte-Beuve, alle illusien zijner jeugd te boven , na<br />
<strong>voor</strong> elke van <strong>de</strong>ze to hebben geboet , Sainte-Beuve wordt in<br />
<strong>de</strong>n Jocelyn <strong>de</strong> eerste blijken van verval gewaar ! een vonnis,<br />
waarop <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> werken van Lamartine slechts to zeer het<br />
zegel hebben gezet. Wij wenschen geheel billijk to zijn. Het
N. DE LAMARTINE JOCELYN. 377<br />
zou <strong>de</strong>n even scherpzien<strong>de</strong>n als smaakvollen beoor<strong>de</strong>elaar niet<br />
zwaar zijn gevallen <strong>de</strong> gisping uit het dichtstuk te staven, al<br />
ware het door schooner scheppingen opgevolgd. Het overwigt<br />
van het lyrische element op het dramatische in een vers dat<br />
van eene autobiographie niet meer heeft dan <strong>de</strong>n vorm, — <strong>de</strong><br />
overvloed van beel<strong>de</strong>n elkan<strong>de</strong>r verdringen<strong>de</strong> en bena<strong>de</strong>elen<strong>de</strong>,<br />
tot verhijsterens toe, — gerekte beschrijvingen en gerekte bespiegelingen<br />
, te wijten aan <strong>de</strong> zelf bewon<strong>de</strong>ring <strong>de</strong>s zangers ,<br />
die <strong>de</strong> kunst uit te wisschen , die kernig-zijn bene<strong>de</strong>n zich<br />
achtte , het zijn vlekken , zelfs <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong>ling in die letterkun<strong>de</strong><br />
in het oog vallen<strong>de</strong> , welke <strong>voor</strong> Sainte-Beuve geene<br />
sehuilhoeken meer heeft. Stel u bij <strong>de</strong>ze schaduwzij<strong>de</strong>n, vlugtig<br />
aangewezen , <strong>de</strong> vele vergrijpen tegen <strong>de</strong> taal <strong>voor</strong>, verre<br />
dat getal overschrij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> , waartoe maat en rijm , ook bij<br />
grooter keurigheid , min<strong>de</strong>r zou<strong>de</strong>n hebben verpligt dan vrijbrief<br />
gegeven; vertegenwoordig u eenen dichter, die zich van<br />
jongs of weinig aan beoor<strong>de</strong>elingen pleeg<strong>de</strong> to bekreunen , die<br />
er luttel om gaf wat „<strong>de</strong> spelbrekers" had<strong>de</strong>n aan te merken,<br />
gerust dat hij „<strong>de</strong> vrouwen en <strong>de</strong> jongelui" op zijn hand had<br />
en ge verwon<strong>de</strong>rt u niet langer over <strong>de</strong> bittere, barre toespelingen<br />
, welke Sainte-Beuve zich se<strong>de</strong>rt jegens <strong>de</strong>n gevallen<br />
Lamartine veroorloof<strong>de</strong>! „Allemaal menschen !" zij ook hier<br />
verklaring en vergoelijking tevens , dubbel toepasselijk waar<br />
staatkundige veeten, als thans in Frankrijk, <strong>de</strong> <strong>voor</strong>treffelijkste<br />
geesten ver<strong>de</strong>elen. Wij buigen ons <strong>voor</strong> Sainte-Beuve, als hij<br />
uit zijn schat van studie het verle<strong>de</strong>n toelicht ; wij doen het<br />
bewon<strong>de</strong>rend als hij in Chaleaubriand et son yroupe litteraire<br />
sous , geheel een <strong>voor</strong>bijgegaan geslacht krachtig herleven<br />
doet , kalm ga<strong>de</strong>slaat , en kritisch weegt ; maar over tijdgenooten<br />
is zijn oor<strong>de</strong>el ons geen orakel ; een beroep van zijn<br />
vonnis blijft geoorloofd. — Vinet, <strong>de</strong> betreur<strong>de</strong>, <strong>de</strong> beminnelijke<br />
Vinet, nam eene geheel an<strong>de</strong>re, sonimigen zullen getnigen,
378 A. DE LAMARTINE, JOCELYN.<br />
veel hoogere vlugt in zijne beoor<strong>de</strong>eling van <strong>de</strong>n Jocelyn ; hij<br />
vroeg het dichtstuk naar zijn doel en ge vermoedt vast wat het<br />
in dat opzigt to wenschen overliet. Hoe zou Lamartine, die,<br />
zoo gij op het gebied van <strong>de</strong>n geest geslachtslijsten duldt, nakomeling<br />
van Bernardin <strong>de</strong> Saint-Pierre en telg van Chateau-<br />
briand blijkt , die zich op <strong>de</strong>ze <strong>voor</strong>va<strong>de</strong>ren naar <strong>de</strong> ziel<br />
telkens to goed doet, hoe zou hij, halfgeloovige, gena<strong>de</strong> hebben<br />
gevon<strong>de</strong>n bij dien even hel<strong>de</strong>r — als innig — hervorm<strong>de</strong>?<br />
Vinet maakt het ons zonneklaar, dat Jocelyn niet katholiek is,<br />
zoo als <strong>de</strong>ze het in <strong>de</strong> donkere dagen zijns levens had kunnen ,<br />
had moeten zijn ; Vinet breekt <strong>de</strong>n staf over het begrip, dat<br />
<strong>de</strong> dorpspastoor, , neen , dat Lamartine zich van Hem vormt ,<br />
die <strong>de</strong>r wereld <strong>de</strong> blij<strong>de</strong> boodschap zond ! Aan then steen<br />
getoetst , stoat het goud <strong>de</strong>zer verzen , het is waar, , <strong>de</strong> proef<br />
niet door; maar het blijft <strong>de</strong> vraag , of <strong>de</strong> schets van Vinet's<br />
i<strong>de</strong>aal eens christens hier historisch-waar zoo zijn geweest ,<br />
of <strong>de</strong> Jocelyn <strong>de</strong>s dichtstuks , met al zijn gebreken , ook<br />
met zijn zweern van zelfvergoding , niet in vele opzigten een<br />
prototype mogt heeten van <strong>de</strong>n auteur, , die vijftien jaren<br />
later dan het tijdstip waarop <strong>de</strong> aanvang van dit dichtstuk<br />
ons verplaatst , schier heilig werd verklaard , <strong>voor</strong> le Genie<br />
do Chri8tianisnie ? Ons ten minste , die van geen gedichten<br />
hou<strong>de</strong>n , geschreven ten bewijze van welke geloofsleer dan ook,<br />
ons valt het niet in, Lamartine te verwij ten, dat hij in Jocelyn een<br />
dnbbelen aanval op het coelibaat <strong>de</strong>r priesters en op <strong>de</strong> Moe<strong>de</strong>rkerk<br />
zelve zou hebben bedoeld , of er onbewust in zou zijn geslaagd<br />
dien zingen<strong>de</strong> te leveren. Hoe welsprekend, hoe warm <strong>de</strong><br />
stelling werd gestaafd , wij had<strong>de</strong>n haar van zwitsersch-hervorm<strong>de</strong><br />
zij<strong>de</strong> liever niet geopperd gezien , en Lamartine heeft<br />
haar, gelooven wij, met voile regt gelogenstraft. — Ein<strong>de</strong>lijk is<br />
het woord aan Gustave Planche, die, zoo het <strong>voor</strong> een kritikus<br />
volstond niet enkel karakter te hebben, maar ook dat karakter
A. DE LAMAHTINE, JOCELAN. 379<br />
ten prijs van allerlei ontbering te handhaven , <strong>voor</strong> geenen zou<br />
behoeven to wijken ; aardsche glans noch grootheid was zijn<br />
<strong>de</strong>el , zij schitter<strong>de</strong>n slechts een oogenblik bij zijne begrafenis !<br />
Gelukkig <strong>voor</strong> zijn gezag echter, bezat hij moor dan onafhankelijkheid<br />
van geest , ondanks armoe<strong>de</strong> , in het Parijs <strong>de</strong>r<br />
negentien<strong>de</strong> eeuw ; verdient hij, om zijne handhaving <strong>de</strong>r regten<br />
van het gezond verstand tegen velerlei overdrijving of eenzijdigheid<br />
, verdient hij om <strong>de</strong>n omvang van zijnen blik op<br />
het gebied <strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis, om <strong>de</strong> diepte zjns gevoels <strong>voor</strong>al,<br />
te wor<strong>de</strong>n gehoord. Er is iets profetisch in zijne loochening<br />
van Lamartine's beweren , dat <strong>de</strong> poget onvolkomen zou zijn,<br />
wanneer hij in onze dagen ook niet als politicus optrad , wanneer<br />
hij <strong>de</strong> daad niet bij <strong>de</strong> les voeg<strong>de</strong> ; — dat <strong>de</strong> dichter<br />
die waarschuwing had<strong>de</strong> ter harte genomen , toen hij <strong>de</strong> staatkun<strong>de</strong><br />
het pis alley achtte <strong>voor</strong> vernuften , wier jeugd is vervlogen<br />
, toen hij zich kennis van finantign toeschreef, , <strong>voor</strong>beel<strong>de</strong>looze<br />
verblinding ! neen — Chateaubriand was , <strong>voor</strong> hem , even<br />
dwaas geweest! Sla zelf <strong>de</strong> bladzij<strong>de</strong>n op, als ge weten wilt<br />
hoe Planche , na <strong>de</strong> eerzuchtige benaming po g ine human itaire,<br />
met een enkel woord, als barbarisme inutile,<br />
te hebben gewraakt , het book dat ons bezig houdt , ontleedt.<br />
Onverbid<strong>de</strong>lijk <strong>voor</strong> ie<strong>de</strong>r vergrijp tegen <strong>de</strong> taal , waarvan<br />
Jocelyn. overvloeit , ergert hij zich nog meer aan <strong>de</strong>n woor<strong>de</strong>nvloed<br />
, aan die weel<strong>de</strong>righeid van dictie , welke er zich niet<br />
bij bepaalt eene gedachte nit te drukken , welke haar uitspint,<br />
tot zij dunne draad , tot zij rag wordt ; een gebrek zoo gallisch<br />
geschetst in <strong>de</strong> blaam, dat hij er zich niet mo<strong>de</strong> vergenoegt<br />
<strong>de</strong> druiven te person om <strong>de</strong>n wille van heur god<strong>de</strong>lijk<br />
vocht , dat hij zelfs van <strong>de</strong> schillen nog partij zoekt te trekken<br />
en — er zijn wijn door be<strong>de</strong>rft. „Geene evenredigheid <strong>de</strong>r<br />
„<strong>de</strong>elen valt bier te waar<strong>de</strong>ren ," gefuigt hij ; het is <strong>de</strong> zwakke<br />
zij<strong>de</strong> van vele romans in verzen — of ontbreekt die hoogere
380 A. DE LANIIRTINE, JOCELYN,<br />
sehoonheid <strong>de</strong>r harmonie niet evenzeer in Elizabeth Barrett<br />
Browning's Aurora Leigh , als in Owen Meredith's Lucile? — en<br />
„<strong>de</strong> schikking laat te wenschen over" ; hij beproeft eene reconstructie<br />
die meesterlijk heeten mag. Het is er verre van,<br />
dat wij <strong>de</strong> lijst zijner bezwaren zou<strong>de</strong>n hebben uitgeput ; als<br />
gij gevoelt , welk een dieper indruk gij door het opgemerkt<br />
gebrek dierft , komt <strong>de</strong> beeldverwarring ter sprake. Planche<br />
heeft er slag van, feilen aanschouwelijk te maken; hij voert<br />
eene schoone op, die, niet tevre<strong>de</strong>n zich met een snoer paarlen<br />
of een stel diamanten to tooijen , bovendien naar sapphieren ,<br />
robijnen en smarag<strong>de</strong>n grijpt , als ware hoe meer hoe mooijer ,<br />
tot zij schittert <strong>voor</strong> een schatster ! — En <strong>de</strong>s ondanks „Quelle<br />
„est done notre conclusion ? Jocelyn est un beau poeme sans<br />
„composition et sans style. Y a-t-il beaucoup <strong>de</strong> livres dont<br />
„nous puissions en dire autant ?"<br />
„Jocelyn on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> klassieken" — <strong>de</strong>r negentien<strong>de</strong> eeuw altoos<br />
, „avec sa reputation <strong>de</strong>testable?" klinkt het ons toe, daar<br />
<strong>de</strong> phrase van Gustave Planehe ie<strong>de</strong>r aan Beaumarchais herinnert<br />
, en wij aarzelen niet met Figaro to antwoor<strong>de</strong>n : „Et si<br />
„je vaux mieux qu'elle ? y a-t-il beaucoup <strong>de</strong> seigneurs qui<br />
„puissent en dire autant ?"<br />
Velerlei schoonhe<strong>de</strong>n van <strong>de</strong>tail zijn , par le terns qui court,<br />
in uitheemsche en inheemsche poezij reeds eene schaarsehe<br />
weel<strong>de</strong> gewor<strong>de</strong>n , maar bier is meer: <strong>de</strong> a<strong>de</strong>m <strong>de</strong>r bezieling blijft<br />
in het gansche gedicht hoorbaar ; tien schoone bladzij<strong>de</strong>n vergoe<strong>de</strong>n<br />
eene enkele zwakke ruim , en wie ook er <strong>de</strong>n heer<br />
Krusernan hard over valle , dat hij <strong>de</strong>ze vertaling het licht<br />
<strong>de</strong>ed zien , wij brengen er hem lof <strong>voor</strong> toe. Niet maar flaauw<br />
afgeschaduwd , niet slechts aangebragt om <strong>de</strong>n achtergrond<br />
<strong>de</strong>s tafereels te stofferen , rijzen in dit dichtstuk <strong>de</strong> Alpen van<br />
het Dauphine somber en stout, beurtelings schitteren<strong>de</strong> en<br />
schrikwekken<strong>de</strong> <strong>voor</strong> MIS op ; <strong>de</strong> zanger geeft u dieper indruk
A. DE LAMART1NE, JocELYN. 381<br />
dier natuur, , dan <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r van Joanne of Reclus ; Lamartine's<br />
poezij doet haar pittoresk meer regt , dan het teekenstift van<br />
G-irar<strong>de</strong>t of Dore. Al strookte het met <strong>de</strong> grenzen , ons in dit<br />
tijdschrift gesteld , een uitvoerig verslag <strong>de</strong>r verdicbting te geyen<br />
, ooze weerzin in zulke geraamten van dichtstukken zou te<br />
groot blijken, om het te beproeven; het zijn min<strong>de</strong>r <strong>de</strong> <strong>voor</strong>vallen<br />
waaraan het zijn belang ontleent , dan <strong>de</strong> wijze waarop<br />
die wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>gesteld , en doe daar eens hul<strong>de</strong> aan in weinig<br />
woor<strong>de</strong>n ! Als eene getuigenis <strong>voor</strong> oor<strong>de</strong>el gel<strong>de</strong>n mag, geven<br />
wij het volgen<strong>de</strong> en wenschen dat ie<strong>de</strong>r onzer lezers haar toetse<br />
door op zijne beurt <strong>de</strong> bladzij<strong>de</strong>n in to zien. Vijf en twintig<br />
jaren gele<strong>de</strong>n las een lief vriend , in zijne eerste verrukking<br />
over die verzen, ons dat tooneel <strong>voor</strong>, waarin Jocelyn, door<br />
<strong>de</strong>n vloek <strong>de</strong>s bisschops bedreigd , in zijne lief<strong>de</strong> zijn leven<br />
prijs geeft om <strong>de</strong> ziel <strong>de</strong>s vervolg<strong>de</strong>n te red<strong>de</strong>n ; wij lazen het<br />
thans , alleen en kalmer , over; wat ook Vinet tegen die priesterwijding<br />
inbragt , Lamartine sleept ons mee, we waren we<strong>de</strong>r<br />
jong. Het is een <strong>de</strong>r sterkst spreken<strong>de</strong> plaatsen ; het vers heeft<br />
er stille , die daarom niet min<strong>de</strong>r aandoen ; schraal zou <strong>de</strong><br />
krans zijn, als zijn loover slechts aan eene twijg gruen<strong>de</strong>. Schik<br />
en strengel dien zelf; wij wenschen n op eene fraaije episo<strong>de</strong><br />
opmerkzaam to maken, die <strong>voor</strong>taan in cone blosemlezing van<br />
gedichten nit <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> , in <strong>de</strong> verzen <strong>de</strong>s vertolkers , niet<br />
mag wor<strong>de</strong>n gemist. Lamartine erkent hare gedachte aan<br />
Leopold Robert's schil<strong>de</strong>rij , les Moissonneurs dans les Marais<br />
Pontius, verschuldigd te zijn ; Gustave Planche acht doze<br />
bekentenis te zedig : „pour qu'une oeuvre soit belle ," zegt<br />
hij, „il faut qu'elle proce<strong>de</strong> directe'ment <strong>de</strong> remotion, et le<br />
„plus riche tableau ne dictera jamais qu'un mediocre poeme."<br />
Albums van wat niet al, met verzen bij platen geschreven , of<br />
dat woord <strong>voor</strong> good een ein<strong>de</strong> maakte aan uwe pracht en<br />
uwe prullen ! Helaas ! <strong>de</strong> wensch zal wel even ij<strong>de</strong>l blijken als
382 A. DE LAM ARTINE , JOCELYN.<br />
die, dat het ons gegeven ware elk onzer lezers bij beurte nu<br />
eens <strong>de</strong>n blik op die schil<strong>de</strong>rij van Leopold Robert te doen<br />
slaan en dan we<strong>de</strong>r het oor met die verzen van Lamartine<br />
te verrassen , of, vertolking tegen vertolking, hem <strong>de</strong> fraaije<br />
gravure van Prevost, die <strong>voor</strong> ons hangt , zoowel ter hand te<br />
geven , als het boeksken van <strong>de</strong> Visser, , dat naast ons ligt.<br />
Om strijd <strong>de</strong>n indruk genieten<strong>de</strong> van zoo verschei<strong>de</strong>n schoon ,<br />
zou hij het eens zijn met Planche , als <strong>de</strong>ze beweert , dat <strong>de</strong><br />
zege <strong>de</strong>s schil<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>n dichter heeft geprikkeld om ook to<br />
worstelen , ook te overwinnen , maar niet met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> mid<strong>de</strong>len<br />
, meester op zijne beurt in zijne kunst. De studio kan te<br />
vruchtbaar zijn om ons niet een oogenblik in hare <strong>voor</strong>stelling<br />
te verlustigen. Feuillet <strong>de</strong> Conches is er treffelijk in geslaagd<br />
<strong>de</strong> schil<strong>de</strong>rij te beschrijven : „Het is dat oogenblik van <strong>de</strong>n<br />
„on<strong>de</strong>rgang <strong>de</strong>r zonne , waarin hare schijf aan <strong>de</strong> kimmen <strong>de</strong>n<br />
„aardbol schijnt to raken , en ze zachter schadnwen geeft. Een<br />
„wages, door buffels getrok ken , staat stil ter plaatse , door<br />
„het hoofd <strong>de</strong>s gezins aangewezen als <strong>de</strong> geschiktste om er <strong>de</strong><br />
„tent op to slaan. Hij spreekt , en zijn wenk wordt gehoorzaamd.<br />
„Een <strong>de</strong>r voerlie<strong>de</strong>n is afgestegen ; tegen het juk geleund ,<br />
„biedt hij zijn tweespan rust, en overziet met schran<strong>de</strong>ren ,<br />
„fieren blik het tooneel. Eon an<strong>de</strong>r, , nog op het vreedzaam<br />
„lastdier gezeten , zwaait <strong>de</strong>n prikkel of het een schepter ware,<br />
„met al <strong>de</strong> aangeboren <strong>de</strong>ftigheid <strong>de</strong>n nakomelingen van „we-<br />
„ „relds opperheeren" in het hooge <strong>voor</strong>hoofd nog be<strong>de</strong>eld ; hij<br />
„slaat twee mannen Ba<strong>de</strong>, tot <strong>de</strong>n drom van maaijers behoo-<br />
„ren<strong>de</strong> , die dansen op het a<strong>cc</strong>ompagnement van <strong>de</strong>n pifero ,<br />
„<strong>de</strong> hoornpijp of doe<strong>de</strong>lzak <strong>de</strong>s lands. Om <strong>de</strong>n wagen reit<br />
„zich een groep van oogstvolk , mannen <strong>voor</strong>zien van zeissen<br />
„en an<strong>de</strong>re werktuigen, vrouwen bet <strong>voor</strong>schoot van garven<br />
„vol. Op <strong>de</strong>n wagon zelf, , ter zij<strong>de</strong> van <strong>de</strong>n huisva<strong>de</strong>r, , is een<br />
„jonkman bezig <strong>de</strong> zeilen los to rollen , terwijl eene schoone
A. DE LIMARTTNE JOCELYN. 383<br />
„jonge vrouw, met een kind aan <strong>de</strong> Borst, zich achter bei<strong>de</strong>n<br />
„verheft , het geheel beheerschen<strong>de</strong> , een liefelijke , schier ma-<br />
„jestueuse verschijning , een zinnebeeld , zoo ge wilt, van <strong>de</strong>n<br />
„oogst. Dorpelingen van bei<strong>de</strong>rlei kunne stofferen <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n<br />
„grond <strong>de</strong>s landschaps ; aan <strong>de</strong>n gezigtein<strong>de</strong>r wordt ge <strong>de</strong> krui-<br />
„nen van het ou<strong>de</strong> schiereiland van Circe gewaar, , Monte Cir-<br />
„cello.” Het is benij<strong>de</strong>nswaardig zoo te beschrijven ; maar <strong>de</strong><br />
verbeel ding heeft er Diet min<strong>de</strong>r hare vleugelen om aan te<br />
schieten , als ge <strong>de</strong>n indruk zult ontvangen , dat iets statelijk<br />
stils bet eigenaardigste dier groepen heeten mag , dat het gelukkig<br />
gezin eene waardigheid heeft, waarvan wij in dien<br />
stand geen begrip hebben, dat het eenvoudige hier het grootsche<br />
na<strong>de</strong>rt , neen , daarmee reeds is zaamgesmolten. Het lijdt<br />
geen twijfel , dat Lamartine dien ontving , toen hij er op<br />
staar<strong>de</strong> ; het is even onloochenbaar, , dat <strong>de</strong> tijd dien moet<br />
hebben uitgewischt , eer hij zijn tooneel in het Dauphine<br />
kiezen dorst. Ook bij hem wordt u een landbouwer geschil<strong>de</strong>rd ,<br />
wiens gezin hem op <strong>de</strong>n akker vergezelt ; maar weten<strong>de</strong> , dat<br />
hij slechts allengs <strong>de</strong>n indruk kan te weeg brengen , dien het<br />
<strong>de</strong>n schil<strong>de</strong>r gegeven is, door het wegschuiven zijner gordijn<br />
in een glorierijk oogenblik bij alien to weeg to brengen , doet<br />
hij geen afstand van <strong>de</strong> menigte van mid<strong>de</strong>len , hem in afwisseling<br />
en opklimming gegund. Vrouw en kroost zijn mee<br />
in het veld gegaan , waar ge ploegen en zaaijen ziet — hij<br />
begint met het begin, — vrouw en kroost zijn finks om het<br />
zeerst in <strong>de</strong> weer, <strong>de</strong>n hijgen<strong>de</strong>n ossen voedsel zaam te garen<br />
en <strong>voor</strong> to werpen ; <strong>de</strong> jeugd omvlecht hun stuggen hals met<br />
loover, — een allerbevalligst tafereel ! Een louter beschrijvend<br />
dichter zou er zich 'nee hebben vergenoegd en bene<strong>de</strong>n zijn<br />
on<strong>de</strong>rwerp zijn gebleven ; eensklaps wisselt bij Lamartine <strong>de</strong><br />
epische toon met <strong>de</strong>n lyrischen af, , en eene strophe over <strong>de</strong>n<br />
arbeid, luttel regelen , levert u eene verrassen<strong>de</strong> proeve , welk
384 A. DE LAIVIARTINE JOCELYN.<br />
eene vlugt <strong>de</strong>r poezij is gegund , hoe zij in het schijnbaar<br />
meest alledaagsche , eene wereldwet ont<strong>de</strong>kt en huldigt ! Onwillekeurig<br />
<strong>de</strong>nken wij aan Schiller's Lied von <strong>de</strong>r Glocke ;<br />
daar wordt <strong>de</strong> aanschonwelijke <strong>voor</strong>stelling van het gieten telkenmale<br />
afgebroken door <strong>de</strong> bespiegelen<strong>de</strong> uitboezeming van<br />
gewaarwordingen en gedachten aan het on<strong>de</strong>rwerp verknocht ;<br />
maar we hebben <strong>de</strong> opmerking naauw gewaagd , of wij vragen<br />
ens tevens af, , of <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> dichtstukken met elkan<strong>de</strong>r vergelijkbaar<br />
zijn? Er schuilt ten minste iets verlokkends in <strong>de</strong> tegenstelling<br />
: Schiller, zooveel armer be<strong>de</strong>eld , wat on<strong>de</strong>rwerp<br />
betreft , zooveel ver<strong>de</strong>r op <strong>de</strong> wieken <strong>de</strong>r fantasie <strong>voor</strong>tgedragen<br />
, — Lamartine , <strong>voor</strong> <strong>de</strong> eenige maal zijns levens welligt ,<br />
sober, en juist door die matiging <strong>de</strong>n diepsten , <strong>de</strong>n meest harmonischen<br />
indruk te weeg brengen<strong>de</strong> ! Concordia is bet doel<br />
<strong>de</strong>s duitscben zangers geweest , en ge draagt er het bewustzijn<br />
van merle, als ge in <strong>de</strong>n bonten kring van gedachten haar, ,<br />
die alien beheerschen zou , niet uit het oog verloort ! Jocelyn<br />
daarentegen , Jocelyn heeft het gezin , dat ge op <strong>de</strong>n ochtend<br />
zaagt ploegen , zich met <strong>de</strong>n middag ter ruste zien vlijen , met<br />
<strong>de</strong>n avond zien bid<strong>de</strong>n ; en als <strong>de</strong> zaadkorrels gestrooid zijn<br />
en <strong>de</strong> zonne ter kinime duikt , dan volstaat maar eene bladzij<strong>de</strong><br />
hem om van <strong>de</strong>n zomer en <strong>de</strong>n herfst te droomen ; dan<br />
heeft hij <strong>de</strong>n heiligen<strong>de</strong>n invloed <strong>de</strong>s Arbeids op heel <strong>de</strong><br />
menschheid bespied , dan gaat er nog iets meer <strong>voor</strong> zijn geest<br />
en genaoed orn , dat zich in geen twee woor<strong>de</strong>n weer laat geven<br />
, maar 't geen gij dichterlijk me<strong>de</strong>gevoelt , me<strong>de</strong>geniet in<br />
<strong>de</strong> slotstrophe :<br />
Zoo liebt ge, o Goa, <strong>de</strong> za<strong>de</strong>n op <strong>de</strong>ze gar<strong>de</strong><br />
Van lief<strong>de</strong> en van vere<strong>de</strong>ling gestort ,<br />
Wier oogst van onvergangbre waar<strong>de</strong><br />
Voor <strong>de</strong> eenwigheitt verzameld wordt.<br />
0 Steun op 'a levens rawe voren<br />
Den halm van 't opgaand hemelkoren,
A. DE LAIVIARTINE JOCELYN. 385<br />
Bestraal 't met zaehten zonneschijn ;<br />
Geef 't mil<strong>de</strong>n dauw, , geef 't malschen regeu ,<br />
Laat <strong>de</strong> akkers , ruischend van IJw zegen ,<br />
Steeds voi van zwellen<strong>de</strong> aren zijn<br />
Al had<strong>de</strong>n wij urea lang gezocht naar eene in hare kortheid<br />
kenschetsen<strong>de</strong>r plaats van <strong>de</strong> <strong>de</strong>ug<strong>de</strong>n en gebreken <strong>de</strong>zer vertaling,<br />
we zou<strong>de</strong>n haar waarschijnlijk niet hebben gevon<strong>de</strong>n.<br />
Er is in het oorspronkelijke, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n schitterglans <strong>de</strong>r woor<strong>de</strong>n ,<br />
some zooveel schemerends van uitdrukking , dat <strong>de</strong> vertaler<br />
bijwijle gissen , aanvullen , bepalen moet , ale in <strong>de</strong>ze regelen<br />
is geschied ; niet willekeurig , maar <strong>de</strong>wijl <strong>de</strong> nuchterheid onzes<br />
publieks , of wilt ge Bever <strong>de</strong> <strong>de</strong>gelijkheid onzer taal , vaste<br />
omtrekken eischt. Vreemd genoeg intusschen , ale ge <strong>de</strong> laatste<br />
lezing kiest , dat dit verschijnsel zich vertoont bij een yolk,<br />
welks schil<strong>de</strong>rschool , zijn hoogste glorie op het gebied <strong>de</strong>r<br />
kunst , teekening <strong>voor</strong> kleur prijs geeft. Er is in het fransche<br />
dichtstuk , door dat velerlei zwevends , aan <strong>de</strong>n lezer eene speling<br />
van gewaarwordingen verzekerd , misschien ook eene keus van<br />
gedachten gegund , welke an<strong>de</strong>rs alleen het eigendom <strong>de</strong>r muziek<br />
plegen te zijn ; <strong>de</strong> eene ale <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re is hier, , en op menige<br />
plaats buiten <strong>de</strong>ze, te loor gegaan. Betreur het, zoo het u te<br />
bejammeren schijnt , — maar weer billijk genoeg te erkennen ,<br />
dat, zoo gij het zelf beproef<strong>de</strong>t , gij het er niet beter of zoudt<br />
brengen. Over het algemeen is <strong>de</strong> vertaling niet enkel vloeijend,<br />
is zij bei<strong>de</strong> getrouw en gelukkig, is zij zoo verdienstelijk , dat<br />
zij ons bijna tot het geloof aan verborgen talenten bekeert. „I:4j<br />
„heeft zich in <strong>de</strong> letterkundige wereld nimmer openlijk bekend<br />
„gemaakt ; eerst na zijn dood is on<strong>de</strong>r zijne nalatenschap het<br />
„handschrift van <strong>de</strong>n Jocelyn gevon<strong>de</strong>n ," zegt <strong>de</strong> uitgever, ,<br />
wiens <strong>voor</strong>berigt , benij<strong>de</strong>nswaardig keurig en kort , zoowel <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong>n afgestorvene als <strong>voor</strong> hem zelven inneemt. „De vertaling<br />
„verschipt zoo als ze geschreven lag. Indien het oog" <strong>de</strong>s ver-<br />
Studien ea Seketsra 771
386 A. DE LAMARTINE, JOCELYN.<br />
tolkers zelven „over <strong>de</strong> uitgave ware gegaan , zeker zou hij<br />
„hier en daar een regel of woord hebben verbeterd. Eene an<strong>de</strong>re<br />
„hand dan <strong>de</strong> zijne mogt dat thans , meen<strong>de</strong> ik , niet doen."<br />
De heer Kruseman hebbe onzen dank <strong>voor</strong> dien eerbied. „Wie<br />
„was die verschei<strong>de</strong>ne ?" vraagt men misschien , al vleit men<br />
er zich niet me<strong>de</strong> , dat wij in kieschheid <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n uitgever<br />
zullen on<strong>de</strong>rdoen , die vertrouwt te kunnen volstaan met het berigt,<br />
dat het hoofd van een aanzienlijk geslacht door <strong>de</strong>n druk<br />
„eene hul<strong>de</strong> begeer<strong>de</strong> to brengen aan <strong>de</strong>n afgestorvene." Wij<br />
looven te molten verzekeren , dat dit doel is bereikt , en voegen<br />
er, eer men ons zwijgen , over wat het gerucht ver<strong>de</strong>r vermeldt ,<br />
mis mogt verstaan , volgaarne bi‘j , dat Lamartine's Jocelyn in<br />
<strong>de</strong> schatting <strong>de</strong>s publieks zou winnen , als het wist on<strong>de</strong>r welk<br />
leed <strong>de</strong> vertaling vertroostte , hoe e<strong>de</strong>l een hart het was, dat<br />
in die stille studie afleiding en opbeuring vond , dat er een<br />
licht van liefelijke hope in begroette !<br />
1862.
SCHOONSTE LIE DEREN VAN ROBERT BURNS,<br />
UI'P HET SCHOTSCII VERTAALU DOOR TRANS DE CORT.<br />
„Fleeft hij" — dus hesluit <strong>de</strong> vertaler <strong>de</strong>zer Lie<strong>de</strong>ren <strong>de</strong><br />
Levensschets van Robert Burns, welke hij Naar doet <strong>voor</strong>afgaan;<br />
— „heeft hij geene gewrochten van langen a<strong>de</strong>m, geene epossen<br />
„samengesteld , wat die goe<strong>de</strong> Dr. Moore, Campbell en an<strong>de</strong>re<br />
„hem aanrie<strong>de</strong>n , zoo behoort toch zijn naam on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>gene,<br />
„die <strong>de</strong>r Engelsche letterkun<strong>de</strong> tot onverganklijken roem ver-<br />
„strekken. Wij durven zelfs <strong>voor</strong>spellen , dat <strong>de</strong> <strong>voor</strong>tbrengsels<br />
„<strong>de</strong>s Schotschen lyrikers ten minste zoo lang populair zullen<br />
„blijven, als <strong>de</strong> grootsche scheppingen zijns landgenoots , <strong>de</strong>s<br />
„schrijvers van Ivanhoe. De ingang tot <strong>de</strong>n tempel <strong>de</strong>r Faam<br />
„is eng ; alleen met luttele doch kostbare bagagie geraakt men<br />
„er veilig door, en zij , die met gansche vrachtwagens daar-<br />
„been stijgen , blijven gewoonlijk vOOr <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur staan! ....<br />
„Burns behoort tot die dichters, welke men hoe langer hoe<br />
„Hever krijgt , en wier werken men hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> malen , telkens<br />
„met meer<strong>de</strong>r genoegen, kan en wil herlezen.”<br />
Het is geene to vleijen<strong>de</strong>, het is eene niet volledige karakteristiek<br />
als iemand u onzen eersten dichter wil<strong>de</strong> doen kennen<br />
, door Bil<strong>de</strong>rdijk's fraaijen regel:
388<br />
SCHoONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS.<br />
Lees Von<strong>de</strong>l dnizentimaal , gy leest hem telkens 't cerst!<br />
ge zoudt geen begrip hebben van het eigenaardige <strong>de</strong>s genies<br />
<strong>de</strong>zen be<strong>de</strong>eld , en zoo ook bier; lof mope het zijn, lof als slechts<br />
Burns verdien<strong>de</strong> is bet niet !<br />
„Nog leven wij ," — getuig<strong>de</strong> een engelsch kunstregter ouzer<br />
dagen juister, — „nog leven wij un<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n ze<strong>de</strong>lijken inyloed<br />
„van Burns, nog voelen wij zijn geest alom opwekken en be-<br />
„zielen.” En als hij dien heeft gewaar<strong>de</strong>erd in Wordsworth's<br />
wijsbegeerte, Campbell's lierzangen en Moore's het va<strong>de</strong>rland<br />
gewij<strong>de</strong> melodien , dan laat hij er treffend op volgen: „Waar<br />
„ook, in het ruw en druk verkeer van landbouw en nering,<br />
„daglooner of ambachtsman , ne<strong>de</strong>rig nijvere welke zijn werk-<br />
„kring zij , bij al zijn eenvoud zich zijne waar<strong>de</strong> als mensch<br />
„bewust is, — waar <strong>de</strong>ze zin <strong>voor</strong> schoonheid heeft en toont,<br />
„— waar kenniszucht hem blaakt waar hij het ma<strong>de</strong>liefjen”<br />
„door „het kouter omgewoeld" opraapt , en het on<strong>de</strong>rscheid<br />
„tusschen <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> van „<strong>de</strong>n stempel <strong>de</strong>r guinje" en die van<br />
nhaar „goud" volkomen sehat , d a a r gloeit , verheft en bezielt<br />
„nog, met <strong>de</strong>n mood <strong>de</strong>s leeuws en met <strong>de</strong> tee<strong>de</strong>rheid <strong>de</strong>r<br />
„cluive, <strong>de</strong> koninklijke en zachtmoedige geest van Robert Burns."<br />
Wij verontschuldigen er ons bij <strong>de</strong>n hoer <strong>de</strong> Cort niet over,<br />
met een meer volkomene waar<strong>de</strong>ring dan <strong>de</strong> zijne, <strong>de</strong> aankondiging<br />
<strong>de</strong>zer vertaling van eenige lie<strong>de</strong>ren van Burns to<br />
Ain begonnen , hij heeft <strong>de</strong>n meester te lief om hem niet<br />
gaarne zijn voile regt to zien we<strong>de</strong>rvaren. Of we in<strong>de</strong>rdaad <strong>de</strong><br />
vijftig zangen , welke hij ons aanbiedt , <strong>de</strong> schoonste mogen<br />
heeten ? hoffelijkheid verbiedt ons er aan te twijfelen; <strong>de</strong> vertalingen<br />
zijn aan zijne ga<strong>de</strong> opgedragen , met <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> regelen :<br />
Toevend in <strong>de</strong> rozengaar<strong>de</strong><br />
Door <strong>de</strong>n Schotschen Bard geplant,<br />
Weest ge mij met schran<strong>de</strong>re hand<br />
De allerschoonste, hoogste in waar<strong>de</strong>.
SCHOONSTB LIEBEREN VAN ROBERT BURNS. 389<br />
Ik gehoorzaam<strong>de</strong> uwen weak,<br />
Want gij kent <strong>de</strong>n prijs <strong>de</strong>r rozen —<br />
Die gij koost, heb ik gekozen ,<br />
En ik bled ze u ten gesehenk.<br />
0 gij zult ze koestren, kweeken<br />
als mijn hart en mond<br />
—Even<br />
Zullen zij u elken stond<br />
EMIL/E , van lief<strong>de</strong> spreken.<br />
Wisch een paar woor<strong>de</strong>n , wisch die „waar<strong>de</strong>" en dien „prijs",<br />
wat sterk aan <strong>de</strong> wetenschap onzer dagen herinneren<strong>de</strong> , uit ;<br />
lees <strong>voor</strong> „schran<strong>de</strong>re" blanke of kleene , en het versjen geeft<br />
u eene even bevallige als innemen<strong>de</strong> groep van echtgeluk ;<br />
het boezemt u tevens gunstige verwachting in van <strong>de</strong> wijze<br />
waarop <strong>de</strong> minnelie<strong>de</strong>ren zijn vertolkt. Immers , met uitzon<strong>de</strong>ring<br />
van een paar langere stukjens , — twee balla<strong>de</strong>n en<br />
eene romance, — zijn het zuchten en wenschen , is het jammer<br />
en jubel als <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> slaakt en srnaakt — zijn het van die<br />
schetsjens , welke schil<strong>de</strong>rijen opwegen ; — lie<strong>de</strong>ren , in <strong>de</strong>n<br />
vollen zin van het woord lyriek <strong>de</strong>s harten.<br />
Er is jets hebreenwsch in <strong>de</strong> wijze op welke wij dit boeksken<br />
<strong>voor</strong> u openslaan , het laatste vers het eerst. Het is eene<br />
<strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> balla<strong>de</strong>n Jan Gerstekoorn, „ontegensprekelijk Burns'<br />
„meesterstuk ," zegt <strong>de</strong> heer <strong>de</strong> Cort ; „daarom held ik het<br />
„ook <strong>voor</strong> het bouquet." Een beetjen <strong>voor</strong>ingenomenheid van<br />
<strong>de</strong>n belgischen bierliefhebber, , meent ge ; misschien wel; maar<br />
<strong>de</strong> billijkheid gebiedt er bij te voegen , wat hij niet vergeet<br />
mee to <strong>de</strong>elen : „Met die balla<strong>de</strong> was Goethe zeer ingenomen.<br />
„ „Het gedicht John Barleycorn., zegt hij ergens ," <strong>•</strong> — in zijne<br />
„gesprekken met Eckerman , gelooven we, „was anonym tot<br />
„ „ons gekomen , en na(ar) verdienste geschat , gaf het aanlei-<br />
„ „ding tot vele pogingen , om het in onze tale over te bren-<br />
„ „gen. Hans Gerstekoorn , een wakker man, heeft vele vrien-
390 SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS.<br />
„ „<strong>de</strong>n , die hem onophou<strong>de</strong>lijk vervolgen en kwetsen en ein-<br />
„ „<strong>de</strong>lijk dreigen in <strong>de</strong>n grond te helpers."" De heusche kritiek,<br />
hoe ze toch kwetst , — al is het maar een spel<strong>de</strong>prik. De Cort<br />
laat er op volgen : „Mochte ik maar niet on<strong>de</strong>r die vrien<strong>de</strong>n<br />
„wor<strong>de</strong>n geteld ! Gelukkiglijk voegt Goethe er ter geruststelling<br />
„bij: „Aus alien diesen Unbil<strong>de</strong>n geht er aber doch<br />
„„am En<strong>de</strong> triumphirend hervor.”" Zon<strong>de</strong>r Goethe's<br />
autoriteit te hebben, — het gezag zou wel komen , als wij<br />
maar eerst zijn genie had<strong>de</strong>n ! — durven wij <strong>de</strong>n beer <strong>de</strong><br />
Cort verzekeren dat zijn geweten gerust kan zijn. Wilt gij<br />
<strong>de</strong> eerste proeve hoe hij vertaalt:<br />
Drie koningen waren er in <strong>de</strong>n oost ,<br />
Drie koningen hoog en groot ;<br />
En ze hebben gezworen bij plechtgen ced<br />
Jan Gerstekoorn <strong>de</strong>n dood.<br />
Ze vatt'en 'nen plocg en ploeg<strong>de</strong>n hem<br />
Diep in <strong>de</strong>r aar<strong>de</strong> schoot :<br />
En ze hebben gezworen bij plechtgen eed —<br />
Jan Gerstekoorn was dood.<br />
Maar vrolijk keer<strong>de</strong> <strong>de</strong> lente weer ,<br />
En regen drenkte 't veld;<br />
Jan Gerstekoorn verrees nit zijn graf<br />
En alien waren ontsteld.<br />
Des corners stood hij , dik en sterk,<br />
Te pronkeu in <strong>de</strong> con,<br />
Zoo wel <strong>voor</strong>zien van speer en punt<br />
Dat niemand hem <strong>de</strong>ren kon.<br />
Doch ale <strong>de</strong> herfst gekomen was,<br />
Toen werd hij geel en bleek ;<br />
Zijn plooijend lijf en waggelend hoof('<br />
Bewezen dat hij bezweek.
SCHOONsTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS. 391<br />
En aeh zijne frissehe gezon<strong>de</strong> kleur<br />
Versehoot al meer en meer ;<br />
En nu ontvlam<strong>de</strong> <strong>de</strong> doodlijke haat<br />
Der booze vijan<strong>de</strong>n weer.<br />
Ze namen een wapen lang en scherp —<br />
Ge giet geen wijn over of er gaat meer te loor dan enkele<br />
droppels , zoo ook Kier: <strong>de</strong> jaargetij<strong>de</strong>n missen in <strong>de</strong> navolging<br />
het schil<strong>de</strong>rachtige , hun in het oorspronkelijke door een<br />
enkel, maar juist bijvoegelijk naamwoord gegeven ; en wij braken<br />
het vers daar of waar <strong>de</strong> Cort door een aandoenlijken<br />
trek een aanschouwelijken van Burns niet verbetert. Intusschen<br />
wanhopen we er aan, ooit dat oog en oor door eene vertaling<br />
te zullen voldoen , die met <strong>de</strong>ze geen vre<strong>de</strong> hebben , die Naar<br />
niet aanbeveling genoeg achten om met <strong>de</strong> overige kennis te<br />
maken.<br />
En toch , we mogen niet vleijen , allerminst waar wij<br />
als bier een talent ontmoeten , dat meer belooft en vervullen<br />
kan wat wij er van verwachten , — <strong>de</strong> Soldaat — <strong>de</strong> romance<br />
in het hun<strong>de</strong>ltjen — is bene<strong>de</strong>n <strong>de</strong> schil<strong>de</strong>rij gebleven , die er<br />
in weed gekopieerd. „Toen <strong>de</strong> vernielen<strong>de</strong> wind van <strong>de</strong>n wil-<br />
„<strong>de</strong>n oorlog had uitgeraasd en <strong>de</strong> zoete vree we<strong>de</strong>rkeer<strong>de</strong>,<br />
„maar menig lief kind weesjen vond , en menige weduwe rou-<br />
„wen zag , toen verliet ik het verschanste veld, wemelen<strong>de</strong><br />
„van tenten , waarin ik lang had verkeerd; Tulin knapzak ,<br />
„al mijn schat , een arm en eerlijk soldaat ;” voila <strong>de</strong> la vile<br />
prose, maar die niet fraaijer is weergegeven in <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />
verzen :<br />
Zoodra <strong>de</strong> lieve , zoete vree<br />
Den woesten oorlog staakte,<br />
Die vele kin<strong>de</strong>rs va<strong>de</strong>rloos<br />
En vele weenwen maakte,
392 SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS.<br />
Zel ik <strong>de</strong>n dienst vaarwel en trok,<br />
Den ransel op <strong>de</strong> schou<strong>de</strong>rs,<br />
Wel arm , doch als een eerlijk man<br />
Naar 't land. been mijner oud.ers.<br />
Het is maar een omtrek van <strong>de</strong>n toestand gewor<strong>de</strong>n , waaraan<br />
zelfs <strong>de</strong> fijne toetsen Palen, waardoor die kunstwaar<strong>de</strong> verkrijgt.<br />
Een groot dichter geeft gelegenheid bij eene twee<strong>de</strong><br />
lezing gedachte en gevoel op to merken , die -a in <strong>de</strong> eerste,<br />
door het betooveren<strong>de</strong> <strong>de</strong>s geheels , te zeer bij verrassing troffen<br />
om ze in ge<strong>de</strong>elten te genieten; — maar welke zou <strong>de</strong> indruk<br />
zijn, als gij u aan eene herhaling van <strong>de</strong> lectuur <strong>de</strong>s bovenstaan<strong>de</strong>n<br />
couplets waag<strong>de</strong>t ?<br />
Als <strong>de</strong> brave borst ons vertelt , hoe hij, buiswaarts keeren<strong>de</strong>,<br />
aan zijn meisjen <strong>de</strong>nkt , doet n dan <strong>de</strong> uitdrukking :<br />
De maagd , wier torgenegenheid<br />
Ik vroeg te winnen trachtte ,<br />
een groepjen zien als Burns gaf, , — als we wenschen dat<br />
Isra.els u schil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> , maar niet we<strong>de</strong>r, , zij het ook door Mouilleron<br />
, lithographieren liet<br />
I thought upon the witching smile<br />
That caught my youthful fancy.<br />
De dichter moot <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n schil<strong>de</strong>r in aanschouwelijkheid<br />
wijken ; maar hij heeft , boven dozen, <strong>de</strong> afwisseling <strong>de</strong>r toestan<strong>de</strong>n<br />
, <strong>de</strong>n onuitputtelijken rijkdom van toespelingen uit<br />
het gebied <strong>de</strong>r gedachte <strong>voor</strong> ; — <strong>de</strong> Cort ! wat schortte er<br />
aan toen gij gelooven Borst, Burns, zoo zinnelijk als ze<strong>de</strong>lijk ,<br />
regt to doen ; zijner Nancy, die <strong>de</strong>n moe<strong>de</strong>n krijgsman eene<br />
wijle rustens in hare woning guilt, alledaagschhe<strong>de</strong>n op <strong>de</strong><br />
lippen leggen<strong>de</strong> als <strong>de</strong>ze
SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS. 393<br />
„Treed vrij in hills en neem uw <strong>de</strong>el<br />
„Van 't maal , dat wij berei<strong>de</strong>n<br />
„Van hier zal nimmer ongetroost<br />
„Fen brave krijgsman schei<strong>de</strong>n."<br />
<strong>voor</strong> eene uitstorting van bartelijke gastvrijheid , van va<strong>de</strong>rlandlieven<strong>de</strong><br />
gloriezucht , als , wij ontkennen het niet, een navolger<br />
tot wanhoop brengt , in <strong>de</strong> muziek van het meisjen van<br />
Burns :<br />
„Our humble cot, and 'lamely fare<br />
„Ye freely shall partake it,<br />
„That gallant badge, the <strong>de</strong>ar cocka<strong>de</strong>,<br />
„Ye 're welcome for the sake o't."<br />
Het is niet dat u heerschappij over <strong>de</strong> taal ontbreekt , ge<br />
bezit die in hooge mate ; getuige uwe zoo gelukkige vertolking<br />
van :<br />
FINDLAY.<br />
Wie of er your mijn <strong>de</strong>urtjen staat ? —<br />
Wie an<strong>de</strong>rs dan uw Findlay ! —<br />
Gij komt hier niet van pas zoo last ..<br />
Ik hoop van ja, zei Findlay, —<br />
Wat guitenstuk hebt gij bedacht ? —<br />
0 kom en zie ! zei Findlay. --<br />
Zwaar zondigen zult gij van nacht —<br />
Dat zal ik vast ! zei Findlay.<br />
Zoo 'k opsta en u binnen last,<br />
Doe dat maar gaauw, , zei Findlay. --<br />
Due houdt mij wakker nw gepraat —<br />
Ik hoop van ja, zei Findlay, —<br />
lk vrees maar want ge zijt zoo stout, —<br />
Vrees niets van mij, zei Findlay.<br />
Dat gij tot morgen blijven zoudt --<br />
Pat zal ik vast ! zei Findlay. —
394 SCHOONSTE IIEDEREN VAN ROBERT BURNS.<br />
Maar <strong>de</strong><strong>de</strong> ik nu zoo ale ik zeg ; —<br />
Dat moot ge doen, zel Findlay. —<br />
Dan vindt gij an<strong>de</strong>rmaal <strong>de</strong>n weg —<br />
Ik hoop van ja , zei Findlay. —<br />
Nu , wat er hier gebeuren zal, —<br />
Laat dat maar gaan , zei Findlay. —<br />
Verzwijgt ge toeh in elk geval? —<br />
Dat zal ik vast ! zel Findlay.<br />
„Zou men Findlay van onkieschheid beschuldigen?" vraagt<br />
gij , in <strong>de</strong> opmerkingen en toelichtingen , waarme<strong>de</strong> gij uwen<br />
Inhoudstafel hebt gekruid. Hoe <strong>de</strong>ze vraag ons ongelegen<br />
komt ! Hoe zij het woord , dat ons op <strong>de</strong> lippen lag, haperen<br />
doet ! Wij had<strong>de</strong>n zoo gaarne eene gissing gewaagd ; we geloof<strong>de</strong>n<br />
dat <strong>de</strong>ze zoo gelnkkig het verschijnsel verklaren zou,<br />
waarom gij het eene versjen <strong>voor</strong>treffelijk vertaalt , waarom ge<br />
bij an<strong>de</strong>re zoo veel to wenschen overlaat. De Vlaamsche Poezij<br />
— men besluit immure zoo geree<strong>de</strong>lijk nit het bijzon<strong>de</strong>re tot het<br />
algemeene ale omgekeerd ? — <strong>de</strong> Vlaamsche Poezij, onzer<br />
dagen, meenen we natuurlijk , het rnid<strong>de</strong>neeuwsche tijdvak<br />
daargelaten — <strong>de</strong> Vlaamsche Poezij is nog jong ; <strong>voor</strong> eenvoudige<br />
toestan<strong>de</strong>n vindt zij ijlings het ware, het welsprekendst<br />
woord ; slechts bij <strong>de</strong> meer zamengestel<strong>de</strong> vergenoegt zij zich<br />
nog met het min<strong>de</strong>r volledige, min<strong>de</strong>r volkomene; <strong>de</strong> gedachte,<br />
die ontleedt , laat zich, bij bet gevoel dat bruischt, wat wachten.<br />
Al ge nu niet, met die vraag, ewer maatschappij het <strong>voor</strong>komen<br />
hadt gegeven eener vast verfijn<strong>de</strong> ; ale gij er niet <strong>de</strong>n<br />
indruk door hadt gemaakt , dat <strong>de</strong>rgelijke greep , in plaats van<br />
met gulgaauwen lath te wor<strong>de</strong>n begroet , ook ten uwent al aanstoot<br />
geeft , ons vermoe<strong>de</strong>n zou in stelling zijn verkeerd en<br />
doze zonneklaar zijn bewezen. Thans hebben wij <strong>de</strong> waarschijnlijkheid<br />
ons ... en wagen het toeh bij te brengen , wat<br />
dreig<strong>de</strong> die gedachte bij ons overtuiging to doen wor<strong>de</strong>n.
SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS. 395<br />
Voor vele jaren heeft iemand , die toen tot onze meest beloven<strong>de</strong><br />
talenten behoor<strong>de</strong> en die belofte gehou<strong>de</strong>n heeft, als<br />
wij hopen dat gij het <strong>de</strong> uwe zult doen , — er wor<strong>de</strong>n weinig<br />
stouter wenschen gedaan ! — het lie<strong>de</strong>ken van Burns , the<br />
auld Man, dus overgebragt:<br />
Toen veld en bosch<br />
In zomerdosch<br />
Bevallig, was getooid ,<br />
Was berg en dal<br />
Met puik en tal<br />
Van bloemen overstrooid.<br />
En bloem en loof en kruid<br />
Viel 's winters kat ten buit,<br />
Dan Mei keert weer,<br />
Wijl, als weleer, ,<br />
Natuur haar schat ontsluit.<br />
Maar niets herleeft,<br />
Waar 't al herleeft,<br />
Den grijzaart vuur en kracht.<br />
Mijn rug is stijf<br />
En stram mijn lijf, ,<br />
Mijn kruin met sneeuw bevracht,<br />
De dog is vol verdriet ,<br />
Wijl 's nachts <strong>de</strong> slaap mij vliedt ,<br />
0 zoete jeugd !<br />
Zoo vol geneneht' ,<br />
Zeg , waarom keert . gij niet?<br />
Het lijdt geen twijfel , dat <strong>de</strong> hand, die toen <strong>de</strong>ze regelen<br />
schreef, , eer zij <strong>de</strong>ze vertaling van dit versjen we<strong>de</strong>r ter drukkerij<br />
<strong>de</strong>ed gaan , menige wijziging van het bovenstaan<strong>de</strong> beproeven<br />
, menig woord <strong>voor</strong> een an<strong>de</strong>r verwisselen zou. Slechts<br />
bij het zangerige slot zou ze teregt da capo klappen ; wensch<br />
en klagt smelters, of gij het hollandsch en of gij het engelsch
396 SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS.<br />
leest, volkomen daarin zaam. Maar waar <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> vertalking<br />
ook naar zweemen mogt, lieve vriend <strong>de</strong> Cort! —<br />
want onze aankondiging wordt , dank zij <strong>de</strong>n smijdigen vorm<br />
van dit album , schier eene toespraak , — niet maar wat gij<br />
in het Zui<strong>de</strong>n wagen dorst ; we zijn er in het Noor<strong>de</strong>n , zeg<br />
niet te nuchter, , zeg liever te na<strong>de</strong>nkend toe gewor<strong>de</strong>n ; smaak<br />
leert sober zijn<br />
De zonne blonk<br />
En wonnig zonk<br />
In 't groen het vogelliju<br />
En zoet van gem.<br />
En boot van klenr<br />
Loeg menig bloemekijn. —<br />
Na <strong>de</strong>kt <strong>de</strong> sneenw <strong>de</strong> wei,<br />
Stour is 't gevleugeld heir.<br />
Maar Hove Mei<br />
In pracht livrei<br />
Brengt loot en liedjens weer.<br />
Den blanken suet)<br />
Mijns hoof(', o wee!<br />
Versmelt geen zonnegInei;<br />
Eu mijnen stain<br />
Zoo oud en steam<br />
Verbreekt het stormgeloei.<br />
De grijsaard vindt geneugt<br />
Bij naeht noel dage nicer.<br />
0 gul<strong>de</strong>n jeugd<br />
Vol zoete vrengd,<br />
Waaroin keert gij niet weer I<br />
Het versjen geeft , of het <strong>voor</strong> ouzo gedachten geschreven<br />
ware, <strong>de</strong> stoutheid van grepen en <strong>de</strong>n stortvloed van beel<strong>de</strong>n ,<br />
welke fijner beschaving aan frisscher opvatting benij<strong>de</strong>n mag ,<br />
zoo tot overdrij v en s toe war . . . dat wij het verlies niet<br />
langer betreuren; dat wij gelooven mogen te hebben gewonnen.
SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS. 397<br />
Het is altijd uw kiesche vraag, die ons we<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> klem brengt ;<br />
maar hadt ge die niet gedaan, we zou<strong>de</strong>n, gissend <strong>voor</strong>tgaan<strong>de</strong>,<br />
een on<strong>de</strong>ugend teeken hebben gezet achter <strong>de</strong> woor<strong>de</strong>n : is<br />
<strong>de</strong> verhouding van hoogere dicht- en sehil<strong>de</strong>rkunst in het Zui<strong>de</strong>n<br />
niet eene tegenovergestel<strong>de</strong> van die welke bei<strong>de</strong> in het<br />
Noor<strong>de</strong>n kenschetst; ging <strong>de</strong>ze niet bier en gene daar niet<br />
<strong>voor</strong>uit, terwij1 gene hier en <strong>de</strong>ze daar stil stond ? — Maar<br />
gij hebt er ons ter goe<strong>de</strong>r ure <strong>voor</strong> bewaard , tegelijk en <strong>de</strong><br />
Vlaamsche dichters en <strong>de</strong> Hollandsche schil<strong>de</strong>rs to vertoornen.<br />
Wie zou ten uwent onze bondgenoot zijn geweest? Le<strong>de</strong>ganck<br />
— die zoo goed daeht als di chtt e, — helaas! hij is niet<br />
meer ; en ten onzent? wat zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> zeven ons baten<br />
tegen <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>rd v ij fenzest ig — een an<strong>de</strong>r Thebe? of<br />
een an<strong>de</strong>r Ab<strong>de</strong>ra?<br />
En echter — al zoudt gij er ons taai om schel<strong>de</strong>n — wij<br />
geven <strong>de</strong> gissing nog niet op, een paar aanhalingen ten blijke.<br />
Wie begroet <strong>de</strong> gelukkigste uitdrukking van lager leven niet<br />
door <strong>de</strong> oogen <strong>de</strong>r kunst gezien, en dus ietwat gei<strong>de</strong>aliseerd,<br />
in regels als <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong>:<br />
Daar was 'ne mend met name Meg,<br />
Die in <strong>de</strong> wei<strong>de</strong> zat en spon ;<br />
Daar was een knaap, die kwam tot haar,<br />
Zijn naam was Duncan Davison.<br />
De wei was voehtig, Meg was schuw<br />
En Duncans bee word niet verhoord.<br />
Meg vatte ja haar spinnewiel<br />
En joeg hem, daarmeA dreigend , <strong>voor</strong>t.<br />
Hoe ver ze ging, hij volg<strong>de</strong> toch<br />
Het dal was groen, het beekjen klaar —<br />
Ze zaten op <strong>de</strong>n bloetngen zoom,<br />
Het spinrad tusschen hem en haar.<br />
Maar Duncan zwoer bij duren ced:
398 SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS.<br />
Mijn vrouwtjen zijt ge morgen , Meg!<br />
Toen vatte zij haar spiunewiel<br />
En srneet het over 't beekjeu weg.<br />
Wij richten ons een huisjeu in,<br />
Heel klein en fraai, doch zon<strong>de</strong>r pracht<br />
Wat zullen wij gelukkig zijn<br />
Den ganschen <strong>de</strong>g, <strong>de</strong>n ganschen nacht I<br />
Wit drinkt — bedrinkt rich niet altijd,<br />
Wie vecht — duet rich niet immer zeer, ,<br />
En wie <strong>de</strong>n meisjens kussen steelt<br />
Is welkom eenen twee<strong>de</strong>n keer !<br />
Stil heeft zij gestaan , stil , meen<strong>de</strong>n we van <strong>de</strong> Vlaamsche<br />
Poezij to zeggen , — doch wear zoo vertaald wordt, <strong>de</strong>ar is men<br />
Roemer Visseher en Hendrik Spiegel verre to hovel)., al hun<br />
frisschen levenslust overhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> ; ... hoezeer ook daarom Von<strong>de</strong>l<br />
nog niet gena<strong>de</strong>rd. Vriend <strong>de</strong> Cort ! gij weet het, er is<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> verzen van Burns eene klagte onzen grootsten dichter<br />
waardig ; eene klagte als <strong>de</strong>ze to hebben kunnen schrijven ,<br />
om <strong>de</strong> sympathie die zij, welke hear klaagt , hem inboezem<strong>de</strong> ;<br />
die hij het zou hebben willen doen , om het genie, waarvan<br />
zij schittert. Het dichtstuk beet , zoo als ge vast vermoedt<br />
Klagte van Maria, Koningin <strong>de</strong>r Sehotten, 6ij het na<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>r<br />
lente ; en Burns mogt er, met zelfgevoel, ja , maar met voile<br />
regt tevens , in eenen brief aan een vriend van getuigen : „Hetzij<br />
„dat <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis onzer Maria, Koninginne <strong>de</strong>r Selnatten,<br />
„een bijzon<strong>de</strong>ren indruk make op het gevoel eens dichters, of<br />
„dat ik in <strong>de</strong>ze balla<strong>de</strong> meer slagen mogt dan en<strong>de</strong>rs in mijne<br />
„verzen het geval is , maar het dichtstuk heeft mij geruimen<br />
„tijd beter bevallen dan eenige an<strong>de</strong>re mijner pogingen;" van<br />
scheppingen sprak men toen nog zoo niet. Ook dat vers heeft<br />
u tot navolgen verlokt en met welk gevolg? Lees nog eenmaal<br />
die weemoedige , schil<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> klagte eener lente over, wier
SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS. 399<br />
zoetheid <strong>de</strong> ongelukkige in hare gevangenis niet smaken mag,<br />
— heat Schiller haar gekend, toes hij zijn beroemd tooneel<br />
tusschen haar en Elisabeth dichtte? — lees na <strong>de</strong>ze an<strong>de</strong>rmaal<br />
<strong>de</strong>n ondanks al zijnen hartstogt waardigen wraakkreet<br />
tot hare koninklijke zuster en vijandin gerigt , — hem van<br />
Ristori to hooren , zou menig heel treurspel waard zijn! — en<br />
kom dan tot dien wensch, tot die be<strong>de</strong> <strong>de</strong>r moe<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> schoonste<br />
ooit geslaakt :<br />
My son ! my son ! may kin<strong>de</strong>r stars<br />
Upon thy fortune shine ;<br />
And may those pleasure gild thy reign<br />
That ne'er wad blink on mine!<br />
God keep thee free thy mother's fees,<br />
Or turn their hearts to thee;<br />
And where thou meet'st thy mother's friend<br />
Remember him for me !<br />
Een be<strong>de</strong> en een raad , om strijd aandoenlijk en verheven;<br />
zoo verheven en zoo aandoenlijk , dat wij in uwe plants <strong>de</strong><br />
pen had<strong>de</strong>n gehaald door eene navolging, die het niet ver<strong>de</strong>r<br />
bragt dan tot het verwater<strong>de</strong> :<br />
Tiw pad. beglanse eene schoonere ster, ,<br />
O coon gelief<strong>de</strong> coon ,<br />
En yreng<strong>de</strong>n, die ik uiet smaken utoeht ,<br />
Vergul<strong>de</strong> Owen troop!<br />
TT red<strong>de</strong> God uit <strong>de</strong>r boozen macht,<br />
Dien ik mijn rampen wijt;<br />
En ziet gij die mij hebben betnind ,<br />
O heb ze lief altijd !<br />
Uit naam <strong>de</strong>r kunst protesteert het belgische penseel tegen<br />
het koninklijke zulker poezij in onzen tijd.<br />
We zijn niet van <strong>de</strong>genen , die er u hard over zullen val-
400 SCHOONSTE LIEDEREN VAN ROBERT BURNS.<br />
len , dat gij ons , Hollan<strong>de</strong>rs, uitlacht over onze vrees <strong>voor</strong><br />
germanismen , als „w o n n e" en „v r o" ; — we vatten <strong>de</strong>n<br />
handschoen niet op, het Noor<strong>de</strong>n toegeworpen in het verwijt,<br />
dat wij „<strong>de</strong> vormloosheid <strong>de</strong>r engelsche taal in <strong>de</strong> onze willen<br />
„overbrengen ," — schrijf als het u lust : „'ne" <strong>voor</strong> eene;<br />
— maar heb eerbied <strong>voor</strong> diepte van gedachte en volmaaktheid<br />
van nitdrnkking , <strong>voor</strong> grootschheid van stof en van daaraan<br />
geevenredig<strong>de</strong>n vorm , heb die, zoo als het eene ve<strong>de</strong>r<br />
past, welke een gansch very kan vertolken , zon<strong>de</strong>r dat wij<br />
refit hebben tot eene enkele aanmerking ; want het vlekjen<br />
„ambrozijn" in <strong>de</strong> navolging, heeft in het oorspronkelijke het<br />
ook daar niet zuivere „nectar". Het is uwe eigene , vriend! <strong>de</strong><br />
ve<strong>de</strong>r, die wij prezen ; <strong>de</strong> lof geldt die zamenspraak , dat<br />
duet, door Burns gezongen op eene ochtendwan<strong>de</strong>ling , toen<br />
<strong>de</strong> wind vinnig over het bevrozen landschap woei ; dichtvuur<br />
ducht geene ongena<strong>de</strong> <strong>de</strong>s saizoens:<br />
WILLY EN PHILLY.<br />
Gezegeud zij <strong>de</strong> schoone stolid<br />
Teen ik bij 't geurig hooi u vond<br />
En, zoo ale gij mijn harte wont,<br />
Het owe won, o Philly I<br />
Zia.<br />
Gezegeud zij het plechtige uur<br />
Toen ik beleed, ge waart mij dunr,<br />
En gij mij zwoert, vol lief<strong>de</strong>vuur<br />
Aan mij to zijn , o Willy !<br />
H/J.<br />
Zoo als mijn oor het lenta<strong>cc</strong>oord<br />
Der vooglen daaglijks Bever hoort,
SCHOONS'FE LIEDEREN VAN -ROBERT BURNS. 401<br />
Wordt langs zoo meer mijn oog bekoord<br />
Als 't u beschonwt, o Philly!<br />
Zoo als <strong>de</strong> rote heller gloeit,<br />
En frisscher genrt hoe meer ze bloeit<br />
Ook in mijn hart <strong>de</strong> lief<strong>de</strong> groeit,<br />
Die ik u wijd<strong>de</strong>, o Willy!<br />
Hw.<br />
Verguldt <strong>de</strong> zon mijn rijpend graan,<br />
Dan ben ik blij<strong>de</strong> en aangedaan ;<br />
Maar u to zien, naast n to gaan<br />
Verrukt me Inver, o Philly !<br />
ZI.T.<br />
De zwaluw voert van over zee<br />
Met zich <strong>de</strong> zoete lente mee;<br />
Maar hartelust en zielevree<br />
Brengt gij mij aan , o Willy!<br />
De bij zuigt eedlen honing nit<br />
De bloom, die haar <strong>de</strong>n kelk ontslnit;<br />
Maar ambrozijn is wat ik bait<br />
Op Owen mond , o Philly!<br />
ZIJ.<br />
Zoet geurt, als <strong>de</strong> avond lavend daalt<br />
Het geitenblad van danw bestraald,<br />
Maar welke geur, wat zoetheid haalt<br />
Bij uwen kus, o Willy?<br />
Fortnna's wieltjen draaije vrij!<br />
Wat geeft het hoe mijn hummer zij !<br />
Ik min u, lief<strong>de</strong> scheukt ge mij<br />
1k wensch niets nicer, o Philly I<br />
Stud ea Seketsen 11/ 26
402 scumoNsrE LIEDEREN VAN ROBliBT BURNS.<br />
Zu.<br />
Wat vreug<strong>de</strong>n ook bet goud beseheer',<br />
Gelukkig ben ik, wie is 't meer ?<br />
Ik heb u lief, gij mint sue weer,<br />
Meer wensch ik niet , o Willy !<br />
Zoo zoet een zing streelt niet enkel <strong>de</strong> jeugd! ook zij, die<br />
<strong>de</strong>n last <strong>de</strong>r jaren gevoelen, genieten haar; zij toovert <strong>de</strong><br />
gul<strong>de</strong>n twintig weer <strong>voor</strong> het sehetuerend gezigt.<br />
Als ge waart , wat ge niet zijt, <strong>de</strong> Cort! ge zoudt ons aan<br />
het ein<strong>de</strong> dozer wel vlugtige, maar toch veeleisehen<strong>de</strong> aankondiging<br />
uwer Schoonste Lie<strong>de</strong>ren van Burns allerlei vragen<br />
doer, op <strong>de</strong> meeste van welke wij verpligt zou<strong>de</strong>n zijn u<br />
het antwoord sehuldig te blijven. Voor het Zui<strong>de</strong>n het harnas<br />
aangespen<strong>de</strong>, zoudt gij bet Noor<strong>de</strong>n uitnoodigen u aan te<br />
wijzen, waar het in eene Gesekie<strong>de</strong>nis van <strong>de</strong> Letterkun<strong>de</strong> <strong>de</strong>r<br />
Achttien<strong>de</strong> eenu, eene waar<strong>de</strong>ring van Burns gaf, die halen<br />
mag bij die van Hermann Hettner, in welke <strong>de</strong>ze uwen<br />
lievelingsdiehter als „<strong>de</strong> Veroveraar <strong>de</strong>s beloof<strong>de</strong>n Lands" begroet;<br />
— ge zoudt wensehen, dat wij u eene oorspronkelijke<br />
besehouwing had<strong>de</strong>n aan to bie<strong>de</strong>n van Burns, <strong>de</strong>n diehter<br />
zoowel in strijd met <strong>de</strong> kerk zijner dagen als met <strong>de</strong> kunst<br />
zijner eeuw ; een beschouwing in diepte gelijk aan <strong>de</strong> bijdrage<br />
daartoe onlangs door Taine in do Revue <strong>de</strong>s _Deux Men<strong>de</strong>s geleverd.<br />
Altijd G-root-Brittanje buiten het spel laten<strong>de</strong>, — want<br />
enkel Schotland gaf in <strong>de</strong> Kronijk van zijn Hon<strong>de</strong>rdsten<br />
Geboortedag zes hon<strong>de</strong>rd dubbele bladzij<strong>de</strong>n waar<strong>de</strong>ring —<br />
zoudt gij ein<strong>de</strong>lijk Ne<strong>de</strong>rland vragen, waar ten onzent het<br />
bun<strong>de</strong>ltjen to vin<strong>de</strong>n is, Burns weergeven<strong>de</strong> zoo als hij het<br />
verdient: <strong>de</strong> zangen, in welke ie<strong>de</strong>re klank van zijn luit<br />
wordt gehoord, ie<strong>de</strong>re toon van zijn lied blijkt beluisterd?<br />
Helaas! ondanks al onze lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> ons land, onze letteren
SCHOONSTE LIEDEREN VA.N ROBERT BURNS. 403<br />
en onze Tier, wat zou<strong>de</strong>n wij u antwoor<strong>de</strong>n? Gelukkig echter<br />
zijt ge niet van hen , die troost zoeken in wat Dante <strong>de</strong>n<br />
troost <strong>de</strong>r hel noemt, <strong>de</strong>n troost, dat an<strong>de</strong>ren er niet beter<br />
aan toe zijn dan gij!<br />
A thing of beauty is a joy for ever I<br />
Ziedaar uwe sprenk, zoowel als die van Keats, zoowel als<br />
die van elken waren diehter! Slechts het waarachtig schoone<br />
leeft en streelt en stie h t in eeuwigheid; wat zoudt gij<br />
het ons dan euvel dui<strong>de</strong>n , dat wij er u opmerkzaam op naaakten<br />
, waar ge bene<strong>de</strong>n zijue eischen bleeft , waar uwe studie<br />
niet diep genoeg ging om to slagen. Onze aankondiging houdt<br />
lofs genoeg in om <strong>de</strong> schare aan te sporen zelve uw boeksken<br />
op te slaan, en zich te verlustigen in <strong>de</strong> vele geest en gemoed<br />
boeijen<strong>de</strong> tooneelen op het land bespied! Indien wij , waar<br />
onze tief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kunst <strong>de</strong>n kunstenaar niet sparen mogt;<br />
waar we, bij <strong>de</strong> stoutere vhigt <strong>de</strong>s meesters, u vergeefs <strong>de</strong><br />
wieken zagen uitslaan, even opregt en goedrond als wij uwe<br />
gaven huldig<strong>de</strong>n, <strong>voor</strong> ons gevoelen uitkwamen, het geschied<strong>de</strong><br />
niet <strong>de</strong>wijl wij op <strong>de</strong> zuster-letterkun<strong>de</strong> neerzien, maar<br />
<strong>de</strong>wijl we gelooven, dat strengere zelfkritiek en <strong>de</strong>ze alleen<br />
hear opheffen kan en zal! Staaf gij het, door, — na <strong>de</strong><br />
schoonste — nog schoonere to geven; en twijfel er niet<br />
aan, — om ten ininste in het lievelingsmetrum en op <strong>de</strong> lievelingswijze<br />
van Burns to eindigen, hoeveel ook overigens ons<br />
lied <strong>voor</strong> het zijne on<strong>de</strong>rdoe, — en twijfel er niet aan, dat:<br />
1863.<br />
Al thogt <strong>de</strong> bleeke nijd verkon<strong>de</strong>n ,<br />
Dat n <strong>de</strong> Gids <strong>voor</strong> letterzon<strong>de</strong>n<br />
Las bar <strong>de</strong> lee ,<br />
Ge een warmer kunstvriend hebt gevon<strong>de</strong>n<br />
In W. D—s.
CAUSERIES PARISIENNES.<br />
(Tirees <strong>de</strong>s journaux franais.)<br />
I. PREVOST-PARA DOL , DE LA TRTSTESSE. - JULES JANIN,<br />
UNE I RE REPRESENTATION A L 'OD EON. - EDOUARD PAIL-<br />
L ERON , AU HASARD.<br />
IT. J. FELIX. CONFERENCES DE NOTRE-DIME. PREMIERE CON-<br />
FERENCE. LA CRITIQUE NOUVELLE DEV ANT LA SCIENCE ET<br />
LE CHRISTIANISME.<br />
III. DE SA C Y SOIXANTE ANS DE POESIE. -- CH ARLES CLEMENT,<br />
1II PPOLVTE FLAN DRIN.<br />
Tout faiseur <strong>de</strong> journaux doit tribut au malin.<br />
Ge zoudt het <strong>de</strong> hollandsche dagbla<strong>de</strong>n niet aanzeggen, dat<br />
wij een sinds lang vergeten vlugschrift, ten onzent gedrukt,<br />
<strong>de</strong>n aardigen regel zijn verschuldigd. De booze, die achter <strong>de</strong><br />
schermen zit, die <strong>de</strong> hand in het spel heeft, die zjn <strong>de</strong>el<br />
eischt, — en onze eerzame couranten! Al waart gij <strong>voor</strong><br />
een ()mien het talent van Rochussen rijk , dat even vlug<br />
werkt, als lang boeit, al kondt ge tooveren met toetsen, wat
CAUSERIES PAIUSIENNES. 405<br />
zou er teregtkomen van <strong>de</strong>n kwelgeest , die <strong>de</strong> redacteurs<br />
misschien in <strong>de</strong> kaart kijkt? Iets geestigs, iets aardigs, iets<br />
vlugs? Noem dat vers, naar het it lust, eene bekentenis of<br />
eene betichting , maar het is bijna tweehon<strong>de</strong>rd jaren gele<strong>de</strong>n ,<br />
sinds het nit <strong>de</strong> school klapte; en wees zoo behou<strong>de</strong>nd ge<br />
wilt , ge stemt toe , dat <strong>de</strong> wereld se<strong>de</strong>rt <strong>voor</strong>uit is gegaan ,<br />
<strong>voor</strong>al die <strong>de</strong>r journalistiek. Doch <strong>de</strong> duivel stond ook niet<br />
stil; zoo iernand , hij weet van wijzigen; het verschrikken<strong>de</strong><br />
leg<strong>de</strong> hij of als iets verou<strong>de</strong>rds, het grove als iets gemeens;<br />
talent viel hem nooit to ontzeggen, maar in tact nam hij<br />
toe; glad was hij van geboorte , maar door scherts verschalken<br />
leer<strong>de</strong> hij eerst later; verrast hij u dikwijls als ge, <strong>de</strong>s<br />
ochtends of <strong>de</strong>s avonds, het nieuws van <strong>de</strong>n dag inziet ?<br />
Schaars, zegt ge, schaars; en waarom zou<strong>de</strong>n wij u <strong>de</strong> nitzon<strong>de</strong>ringen<br />
niet toestaan , mits zij maar <strong>de</strong>n regel bevestigen?<br />
Waarom zou<strong>de</strong>n ook wij niet erkennen , dat een enkele<br />
maal zijne lippen zich schier krullen , een enkele maal zijn<br />
nagel haast nijpt? het ware een veiligheidsklep weigeren:<br />
ie<strong>de</strong>re prikkelbare redactie schat er zich zelve <strong>de</strong> benij<strong>de</strong><br />
exceptie door! De grootste heeft echter dier haften, dat zijn<br />
wij eens , <strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid niet enkel <strong>de</strong>r provinciaaltjens, neen ,<br />
menig blad, dat in hoofd- of hofstad het licht ziet heeft er<br />
geen iweem van; bij haast alle is Mephistopheles nog zoek.<br />
Pe negentien<strong>de</strong> eeuw houdt een olijk duiveltjen na , dat<br />
wereld heeft, dat niet seheldt , maar prikt , dat weet wat luim<br />
is! Hoe vreemd is hij aan die enkele, dubbele of driedubbele<br />
onzer bla<strong>de</strong>'' , zoo conservative als liberale , die altijd pleiten<br />
, en pleiten<strong>de</strong> partij nitmaken <strong>voor</strong> al wat leelijk is,<br />
„kwa<strong>de</strong> trouw ," een overgaan<strong>de</strong> bal, „<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rgang <strong>de</strong>r<br />
maatsehappij," van weerszij<strong>de</strong> in het verschiet! 0 eerste ver-<br />
toog ! dat we spoedig zou<strong>de</strong>n zijn vergeten , als het twee<strong>de</strong><br />
er zich niet op beriep , als het <strong>de</strong>r<strong>de</strong> er niet nogmaals van
406 CNUSERIES PARISTENNES.<br />
gewaag<strong>de</strong> ; o drie leading articles ! die niemand leidt , daar<br />
ge noch aangenaam bezig houdt , noch prettig praat , noch<br />
vermaakt , hoe zou hij <strong>de</strong>el aan u hebben , die <strong>voor</strong> maar<br />
een ding ter wereld bang is, waarin gij meesters blijkt! 0<br />
wigtige lessen ! waarbij het ons te moe<strong>de</strong> zou zijn, als zaten<br />
wij sons la ferule, pour servir a l'histoire <strong>de</strong> mon temps,<br />
wanneer ge met die inemoires <strong>de</strong>n statelijken stijl ten minste<br />
gemeen hadt , wanneer ge beurtelings vonkel<strong>de</strong>t en vlijm<strong>de</strong>t<br />
als doze ; o wigtige lessen! waar<strong>voor</strong> hij <strong>de</strong> vlugt neemt , mijne<br />
heeren ! daar ge — verveelt !<br />
Hoe zij zich bedriegen , die beweren , dat men , mu door<br />
dat duiveltjen to wor<strong>de</strong>n bezocht , een bijzon<strong>de</strong>ren aanleg<br />
naoet bezitten , geest moot hebben , zelfs genie , — als had hij<br />
op dit oogenblik n en mij niet beet , wij , die toch op niets<br />
van dat alles aanspraak maken. In <strong>de</strong>ftigen stijl , onzen<br />
dagbladschrijvers zoo dierbaar, , uitgedrukt : om <strong>de</strong>n wille<br />
van <strong>de</strong>n geregel<strong>de</strong>n gang <strong>de</strong>r <strong>de</strong>nkbeel<strong>de</strong>n , had<strong>de</strong>n wij moeten<br />
beginnen met <strong>voor</strong> wie het niet mogt weten, aan te<br />
geven bij welke gelegenheid dat vers geschreven werd. Ziedaar<br />
ons verznim , en nu het uwe : ie<strong>de</strong>r zijn <strong>de</strong>el. Het was<br />
uwe taak geweest ons <strong>de</strong>s bewust op to merken , dat <strong>de</strong> zoogenaam<strong>de</strong><br />
aardigheid geen eigenlijk gezeg<strong>de</strong> courant gold en wij<br />
dus willens en wetens een citaat misbruikten , enz., enz. Vaar<br />
dus <strong>voor</strong>t, wie het vermag bladzij<strong>de</strong> bij bladzij<strong>de</strong> te vullen ,<br />
zon<strong>de</strong>r een oogenblik op te hou<strong>de</strong>n , zon<strong>de</strong>r eens om zich to<br />
zien , als ons zwak is, tot in <strong>de</strong> schemering onzer cello toe.<br />
Schemering? terwijl het stuk papier <strong>voor</strong> ons al het Licht <strong>de</strong>r<br />
lamp vangt , is het langs <strong>de</strong> donkere gordijnen van venster en<br />
boekenkast duister genoeg om er schimmen op <strong>voor</strong>t te doen<br />
zweven. En echter, , wie naar eene schim zweeme , niet die gestalte<br />
, niet dat geestige gezigt , forsche neus en flonkeren<strong>de</strong><br />
oogen , niet <strong>de</strong> goe]ijke Pe la Fontaine, die daar beurtelings in <strong>de</strong>
CAUSERI ES PA ENN ES. 407<br />
Nouvelles <strong>de</strong> la Republique <strong>de</strong>s Lettres en in <strong>de</strong> Bildioth4ue<br />
Universelle snutfelt; staar hem gerust aan, hij merkt u toch<br />
niet. Als hij leest, meent ge, loont het <strong>de</strong> moeite naauwlijks;<br />
het zijn <strong>de</strong> kijkers , die hem kenschetsen; zijn kleeding<br />
is geen gaslaan waard, slechts die achteloos omgeknoopte,<br />
maar toch smettelooze haisdoek heeft jets eigenaardigs. Doch<br />
dat lachjen om die dunne lippen, verschijnen<strong>de</strong> als hij het<br />
half versleten exemplaar <strong>de</strong>r Nouvelles doorloopt, verdwijnen<strong>de</strong><br />
als hij die pas opengesne<strong>de</strong>n Bibliotheque ingluurt, dat spel<br />
van licht en schalinw, ons boeit het aan hem als aan <strong>de</strong><br />
boekskens, bei<strong>de</strong> in het verdraagzame Holland gedrukt. Of<br />
herberg<strong>de</strong> het aan <strong>de</strong>n avond zijner glorieeenw niet an<strong>de</strong>rmaal<br />
vervolg<strong>de</strong>n en vlugtelingen? schoon <strong>de</strong>ze verre zijn van<br />
zich stil te hou<strong>de</strong>n; schoon , woelwaters, hun tijd <strong>voor</strong>nit,<br />
wien het om waarheid te doen is, zich wel eens nieuwe<br />
vervolging op <strong>de</strong>n hals halen. Stil! — meen<strong>de</strong>t gij niet jets<br />
melodisch te hooren? Stil, De la Fontaine fluistert, hij, zoo<br />
vaak <strong>voor</strong> distrait aangezien als hij het diepst dacht, hij „zit<br />
te twijfelen als een scepticus," of Leclerc, die dat kersversche<br />
maandwerk schreef, wel slag heeft van satire; slag,<br />
zoo als Bayle lien bezit, blijkens <strong>de</strong> vele vouwtjens door <strong>de</strong>n<br />
bon homme in dat verhaven<strong>de</strong> journaal gelegd. Het eene<br />
boekske glijdt van zijn knie, het an<strong>de</strong>re ontslipt aan zijne<br />
hand, hij bespenrt het niet eens; hij zegt, hij zingt, al neurien<strong>de</strong>,<br />
het wellui<strong>de</strong>nd woord , <strong>de</strong>n schalken zet , waarme<strong>de</strong><br />
wij begonnen. Hoe hij, die nooit zijn verzen <strong>voor</strong>draagt en<br />
er zich toch in verlustigt dit door an<strong>de</strong>ren to hooren doen,<br />
hoe hij zich zal vermaken als men <strong>de</strong> uitspraak toejuicht,<br />
als zij in een spreekwoord verkeert!<br />
Eene studie over <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>de</strong>zer dichterlijke kritiek, eene<br />
beantwoording <strong>de</strong>r vraag of De la Fontaine gelijk had, toen<br />
hij Leclerc circonspect achtte, maar , zich troosten<strong>de</strong> met :
408 CAUSERIES PA RISIENN ES.<br />
attendons la fin ! <strong>de</strong> uitspraak eener toekomst overliet , die<br />
hij niet zou<strong>de</strong> zien , — eene sehets <strong>de</strong>r toenmalige half uitheemsche<br />
, half inheemsche letterkun<strong>de</strong> ten onzent , hoe wij<br />
wenschten in staat te zijn die to geven. Als <strong>voor</strong> haar <strong>de</strong> lezing<br />
<strong>de</strong>r Bibliotheque Universelle voldoen<strong>de</strong> mogt heeten , gevolgd<br />
door die <strong>de</strong>r Bibliotheque Cho isie in acht en twintig <strong>de</strong>elen,<br />
welke Leclerc, twaalf jaren nadat hij <strong>de</strong> eerste had gestaakt<br />
zoo allerbeleefdst begot ' , door <strong>de</strong> me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r re<strong>de</strong>nen ,<br />
welke hem van het hervatten zijns arbeids tot nog toe had<strong>de</strong>n<br />
weerhou<strong>de</strong>n ; luister er even naar, , onze zin is toch reeds<br />
te lang. „La premiere etoit que j'etois o<strong>cc</strong>upe a <strong>de</strong>s Ott-<br />
„vrages plus difficiles , et, comme it me sembloit , d'une beau-<br />
„coup plus gran<strong>de</strong> utilite , s'ils etoient bien executez , que<br />
„celui <strong>de</strong> la Bibliotheque Universelle. L'antre etoit que je<br />
„m'etois si fort ennuye <strong>de</strong> parler <strong>de</strong>s Ouvrages <strong>de</strong>s Auteurs<br />
„mo<strong>de</strong>rnes , sans y Tien meler <strong>de</strong> plus ancien , quoi que sou-<br />
„vent it ne parfit Presque aucun Livre , qui meritat d'etre lit,<br />
„que je ne pouvois plus souffrir ce travail.” Als het <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong>rgelijk tafereel volstond ook <strong>de</strong> alwe<strong>de</strong>r meer dan twintig<br />
<strong>de</strong>elen zijner Bibliotbeque Ancienne et ill o<strong>de</strong>rn e te hebben geslikt<br />
, an<strong>de</strong>rmaal op verzoek zijner vrien<strong>de</strong>n begonnen : „le<br />
„libraire aux do pens <strong>de</strong> qui la Bib liotheque Choi8ie s'impri-<br />
„moit , etant wort,” terwijl hij nog altijd vol ijver is, „rompu<br />
„dans cette maniere d'ecrire , par une habitu<strong>de</strong> <strong>de</strong> tant d'an-<br />
„flees ,” — o donee habitu<strong>de</strong> ! — en bovendien daartoe nitgelokt<br />
door zijne „maniere <strong>de</strong> vivre dans une Ville, ou les Gens<br />
„<strong>de</strong> Lettres ne se <strong>de</strong>tournent pas beaucoup les uns les autres ,<br />
„et ne font la cour a personne” , — cercle aimable! — daartoe<br />
natuurlijk bovenal in staat gesteld door ce qu'i1 faut y „ ajouter<br />
„la Sante egale que Dieu me fait la grace <strong>de</strong> m'a<strong>cc</strong>or<strong>de</strong>r" —<br />
l'heureux mortel! — wie weet wat wij dan op een regenachtigen<br />
dag begonnen ? Lang mogt <strong>de</strong> weg zijn, hij zon
CA US ERIES PARISIENN ES 409<br />
zijlanen van <strong>de</strong>n hof onzer letterkun<strong>de</strong> in lei<strong>de</strong>n , un<strong>de</strong>r onze<br />
tijdgenooten door te weinigen betre<strong>de</strong>n. bets geschorens , iets<br />
stiffs ergert hem, die ze van verre gewaar wordt ; maar <strong>de</strong>r<br />
verrassingen is, ondanks die afgemeten schaduwen , geen<br />
ein<strong>de</strong> ; maar vernuft doet het geharkte voetpad glinsteren<br />
<strong>voor</strong> wie er <strong>de</strong>n auteur du Dietionaire Historique et Critique<br />
aan zijne zij<strong>de</strong> heeft. Zoo het niet meer dan lief<strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong><br />
nieuwe letteren, zoo het niet tevens kennis <strong>de</strong>r nu<strong>de</strong> eischte ,<br />
geleerdheid als die tijd gezegd mogt wor<strong>de</strong>n te bezitten , geleerdheid<br />
, vroeg verworven en levensla.ng vlijtig vermeerd !<br />
Leclerc versus Bayle , — Leclerc versus Burman <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n!<br />
Och ! dat <strong>de</strong> man, die <strong>de</strong>n laatste op zijn duimpjen heeft,<br />
your het duiveltjen , dat hem vroeger plagt te prilakelen , thans<br />
nog oor toon<strong>de</strong> te hebben , het oog er <strong>voor</strong> verliest hij nooit !<br />
Quelle mer k boire! zucht misschien wie zich had willen<br />
aangor<strong>de</strong>n om eene geschie<strong>de</strong>nis onzer letteren te beproeven ,<br />
quelle mer k boire! door ons ter kwa<strong>de</strong>r nre aan heel die reeks<br />
van bibliotheques herinnerd eensklaps overgebragt in die<br />
vista van journaux zoo diep in <strong>de</strong> achttien<strong>de</strong> eeuw reiken<strong>de</strong> !<br />
journaux litteraires , impartiaux , pie sais-je ! Er is geen ontkomen<br />
aan , — <strong>de</strong> opvolgers van Leclerc mogen het van<br />
<strong>de</strong>zen in talent niet winnen , met ie<strong>de</strong>r jaar neemt ons belang<br />
in hunnen arbeid toe; franseb en engelsch doen zich meer gel<strong>de</strong>n<br />
dan latijn ; het hollandsch zelf krijgt een hoekjen. En al<br />
is dat verre van <strong>de</strong> plaats <strong>de</strong>r eere te zijn, wie weten wil,<br />
hoe <strong>de</strong> schalke schoone , die geen foci riep als Roemer Visscher<br />
haar <strong>de</strong> frissche lippen kuste , die met Breero uit spelemeijen<br />
ging, <strong>voor</strong> wie Huygens in ie<strong>de</strong>ren leeftijd gaarne het hofkleed<br />
ter zij<strong>de</strong> leg<strong>de</strong> , als zij in 't Voorhout of op Hofwijck zijn<br />
huisvertrek binnenstoof of on<strong>de</strong>r zijne lin<strong>de</strong>n onasprong , wie<br />
weten wil hoe zij , die met <strong>de</strong>n stelleman in zijn kluis nog<br />
zoo geestig koutte , hoe zij het gezigt in plooijen zette , hoe
<strong>41</strong>11 CAUSER] ES PARISIENNES.<br />
zij zuurzien leer<strong>de</strong>, <strong>de</strong> geschiedschrijver moet zich getroosten<br />
haar on<strong>de</strong>r die meesters uit <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong> gh te slaan ! En<br />
dat niet maar „par curiosite," niet enkel „par plaisir <strong>de</strong> con-<br />
„naitre et d'embrasser en tout sens ,” maar ook „pour le<br />
„jugement merne ," ook, „pour la vivacite <strong>de</strong> l'impression et<br />
„la nettete do choix." Slechts zoo toezien<strong>de</strong> zal het hem begrijpelijk<br />
wor<strong>de</strong>n hoe, ook door <strong>de</strong>n invloed van beoor<strong>de</strong>elaars ,<br />
die Marivaux haast ze<strong>de</strong>lijker prezen dan Moliere , onze oorspronkelijke<br />
klucht het tooneel af, , <strong>de</strong> straat op werd gejaagd ,<br />
waar zij nu wegkwijnt; als er sprake mag zijn van kwijnen<br />
<strong>voor</strong> wie op <strong>de</strong>n hol het Langer dan eene eeuw uithield ! Wij<br />
hebben van <strong>de</strong>n gruwel gewaagd ; ons blijft slechts over,<br />
lachwekken<strong>de</strong> oor<strong>de</strong>elvellingen nit het Journal Literaire bij<br />
te brengen, als <strong>de</strong> lust u bij <strong>de</strong> lafheid niet vergaat. Hier<br />
ziet ge Mr. <strong>de</strong> la Motte onzen mid<strong>de</strong>lmatigen diehters ten<br />
mo<strong>de</strong>l aangeprezen , — daar ruiseht u <strong>de</strong> lof van Poot toe,<br />
nit eene vertaling <strong>de</strong>r Maan bij Endyrnion, meent ge ? ach!<br />
neen , d'une .,6'pitre aux Protecteurs <strong>de</strong> 80; Muse. — Waar school<br />
<strong>de</strong> levenwekken<strong>de</strong> kwelduivel dan, waar <strong>de</strong> satire ? vraagt<br />
gij , die van „<strong>de</strong>ux pates Hollandois qui se sont distinguez<br />
„dans le genre sublime" niet meer hooren wilt , daar gij ,<br />
ons <strong>voor</strong>uit gesneld , er al bij hebt gelezen : „ce sont Mrs.<br />
„Von<strong>de</strong>l et Antoni<strong>de</strong>s : nous avons h parler h present <strong>de</strong> M. Rot-<br />
„gans , qui leur a su<strong>cc</strong>e<strong>de</strong> , et qui, selon noes, les surpasse ;<br />
„du moins si l'on compare Ouvrage a Ouvrage et non Genie<br />
„a Genie!” Was dan alle geest <strong>voor</strong> goed geweken, dat zulke<br />
gekken niet op hunne beurt wer<strong>de</strong>n getuchtigd? meent ge ;<br />
en zoudt naar <strong>de</strong> couranten dier dagen grijpen , als ze binnen<br />
uw bereik lagen , of het gezond verstand daarin <strong>de</strong> wijk had<br />
genomen en zich wreekte. Wees gerust , zij zullen op <strong>de</strong> schrijftafel<br />
liggen van wie ons eene geschie<strong>de</strong>nis onzer beschaving<br />
belooft. Se<strong>de</strong>rt Macaulay neemt men niet meer nit boeken
CA US E R I ES PARISI NINN RS. <strong>41</strong>1<br />
maar over, versmaadt men noch paint-let, noch volksliedjen.<br />
Of editor <strong>de</strong> oogst eene rijke zal zijn ? Oor<strong>de</strong>el niet naar<br />
eene enkele aar, , die wij <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hand vin<strong>de</strong>n liggen.<br />
Eene anecdote uit <strong>de</strong> dagen van koning Friedrich Wilhelm<br />
I van Pruissen eischt niet veel inleiding; haar tooneel,<br />
het beken<strong>de</strong> Tabacks-Collegium , werd zoowel door Vehse<br />
als door Carlyle gestoffeerd ; ons is <strong>de</strong> eerste <strong>de</strong> liefste , hij<br />
is het natuurlijkst. Stel u een avondjen bij Zijne litajesteit<br />
<strong>voor</strong>, die door George <strong>de</strong> ri<strong>de</strong> van Engeland „inijn broo<strong>de</strong>r,<br />
„<strong>de</strong> sergeant" word genoeind , om, we<strong>de</strong>rkeerige hoffelijkheid,<br />
door Friedrich Wilhelm „inijn broe<strong>de</strong>r, <strong>de</strong> dansmeester" te<br />
wor<strong>de</strong>n betiteld. Stel het u <strong>voor</strong>, naar ge wilt, te Wusterhausen<br />
, maar dan moet het zomer zijn; te Potsdam of to<br />
Berlijn , <strong>de</strong> absolute had, bij <strong>de</strong> gratie Gods, overal zijn<br />
rookhok; wij kiezen <strong>de</strong> resi<strong>de</strong>ntie en ziehier <strong>de</strong> re<strong>de</strong>n waarom.<br />
Fre<strong>de</strong>rik <strong>de</strong> Groote heeft dat vertrek van zijn even<br />
doorluchtigen als dwangzieken va<strong>de</strong>r vereeuwigd : „la chain-<br />
„bre rouge avec les tines <strong>de</strong> tabac , qui component la moyenne<br />
„region d'air <strong>de</strong> la chambre.” Is bet good fransch maar<br />
het nikkertjen mag niet in ons varen, we zijn op <strong>de</strong>n drempel<br />
van wie bet ons wel verleeren zou. Hartstogtelijk rooker,<br />
die monarch, hartstogtelijk halen<strong>de</strong> en blazen<strong>de</strong>; door goon<br />
hofstoet omringd , die heeft hij bij zijne troonsbeklimming<br />
met een enkelen pennestreek naar <strong>de</strong>n duivel gewenscht en<br />
gezon<strong>de</strong>n ; louter krijgslien om hem heen , oversten en generaals.<br />
De groote zilveren bierkan staat mid<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> tafel ,<br />
ie<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r manhaftigen heeft eene kruik en een glas <strong>voor</strong><br />
zich, en Tooker' doen zij nit gondsche pijpen , rooken , dat<br />
het een aard heeft. Digt en dik wordt <strong>de</strong> dampkring , bedwelmend<br />
bovendien door bet bier; <strong>de</strong> blaauwe bor<strong>de</strong>n rondom<br />
<strong>de</strong>n schoorsteen zijn al lang <strong>voor</strong> ons verdwenen , daar gaat<br />
ook <strong>de</strong> pronk van dat aanregt, op zijn hollandsch ingerigt ,
<strong>41</strong>2 c.A.usEitiEs PARISI ENNES.<br />
zoo het heet. Welk een gewolk, wolk een geblaas; al rookt<br />
hij niet, in het laatste is Seckendorf meester; gij hoort zijn<br />
geluid, eene vleijerij, die hij boven <strong>de</strong>n vorst von Dessau<br />
<strong>voor</strong> heeft, maar met zijne pijp spelen<strong>de</strong>. „Bravo, Seek!"<br />
roept het origineel van <strong>de</strong> vreemdste soort <strong>de</strong>n eerste toe;<br />
het origineel, dat, toes hij <strong>de</strong>n zetel beklom, het uitgeven<br />
van dagbla<strong>de</strong>n to Berlijn heeft verbo<strong>de</strong>n, daar zij<br />
tech niets an<strong>de</strong>rs inhiel<strong>de</strong>n dan artikelen nit <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong><br />
overgenomen. Gelukkig <strong>voor</strong> menige redactie dat hij niet<br />
meer regeert! — aan an<strong>de</strong>re oevers dan die van <strong>de</strong> Spree<br />
althans; daar is <strong>de</strong> zucht om to hooren wat het overig<br />
Europa zegt, tegenwoordig <strong>de</strong> heerschen<strong>de</strong> niet. Gelukkig<br />
intusschen ook <strong>voor</strong> Berlijn, dat hij niet langer <strong>de</strong>n schepter<br />
zwaait; want het verbod mogt hij intrekken, gena<strong>de</strong><br />
von<strong>de</strong>n er <strong>de</strong> inheemsehe dagbla<strong>de</strong>n , <strong>de</strong> duitsehe, bij hem<br />
niet om; al wat hij zich in <strong>de</strong>n tabakswalm laat <strong>voor</strong>lezen,<br />
het zijn buitenlandsche. Als een van <strong>de</strong>ze eene vertaling<br />
eischt, Gundling is ter hand, Gundling, zijn gunsteling, een<br />
geleer<strong>de</strong> in een hofnar verkeerd, Gundling, em wiens vriendschap<br />
Oostenrijk en Rusland wedijveren, <strong>de</strong> karikatuur, die<br />
ons walgen zou, als <strong>de</strong>s konings grappen met hem het nog<br />
niet meer <strong>de</strong><strong>de</strong>n. „Waarom hapert <strong>de</strong> kerel?" zegt Zijne<br />
Majesteit, als <strong>de</strong> man mid<strong>de</strong>n in zijne vertolking eener hollandsche<br />
courant, — was het <strong>de</strong> oprechte? — steken blijft;<br />
„lees op!" Gundling begint op nieuw: „Volgens berigt nit<br />
„Potsdam is aldaar een vleugelnian overle<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> gre-<br />
„nadiers, om hunne lengte befaamcl,” en aarzelt an<strong>de</strong>rmaal<br />
en — houdt weer op. „Befaamd?" klinkt het grimmig uit<br />
<strong>de</strong> wolk, „en wat ver<strong>de</strong>r?" Gundling vermant zich: „Bij<br />
„<strong>de</strong> opening van het lijk is het gebleken, dat <strong>de</strong> man twee<br />
„magen had maar goon hart !" Plomp schijnt ri <strong>de</strong> geestigheid,<br />
er is van Been duiveltjen sprake; — doch <strong>de</strong> koning
CASUERT ES PARISI EN NES. <strong>41</strong>3<br />
schatert het uit om zijn eigen inval. „Schrijve hij ," heet<br />
het tot Gundling , „schrijve hij dien courantier, , dat zijn<br />
„verslag correct is, zeer correct; maar dat hij eene bijzon-<br />
„<strong>de</strong>rheid heeft vergeten to vermel<strong>de</strong>n , en wel die, dat <strong>de</strong><br />
„overle<strong>de</strong>ne een Hollan<strong>de</strong>r was." On<strong>de</strong>r al <strong>de</strong> toejuichingen<br />
hooren wij „ook plomp !" en zijn het eens volkomen eens<br />
met dien variant van het handgeklap.<br />
Une trouvaille! het geviel omstreeks die dagen, dat le<br />
Chef d'oeuvre d'un Inconnu geschreven wend, dat Saint-Hyacinthe<br />
als een wesp om Burman gons<strong>de</strong>, en Burman stak ;<br />
maar <strong>de</strong> hetrekkelijke waar<strong>de</strong> van het Journal <strong>de</strong> la Rage<br />
<strong>voor</strong> onze letterkun<strong>de</strong> blijkt gering; slechts vorm<strong>de</strong> het Van<br />
Effen. Slechts? och, loop dit oor<strong>de</strong>el over twee onzer dichters<br />
eens door, eer gij u aan <strong>de</strong> uitdrukking ergert. A propos<br />
van versificatie is <strong>de</strong> beurt aan va<strong>de</strong>r Cats : „Le seul M.<br />
„Cats, grand Pensionnaire <strong>de</strong> la Hollan<strong>de</strong> , a evite ces cle-<br />
„fauts: Ses vers sent aisez , coulans, bien cadancez; et pent<br />
„etre ses Ouvrages n'auroient ils jamais perdu l'estime qu'ils<br />
„acquirent d'abord , si certaines chevilles favorites, qu'on y<br />
„trouve tres-souvent , ne les avoient <strong>de</strong>creditez anpres du<br />
„Public. D'ailleurs sa diction est pure et naturelle , ses<br />
„pensees fines et <strong>de</strong>licates , ses <strong>de</strong>scriptions exactes et agre-<br />
„ables. Ce Poke a <strong>de</strong> plus parfaitement bien touche les<br />
„passions ; it interesse , it attache ceux qui le lisent , pour<br />
„pen Tie leur esprit, libre <strong>de</strong> prevention, n'impose pas silence<br />
„aux sentimens <strong>de</strong> leur coenr.” — Avis an leeteur, , en nu<br />
Von<strong>de</strong>l, h propos <strong>de</strong> genie : „Ce Poke avoit le genie excellent,<br />
nous n'en disconvenons point et memo nous croyons<br />
„pouvoir dire h pen pros <strong>de</strong> lui , ce quo M. <strong>de</strong> la Motte dit<br />
„d'Hotnere : dans quelque Siecle et dans quelque Pais qu'il<br />
„efit \rem , it out ete, grand Poete : Et si <strong>de</strong>s sa jeunesse<br />
„avoit perfectionne ses talents par les etu<strong>de</strong>s, s'il avoit puise
<strong>41</strong>4 C1USERIES PARISIENNES.<br />
„le bon gout dans les sources <strong>de</strong> rantiquite, s'il avoit vecu<br />
„dans un Siecle et dans un Pais oft la Poesie eut ete cul-<br />
„tivee, it y a gran<strong>de</strong> apparence que ses Ouvrages auroient<br />
„egale, on surpasse meme tout ce que les Amiens et les<br />
„Mo<strong>de</strong>rnes ont fait <strong>de</strong> plus merveilleux. Mais par malheur<br />
„pour Monsieur Von<strong>de</strong>l, it commenca t grimper stir le Par-<br />
„nasse Hollandais sans le secours d'aucune etu<strong>de</strong>;” etc., etc. —<br />
Developpons Putilite et du Latin et <strong>de</strong>s Logiques et <strong>de</strong>chirons<br />
it belles <strong>de</strong>nts zijn treurspelen! — <strong>de</strong> Von<strong>de</strong>l met Roskam<br />
en Rommelpot ligt buiten, Von<strong>de</strong>l <strong>de</strong> lierdichter gaat boven<br />
hurt begrip. Intusschen zij het verre van ons blind te zijn<br />
<strong>voor</strong> wat dat tijdschrift verdienstelijks had; Swift maakte er<br />
ook ten onzent opgang door ; Steele en Addison wer<strong>de</strong>n be-<br />
kend , <strong>de</strong> Holland8ehe Spectator <strong>voor</strong>bereid. Toch hebben <strong>de</strong><br />
engelsche letterer <strong>voor</strong> haren aanwassen<strong>de</strong>n ertropeschen invloed<br />
grooter verpligting aan <strong>de</strong> Bibliotheque Angbaise, in die<br />
dagen te London geredigeerd , to Amsterdam gedrukt. Wij<br />
beuren <strong>de</strong> boekskens een oogenblik uit het stof, dat hen en<br />
hunne tallooze mc<strong>de</strong>dingers zoo vreedzaam over<strong>de</strong>kt, blazen<strong>de</strong><br />
op, om <strong>de</strong> vraag te opperen : was <strong>de</strong> Armand <strong>de</strong> la Chapelle,<br />
die er in het negen<strong>de</strong> <strong>de</strong>el <strong>voor</strong> nitkomt , dat hij niet !anger<br />
achter <strong>de</strong> gordijnen mag zitten luisteren, dat men hem als<br />
redacteur heeft herkend, „the Reverend" who dwells in<br />
„White-Row, Spittletilds , London," was hij <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> als <strong>de</strong><br />
schalk van (lien naam , door welken Jacques Saurin later te<br />
's Hage zoo lastig werd gevalien? 0 dat duiveltjen!<br />
De zienersblik is eene zeldzame gave, het talent <strong>de</strong> teekenen<br />
<strong>de</strong>s tijds , waarin wij Leven, goed to on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n,<br />
al schaarsch genoeg; laat ons, die er niet me<strong>de</strong> be<strong>de</strong>eld zijn,<br />
<strong>de</strong> weinige be<strong>voor</strong>regten niet te zeer benij<strong>de</strong>n, — er verloopt<br />
vaak meer dan een menschenleven eer het vermoe<strong>de</strong><br />
wordt verwezenlijkt , het verwachte vervuld. Wat al worste-
CAUS EWES PARISI ENNES. <strong>41</strong>5<br />
lingen, wat al teleurstellingen tusschen bei<strong>de</strong> tijdstippen ! Hoe<br />
dikwerf is , bij <strong>de</strong>n laat opgekomen oogst , hij , die <strong>de</strong> eerste<br />
zaadkorrels strooi<strong>de</strong> — vergeten ! Het is hard, — maar<br />
haalt het bij <strong>de</strong> bitterheid , in ons binnenste <strong>de</strong> overhand<br />
nemen<strong>de</strong> , als wij aan <strong>de</strong>n avond van ons Leven ons zelven<br />
niet mogen verhelen , dat wij onzen tijd verkeerd inzagen<br />
, dat wij (lien vergeefs bestre<strong>de</strong>n ? Het zijn gepeinzen<br />
waarin wij ons een oogenblik verdiepen , <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> eerste<br />
beken<strong>de</strong>, <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> eerste beroem<strong>de</strong> Luzac's ge<strong>de</strong>nken<strong>de</strong> , Elie<br />
en Etienne , doze <strong>de</strong> groot a no ny Inns, gene <strong>de</strong> man, die<br />
<strong>de</strong>r Gazette <strong>de</strong> Ley<strong>de</strong> hare vermaardheid verwierf. Het begin<br />
van <strong>de</strong> Preface <strong>de</strong>r Bibliotheque Impartiale , in 1750 verschenen<br />
en negen jaren lang <strong>voor</strong>tgezet , het maandwerk (eerst<br />
bij Jean Luzae en Elie Luzac, fill, Ley<strong>de</strong>, vervolgens bij<br />
Elie Luzac, file, G-Ottingue et Ley<strong>de</strong> uitgekomen) gaf er<br />
aanleiding toe. Wilt gij hooren hoe zij luidt ? „Deux sortes<br />
„d'Ecrits periodiques partagent l'attention du Public ; ceux<br />
„qui ren<strong>de</strong>nt compte <strong>de</strong>s evenemens qui arrivent dans le<br />
„Mon<strong>de</strong> Politique , et ceux qui font connaitre Petat <strong>de</strong> la<br />
„Republique <strong>de</strong>s Lettres. Les premiers ont une vogue beau-<br />
„coup plus generale , pierce sont du ressort <strong>de</strong> tout<br />
„le mon<strong>de</strong>, et qu'il n'y a point d'Etat , ni <strong>de</strong> Profession,<br />
„qui ne puisse s'allier avec la curiosite <strong>de</strong> savoir les Nou-<br />
„velles Politiques. Surtout quand lee affaires sont en fermen-<br />
„tation , et que les Etats eprouvent quelques-unes <strong>de</strong> ces<br />
„gran<strong>de</strong>r crises, auxquelles ils sont <strong>de</strong> tems en tems exposes,<br />
„l'attention redouble, et le caractere <strong>de</strong> Nouvelliste <strong>de</strong>-<br />
„vient un mal contagieux. — II s'en faut beaucoup que<br />
„les memes circonstances favorisent la publication <strong>de</strong>s jour-<br />
„naux Litteraires. Il n'y a presque aucune Classe <strong>de</strong> Lee-<br />
„teurs , qui y prenne tin intéret bien vif. Le Peuple, qui<br />
„ne se promet attain fruit <strong>de</strong> leur lecture, ne l'entreprend
<strong>41</strong>6 CA USEKIES IITSIEN NES.<br />
,,pas. Les Grands, o<strong>cc</strong>upes <strong>de</strong> tout autre soin , en regar<strong>de</strong>nt<br />
„à peine nonehalamment le titre, et poussent rarement l'effort<br />
„jusqu'a le conserver dans leur memoire. Il ne reste done<br />
„que les G-ens <strong>de</strong> Lettres, et it est rare que le <strong>de</strong>bit qu'ils<br />
„procurent enrichisse les Libraires. La medioerite ordinaire<br />
„<strong>de</strong> leur fortune leur fait regretter les moindres <strong>de</strong>penses,<br />
„trop heureux <strong>de</strong> subvenir au necessaire." De schets had<br />
onget wij feld <strong>de</strong> verdienste van actualiteit in zeventienhon<strong>de</strong>rd<br />
vijftig; er zijn trekken in die ons, hon<strong>de</strong>rd jaren<br />
later, nog dagelijks in het oog vallen. Twee mannen echter, ,<br />
twee vernuften , bestemd om het gelaat <strong>de</strong>r dingen op het<br />
dubbele gebied in zoo velerlei opzigt te verkeeren , waren<br />
niet slechts reeds geboren, waren er allerwerkzaamst aan<br />
begonnen ; mogt <strong>de</strong> eene er nog eerst onlangs <strong>de</strong> hand<br />
aan hebben gelegd , <strong>de</strong> coup d'essai was een coup <strong>de</strong> maitre<br />
geweest ; <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re bleek in vollen gang, en die gang had<br />
vaart! Het zij verre van ons te beweren, dat Etienne Luzac —<br />
<strong>de</strong> courantier — <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n laatsten geen oog had; integen<strong>de</strong>el,<br />
zoo hij meer dan een bespiegelend <strong>de</strong>el nam in <strong>de</strong> boekskens<br />
die <strong>voor</strong> ons liggen , hoe bewon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> hij hem. Intusschen<br />
niet on<strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>lijk ; hij, die zijne nieuwstijdingen<br />
zoo <strong>voor</strong>zigtig schiftte, die zooveel op strekking zag, die weinig<br />
opmerkingen over <strong>de</strong> <strong>voor</strong>vallen Waag<strong>de</strong>, die het oor<strong>de</strong>el door<br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ed uiten , <strong>de</strong> behoedzame bovenal , — me<strong>de</strong>dinger<br />
van een dagblad , dat <strong>de</strong> schare nog het onpartijdige gelooft, —<br />
hij moest zich dikwijls ergeren aan dat alley durven<strong>de</strong>,<br />
aan dat zoo vaak louter verdichten<strong>de</strong> vernuft, 't geen nog<br />
meer vlugmaren verspreid<strong>de</strong> dan hij. Elie daarentegen, die<br />
bij <strong>de</strong> maatsehappij <strong>de</strong> uitgave van La Mettrie had goed te<br />
maken ; laat ons geheel billijk zijn, die gestu<strong>de</strong>erd had<br />
als weinigen , wien <strong>de</strong> logica het dierste ter wereld was, <strong>de</strong><br />
dialecticus bij uitnemendheid , hij greep <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>re name-
CAUS ERIES PARISIENNES. <strong>41</strong>7<br />
loos aan, in <strong>de</strong> voile overtuiging zijns hoofds, dat hij gelijk<br />
had, dat hij drogre<strong>de</strong>nen te keer ging, vonkelend, schitterend<br />
, blinkend, al wat ge wilt, maar toch drogre<strong>de</strong>nen, die<br />
hij ontleed<strong>de</strong> en ontzenuw<strong>de</strong>, die wegstoven als rag in <strong>de</strong>n<br />
wind. Onwillekeurig strekt onze blik, bij <strong>de</strong> laatste woor<strong>de</strong>n,<br />
ver<strong>de</strong>r, dan <strong>de</strong> dagen <strong>de</strong>r Biblioth?que Impartiale reiken<br />
mogten; Naar ophou<strong>de</strong>n was, reeds <strong>voor</strong> die worsteling, door<br />
<strong>de</strong> redactie aangekondigd met <strong>de</strong> zon<strong>de</strong>rlinge woor<strong>de</strong>n: „nous<br />
„armor-icons sa fin: cette fin est dans la nature <strong>de</strong>s ch.oses,"<br />
of daartoe <strong>de</strong> Va<strong>de</strong>rlandseke Letteroefeningen had<strong>de</strong>n bijgedragen,<br />
intusschen verschenen , valt hier niet to on<strong>de</strong>rzoeken;<br />
met <strong>de</strong> verklaring van ons a.nachronisme keeren wij terug<br />
tot <strong>de</strong>n indruk , door <strong>de</strong> twee liehten, toen aan <strong>de</strong>n euro-<br />
peeschen hemel stralen<strong>de</strong>, op <strong>de</strong> Luzac's gemaakt, <strong>voor</strong><br />
zooverre zij bij <strong>de</strong> uitgave van dit maandschrift <strong>voor</strong>zaten.<br />
Voltaire en Rousseau wor<strong>de</strong>n er, ja, in vermeld en gevierd, —<br />
en payant leur tribut an malin; — 'loch <strong>de</strong> geldzucht noch<br />
fie twistziekte van <strong>de</strong>n eene loopt vrij ; over <strong>de</strong> zon<strong>de</strong>rlingheid<br />
van <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>re gaat <strong>de</strong> zweep; doch <strong>de</strong> lof en <strong>de</strong> laster van<br />
bei<strong>de</strong> beheerschen daarom <strong>de</strong> boekskens niet. Er wordt meer<br />
ruimte beschikbaar gesteld <strong>voor</strong> taaije vertoogen over allerlei<br />
Aca<strong>de</strong>mies, <strong>de</strong> Koninklijke Zweedsche en <strong>de</strong> Koninklijke Pruis_<br />
sische, het Instituut van Bologne en <strong>de</strong> Aca<strong>de</strong>mie <strong>de</strong> Chirurgie,<br />
dan <strong>voor</strong> <strong>de</strong> vermaardste hunner schriften. Ge treft er<br />
eene Histoire <strong>de</strong> la Patrie in aan, sans fin, <strong>de</strong> Hollandsche<br />
Graven en Klaas Kolijn; — tot eene Metho<strong>de</strong> <strong>de</strong> faire eclorre<br />
<strong>de</strong>s poulets au moyen d'un feu <strong>de</strong> Lampe, toe! Van groote<br />
ingenomenheid met een <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> vernuften geen zweem:<br />
Voltaire, zijne vleijerijen van Fre<strong>de</strong>rik boeten<strong>de</strong>, of Voltaire<br />
up Ferney zijn vijan<strong>de</strong>n uitlagehen<strong>de</strong>, -- het tijdstip maakt<br />
weinig uit, hij was zijnen tijdgenooten altijd te gaauw, — Voltaire<br />
verschalkte onze Bibliotheyne Impartiale , als hij zoo velen<br />
ra Sebelso l 111 27
<strong>41</strong>8 CAUSER1ES PARISIENNES.<br />
<strong>de</strong>ed, met een brief — van een <strong>de</strong>r<strong>de</strong>, — door hem gesteld; <strong>de</strong><br />
drukker ontvangt een reclame en <strong>de</strong>ze wordt geplaatst zon<strong>de</strong>r<br />
partij te kiezen; slechts voegt <strong>de</strong> man van het yak er bij<br />
„editeur" ne puis, „imprimeur" je suis. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong> extraits'<br />
het toenmalige technische woord <strong>voor</strong> wat later recensie heette,<br />
vindt gij een opstel over Feitama's vertaling <strong>de</strong>r Heuria<strong>de</strong> ;<br />
maar even goed een opstel over van Winter's Ainstelstrooin<br />
en <strong>de</strong> Rottestroont van Smits. Oog heeft <strong>de</strong> redactie, oog <strong>voor</strong><br />
America als <strong>voor</strong> Japan; oor toont zij te hebben <strong>voor</strong> Haller<br />
en Gellert, <strong>voor</strong> Rabener en Kaestner, <strong>voor</strong> Pope en <strong>voor</strong><br />
Fielding; — maar <strong>voor</strong> geen <strong>de</strong>r twee eigenaardigste gestalten<br />
<strong>de</strong>r gansche eeuw, noch <strong>voor</strong> die <strong>de</strong>s spotters, wiens ve<strong>de</strong>r<br />
hel<strong>de</strong>nzwaard en vorstenstaf in gezag en glorie <strong>voor</strong>bijstreef<strong>de</strong>,<br />
noel <strong>voor</strong> die <strong>de</strong>s zwervers <strong>de</strong> menschen moe<strong>de</strong>, hijgen<strong>de</strong><br />
Haar <strong>de</strong> ruste van het graf, verrast u bij Naar <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsehei<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
, <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ren<strong>de</strong> blik. Vreemd schijnt het ons<br />
altijd op <strong>de</strong>n afstand die ons van hen scheidt, dat zoo min<br />
<strong>de</strong> een als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re Luzac <strong>de</strong> magt begreep, <strong>de</strong> toekomst<br />
<strong>voor</strong>zag, aan stip beloofd; stijl, waarin bei<strong>de</strong> die zoo versehei<strong>de</strong>n<br />
genien , vaak met elkan<strong>de</strong>r twisten<strong>de</strong> , om <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>rang<br />
dongen , waarin zij, elk op zijne wijs , om het zeerst<br />
meester bleken. Vreem<strong>de</strong>r dat noch <strong>de</strong>ze noch gene vermoed<strong>de</strong> ,<br />
hoe zij ie<strong>de</strong>r op zijne heart, <strong>voor</strong> het groote pnbliek vraagstukken<br />
behan<strong>de</strong>l<strong>de</strong>n , die vroeger boven of bniten zijnen kring<br />
waren gebleven ; dat zij, dit an<strong>de</strong>rs doen<strong>de</strong> dan weleer was<br />
geschiecl , bevalliger en boeijen<strong>de</strong>r, spelen<strong>de</strong> en niet schoolsch,<br />
hun gehoor zagen aanwassen met <strong>de</strong>n dag , een gehoor, altijd<br />
gretiger luisterend, altijd opgetogener toejuichend. Vreemdst<br />
dat zij niet opmerkten, hoe <strong>de</strong> geest van <strong>de</strong>n eon en het<br />
gemoed van <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>r, , door eene nieuwe proza en door eene<br />
nieuwe poezij , te glimlagchen om ie<strong>de</strong>re dwaasheid , niet<br />
looter persiflage, te luisteren naar <strong>de</strong> stein <strong>de</strong>r natuur, , niet
CAUSERIES PARISIENICES. <strong>41</strong>9<br />
touter paradox — <strong>de</strong>r set-tare schitteren<strong>de</strong> en streelen<strong>de</strong> werel<strong>de</strong>n<br />
ontsloten; haar, door <strong>de</strong>n on<strong>de</strong>rgang <strong>de</strong>r bestaan<strong>de</strong>,<br />
eene betere beloven<strong>de</strong>! Alsof wij in dien eisch niet te verre<br />
waren gegaan , niet te veel had<strong>de</strong>n gevergd; alsof die vreeze<br />
zich met <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>rdom niet over hen had verzwaard! Alsof<br />
Elie Luzac haar niet bevestigd zag, toen hij zich zelven bekennen<br />
moest , dat hij geen we<strong>de</strong>rpartij was geweest , <strong>de</strong>n<br />
droomer Rousseau opwegen<strong>de</strong>; „<strong>de</strong> fransche wapenen had<strong>de</strong>n<br />
„in zoo weinige dagen weer omgeworpen wat <strong>de</strong> pruissische<br />
„pas had<strong>de</strong>n opgerigt." Alsof Etienne Luzac niet gevoel<strong>de</strong>,<br />
dat <strong>de</strong> vermetele Voltaire overwonnen had, toen zijn neef<br />
<strong>de</strong>n americaansehen opstand in zijn conservatief blad dorst<br />
ver<strong>de</strong>digen; „toen <strong>de</strong>ze <strong>de</strong> partij <strong>de</strong>r patriotten koos!" Sombere<br />
levensavond na <strong>de</strong>n vergeefschen strijd! die gelukkig niet<br />
lang werd gerekt — zou<strong>de</strong>n zij het hebben gewenscht om<br />
uit <strong>de</strong> puinhoopen een nieuw gebouw te zien verrijzen, om<br />
negentien<strong>de</strong>eeuwers te wor<strong>de</strong>n? In een opzigt misschien: ja!<br />
Schrijvers als ze waren, zou<strong>de</strong>n zij <strong>de</strong>n gelukkigen greep<br />
hebben gewaar<strong>de</strong>erd, door <strong>de</strong> nieuwere letterkun<strong>de</strong> gewaagd,<br />
zou<strong>de</strong>n zij eene <strong>de</strong>r aardigste harer scheppingen <strong>voor</strong> het algemeen<br />
hebben genoten en geschat: een vorm, die zoo gedwee<br />
zich voegt , die zoo goed past <strong>voor</strong> bet vernuft en het gevoel<br />
door <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> genien vermaakt en gewekt!<br />
„Wie met <strong>de</strong> he<strong>de</strong>ndaagsche fransche dagbla<strong>de</strong>n meer <strong>de</strong>n<br />
„oppervlakkig bekend is, weet , hoe daarin, hetzij bij wijze<br />
„van feuilleton , of van kritiek , of van aanvulling, me<strong>de</strong>-<br />
„ge<strong>de</strong>eld wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> <strong>voor</strong>treffelijkste studien van Frankrijks<br />
„beroemdste schrijvers en re<strong>de</strong>naars. De namen to noemen<br />
„van Sainte-Benve, Laboulaye, Taine, <strong>de</strong> Sacy, Prevost-Para-<br />
„dol , Philarete-Charles , Scherer , Jules Janin , St. Marc<br />
„Grirardin, — mannen van on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n rigting en geestes-<br />
„arbeid — is voldoen<strong>de</strong> om in voile herinnering te brengen,
420 CAUS ERIE'S PA ENN ES.<br />
„welke uitnetuen<strong>de</strong> opstellen, evenzeer uitmunten<strong>de</strong> door ken-<br />
„righeid van vorm als <strong>de</strong>gelijkheid van gehalte , <strong>de</strong> Parijsche<br />
„hoofd-dagbla<strong>de</strong>n se<strong>de</strong>rt vele jaren plegen to versprei<strong>de</strong>n.”<br />
Ziedaar <strong>de</strong>n aanhef <strong>de</strong>r kleine prospectus, waarme<strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
Causeries Parisiennes ons wor<strong>de</strong>n aangebo<strong>de</strong>n ; ziedaar het<br />
zegel gedrukt op onze stelling , dat <strong>de</strong> klove tusschen tweeerloi<br />
publiek , waarover <strong>de</strong> Luzac's klaag<strong>de</strong>n , is ge<strong>de</strong>mpt ,<br />
dat het yolk onzer dagen allerlei leven <strong>de</strong>s geestes mo<strong>de</strong><br />
leeft. „Dergelijke stukken to beware! ' in een leesbaar<strong>de</strong>r en<br />
„meer blijven<strong>de</strong>n vorm dan die van eene courant, zal wel<br />
„geen ongepaste wensch geacht wor<strong>de</strong>n. Ze te vertalen , zou<br />
„zijn zon<strong>de</strong> plegen aan <strong>de</strong> taal waarin ze gedacht en met<br />
„meer dan algemeen gewaar<strong>de</strong>er<strong>de</strong> kunst geschreven wer-<br />
„<strong>de</strong>n” — hier houdt <strong>de</strong> verklaring van <strong>de</strong>n heer A. C.<br />
Kruseman , w a a r o m hij het werkjen wil uitgeven , op; zij<br />
wordt gevolgd door cone me<strong>de</strong><strong>de</strong>eling <strong>de</strong>r wijze hoe hij het<br />
<strong>de</strong>nkt to doen en <strong>de</strong>r <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>n Over <strong>de</strong> bevoegdheid<br />
<strong>de</strong>r hand , die kiezen zal bewaart hij „een zedig stil-<br />
„zwijgen” ; zij blijke best, zegt het, uit het verschei<strong>de</strong>ne en<br />
veelzijdige <strong>de</strong>r opstellen zelve. Alreeds is die gebleken ,<br />
alreeds wisselen in <strong>de</strong> drie nommers , welke naast ons<br />
liggen , on<strong>de</strong>rwerp en behan<strong>de</strong>ling aardig af ; — doch hebben<br />
wij , wie het zoo zwaar valt maar verslaggevers to<br />
blijven , die door ons vernieuwd snuffelen in die ou<strong>de</strong> bibliotbeken<br />
en journalen niet tot het geloof aan <strong>de</strong> nuttigheid<br />
<strong>de</strong>r korte begrippen zijn bekeercl , hebben wij over<br />
het plan geene opmerking mee te <strong>de</strong>elen , die eigenlijk eene<br />
a a nmerking is? Waarlijk geene? Schort het aan onze<br />
lamp of aan onze oogen , het schemert ons op dit goe<strong>de</strong><br />
schrijfpapier, , — toch zitten wij in geen grilligen petroleumschijn<br />
, toch rooken wij niet ! Wie fluistert daar van dagen,<br />
teen <strong>de</strong> hollandsche pers gaarne een handjen hielp om bet
CAUSERTES PARISIENNES. 421<br />
twistvuurtjen , dat aan <strong>de</strong>n haard van <strong>de</strong> letterkun<strong>de</strong> onzer<br />
naburen flikker<strong>de</strong> , wat hel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>r op te doen vlammen ? then<br />
Voltaire om ooze treken uit zijn vel sprong; toen Rousseau, <strong>de</strong><br />
ook door ons gekwel<strong>de</strong> Rousseau, <strong>de</strong> bescherming van zijn vriend<br />
Rey inriep '? Als dat handgewrijf is, dan zijn het schrale<br />
knokkelen , die warm willen wor<strong>de</strong>n ; een gesmoor<strong>de</strong> lath,<br />
— een gegrijns. — Schuil maar weg, plaaggeest ! schuil<br />
weg achter die gordijn ; verre van iets , dat naar <strong>de</strong>rgelijke<br />
aardighe<strong>de</strong>n zweemt weer to verlangen, wenschen wij dat<br />
<strong>de</strong> sluijer, , dien <strong>de</strong> tijd over al die ongeoorloof<strong>de</strong> plagerijen ,<br />
al die onkiesche prullen heeft gespreid , zich verzwaar<strong>de</strong> tot<br />
digt wor<strong>de</strong>ns toe, als <strong>de</strong> saai die u daar <strong>de</strong>kt ! Onze boekhan<strong>de</strong>l<br />
bekent dat zij heeft gezondigd , maar zoekt het niet<br />
weer te doen; wet wij gaarne bij <strong>de</strong>ze Causeries zou<strong>de</strong>n zien<br />
gevoegd , het is een woord tot inleiding van <strong>de</strong>ze bijdrage,<br />
tot toelichting van gene, het is eerie <strong>voor</strong>stelling <strong>de</strong>r schrijvers,<br />
die <strong>de</strong> eersten zou<strong>de</strong>n zijn om <strong>voor</strong> <strong>de</strong> hoffelijke begroeting<br />
dank to zeggen. Geschie<strong>de</strong> het nog in eene <strong>voor</strong>re<strong>de</strong> , die<br />
<strong>voor</strong> alle blaam van baatzucht vrijware , door het bewijs to<br />
leveren , dat een evenknie hen to gast nood<strong>de</strong>; dat het Ne<strong>de</strong>rland<br />
onzer dagen , overdrukken<strong>de</strong>, niet maar nadrukt.<br />
Het zal het minste opstel uit <strong>de</strong>n bun<strong>de</strong>l niet blijken , als<br />
<strong>de</strong> hand die nu <strong>de</strong> letterkundige <strong>voor</strong>tbrengselen schift , op<br />
hare beurt over die letterkun<strong>de</strong> schrijft. Neen, olijkert! neon,<br />
die, uit <strong>de</strong>n hook weer op die boekskens gewipt , ons daar<br />
uittart , ons tergt , beet — zoo als gij wenschtet — beet<br />
znit ge ons niet hebben; beet, door ons to doen omtrekken<br />
wat er in die stoffe schuilt wat die schets schenken kan.<br />
Zelfs geene poging al <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>nheid te doen opmerken<br />
, waaraan <strong>de</strong> versehenen afleveringen rijk zijn, zullen<br />
wij beproeven. Het zou een an<strong>de</strong>re greep zijn in <strong>de</strong> teak van<br />
welke <strong>de</strong> schikker <strong>de</strong>zer kabinetstukjens zich to kwijten heeft,
422 CAUSEI{IES PARISEENNES.<br />
het zou het genot <strong>de</strong>r verrassing rooven aan <strong>de</strong> vele lezers,<br />
waarop het boeksken , hopen wij, weldra zal hebben to<br />
roemen. le<strong>de</strong>r zoeke zelf — <strong>voor</strong> een paar woor<strong>de</strong>n ten bewijze<br />
<strong>de</strong>r waarheid onzer beeldsprake is nog plaatse — ie<strong>de</strong>r zoeke<br />
zelf in <strong>de</strong>ze verzameling dat opstel , waarvan <strong>de</strong> stijl zweemt<br />
naar <strong>de</strong> manier <strong>de</strong>s meesters, dien het ons wil- doen kennen:<br />
lijnen , op welker juistheid weinig valt of to dingen , al<br />
wenschtet gij bei<strong>de</strong> , schil<strong>de</strong>r en schrijver, , weer gloeds toe.<br />
— Er is in <strong>de</strong>ze pas ontsloten galerij , on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> vijf of zes<br />
hoof<strong>de</strong>n , onzen blik prijs gegeven , een pruik , maar een<br />
parijsche onzer dagen; een toupet <strong>de</strong> tulle chevelu, ie<strong>de</strong>r haartje<br />
is glad gestreken , langs <strong>de</strong>n hals en aan <strong>de</strong> slapen; ge<br />
zoudt zweren dat het natuur, , dat het haar was. Wij hebben<br />
ook van die pleitbezorgers <strong>de</strong>r pruiken ten onzent , kieschkeurige,<br />
overkieschkeurige lth , die ten langen leste <strong>de</strong> <strong>voor</strong>keur<br />
geven aan een naturelletje boven zoo'n wil<strong>de</strong>n bos van<br />
haren , hoog <strong>de</strong>n sche<strong>de</strong>l ontsprongen , golven<strong>de</strong> langs <strong>de</strong><br />
schou<strong>de</strong>rs , manen die <strong>de</strong> toorn schudt en waarmee <strong>de</strong> lief<strong>de</strong><br />
speelt; maar wat wij niet hebben, het zijn zoo welrieken<strong>de</strong><br />
wateren , het is olie die zoo glanst ; noch geliktheid , noch<br />
gladheid ergert u meer, , om het kunststuk dat er door geboren<br />
wordt! — Gelei<strong>de</strong>lijke overgang is een genot, waarvan<br />
men verzocht wordt afstand to doen, als men zich aan eene<br />
tentoonstelling waagt; vindt er dus niets vreemds in, dat<br />
u eensklaps een geestelijke , van wie weet welke or<strong>de</strong>, aanblikt.<br />
Ge zijt waarschijnlijk niet van zijne kerk , maar <strong>de</strong><br />
man boeit er u niet min<strong>de</strong>r em: zooveel ernst houdt zich<br />
met geene kleine geschillen bezig; oogen als <strong>de</strong>ze zien sehermutselingen<br />
<strong>voor</strong>bij, om <strong>de</strong> heilige baniex op to beffen<br />
waar <strong>de</strong> slag hevigst woedt ! We twijfelen er aan, dat hij<br />
u meesleepen zal; wat zijn geese vermoge , <strong>de</strong> klove die tu g<br />
-schen it bei<strong>de</strong>n gaapt , <strong>de</strong>mpt hij niet; maar hem to hebben
CA. USERIES PA RISTENN ES. 423<br />
gehoord , is een genot , dat a lang zal heugen. — En toch<br />
zien wij n langer, , toch zien wij u het langst stilstaan <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong>n mijmeraar, , wiens gelaatstrekken echter meer van <strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>nker dan van <strong>de</strong>n droomer hebben. Het drijven<strong>de</strong> ligt<br />
echter niet in <strong>de</strong> natuur dier oogen , meent ge; ge zoudt<br />
hen het verrezien van <strong>de</strong>n valk willen toekennen. Het beeld<br />
voldoet u maar half; om hem volslagen regt te doen, herinnert<br />
uw gehengen zich het genie, dat over <strong>de</strong>n geest <strong>de</strong>r<br />
wetten schreef: „<strong>de</strong> a<strong>de</strong>laar, die <strong>de</strong> wieken klepte in een kooi !"<br />
Thaws echter is alle toorn verre van hem, daar hij er in slaagt<br />
u zoo weemoedig te stem men , daar gij n met hem in <strong>de</strong> geheimenissen<br />
<strong>de</strong>r droefheid verliest , en hij dieper vragen op<br />
uwe lippen lokt , dan onze wijsbegeerte weet to beantwoor<strong>de</strong>n.<br />
— Waar is <strong>de</strong> schare gebleven, die hier straks met ons schroom<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>n hie' van <strong>de</strong> laars te doen booren , die het dunne schoentjen<br />
zachtkens <strong>voor</strong>tschuiven <strong>de</strong>ed? Waar zij is, Binds bij<br />
dat geestige gezigt , snappend , en schaterend , ja , maar zich<br />
cok aangenaam en aardig verlustigend in het vernuft , dat<br />
haar toetintelt: ziet ge die merciere hare mantille niet plooijen ?<br />
onze. Mephisto , over <strong>de</strong> hoof<strong>de</strong>n heenzweven<strong>de</strong> , oogt haar na ;<br />
en zijn knikjen is <strong>de</strong>n kunstenaar eene verdien<strong>de</strong> hul<strong>de</strong>.<br />
„Laat ons het Proza bewerken : <strong>de</strong> echte Poezij zelve zal er<br />
„bij winnen!" o, onze broe<strong>de</strong>rs van <strong>de</strong>n gil<strong>de</strong>! dacht Geel<br />
misschien , teen hij <strong>de</strong>n raad gaf, , aan het nieesterschap , door<br />
onze buren over stijI verworven , aan <strong>de</strong>n invloed op <strong>de</strong> beschaaf<strong>de</strong><br />
wereld , dien zij er zich door verzeker<strong>de</strong>n ? Hij had<br />
er <strong>de</strong> Ou<strong>de</strong>n te lief <strong>voor</strong>, zegt doze; toch vertaal<strong>de</strong> hij Sterne,<br />
is het weerwoord van gene. Verre zij het van ons vonnis te<br />
wijzen , verre eene eenzijdige studie aan te bevelen; — maar<br />
zou<strong>de</strong>n wij niet gezegd mogen wor<strong>de</strong>n zijn wenk to volgen ,<br />
beurtelings bij elk onzer buren een kijkje nemen<strong>de</strong>, en dan<br />
ten onzent zelf beproeven<strong>de</strong> wat ons het best van <strong>de</strong> hand wil
424 CA US ERLES PARISI ENNES.<br />
gaan? Het valt ten minste to beproeven, het zoo onheuseh<br />
zijn, zoo wij elkan<strong>de</strong>r niet toewensehten , dat wij mogten<br />
slagen. Wij doen het van harte, onzen me<strong>de</strong>arbei<strong>de</strong>rs als ens<br />
zelven ; wij doen het wat maan<strong>de</strong>lijks, wat wekelijks , wat<br />
dagelijks verschijnt ; wij doen het hen, die wij beet had<strong>de</strong>n ,<br />
en hen die ons bij gelegeuheid zullen beet nemen , alien em<br />
bet zeerst. „II en est <strong>de</strong> la pointe <strong>de</strong> l'esprit comme d'un<br />
„crayon; it faut recommencer h le tailor sans cesse," — bet<br />
is een woord van Sainte-Beuve , dat Geel genoegen zou hebben<br />
gedaan , waarvan <strong>de</strong> begaaf<strong>de</strong> fransche auteur dag aan dag<br />
<strong>de</strong> waarheid staaft. Als wij ons krijt, dat zulke grove krnllen<br />
geeft , of het gansche publiek bijzien<strong>de</strong> ware; als wij ons pot-<br />
Mod, dat soms zoo stomp blijkt , of het niet er op aankwam hoe<br />
breed een lijn van lof wordt ; als wij onze werktnigen, en<br />
onze zinnen , wat weer scherpten, zou<strong>de</strong> <strong>de</strong> uitdrukking er<br />
Diet bij winner, <strong>de</strong> indruk niet duurzamer zijn? Laat u toch<br />
niet weerhou<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> vrees, dat wij dan looter tneester:<br />
stukken zou<strong>de</strong>n leveren! Onze eigene bittere ervaring in dat<br />
opzigt buiten rekening gelaten, het heeft slechts aan onze<br />
onhandigheid gehaperd; gesteld , gij waart zoo gelukkig! gelooft<br />
ge niet dat ge dan het genot zoudt hebben verhoogd<br />
van duizen<strong>de</strong>n ? het genot ook van hen, die, als wij <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r<br />
wegwerpen<strong>de</strong> , met ons, maar in e<strong>de</strong>ler zin dan <strong>de</strong> Musset<br />
meen<strong>de</strong>, u toejuichen<strong>de</strong>, zou<strong>de</strong>n zingen :<br />
1864.<br />
honitne pent Gasser son veers<br />
Quand it a ba tie ce vin-la.
NOORWEEGSCHE LETTERKUNDE.<br />
BJORNSTERNE BJORNSON.<br />
I<br />
Het is niet aan zijne geschie<strong>de</strong>nis, dat Noorwegen <strong>de</strong> belangstelling<br />
beeft dank to weten , welke bei<strong>de</strong>n , land en<br />
yolk, in onze dagen bij al wat in Europa aanspraak maakt<br />
op beschaving, in telkens grooter mate vin<strong>de</strong>n. Enkele namen<br />
uit <strong>de</strong>' verschillen<strong>de</strong> tijdvakken zijner historie mogen<br />
ver<strong>de</strong>r hebben geklonken dan <strong>de</strong> grenzen <strong>de</strong>s lands reiken,<br />
— wat zijn Harald Haarfagre, <strong>de</strong> grondvester <strong>de</strong>r monarchie<br />
in <strong>de</strong> laatste dagen <strong>de</strong>s flei<strong>de</strong>ndoms , en Olaf <strong>de</strong> Heilige<br />
, die <strong>de</strong> invoering van het Christendom met bet martelaarschap<br />
boette , wat zijn ze <strong>voor</strong> <strong>de</strong> Overigens ontwikkel<strong>de</strong><br />
schare an<strong>de</strong>rs dan door nevelen omhul<strong>de</strong> gestalten, — <strong>de</strong><br />
weinigen uitgezon<strong>de</strong>rd, <strong>voor</strong> welke Oehlenschlager's tooverstaf<br />
<strong>de</strong>n mist opklaren <strong>de</strong>ed! Of niet looter maar een somber<br />
feit uit zijne nieuwe geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong> gansche wereld<br />
heug<strong>de</strong>! Wie heeft in gedachte niet gehuiverd bij <strong>de</strong> woor-<br />
<strong>de</strong>n van Megret: „Voila la piece finie , allons souper!", als<br />
Karel <strong>de</strong> Twaalf<strong>de</strong>'s heldhaftig levee in <strong>de</strong> schans <strong>voor</strong> Fre<strong>de</strong>rikshald<br />
zoo jammerlijk een ein<strong>de</strong> neemt?
426 NOORWEEGSCHE LETT ERK 13 N D E.<br />
Even als zoo menig an<strong>de</strong>r yolk van ons wereld<strong>de</strong>el , bij<br />
<strong>de</strong>n val van Napoleon door <strong>de</strong> overwinnen<strong>de</strong> vorsten <strong>de</strong>r<br />
Heilige Alliantie verpligt van staatkundigen toestand te verwisselen<br />
, om <strong>de</strong>n wille van een gedroomd europeeseh evenwigt,<br />
trok <strong>de</strong> wijze op welke het noorweegsche <strong>de</strong>s ondanks<br />
zijne onafhankelijkheid wist te handhaven , weinig opmerkzaamheid<br />
tot zich. Het land lag aan het chi<strong>de</strong> <strong>de</strong>r<br />
aar<strong>de</strong>; bet getal zijner inwoners mogt toen geen millioen<br />
halen; wie verstond hunne taal? Slechts met lange<br />
tusschenpoozen <strong>de</strong>el<strong>de</strong>n onze dagbla<strong>de</strong>n, bij gebrek aan belangrijker<br />
nieuws, 'fragmenten <strong>de</strong>r <strong>de</strong>batten in het Storthing<br />
me<strong>de</strong>; het publiek verlang<strong>de</strong> naauwlijks iets meer. Al wat<br />
het van Noorwegen wenschte was, dat het hout, en stokviseh<br />
, en traan bleef leveren, als het sints eeuwen <strong>de</strong>ed.<br />
Hartstogtelijke jagers, zooals Groot-Brittanje ze kweekt, wij<br />
had<strong>de</strong>n ze niet; en, al waren zij ons be<strong>de</strong>eld geweest, in hoe<br />
klein een kring zou hunne schets van <strong>de</strong>n overvloed <strong>de</strong>s<br />
wilds in <strong>de</strong> bosschen op Noorwegen's bergen , een open oor<br />
hebben gevon<strong>de</strong>n!<br />
Wie dan toeh heeft <strong>de</strong> rotsen, welke Europa van Scandinavia's<br />
westelijksten uithoek scheid<strong>de</strong>n, geslecht? wie ie<strong>de</strong>r<br />
onzer op zijne meoren verplaatst? wie ons het leven van<br />
dat land en dat yolk doen me<strong>de</strong>leven? Wie an<strong>de</strong>rs dan die<br />
kunst, welke <strong>de</strong> algemeenste alter talon spreekt, en ie<strong>de</strong>ren<br />
toestand veraanschonwelijkt! Aan twee zijner zonen — Adolf<br />
Ti<strong>de</strong>roand en Hans Gli<strong>de</strong> — is Nore het verschuldigd, dat<br />
waar ook in ons wereld<strong>de</strong>el <strong>de</strong> halle <strong>de</strong>r schil<strong>de</strong>rs zich <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> kunsten ontsluit, er to mid<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r vele zusterenzetels ook<br />
<strong>voor</strong> hem een stoel is aangeschoven; dat wij op ie<strong>de</strong>re tentoonstelling<br />
<strong>de</strong>n blik wen<strong>de</strong>n naar beel<strong>de</strong>n nit die sterke<br />
natuur gegrepen, naar trekken aan dat rijk <strong>de</strong>r kracht ontleend.<br />
Al zijn wij er verre van <strong>voor</strong>bij to zien, hoeveel <strong>de</strong>
NOOKIVEEGSCIIE LETTERHUNDE. 427<br />
herschepper onzes tijds , <strong>de</strong> stoom , er toe heeft bijgedragen<br />
om het volkerenverkeer gemakkelijk te maken , — zou <strong>de</strong><br />
drom van touristen , thans uit alle streken van Europa in<br />
het Noor<strong>de</strong>n zamenkomen<strong>de</strong> , hebben vermoed , welk genot<br />
er hem verbeid<strong>de</strong> , indien zoo <strong>de</strong>ze als gene meester hun<br />
niet had toegeroepen : „Andreas Achenba.ch heeft n onze<br />
kusten in al hare verschrikkingen doen opdoemen ; geniet<br />
ook wat wij beurtelings liefelijks en verhevens hebben aan<br />
te bien !"<br />
Schetsachtig als <strong>de</strong>ze inleiding , zal zij <strong>de</strong> grenzen haar gesteld<br />
niet overschrij<strong>de</strong>n , blijven moet , mag die gedachte hier<br />
niet war<strong>de</strong>n uitgewerkt. En ook, se<strong>de</strong>rt G. Keller en P. J. Veth<br />
er beurtelings naar streef<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n indruk weer to geven , dien<br />
<strong>de</strong> schoonheid van het noordsche landschap op hun gemoed<br />
maakte, kan dat overbodig heeten. Jammer alleen , dat Been<br />
<strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> verdienstelijke reizigers, gedachtig aan het ware<br />
woord van Goethe :<br />
Wer das Dichten will verstehen<br />
Muse ins Land <strong>de</strong>r Diehtung geheu ;<br />
Wer <strong>de</strong>n Dichter will verstehen ,<br />
Muse in Diehters Lan<strong>de</strong> gehen —<br />
genoeg belang in het noor<strong>de</strong>n had gesteld, om <strong>voor</strong> zijn bezoek<br />
<strong>de</strong> zustertalen ten urinate to leeren verstaan. Niet slechts<br />
zijzelven zou<strong>de</strong>n er bij hebben gewonnen , ook het publiek<br />
had ten gevolge hunner veelzijdiger kennis en van hun vollediger<br />
genieten , velerlei toestan<strong>de</strong>n beter begrepen.<br />
Hoe zoo het kleine yolk in alter schatting zijn gerezen ,<br />
als zij zich in staat had<strong>de</strong>n gesteld zijne letterkun<strong>de</strong> te<br />
waar<strong>de</strong>ren ! Voor <strong>de</strong> <strong>de</strong>ensche als <strong>voor</strong> <strong>de</strong> zweedsche mogt<br />
dit veelzijdige studie hebben geeischt ; <strong>de</strong> noorweegsche zou<br />
spoedig binnen hun bereik zijn gebleken. Onze vlugtige<br />
schets zal er ie<strong>de</strong>r van overtuigen. Geene halve eeuw toch
42S NOORWEEGSCHE LICITERKUNDE.<br />
scheidt ons nog van <strong>de</strong>n dag, wnarop <strong>de</strong> nieuwere letterkun<strong>de</strong><br />
gezegd 'nag wor<strong>de</strong>n to zijn geboren; eerst in <strong>de</strong> laatste<br />
twintig jaren ontwikkel<strong>de</strong> zij zich eigenaardig. Hoe, se<strong>de</strong>rt<br />
Bernadotte <strong>de</strong> dubbele kroon dragen mogt , het eene lustrum<br />
<strong>voor</strong>, , het an<strong>de</strong>re na verstreek , zon<strong>de</strong>r dat het nieuwe<br />
leven <strong>de</strong>s yolks zich in nieuwe vormen <strong>de</strong>s geestes openbaar<strong>de</strong>!<br />
Nore, wiens hoogste roem op letterkundig gebied <strong>de</strong><br />
bijzon<strong>de</strong>rheid was gebleven , dat Ludvig Holberg het eerste<br />
levenslicht op zij nen grond aanschonw<strong>de</strong> , Nore volg<strong>de</strong> nog<br />
altijd Dana op <strong>de</strong>n voet , slechts eene weerkaatsing van dier<br />
licht. Het waren „<strong>de</strong> laatste dagen van het kleurlooze i<strong>de</strong>a-<br />
„lisme”, getnigen <strong>de</strong> critici <strong>de</strong>s yolks. Achttienhon<strong>de</strong>rd<strong>de</strong>rtig<br />
bragt daar, , als el<strong>de</strong>rs, „wat gist in het dutfe beslag ,"<br />
en H. Wergeland en J. L. Welhaven yertegenwoordig<strong>de</strong>n<br />
geruimen tijd <strong>de</strong> strij<strong>de</strong>n<strong>de</strong> beginselen : „het republikeinsch<br />
rationalistische" en „het monarehaal traditionele".<br />
Zoo genegenheid nosh genegenheid tot <strong>voor</strong>tzetting <strong>de</strong>zer<br />
proeve falen , zullen wij aanleiding to over vin<strong>de</strong>n toeschonwers<br />
bij Bien kamp te wor<strong>de</strong>n. Eigenlijk overwinnaar werd<br />
geen <strong>de</strong>r bei<strong>de</strong> aanvoer<strong>de</strong>rs, evenmin <strong>de</strong> eerstgenoem<strong>de</strong> (1845<br />
gestorven), die een chaotisch epos schreef: <strong>de</strong> Seltepping , <strong>de</strong><br />
Mensch en <strong>de</strong> Meseias , die het omwerkte tot een: <strong>de</strong> Menech<br />
geheeten , dat ons in <strong>de</strong>r tijd door .Lublink Weddik werd<br />
yereerd , maar hetgeen wij nooit ten ein<strong>de</strong> lazen; als <strong>de</strong><br />
laatstvermel<strong>de</strong> (eerst onlangs verschei<strong>de</strong>n) , die van conservatief<br />
in eelecticus verkeer<strong>de</strong> , en <strong>de</strong> yermaardheid , naar<br />
welke hij door zijne didaktische poezij streef<strong>de</strong> , alleen aan<br />
zijne lyrische had dank te weten. Intusschen komt <strong>de</strong>r beweging<br />
, door bei<strong>de</strong>n to weeg gebragt, niet enkel <strong>de</strong> ver-<br />
dienste toe, <strong>de</strong> belangstelling <strong>de</strong>s algemeens te hebben gewekt<br />
; zij was tevens oorzaak van <strong>de</strong> uitgave <strong>de</strong>r Sag en, en Avon-<br />
turen door J. P. Asbjornsen en Jurgen Moe; frissche teugen
NOORAVEEGSCHE LETTERK UN DE. 429<br />
uit <strong>de</strong> onuitputtelijke bron <strong>de</strong>s vroegeren volkslevens. Aan<br />
die an<strong>de</strong>rmaal op alter lippen gebragte overleveringen , aan<br />
<strong>de</strong> dichterlijke herscheppingen van <strong>de</strong>ze , is het tijdperk , dat<br />
het i<strong>de</strong>alisine <strong>de</strong>s verle<strong>de</strong>ns van het realisme onzer dagen<br />
scheidt , bij <strong>de</strong> historici <strong>de</strong>r Noorsche letterkun<strong>de</strong> <strong>de</strong>n naam<br />
van „tusschen-regering", <strong>de</strong> <strong>de</strong>finitie van „nationaal-roman-<br />
tisch ," verschuldigd.<br />
Hoe het gebeuren kon , dat iemand , noch door het publiek<br />
, noch door <strong>de</strong> kritiek bijzon<strong>de</strong>r opgemerkt , dat A.<br />
Munch geduren<strong>de</strong> dat tiental jaren in<strong>de</strong>rdaad <strong>de</strong>n schepter<br />
zwaai<strong>de</strong> , — wij hebben thans alleen het optre<strong>de</strong>n te vermel<strong>de</strong>n<br />
<strong>de</strong>s dichters , wiens naam aan het hoofd <strong>de</strong>zer bijdrage<br />
staat : zijn eerste opstellen wer<strong>de</strong>n nog on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n invloed<br />
dier nu uitgebloei<strong>de</strong> school geschreven. Al schemert<br />
het onvolkomen realisme — zoo kenschetsen noorweegsche<br />
beoor<strong>de</strong>elaars * het tegenwoordig standpunt hunner letterkun<strong>de</strong><br />
— al schemert dit vast in die stukken door, het doel van<br />
zijn streven was hem, volgens hun vonnis , toen nog niet<br />
ten volle bewust. Er is appel ook van uitspraken in dat<br />
ressort , en wij zullen onzen lezers gelegenheid geven, <strong>de</strong>s<br />
verkiezen<strong>de</strong> het hunne aan te teekenen , als wij hun <strong>de</strong><br />
weinige bijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n hebben me<strong>de</strong>ge<strong>de</strong>eld, ons van BjOrnsterne<br />
Bjiirnson's leven bekend. Hij wend <strong>de</strong>n 8 ste1 December<br />
1832 in het stift Christiania, in het dorpje Qvikne geboren.<br />
De hooge bergrug Dorrffald scheidt het dal, waarin het ligt,<br />
van dat an<strong>de</strong>re, hetwelk Keller zich niet in staat verklaar<strong>de</strong><br />
one te beschrijven , dat Veth vergeefs beproef<strong>de</strong> ons door<br />
teregtwijzing en aanvulling zijns <strong>voor</strong>gangers te doen zien.<br />
Hoe lief zou het ons geweest zijit , als een van bei<strong>de</strong>n een<br />
omtrek had me<strong>de</strong>gebragt <strong>de</strong>r pastorie, in welke BjOrnsterne's<br />
wiegje stond! Gij aarzelt aan wien van <strong>de</strong> twee onzer reizigers<br />
ge bij <strong>voor</strong>keur zoudt hebben opgedragen , het gemoed
430 NOOR WEEGSCHE LETT ERKUND E.<br />
<strong>de</strong>s vromen va<strong>de</strong>rs to schetsen , zich verlustigend in <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling<br />
wat er van dat jongske wor<strong>de</strong>n zou. Daar ontwaakt<br />
het aanvallig kind, en slaat <strong>de</strong> kijkers zoo vertrouwen<strong>de</strong> ,<br />
zoo vol van vre<strong>de</strong> op. „Een zielverzorger als gij !" juicht<br />
<strong>de</strong> hoop <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r toe, — en gij geeft Veth <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>r.<br />
Maar een oogenblik later kraait <strong>de</strong> wil<strong>de</strong> lust nit dat keeltje,<br />
weg stuift <strong>de</strong> rinkelbel , <strong>de</strong> handjes grijpen naar het verbo<strong>de</strong>ne.<br />
„Een wereldling !" fluistert <strong>de</strong> vrees <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r in ,<br />
— waar is Keller, dat hij hem bemoedige ? Hoe <strong>de</strong> man<br />
behoefte had aan eene an<strong>de</strong>re levensbeschouwing dan <strong>de</strong><br />
zijne , toen <strong>de</strong> knaap op <strong>de</strong> school to Mol<strong>de</strong> wel vlijtig<br />
leer<strong>de</strong> , toen <strong>de</strong> jongeling op <strong>de</strong> nniversiteit to Christiania<br />
<strong>de</strong> vlugsten achter zich liet , maar geen behagen schiep dan<br />
in litteratuur, , en al vroeg beoor<strong>de</strong>elingen schreef, niet enkel<br />
van boeken , maar ook van — gruwel <strong>de</strong>r gruwelen —<br />
ook van theater<strong>voor</strong>stellingen , ook van het spel van akteurs<br />
en aktrices ! weten even weinig of, als hoe, die an<strong>de</strong>re<br />
levensbeschouwing <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r gewerd , en ik vrees zeer, , dat<br />
geen onzer bei<strong>de</strong> vernuften in staat zal zijn die leemte aan<br />
to vullen ; maar wij weten gelukkig , dat <strong>de</strong> zoon- omstreeks<br />
1856 <strong>de</strong> eerste reeks zijner Schetsen schreef, en ik twijfel<br />
er geen oogenblik aan, dat in <strong>de</strong> kleinste van <strong>de</strong>ze trekken<br />
<strong>voor</strong>komen , aan <strong>de</strong> herinneringen van eigen kindschheid ontleend.<br />
Hier is zij :<br />
DE VA DER.<br />
De vermogendste man in het gansche kerspel, van hetwelk<br />
ik ga vertellen , heette Thord Overaas. Op zekeren dag ging<br />
hij <strong>de</strong> woning van <strong>de</strong>n geestelijke binnen, en <strong>voor</strong> <strong>de</strong>ze staan<strong>de</strong><br />
sprak hij lui<strong>de</strong> en ernstig :<br />
„Ik heb een zoon gekregen , en wil hem laten doopen."<br />
„Hoe zal hij heeten ?"
NOORWEEGSCHE LETTERKUNDE. 431<br />
„Finn, naar mijn va<strong>de</strong>r."<br />
„En <strong>de</strong> peters en meters?"<br />
Thord noem<strong>de</strong> die, — bet waren <strong>de</strong> aanzienlijkste mannen<br />
en vrouwen van het dorp, bloedverwanten <strong>de</strong>s va<strong>de</strong>rs.<br />
„Nog jets ?" vroeg <strong>de</strong> priester, naar <strong>de</strong> hooge gestalte op-<br />
zien<strong>de</strong>.<br />
De boer haper<strong>de</strong> een omzien. „Ik zott hem gaarne alleen<br />
„gedoopt hebben," zei<strong>de</strong> hij.<br />
„Dat wil zeggen op een werkdag ?"<br />
„Aanstaan<strong>de</strong>n Zaterdag , 's middags oni twaalf lire."<br />
„Nog jets?" vroeg <strong>de</strong> geestelijke.<br />
„An<strong>de</strong>rs niets." En <strong>de</strong> boer draai<strong>de</strong> zich om als wil<strong>de</strong> hij<br />
gaan. Daar roes <strong>de</strong> priester op.<br />
„Slechts dit nog ," zei<strong>de</strong> hij en trad wat digter op Thord<br />
toe, greep hem bij <strong>de</strong> hand en staar<strong>de</strong> hem in <strong>de</strong> oogen:<br />
„Geve God , dat bet kind u ten zegen zij !"<br />
Zestien jaren later stolid Thord we<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> waning van <strong>de</strong>n<br />
geestelijke. „Gij houdt u goed , Thord ," zei<strong>de</strong> <strong>de</strong> priester ;<br />
hij zag schier geene veran<strong>de</strong>ring aan <strong>de</strong>n man. „Ook heb<br />
„ik geene zorgen," antwoord<strong>de</strong> Thord. Een oogenblik bewaar<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> geestelijke het stilzwijgen; toen vroeg hij:<br />
„Wat voert u van avond her waarts ?"<br />
„Ik kom om mijn zoons wille, die morgen zal war<strong>de</strong>n aan-<br />
„genornen.”<br />
„Hij is een knappe jongen."<br />
heb n <strong>voor</strong> Uwe moeite niet willen betalen , eer ik<br />
„wilt, <strong>de</strong> hoeveelste hij is on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> leerlingen."<br />
„Hij zal nummer Een zijn."<br />
„Zoo — bier hebt ge lien daal<strong>de</strong>rs."<br />
„Is er nog jets?" vroeg <strong>de</strong> priester, Thord aanzien<strong>de</strong>.<br />
„Niets an<strong>de</strong>rs." En Thord ging zijns weegs.<br />
Weer verliepen acht jaren daar hoor<strong>de</strong> men een druk
4;i2 NOORWEEGSCRE LE'N'ERKUNDC.<br />
gewoel <strong>voor</strong> <strong>de</strong> woning van <strong>de</strong>n geestelijke; vele mannen<br />
tra<strong>de</strong>n haar binnen, door Thord <strong>voor</strong>gegaan.<br />
De priester zag op, hij ken<strong>de</strong> hem weer: „Gij komt te<br />
„avond niet onverzeld."<br />
„Ik kom spreken over <strong>de</strong> afkondiging van het huwelijk<br />
„mijiis zoons. Hij zal trouwen met Karen Storli<strong>de</strong>n, <strong>de</strong> doch-<br />
„ter van Gudmund , die hier naast mij staat.”<br />
„Het rijkste meisje van het dorp."<br />
„Zoo zegt men," hernam <strong>de</strong> boer, en streek met <strong>de</strong> regte<br />
hand zijn haar op. De priester scheen eene wijl iii gedachte<br />
verdiept; hij zei<strong>de</strong> niets, maar schreef <strong>de</strong> namen in het kerkboek.<br />
Toen zetten <strong>de</strong> mannen een iegelijk zijnen naam on<strong>de</strong>r<br />
het gesehrevene. Thord leg<strong>de</strong> drie daal<strong>de</strong>rs op tafel.<br />
„Er komt mij maar een toe," zei<strong>de</strong> <strong>de</strong> priester.<br />
„Pat weet ik wel ; maar hij is mijn eenig kind, ik wil het<br />
„mijne ruim doen."<br />
De geestelijke streek het geld naar zich. „Dit is <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong><br />
„maal dat gij om uws zoons wille daar staat, Thord."<br />
„Maar nu heb ik ook met hem afgedaan," hernam Thord,<br />
<strong>de</strong>ed zijn zakboekje digt , zei vaarwel en ging — langzaam<br />
door <strong>de</strong> mannen gevolgd.<br />
Veertien dagen na dien avond roei<strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r en zoon met<br />
stil we<strong>de</strong>r over het meir naar Storli<strong>de</strong>n, om schikkingen te<br />
maken <strong>voor</strong> <strong>de</strong> bruiloft.<br />
„Die bank ligt niet vast," zei <strong>de</strong> zoon, en stond op om<br />
<strong>de</strong> plank on<strong>de</strong>r hem regt te leggen. Op hetzelf<strong>de</strong> oogenblik<br />
glijdt <strong>de</strong> <strong>de</strong>el waarop hij staat, — hij breidt zijne armen<br />
nit, geeft een schreeuw, , en valt in het water.<br />
„Grijp <strong>de</strong> riem!" riep <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r, die zich ophief en hem<br />
die toestak.<br />
Maar toen <strong>de</strong> zoon een paar slagen gedaan had, verstijf<strong>de</strong><br />
zijn arm.
NOORW EEGSCH E LETTERK UN DE. 433<br />
„Wacht !" riep <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r, en roei<strong>de</strong> op hem toe. Daar werpt<br />
zich <strong>de</strong> zoon achterover, , ziet <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r lang aan — en zinkt.<br />
Thord wil<strong>de</strong> niet gelooven wet er gebeurd was ; hij <strong>de</strong>ed<br />
<strong>de</strong> boot stil liggen , en staar<strong>de</strong> op <strong>de</strong>n plas , waarin <strong>de</strong> zoon<br />
was verdwenen , als moest hij weer boven komen. Er rezen<br />
eenige bellen, en nog eenige; toen eene grootere, die barst —<br />
en we<strong>de</strong>r was het meir spiegelglad.<br />
Twee dagen en drie nachten bleef <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r om <strong>de</strong>n plas<br />
roeijen, zon<strong>de</strong>r spijs of drank tot zich to nemen, zon<strong>de</strong>r zijne<br />
oogen to luiken. Hij Zocht near zijn zoon. In <strong>de</strong>n ochtend<br />
van <strong>de</strong>n <strong>de</strong>r<strong>de</strong>n dag vond hij hem, en droeg het lijk over<br />
<strong>de</strong> heuvelen met zich naar zijne hoeve.<br />
Se<strong>de</strong>rt dien dag mogt er een jaar verloopen zijn; daar hoor<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> priester in <strong>de</strong> stilte van een herfstavond iemand zijne<br />
woning na<strong>de</strong>r tre<strong>de</strong>n. Langzaam hief <strong>de</strong> bezoeker in het <strong>voor</strong>huis<br />
<strong>de</strong> klink op. De geestelijke trad naar <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur zijner<br />
kamer, open<strong>de</strong> die, en een lang <strong>voor</strong>overgebogen man kwam<br />
naar hem toe: hij was mager en zijn haar wit als sneeuw.<br />
Lang staar<strong>de</strong> <strong>de</strong> priester hem zwijgend aan, want wel ken<strong>de</strong><br />
hij hem ; het was Thord.<br />
„Komt ge zoo laat?" vroeg <strong>de</strong> geestelijke ein<strong>de</strong>lijk , en zag<br />
<strong>voor</strong> zich neer.<br />
„Ja, ik kom laat ," hernam Thord en zette zich. De priester<br />
<strong>de</strong>ed <strong>de</strong>sgelijks, afwachten<strong>de</strong>; er heerschte een lang zwijgen.<br />
Toen zei<strong>de</strong> Thord<br />
„Ik heb iets bij mij , dat ik gaarne <strong>de</strong>n armen zou geven,"<br />
en stond op, en leg<strong>de</strong> eene som geld op tafel , en zette zich weer.<br />
De geestelijke tel<strong>de</strong> het uitgestorte : „Het is veel geld," zei<strong>de</strong> hij.<br />
„Het is <strong>de</strong> halve koopprijs mijner hoeve; ik verkocht die<br />
„van daag."<br />
De priester bleef eene wiji het zwijgen bewaren, maar vroeg<br />
hem ten leste, op meewarigen toon:<br />
Stu dien en Schetsen III 28
434 NOORWEEGSCHE LETTERKUNDE.<br />
„En wat wilt gij wor<strong>de</strong>n?"<br />
Jets beters dan ik geweest ben."<br />
Zoo zaten zij eene poos Thord <strong>de</strong>n blik naar <strong>de</strong>n grond<br />
geslagen, <strong>de</strong> geestelijke <strong>de</strong>n blik op hem gevest. Ein<strong>de</strong>lijk<br />
sprak <strong>de</strong> laatste langzaam en zachtkens :<br />
„Nu <strong>de</strong>nk ik, dat uw zoon u ein<strong>de</strong>lijk ten zegen wor<strong>de</strong>n zal."<br />
„Ja, dat <strong>de</strong>nk ik zelf nu ook ," hernam Thord, en zag op.<br />
Er biggel<strong>de</strong>n tranen langs zijn gezigt.<br />
II<br />
Op vier-en-twintig-jarigen leeftbd treffen wij BjOrnsterne<br />
Bjornson te Kopenhagen aan, — Langer dan acht lustrums<br />
mogt Noorwegen met Zwe<strong>de</strong>n vereenigd geweest zijn, op het<br />
gebied van <strong>de</strong>n geest bleef <strong>voor</strong> Christiania's stu<strong>de</strong>nten Denemarken<br />
<strong>de</strong>n toon geven. Het viel niet enkel aan <strong>de</strong>n vroegeren<br />
staatkuncligen band tusschen Noren en Denen toe te schrijven,<br />
of looter uit <strong>de</strong> innige verwantschap van bei<strong>de</strong>r talen to<br />
verklaren. Dertig jaren lang was Noorwegen's Storthing verpligt<br />
geweest ijverig <strong>de</strong> wacht te hou<strong>de</strong>n , als het zich <strong>de</strong><br />
republikeinsche instellingen, door <strong>de</strong> constitutie van 4 November<br />
1814 on<strong>de</strong>r monarchalen vorm verworven, niet door Carl<br />
Johan <strong>de</strong>n XIV(10 wil<strong>de</strong> zien ontfutselen. Spijt al <strong>de</strong> sluwheid<br />
<strong>de</strong>r aanslagen van dien vorst, was het hem niet gelukt ,<br />
<strong>de</strong>n eenvoud van dat „maar boeren" geschol<strong>de</strong>n yolk te verschalken.<br />
Integen<strong>de</strong>el , het bleek er nog te ijverzuchtiger door<br />
gewor<strong>de</strong>n op zijn <strong>de</strong>mokratisch gelijkheidsbegrip. Ondanks<br />
<strong>de</strong>n verklaar<strong>de</strong>n weerzin <strong>de</strong>s konings , had <strong>de</strong> Wetgeven<strong>de</strong><br />
Magt , door in drie elkan<strong>de</strong>r opvolgen<strong>de</strong> zittingen — 1815,<br />
1818, 1821 — hetzelf<strong>de</strong> besluit te nemen, <strong>de</strong>n A<strong>de</strong>l <strong>voor</strong><br />
Noorwegen afgeschaft! Het antwoord op <strong>de</strong> vraag, wie door
NOORWEEGSCHE LETT ER K uNDE. 435<br />
<strong>de</strong>rgelijken strijd <strong>de</strong>n bittersten glimlach aan <strong>de</strong> lippen <strong>de</strong>s<br />
wijsgeers ontlokte, <strong>de</strong> parvenu nit Pan, die <strong>de</strong> <strong>voor</strong>regten<br />
eener aanzienlijke geboorte trachtte te handhaven, of <strong>de</strong><br />
burgerluidjes, welke met <strong>de</strong> daad toch ook eene aristokratie,<br />
was het slechts die <strong>de</strong>s hezits, vier<strong>de</strong>n, — behoort in an<strong>de</strong>re<br />
studies dan <strong>de</strong>ze. Your ons doel volsta <strong>de</strong> opmerking, dat<br />
do verhouding met het titelzieke Zwe<strong>de</strong>n er niet door werd<br />
verheterd. Vergeefs was Tegner in 1823 door <strong>de</strong> verschijning<br />
van Prins Oscar's beminnelijke braid, Josephine, uit het<br />
geslacht Beauharnais — hare overige namen schenkt ge mij,<br />
even als het Lenchtenbergsehe hertogskroontje — bezield gewor<strong>de</strong>n<br />
om die norsclie ge<strong>de</strong>puteer<strong>de</strong>n van het noorweegsche<br />
Storthing wat zachter to stemmen. Dichterlijke ziel, was hij<br />
stout genoeg geweest hun te durven vragen, of zij him land<br />
nu niet dubbel liefhad<strong>de</strong>n , of het Zui<strong>de</strong>n ergens rijken aanhood,<br />
die in geluk bij die <strong>de</strong>s Noor<strong>de</strong>ns haal<strong>de</strong>n? Welligt<br />
zon het hem gelnkt zijn hunne <strong>voor</strong>hoof'<strong>de</strong>n to ontfronsen ,<br />
indien hij, met al <strong>de</strong>n zin <strong>voor</strong> vronwelijk schoon, hem be<strong>de</strong>eld<br />
, finks <strong>de</strong> bevallige had doen optre<strong>de</strong>n, die later het<br />
hart <strong>de</strong>r menigte won. Ter k wa<strong>de</strong>r ure echter waag<strong>de</strong> hij<br />
zich aan eene, laat mij het zeggen, groteske verpersoonlijking<br />
van <strong>de</strong>n heerscher <strong>de</strong>s lags, „<strong>de</strong> gerijpte eere, met dia<strong>de</strong>em<br />
„en lauwerkrans getooid ;" — was het won<strong>de</strong>r, dat zij (lie<br />
<strong>de</strong>ze gewaar wer<strong>de</strong>n, „<strong>de</strong> jonge bruid <strong>voor</strong>bij zagen, <strong>de</strong>n<br />
„troon en het yolk even na?" fIaat en, lief<strong>de</strong> , heeft <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
dichter el<strong>de</strong>rs gezongen: rife Lei<strong>de</strong>n trouw tot in <strong>de</strong>n dood ;<br />
maar het is niemand gegeven <strong>de</strong> laatste in ons gemoed<br />
te wekken, als gij dit op hetzelf<strong>de</strong> oogenblik met <strong>de</strong>n eersten<br />
vervult. Al schil<strong>de</strong>r<strong>de</strong> hij, een omzien later, Josephine „schoon<br />
„als <strong>de</strong> ster van Freja," al was er iets betooverends in zijne<br />
<strong>voor</strong>stelling „hoe zij op het rotsige strand <strong>de</strong>n schoot <strong>de</strong>r<br />
„golven ontsteeg," al voel<strong>de</strong> zij zich, overgang nit <strong>de</strong> grieksche
436 NOOILW EEGSC HE ',Err E RTC UN DE.<br />
wereld in <strong>de</strong> noordsche, „dochter eens helds vast in het ou<strong>de</strong><br />
„hel<strong>de</strong>nland te huis ," het baatte niet of hij vroegere en latere<br />
Nornor <strong>de</strong>ed opdagen ! Zuur bleven <strong>de</strong> Noren zien , zuurst<br />
van al misschien bij het slotcouplet , <strong>de</strong>n broe<strong>de</strong>r-volken<br />
gewijd<br />
Lang leve, omstrikt door lief<strong>de</strong>koor<strong>de</strong>n<br />
Het Asahelinsche tweelingpaar I<br />
En wor<strong>de</strong>, wat het zijn kon, 't Noor<strong>de</strong>n ,<br />
Zoo bei<strong>de</strong>r wet <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> waar I<br />
Hoe weinig <strong>de</strong> noorweegsehe wetgevers in dien wensch<br />
<strong>de</strong>el<strong>de</strong>n , bewezen zij door herhaal<strong>de</strong> malen <strong>de</strong>s konings<br />
staatsra<strong>de</strong>n ter verantwoording to roepen , als zij die van<br />
schenning hunner regten verdachten. Doch wat dreige ik of<br />
te dwalen op het gebied <strong>de</strong>r politiek , terwijl dat <strong>de</strong>r poezij<br />
mij ongezocht , schier twintig jaren later, een treffend bewijs<br />
<strong>voor</strong> het beweer<strong>de</strong> biedt ? Het geviel in Julij 1842 ,<br />
dat <strong>de</strong> scandinavische natuur-on<strong>de</strong>rzoekers in Stockholm bijeen<br />
kwamen , dat Geyer, aan een vriendschappelijken disch ,<br />
aan die mannen <strong>de</strong>r wetenschap een toast uitbragt. Opregter<br />
dan Tegner, , verbloem<strong>de</strong> hij <strong>de</strong>n toestand niet. Hoor <strong>de</strong><br />
laatste regelen :<br />
Ver<strong>de</strong>eld , ale 't lot van ouds ons heeft,<br />
Hoe breed <strong>de</strong> kloof nog 4 ,<br />
Waar ook <strong>de</strong> geest naar waarheid streeft,<br />
Dear blijken broe<strong>de</strong>rs wij.<br />
Het bleek <strong>voor</strong> koning Oscar I bewaard , wat die stemming<br />
snerpends had to „lin<strong>de</strong>ren", zou Hooft hebben gezegd ,<br />
— en ik weet waarlijk niet, waarom wij dat woord, 't geen<br />
beter dan verzachten of temperen <strong>voor</strong> velerlei gewaarwordingen<br />
past, over <strong>de</strong> grenzen joegen , om, zooals wij
NOORWEEGSCk1E LETTER K UN D E. 437<br />
<strong>de</strong><strong>de</strong>n, „daadzaken" onze geregtshoven binnen to lei<strong>de</strong>n, om<br />
zooals wij dreigen to doen, <strong>voor</strong> „nevenbedoelingen" <strong>de</strong><br />
sehil<strong>de</strong>rige „bijoogmerken" <strong>de</strong>n schop te geven. De opvolger<br />
van Carl Johan <strong>de</strong>n XIV <strong>de</strong> bewees niet slechts als toonkunstenaar<br />
<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> <strong>de</strong>s takts te kennen; in het maatschappelijk<br />
leven als in <strong>de</strong> muziek bleek hij dien meester to zijn. Verre<br />
van mar uitbreiding zijns gezags te dingen, beleef<strong>de</strong> hij <strong>de</strong><br />
Grondwet opregt en stem<strong>de</strong> er bovendien in toe, dat Noorwegen<br />
een eigen rijkswapen, een eigen vlag voeren mogt,<br />
ja stichtte hij zelfs eene noorsche Rid<strong>de</strong>rorcle, die van <strong>de</strong>n<br />
Heiligen Olaf, <strong>de</strong> kleuren van wier lintje <strong>de</strong> Amsterdamsche<br />
Beurs leer<strong>de</strong> kennen, se<strong>de</strong>rt er in onze hoofdstad eene tentoonstelling<br />
van vischtuig gehou<strong>de</strong>n werd. 0 ij<strong>de</strong>lheid, ook<br />
<strong>de</strong>r <strong>de</strong>mokratisch gelijkheidsgezin<strong>de</strong>n! — maar laat mij<br />
billijk genoeg zijn in eenen a<strong>de</strong>m er bij te voegen, dat <strong>de</strong><br />
vertrouwelijke betrekking tusschen bei<strong>de</strong> rijken eigenlijk eerst<br />
van 1866 dagteekent, toen Zwe<strong>de</strong>n zijne verou<strong>de</strong>r<strong>de</strong> yolksvertegenwoordigers<br />
afschafte en het begrip <strong>de</strong>r regten eens<br />
burgers onzes tijds wat ruimer opvatten dorst. Helaas! dat<br />
daartoe, dat tot die verwezenlijking <strong>de</strong>r noordsche eenheidsdroomen<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong> jeugd <strong>de</strong>r drie rijken — naar <strong>de</strong>n geest<br />
altbans — <strong>de</strong> rampen van het door Duitschland vertrapte<br />
Denemarken moesten bijdragen, dat Sadowa werd vereischt ,<br />
eer Scandinavie zich doordrongen toon<strong>de</strong> van <strong>de</strong> les van<br />
Onno Zwier:<br />
En leer op nietwes staat te maken ,<br />
Ale 't gees in eygen krachten is !<br />
verklaring wat al aanleiding gaf, dat we Bjornsterile<br />
Bjornson zijne letterkundige loopbaan in <strong>de</strong> <strong>de</strong>ensche<br />
en niet in <strong>de</strong> zweedsche hoofdstad zien beginnen, zeal onvolledig<br />
blijven , zoo ik niet thans, met meer nadruk dan
438 NooRwEEGscirE LETTERKuNDE.<br />
straks , <strong>de</strong> opmerking Bel<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ed, dat Noorwegen tot <strong>voor</strong><br />
weinige jaren naar <strong>de</strong>n geest slechts met Denemarken leef<strong>de</strong>.<br />
Stockholm mogt zich in ie<strong>de</strong>r opzigt <strong>de</strong> gelijke van Kopenhagen<br />
kunnen noemen ; mogt evenzeer als hare me<strong>de</strong>dingster<br />
allerlei verschei<strong>de</strong>nheid van volksleven aanbie<strong>de</strong>n en tot het<br />
smaken van ie<strong>de</strong>re verfijning <strong>de</strong>r weel<strong>de</strong> gelegenheid geven,<br />
— Stockholm won het hart <strong>de</strong>r Noren niet! Verreweg <strong>de</strong><br />
mildst be<strong>de</strong>el<strong>de</strong> in natuurschoon, baatte het haar luttel,<br />
dat <strong>de</strong> omstreken <strong>de</strong>r vroegere beheerseheresse van <strong>de</strong> Sund<br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong><strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verrassen<strong>de</strong> uitzigten, <strong>de</strong>r Dkgar<strong>de</strong>n<br />
aan llalarns liefelijke oevers door <strong>de</strong>n golven<strong>de</strong>n grond gewaarborgd<br />
; verwierf zij nogthans <strong>de</strong> sympathie van wie er<br />
overigens in ruime mate oog <strong>voor</strong> had<strong>de</strong>n niet. Welk een<br />
groot ge<strong>de</strong>elte onzer genoegens schuilt in onze heugenissen!<br />
Hoe wint het <strong>de</strong> ne<strong>de</strong>rigste mooning, <strong>de</strong> kleinste gaar<strong>de</strong>, <strong>de</strong><br />
veldbloem, die daar wast , van <strong>de</strong> vorstelijke huizinge , het<br />
]iefelijkst park, <strong>de</strong> sierlijkste broeikastplant, die ons vreemd<br />
is! Adam Oehlenschhiger als <strong>de</strong>n vertegenwoordiger <strong>de</strong>r scandinavisehe<br />
dichtkunst van <strong>de</strong> eerste helft <strong>de</strong>zer eeuw to<br />
noemen, dat volstaat om heel <strong>de</strong>n cyclus van noordsche saga's<br />
<strong>voor</strong>bij uwen geest to doen gaan. Hoe moest <strong>de</strong> schouwburg<br />
, welke die stukken opvoer<strong>de</strong> , hoe moest het publiek ,<br />
dat <strong>de</strong>ze genoot , <strong>de</strong> jengdige letterkundigen aantrekken ,<br />
opgewassen tusschen <strong>de</strong> fjellen , over welke die hel<strong>de</strong>n <strong>de</strong>n<br />
staf had<strong>de</strong>n gezwaaid, die zich <strong>de</strong>s zomers had<strong>de</strong>n gebaad<br />
in <strong>de</strong> fjor<strong>de</strong>n , door <strong>de</strong> draken <strong>de</strong>r Vikingen gekliefd , als<br />
<strong>de</strong>ze op zee <strong>de</strong>n strijd zochten , <strong>de</strong> zege of <strong>de</strong>n flood; die<br />
<strong>de</strong>s winters op ie<strong>de</strong>ren feestavond niet alleen van <strong>de</strong>n mee<br />
droom<strong>de</strong>n , in <strong>de</strong> koningshalle geplengt1 , die ook <strong>de</strong> blond-<br />
lokkige blaauwoogigen zagen , wier blanke hand dien beker<br />
hood! Welk eene an<strong>de</strong>re stemming, welk eene an<strong>de</strong>re ontwikkeling<br />
eischte <strong>de</strong> zweedsche poezij , wier chaotische schep-
NOORW EEG SC HE LETTE RIC UN DE. 439<br />
pingen onwillekenrig het zegel droegen van <strong>de</strong>n laatsten<br />
grooten Wasa , vernuft , bevalligheid, geest! Verbaast ge u<br />
or over, dat dit G-ustavisch-geniale, zoo geheel Zwe<strong>de</strong>n's<br />
latere letterkun<strong>de</strong> kenschetsend, <strong>de</strong>n eenvoud dier landlie<strong>de</strong>n<br />
afstiet? Tot in het treffendste toe, wat het ten tooneele<br />
hragt , tot in <strong>de</strong> lotwisselingen dier an<strong>de</strong>re, dier noordsche<br />
Medici, tot aan <strong>de</strong>n luister, welke hun land haar ten leste<br />
had dank to weten , voel<strong>de</strong>n zij zich vreemd. Dat Denemarken ,<br />
weiks juk Zwe<strong>de</strong>n had afgeschud, was meesteresse van Noorwegen<br />
gebleven. De vlugtigste vergelijking van bei<strong>de</strong> litteraturen<br />
overtuigt er van, dat <strong>de</strong> jonge Bjdrnsterne zich<br />
slechts te Kopenhagen kon<strong>de</strong> ontwikkelen; of het mij even<br />
hel<strong>de</strong>r ware on<strong>de</strong>r welke worstelingen dit plaats had! Waarom<br />
zou ik eene teleurstelling , mij in dit opzigt weervaren,<br />
bier verheelen? 1k meen<strong>de</strong> mij te mogen vleijen , er eenige<br />
hijzon<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>n nit Noorwegen zelf over te zullen ontvangen<br />
van <strong>de</strong> hand eens vriends, eene belangwekken<strong>de</strong> persoonlijkheid,<br />
met welke ik bij gelegenheid <strong>de</strong>r tentoonstelling <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong>n arbeidsman in <strong>de</strong>n verle<strong>de</strong>n zomer kennis maakte; iemand ,<br />
dien ik het genoegen hoop to hebben u later als schrijver<br />
<strong>voor</strong> te stellen. Hij vond in <strong>de</strong> vraag zelve niets onbeschei-<br />
<strong>de</strong>ns ; hoe zou hij? „Eene letterkundige biecht," meen<strong>de</strong> hij<br />
in <strong>de</strong> reinheid zijns harten, „roept geen blos op <strong>de</strong> wangen;"<br />
<strong>voor</strong>zigtiger dan hij , was ik het <strong>voor</strong>waar<strong>de</strong>lijk met hem<br />
eens. Er is geen e<strong>de</strong>ler strijd dan die om <strong>de</strong>n eersten<br />
lauwer op het gebied <strong>de</strong>r kennisse. Landor moge in zijn onvergelijkelijk<br />
Pericles and Aspasia, <strong>de</strong> laatste bij eene vraag<br />
van <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n aard zich op <strong>de</strong> innigheid van bei<strong>de</strong>r betrekking<br />
doen beroepen : „Do tell me, o Pericles! now we<br />
„are inseparable for ever, how many struggles with yourself<br />
„(to say nothing of others) you must have had, before you<br />
„attained the position you have taken?" — hier eischte <strong>de</strong>
440 NOORWEEGSCFIE LETTERKUNDE.<br />
wensch geen vergoelijking; letterkundige roem wordt op<br />
reiner wijze verworven dan staatkundig gezag. En stellig<br />
zou BjOrnsterne's antwoord an<strong>de</strong>rs hebben geluid dan dat,<br />
't welk <strong>de</strong> dichterlijke <strong>de</strong>nker <strong>de</strong>n grooten Athener geven<br />
laat: „It is pleasanter, answered he, to think of our glory<br />
„than of the means by which we acquired it." 0 zege <strong>de</strong>r<br />
poezij over <strong>de</strong> politiek! Zij heeft zich hare mid<strong>de</strong>len niet te<br />
schamen; zij geen toevlugt to nemen tot allerlei spelingen<br />
<strong>de</strong>s vernufts. „When we see the horses that have won at<br />
„the Olympian games, do we ask what oats they have eaten<br />
„to give them such velocity and strength? Do those who<br />
„swim admirably ever trouble their minds about the blad<strong>de</strong>r<br />
„they swam upon in learning, or enquired what berth supplied<br />
„them? when the winds are filling our sails, do we lower<br />
„them and <strong>de</strong>lay our voyage in or<strong>de</strong>r to philosophise on the<br />
„particles of air composing them, or to speculate what re-<br />
„gion produced them, or what becomes of them afterward?”<br />
Steilig niet: egotists as we statesmen are; maar wanneer<br />
wij door een hoogen, een heiligen geest gedreven, te moe<strong>de</strong><br />
zijn geweest of het nooit in onze magt zou staan, dien te<br />
uiten op eene wijze zijner waardig, dan blip <strong>de</strong> heugenis<br />
hoe wij slaag<strong>de</strong>n iets streelends hebben, al loopt er het<br />
menschelijke on<strong>de</strong>r:<br />
Geniesze was <strong>de</strong>r Schmerz dir hinterliesz.<br />
1st Noth voriiber, , sind die Niithe siisz.<br />
Waarom mijn vriend <strong>de</strong> vervulling zijner belofte uitstel<strong>de</strong>?<br />
waarom hij mijne weetgierigheid in <strong>de</strong>n eersten tijd<br />
waarschijnlijk nog niet bevredigen zal? Eene nieuwe bestemming<br />
eischt al zijne krachten, al zijne gaven; hij wissel<strong>de</strong><br />
van betrekking, maar op eene wijze, van welke wij ten<br />
onzent sleehts <strong>de</strong> tegenstelling zien. Een leeraar, , die leek
NOORWEEOSCHE LETTERKUNDE. 4<strong>41</strong><br />
wordt — beweer toch niet, dat in <strong>de</strong> hervorm<strong>de</strong> gemeente<br />
nooit van iets an<strong>de</strong>rs sprake zou zijn geweest dan van<br />
mannen broe<strong>de</strong>rs I — een leeraar, die leek wordt, is in<br />
<strong>de</strong>ze dagen niets zeldzaams meer; eerst lokte het mid<strong>de</strong>lbaar<br />
on<strong>de</strong>rwijs nit, <strong>de</strong>n steek aan <strong>de</strong>n kapstok to hangen, thans<br />
doen het <strong>de</strong> dagbla<strong>de</strong>n. An<strong>de</strong>rs mijn Noorweger; twintig<br />
jaren lang praktisch philanthroop geweest, door <strong>de</strong>n staat<br />
bezoldigd, om <strong>de</strong>zen in te lichten over <strong>de</strong>n toestand <strong>de</strong>r<br />
verarmdste volksklassen, wordt hij op meer dan mid<strong>de</strong>lbaren<br />
leeftijd pastor eener dorpsgemeente. Het is me als tintelen<br />
zijne kleine, donkere, levendige oogen mij nog van achter<br />
<strong>de</strong> glazen zijner bril van blijdschap toe, bij het <strong>voor</strong>uitzigt<br />
zijner benoeming. 1Vioge hij thans, nu zij hem gewerd, nu<br />
hij , die weldra aanvaar<strong>de</strong>n zal, dat alles <strong>voor</strong> zijne kud<strong>de</strong><br />
blijken, wat Oliver Goldsmith in <strong>de</strong>n landgeestelijke waar<strong>de</strong>er<strong>de</strong>,<br />
en hij onzer in die aartsva<strong>de</strong>rlijke wereld, als een<br />
vrij oogenblik hem verpoozing gunt in afwisseling van arbeid,<br />
ge<strong>de</strong>nken. Bij gebreke zijner besehei<strong>de</strong>n kunnen wij niet<br />
beter doen, dan Bjornsterne Bjornson in zijne Eerste Vertelling<br />
zelf het woord te geven.<br />
T H RON D.<br />
Alf heette een man, die zich <strong>voor</strong>stel<strong>de</strong> aan zijne Buren<br />
vrij wat vreug<strong>de</strong> to zullen beleven, daar hij <strong>de</strong> meesten<br />
van <strong>de</strong>ze, in raad en daad, verre <strong>voor</strong>uit was. Maar toen<br />
hij <strong>de</strong>rtig jaren was gewor<strong>de</strong>n, toog hij fjellenwaard en<br />
ontgon grond , twee mijlen verre van alle menschen af.<br />
Velen verwon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n er zich over hoe hij het nit kon hou<strong>de</strong>n,<br />
dus geen an<strong>de</strong>r gezelschap te hebben dan zijn eigen;<br />
maar zij verwon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n er zich nog meer over, toen over<br />
eenige jaren een jong meisje uit het dal dit met hem wil<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>elen.
442 NooawEEnscuE LEVCER K UN D E.<br />
Zij wer<strong>de</strong>n „<strong>de</strong> bosehlui" genoemcl en hij was bekend<br />
on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n naam van „Alf in het bosch"; <strong>de</strong> landlie<strong>de</strong>n<br />
plagten hem verbaasd aan to zien , wanneer zij hem sours in<br />
<strong>de</strong> kerk of aan <strong>de</strong>zen of genen arbeid gewaar wer<strong>de</strong>n, want<br />
zij begrepen hem niet en hij gaf zich <strong>de</strong> moeite niet hen<br />
wat er in hem Dinging te verklaren; <strong>de</strong> vrouw was slechts<br />
een paar malen in het dorp geweest , <strong>de</strong> eene keer om een<br />
kind ten doop te hou<strong>de</strong>n.<br />
Dat, kind was een jongen, die Thrond werd geheeten.<br />
On<strong>de</strong>r zijn opwassen spraken <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs er dikwijls over, dat<br />
ze bij het kind eenige hulp behoef<strong>de</strong>n, en daar hunne mid<strong>de</strong>len<br />
hen niet vergun<strong>de</strong>n een volwassene in dienst te neinen,<br />
vergenoeg<strong>de</strong>n zij zich met een veertienjarig meisje, dat toezigt<br />
op <strong>de</strong>n knaap Meld, als <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs in het veld waren.<br />
Al was zij eenvoudig, toch had zij er geen slag van dui<strong>de</strong>lijk<br />
te zijn, en het jongske merkte spoedig, dat wat zijn<br />
moe<strong>de</strong>r zei<strong>de</strong>, ligt to begrijpen viol, doch dat hij wat Bagmhild<br />
mee<strong>de</strong>el<strong>de</strong> niet vatten lion. Met zjn va<strong>de</strong>r praatte hij<br />
maar zel<strong>de</strong>n ; hij was schier bang <strong>voor</strong> <strong>de</strong>zen, want als hij<br />
to huis was, moest hij zoo stil zijn, windstil.<br />
Het geviel op een kerstavond, — er waren twee kaarsen<br />
op <strong>de</strong> tafel aangestoken en <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r dronk iets wits nit een<br />
flesch, — dat <strong>de</strong>ze <strong>de</strong>n knaap tot zieh nam, hem op zijn<br />
schoot zette, hem strak in <strong>de</strong> oogen zag en hem toeriep:<br />
„Kijk jongen!" Toen liet hij er ver<strong>de</strong>r op volgen: „Jo bent<br />
„toch <strong>voor</strong> geen kleintje vervaard; wil ik je eens een axon-<br />
„tuur verhalen?” Het kind antwoord<strong>de</strong> niet, maar zette groote<br />
kijkers op. Toen vertel<strong>de</strong> <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r hem van een man nit<br />
Naaga, die Blessommen heette. Om in een twistgeding regt<br />
te krijgen <strong>voor</strong> 's konings regtbank , was die man in Kopenhagen<br />
geweest ; maar <strong>de</strong> uitspraak liet zich zoo lang wachten<br />
, dat kersttijd dreig<strong>de</strong> in to vallen. Dat verdroot Bles-
NCKIRW E EGSCH LEVU E K ITN DE. -443<br />
sommen, en terwijl hij in <strong>de</strong> straten heen en weer liep en<br />
zich aan dat uitstel erger<strong>de</strong>, zag hij een sterk gebouwd man<br />
in een wit buis <strong>voor</strong> zich uitgaan. „Je loopt of je haast<br />
„halt, jij!" zei Blessommen. — „Ik heb nog een heel eind of<br />
„te leggen, zal ik te avond thuis zijn," antwoord<strong>de</strong> <strong>de</strong> man.<br />
— „Waar wil je heen?" — „Naar Naaga," zei <strong>de</strong> man,<br />
en stapte <strong>voor</strong>t. — „Wel , dat treft aardig," begon Blessommen<br />
weer, „daar moet ik ook naar toe!" — „Dan kan<br />
„je wel bij mij achter op <strong>de</strong> ar staan," zei <strong>de</strong> man en sloeg<br />
een dwarsstraat in, waar zijn paard gereed Hij zette<br />
zich in <strong>de</strong> ar en zag om naar Blessommen, die plaats nam<br />
op <strong>de</strong> ijzers. — „Je moet je goed vasthou<strong>de</strong>n," lachte<br />
— Dat <strong>de</strong>ed Blessommen; en het was wel dat hij het <strong>de</strong>ed,<br />
want het ging niet rigtig toe. „Ik geloof, dat je te water<br />
„rijdt," zei Blessommen. — „Dat doe ik," zei <strong>de</strong> man en om<br />
hen heen stond het blank , zoo ver Blessommen zien kon.<br />
Maar teen zij een eind ver<strong>de</strong>r waren gere<strong>de</strong>n, dacht <strong>de</strong>ze<br />
tech, dat het niet langer over water ging. „Ik geloof, dat<br />
„wij <strong>de</strong> lucht ingaan," zei<strong>de</strong> hij. — „Ja, dat doen we," antwoord<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong> man. Maar then zij nog een poos <strong>voor</strong>t waren<br />
gevlogen, scheen het Blessommen toe, dat hij het dorpje,<br />
't geen zij inre<strong>de</strong>n, ken<strong>de</strong>. „ lk geloof, dat dit Naaga is?" --<br />
- „Ja, nu zijn we thuis," zei <strong>de</strong> man en Blessommen vend,<br />
dat het vlug was toegegaan. „Heb dank <strong>voor</strong> je har<strong>de</strong> rij<strong>de</strong>n,"<br />
zei — „Ik mogt je eer <strong>voor</strong> je gezelschap dank zeggen,"<br />
antwoord<strong>de</strong> <strong>de</strong> man, en terwijl hij zijn zweep <strong>de</strong>ed klappen,<br />
voeg<strong>de</strong> hij er bij: „Dock sta nu maar niet langer naar mij<br />
„te kijken." — „Wis niet," dacht Blessommen en repte zich<br />
over <strong>de</strong> heuvelen huiswaarts. „Maar achter hem ging een<br />
„reek en een walm op en daver<strong>de</strong> het. of <strong>de</strong> fjell neer zou<br />
„storten; het weerlicht was niet van <strong>de</strong> lucht; hij tamest Bens<br />
„omzien, daar zag hij <strong>de</strong>n man in het witte buis door hooge
444 NO0 ItIVEEGSCHE LECTERKUNDE.<br />
„vuurvlammen <strong>de</strong>n open berg inrij<strong>de</strong>n, die zich <strong>voor</strong> hem ont-<br />
„sloot als een poort. Blessommen werd bekommerd over het<br />
„gezelsehap, waarin hij geweest was, en wil<strong>de</strong> zijn hoofd om-<br />
„keeren; maar zooals hij het gedraaid had bleef het staan en<br />
„Blessommen kon nooit zijn hoofd weer regthou<strong>de</strong>n.”<br />
lets <strong>de</strong>rgelijks had het jongske zijn gansche leven lang<br />
Met gehoord. Hij dorst zijn va<strong>de</strong>r niet vragen om <strong>voor</strong>t te<br />
gaan ; maar <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n morgen vroeg was zijn eerste<br />
woord tot zijne moe<strong>de</strong>r, of ook zij geen avonturen kon vertellen<br />
? Ja, wel kon zij dat, maar die gewaag<strong>de</strong>n meest<br />
van princessen, die zeven jaren gevangen zaten, tot <strong>de</strong> regte<br />
prins kwam. Het knaapje geloof<strong>de</strong>, dat alles, wat hij hoor<strong>de</strong><br />
en las, om hem heen werkelijk plants greep.<br />
Acht jaren was hij oud , toes <strong>de</strong> eerste vreem<strong>de</strong> man op<br />
een winteravond hunne <strong>de</strong>ur binnentrad. Jets wat Thrond<br />
nog nooit had gezien, viol hem da<strong>de</strong>lijk bij <strong>de</strong>n gast in het<br />
oog: hij had zwart haar. Kortweg sprak „Goe<strong>de</strong>n avond,"<br />
en kwam na<strong>de</strong>r; Thrond werd bang en ging op een bankje<br />
zitten bij het metselwerk van <strong>de</strong>n haard. „Zet u," zei <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>r, en <strong>de</strong> man <strong>de</strong>ed het; then zag zij hem van digter<br />
bij aan en riep uit: „Wel! is dat speelman Knot niet?" —<br />
„Hij is 't," was 't weerwoord: „'t is lang gele<strong>de</strong>n, dat mijn<br />
„ve<strong>de</strong>l naar je bruiloft ging." — „Gel kom, 't is inij of 't<br />
„eerst gister was geweest. Maar ben je bang op weg?" —<br />
„Ik heb kerstavond aan <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren kant van <strong>de</strong>n fjell ge-<br />
„speeld; huiswaarts keerend, overviel mij, ik weet niet wat;<br />
„ik moest bier binnen gaan om wat te rusten.”<br />
De moe<strong>de</strong>r bragt wat eten op en hij ging aan <strong>de</strong> tafel<br />
zitten, maar zei niet: „In Jesu naatn," zooals <strong>de</strong> knaap<br />
altijd had hooren doen. Toen hij verzadigd was, stond hij<br />
op. „Nu is 't me wel," zei , „laat me nu rusten." En<br />
hem werd gewezen waar lrij slapen lion.
NO0 RWEEGSCHE LENT RK UN DE. 445<br />
Voor Thrond werd een bedje op <strong>de</strong>n grond gespreid tegenover<br />
<strong>de</strong> legerstee van <strong>de</strong>n vreem<strong>de</strong>n man. Toen hij er<br />
rich op had neergevleid , gevoel<strong>de</strong> hij eerie rilling aan <strong>de</strong>n<br />
kant , die zich van <strong>de</strong>n haard afkeer<strong>de</strong> ; het was <strong>de</strong> linkerzij.<br />
Hoe kon dit gebeuren ? Wel , het was geen won<strong>de</strong>r : die<br />
zij was geheel aan <strong>de</strong> nachtkou<strong>de</strong> bloot gesteld , want hij<br />
lag immers mid<strong>de</strong>n in het bosch ? Hoe hij daar gekomen<br />
was? Hij hief zich op; hij zag <strong>voor</strong> zich nit, verre in het<br />
verschiet brand<strong>de</strong> het vuur, maar om hem been waren<br />
boomen zon<strong>de</strong>r tal ; bij wil<strong>de</strong> rich naar het vuur spoen ,<br />
maar hij kwam niet van <strong>de</strong> plek. Er kon<strong>de</strong>n wil<strong>de</strong> dieren<br />
komen, vorst en vrees hem teisteren ; hij zou , hij moest naar<br />
het vuur ; maar hoe hij zich repte , hij bleef waar hij was.<br />
Toen greep angst hem aan, bij span<strong>de</strong> zich in. „Moe<strong>de</strong>r !"<br />
bragt hij nit. Hij <strong>de</strong>ed het maar eenmaal , doch zij hoor<strong>de</strong><br />
hem. „Lieve kind, je droomt zwaar ," zei ze en beur<strong>de</strong> hem op.<br />
Hij huiver<strong>de</strong> en staar<strong>de</strong> in het rond. De vreem<strong>de</strong> man was<br />
verdwenen , maar hij had geen moed naar hem te vragen.<br />
De moe<strong>de</strong>r trok haar zwarte kleed aan en ging naar het<br />
dorp. Te huis keeren<strong>de</strong> , bragt zij twee an<strong>de</strong>re vreem<strong>de</strong> mannen<br />
mee , die ook zwart haar had<strong>de</strong>n en even vale kleur.<br />
Zij zei<strong>de</strong>n evenmin : „In Jesu naam ," toen zij aan gingen<br />
zitten om te eten en fluister<strong>de</strong>n daarna met <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r.<br />
Daarop gingen zij met hem naar <strong>de</strong> schuur en kwamen <strong>de</strong>ze<br />
weer uit met een groote kist, die zij zamen droegen. Zij<br />
zetten die op een baar ne<strong>de</strong>r en wil<strong>de</strong>n huns weegs gaan.<br />
Toen zei <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r : „Wacht een omzien, en neem het kistje<br />
„me<strong>de</strong> , dat hij bij zich had." En zij ging in <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re kamer.<br />
Maar een <strong>de</strong>r mannen antwoord<strong>de</strong> : „Die mag hij hebben ,"<br />
en wees op Thrond. De an<strong>de</strong>re voeg<strong>de</strong> er bij „Gebruik haar<br />
„zoo goed als hij het <strong>de</strong>ed, die nu hier ligt," — en zijne<br />
donkere oogen blikten naar <strong>de</strong> groote kist. Toen lachten zij
446 NOOR WE EGSCHE LETTERKUN DE.<br />
bei<strong>de</strong> en gingen been. Thrond zag het kistje aan, dat hij<br />
dus gekregen had „Wat steekt er in?" vroeg — „Breng<br />
„het binnen en zie," zei <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r. — Hij <strong>de</strong>ed het, maar<br />
zij hielp hem het to ontsluiten. Daar zag hij iets zoo fraai<br />
en zoo tijn liggen, dat een blos over zijn gezigt vloog. —<br />
„Neem ze er uit," zei <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r. — Hij roer<strong>de</strong> haar sleehts<br />
met <strong>de</strong>n winger aan, maar trok then. verschrikt terug. —<br />
„Ze schreit," zei hij. — „Nees niet bloo," zei <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r,<br />
en daar greep zijn handje het speeltuig aan en til<strong>de</strong> het op.<br />
Hij woog het en wend<strong>de</strong> het. been en weer, hij laehte en<br />
raakte het aan. — „lVloe<strong>de</strong>rlief! wat is 't?" vroeg hij verrast<br />
en verheugd. — „Het is een yo<strong>de</strong>l."<br />
Zoo kreeg Thrond Alf zijn eerste viool.<br />
De va<strong>de</strong>r kon een weinig spelen en leer<strong>de</strong> <strong>de</strong>n knaap <strong>de</strong><br />
eerste grepen ; <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r herinner<strong>de</strong> zich <strong>de</strong>untjes uit <strong>de</strong>n<br />
tijd teen zij danste; die zong zij hem <strong>voor</strong>. Spoedig maakte<br />
hij er nieuwe wijsjes bij. Hij speel<strong>de</strong> schier zon<strong>de</strong>r ophou<strong>de</strong>n;<br />
hij speel<strong>de</strong> altijd, wanneer hij niet las; hij speel<strong>de</strong> zoo ingespannen,<br />
dat <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r zei, dat hij er bleek van word.<br />
Alias wat <strong>de</strong> jongen tot nog toe had gelezen en gedroomd ,<br />
ging in <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l. De zaehte, fijne snaar, .dat was moe<strong>de</strong>r.<br />
Zij die er naast lag en moe<strong>de</strong>r altijd volg<strong>de</strong>, wie zou<br />
het an<strong>de</strong>rs zijn geweest dan Bagmhild? Doch <strong>de</strong> grove,<br />
waarop hij zel<strong>de</strong>n speel<strong>de</strong>, dat moest va<strong>de</strong>r zijn. Er bleef een<br />
vier<strong>de</strong>, <strong>de</strong> ernstigste van alien over; daar was hij half bang<br />
<strong>voor</strong> en die oaf hij Been naam. Als hij een misgreep <strong>de</strong>ed<br />
op <strong>de</strong> quint, dan werd doze <strong>de</strong> kat gesehol<strong>de</strong>n, maar geschied<strong>de</strong><br />
dit Op <strong>de</strong> snaar, die va<strong>de</strong>r heette, dan verkeer<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>ze in <strong>de</strong>n os. Een enkel maal ontlokte <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> snaar<br />
hem: Blessommen, die in een naeht van Kopenhagen naar<br />
Naaga reed. Ook ie<strong>de</strong>r wijsje werd levend. Moe<strong>de</strong>r in hear<br />
zwarte kleed , dat was <strong>de</strong> <strong>de</strong>an met <strong>de</strong> lang aanhou<strong>de</strong>n<strong>de</strong>,
NODE WEEGSCHE LEVEFIIKUNDE. 447<br />
zwaarmoedige toonen. En het beurtelings stotteren<strong>de</strong> en springentle<br />
van een an<strong>de</strong>r zijner stukjes , — mogt het niet Mozes<br />
heeten, met <strong>de</strong>n staf water nit <strong>de</strong> steenrots slaan<strong>de</strong>? Hoe het<br />
eigenaardige stillere spel eerier <strong>de</strong>r<strong>de</strong> melodie, die met hare<br />
vele knepen naar een ou<strong>de</strong>n halskraag zweetn<strong>de</strong> , hem echter<br />
door hare bevalligheid het win<strong>de</strong>ken scheen , <strong>de</strong> kringen van<br />
<strong>de</strong>n nevel verjagend , zon<strong>de</strong>r dat iemand het zag.<br />
Hoe natuurlijk was het, dat het spel zijne gedachten<br />
ver<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ed dwalen dan in <strong>de</strong> wereld aan doze zij<strong>de</strong> van<br />
<strong>de</strong>n fjell ; hoe verlang<strong>de</strong> hij , over dien , ook <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re to<br />
zien ! Daar geviel het, dat va<strong>de</strong>r op zekeren dag vertel<strong>de</strong><br />
hoe een knaapje op <strong>de</strong> markt gespeeld en veel geld had<br />
verdiend. Finks sloop Thrond moe<strong>de</strong>r in <strong>de</strong> keuken na en<br />
vroeg haar of ook hij niet naar <strong>de</strong> markt mogt gaan en<br />
spelen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> — „Hoe verzin je bet!" was het antwoord<br />
; maar teen <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rs later alleen waren , sprak moe<strong>de</strong>r<br />
er va<strong>de</strong>r van. „Hij zal vroeg genoeg in <strong>de</strong> wereld komen,"<br />
zei hij en zei het dus , dat het haar sehier zeer <strong>de</strong>ed en zij<br />
er niet meer van repte.<br />
Spoedig daarna spraken va<strong>de</strong>r en moe<strong>de</strong>r eehter, terwijl<br />
zij aan <strong>de</strong>n diseh zaten , over eenige nieuwe buret' , die zich<br />
in een an<strong>de</strong>r dal van <strong>de</strong>n fjell had<strong>de</strong>n gevestigd. „Er is een<br />
„Jong paar bij , dat trouwen zal," zei <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r, „maar een<br />
„speelman hebben ze niet." — „Zou ik geen speelman kun-<br />
„nen wezen?” fluister<strong>de</strong> het jongske, moe<strong>de</strong>r weer in <strong>de</strong><br />
keuken gevolgd. — „Jij , die zoo klein bent?" schertste<br />
maar ging toch tot <strong>de</strong>n va<strong>de</strong>r, in <strong>de</strong> sehuur aan het werk,<br />
en vertel<strong>de</strong> hem wat er <strong>voor</strong>viel. — „Hij is nog nooit in<br />
„het dorp geweest," liet zij er op volgen, „hij heeft nog<br />
„nooit een kerk gezien." — „Ai dat gezeur om mijne toe-<br />
„stemming verdriet me,” antwoord<strong>de</strong> Alf, maar meer zei hij<br />
ook niet; en clus geloof<strong>de</strong> <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r, dat haar verlof ge-
448 NOORW EEGSC LETTERK UN DE.<br />
geven was. Daarom maakte zij zich op naar <strong>de</strong> nieuwe bewoners<br />
van het dal en hood het jongske aan. „Zooals hij<br />
„speelt, heeft nog nooit een knaap het gedaan," zei zij en<br />
hij werd aangenomen.<br />
Welke eene vreug<strong>de</strong> in hunne woning! Van <strong>de</strong>n ochtend<br />
tot <strong>de</strong>n avond speel<strong>de</strong> Thrond ; <strong>de</strong>n ganschen dag bedacht<br />
hij nieuwe wijzen en <strong>de</strong>s nachts droom<strong>de</strong> hij er van. De<br />
moe<strong>de</strong>r maakte hem een nieuw pak, maar <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r wil<strong>de</strong><br />
er niets van weten.<br />
Den laatsten naeht sliep hij niet, maar bedacht eene<br />
nieuwe wijze , die <strong>de</strong> kerk verbeel<strong>de</strong>n moest, welke hij nooit<br />
had gezien. Voor dag en dauw was hij op; zijne moe<strong>de</strong>r<br />
ook , die hem zijn ontbijt gaf; maar eten kon hij niet. Hij<br />
trok zijn mooije kleedje aan en nam <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l ter hand; toen<br />
was het hem, of het <strong>voor</strong> zijne oogen schemer<strong>de</strong>. De moe<strong>de</strong>r<br />
ging met hem me<strong>de</strong> tot <strong>de</strong>n drempel, en zag hem na toen<br />
hij <strong>de</strong>n rijzen<strong>de</strong>n growl opstapte, want het was <strong>de</strong> eerste<br />
maal , dat hij van huis ging. Stillekens steeg <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r het<br />
bed uit en ging naar het venster, hij bleef er staan tot <strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>r zich omkeer<strong>de</strong>; toen ging hij weer on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n <strong>de</strong>ken<br />
en lag rustig als zij binnentrad.<br />
Zij drentel<strong>de</strong> om hem heen, of er fists was dat haar van<br />
het harte moest. Ein<strong>de</strong>lijk kwam het: „Ik heb er geen rust<br />
„bij , dat ik niet in <strong>de</strong> kerk ben en zie hoe het gaat." Hij<br />
gaf geen antwoord en, dit toestemming achtend, kleed<strong>de</strong> zij<br />
zich en ging.<br />
Het was een heerlijke zonnige dag, op welken het jongske<br />
zijne wan<strong>de</strong>ling begon; hij leen<strong>de</strong> aan bet lied <strong>de</strong>r vogelen<br />
bet oor; hij zag <strong>de</strong> gul<strong>de</strong>n zonnestralen spelen tusschen <strong>de</strong><br />
bla<strong>de</strong>n; <strong>voor</strong>t ging hij <strong>voor</strong>t, <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n arm. En<br />
teen hij aan het huis <strong>de</strong>r bruid was gekomen, toen zag hij<br />
nog niets an<strong>de</strong>rs dan wat vroeger zijn geest was <strong>voor</strong>bij
NOORWIEEGSCHE LETT ER K li N DE. 449<br />
gegaan; hij bad zoo min oogen <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n tooi <strong>de</strong>r bruid als<br />
<strong>voor</strong> <strong>de</strong>n stoet, die haar omring<strong>de</strong>; hij vroeg slechts of <strong>de</strong><br />
togt spoedig beginnen zou. „Terstond," was het antwoord. Daar<br />
ging hij <strong>voor</strong>uit met <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l, daar speel<strong>de</strong> hij in <strong>de</strong> heerlijke<br />
ochtendlucht, tot het suis<strong>de</strong> door het geboomte. „Zullen wij<br />
„spoedig <strong>de</strong> kerk zien?" vraagt hij, het hoofd omwen<strong>de</strong>n<strong>de</strong>;<br />
en keer op keer luid<strong>de</strong> het: „Nog niet, nog niet ;" maar<br />
ein<strong>de</strong>lijk zei<strong>de</strong> een <strong>de</strong>r gasten : „Als we bij die smidse zijn,<br />
„komt ze in 't gezigt." Daar ruischte zijn nieuwste melodie<br />
van het speeltuig, <strong>de</strong> hoofdsnaar tril<strong>de</strong> en echter bleef hij<br />
uitzien ; daar lag het gansche dorp <strong>voor</strong> hem uitgebreid!<br />
Het eerste wat hij zag was eene donne drijven<strong>de</strong> mist, die<br />
als wolkjes rook over <strong>de</strong>ft fjellrug op <strong>de</strong>n achtergrond heen<br />
en weer zwier<strong>de</strong>. Toen daal<strong>de</strong> zijn blik en hij werd groene<br />
wei<strong>de</strong>n gewaar en groote huizen met vensters, op welke <strong>de</strong><br />
zon scheen te bran<strong>de</strong>n; zij glinster<strong>de</strong>n schier als ijsschotsen<br />
op een winterdag. Gedurig wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> huizen grooter en grooter<br />
en nam het getal <strong>de</strong>r vensters toe, hier aan <strong>de</strong> regterzij<strong>de</strong>,<br />
hieven zich geduchte gevaarten op met roo<strong>de</strong> gevels ; <strong>voor</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>de</strong>uren ston<strong>de</strong>n paar<strong>de</strong>n aan post of paal vastgebon<strong>de</strong>n;<br />
op een heuveltje speel<strong>de</strong>n net uitgedoste kin<strong>de</strong>ren ; het was<br />
of <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>n , die er om been zaten, toezagen. Maar dieper<br />
indruk dan dit alles maakte een doffe, zware toon, die zijn<br />
binnenste beven <strong>de</strong>ed; was het niet of al wat hij zag zich in<br />
<strong>de</strong>n takt van <strong>de</strong>zen bewoog? Daar zag hij op eens een groot,<br />
hoog huis, dat zich met een blinken<strong>de</strong>n staf als ten hemel op-<br />
beur<strong>de</strong>. Het gaslaan<strong>de</strong> werd hij hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong> vensterschijven gewaar,<br />
vonkelen<strong>de</strong> in <strong>de</strong> zon; het huis scheen in laaije vlana<br />
te staan. „Dat zal <strong>de</strong> kerk zijn," dacht het jongske , „dat<br />
„dof gebrom gaat van haar uit." Om haar heen stond eene<br />
schaar van menscben, die alien naar elkan<strong>de</strong>r zweem<strong>de</strong>n.<br />
Hij bragt die straks met <strong>de</strong> kerk in verband en begon met<br />
Stndiea en Sehetsen III 29
450 NOORA% EEGSCH E LETTERKUNDE.<br />
vreeze tegen <strong>de</strong> menigte, zelfs tegen <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, op te zien.<br />
„Thans komt het er op aan te spelen," dacht Thrond en hief<br />
<strong>de</strong>n strijkstok op. Maar wat was dat? gaf <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l langer<br />
geen geluid? „Het zal aan <strong>de</strong> snares haperen," zei hij in<br />
zich zelven; hij tokkel<strong>de</strong> ze; daaraan schortte het niet. „Dan<br />
„zal het zijn, omdat ik niet zwaar genoeg strijk;" — maar<br />
hoe hij ook drukte, <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l scheen gebarsten. Hij wissel<strong>de</strong><br />
van wijze; in plants van <strong>de</strong> melodic, welke <strong>de</strong> kerk zou bedui<strong>de</strong>n,<br />
nam hij <strong>de</strong> proef van eene an<strong>de</strong>re, maar het ging even<br />
jammerlijk; al wat zich hooren <strong>de</strong>ed, was gepiep en geknars.<br />
Hij voel<strong>de</strong> het kou<strong>de</strong> zweet in perels langs zijn gezigt glij<strong>de</strong>n;<br />
hij dacht aan <strong>de</strong> knappe lui em hem heen, die hem<br />
misschien uitlachten, hem, die te huis zoo fraai spelen kon,<br />
maar bier geen toon <strong>voor</strong>t kon brengen. „God zij gedankt,<br />
„dat moe<strong>de</strong>r niet hier is en mijne schan<strong>de</strong> ziet," zei<strong>de</strong> hij<br />
zachtkens in zich zelven, terwijl hij tusschen het yolk bleef<br />
<strong>voor</strong>tgaan — maar zie, daar stond zij in het zwarte kleed,<br />
en week achteruit, telkens meer achteruit. Toen draai<strong>de</strong> het<br />
hem <strong>voor</strong> <strong>de</strong> oogen, tot hij op <strong>de</strong> spits van het kerktorentje<br />
<strong>de</strong>n zwartharigen man zag zitten, van wien hij <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l had<br />
gekregen. „Geef mij haar weer!" riep hij, lachte en strekte<br />
<strong>de</strong>n arm uit; en op en neer ging met hem <strong>de</strong> stalen spitse;<br />
op en neer; maar het jongske nam <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n eenen<br />
arm: „Je krijgt haar niet!" riep hij , keer<strong>de</strong> zich om en liep<br />
weg uit <strong>de</strong> menigte, tusschen <strong>de</strong> huizen door, over wei<strong>de</strong><br />
en akker, tot hij uitgeput ne<strong>de</strong>rzeeg. Zoo lag hij lang, het<br />
gezigt naar <strong>de</strong>n grond gekeerd; toen hij zich ein<strong>de</strong>lijk omwend<strong>de</strong>,<br />
hoor<strong>de</strong> en zag hij niets dan Gods onmetelijken hemel,<br />
die zich met zijn euuwig suisen over hem welf<strong>de</strong>. Het<br />
hoofd opbeuren<strong>de</strong>, werd hij <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l gewaar, die daar weerloos<br />
lag. „Allemaal jou schuld," barst <strong>de</strong> jongen nit en hief<br />
haar op om haar stuk te slaan; hij weerhield toch zijn hand
NO0 111V EEG SCITE ETTERKUND E. 451<br />
en staar<strong>de</strong> haar aan. „Menig prettig uur hebben wij samen<br />
„doorgebragt," zei<strong>de</strong> hij in zich zelven en zweeg. Een weinig<br />
later echter hernam hij: „De snaren moeten er aan gelooven,<br />
„want die <strong>de</strong>ugen niet." En hij haal<strong>de</strong> een mes uit zijn zak<br />
en sneed. „Ai!" kreet <strong>de</strong> quint, kort maar scherp. De jongen<br />
sneed nog eens. „Ai!" klonk het uit <strong>de</strong> naast liggen<strong>de</strong>;<br />
maar <strong>de</strong> jongen sneed <strong>voor</strong>t. „Ai!" galm<strong>de</strong> het dof nit <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>r<strong>de</strong>, — en <strong>de</strong> vier<strong>de</strong> was aan <strong>de</strong> beurt, maar hij poos<strong>de</strong>.<br />
Diepe smart greep hem aan, <strong>de</strong> snaar, die hij nooit een naam<br />
had durven geven, haar sneed hij niet door. En het wend<br />
hem allengs te moe<strong>de</strong> als was het toch <strong>de</strong> schuld <strong>de</strong>r snaren<br />
niet, dat het hem onmogelijk was geweest te spelen. Daar<br />
kwam <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r nit het verschiet langzaam naar hem toe<br />
om hem mee naar huis te nemen. Maar een nog grooter vrees<br />
greep hem aan; hij hield <strong>de</strong> ve<strong>de</strong>l bij <strong>de</strong> stuk gesne<strong>de</strong>n<br />
snaren, rees op en riep haar van verre toe: „Neen, moe<strong>de</strong>r!<br />
„Ik heb n innig lief, maar weer naar huis wil ik niet, want<br />
„ik kan spelen!"<br />
Bjornsterne Bjornson zelf <strong>de</strong>elt ons nie<strong>de</strong> on<strong>de</strong>r welk genot<br />
en in welken strip doze eersteling het licht zag. „Gesehreven,"<br />
laat hij het stukje <strong>voor</strong>afgaan, „geschreven, toen ik in 1836<br />
„te Kopenhagen kwam, waardoor <strong>de</strong>ze vertelling innig zamen-<br />
„hangt met <strong>de</strong>n overvloed van indrukken, daar door mij ont-<br />
„vangen, met <strong>de</strong>n angst, die mij verteer<strong>de</strong>, als ik zoo dikwijls<br />
„vergeefs omtastte naar <strong>de</strong>n vorm.” De bekentenis geeft <strong>de</strong>n<br />
alledaagschen lezer <strong>de</strong>n sleutel ter hand, <strong>voor</strong> wat het slot<br />
van het stukje in zijne oogen raadselachtigs eigen blip. Uit<br />
<strong>de</strong> eenzaamheid van bergen en meeren, nit <strong>de</strong>n stillen vre<strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>r va<strong>de</strong>rlijke woning, uit <strong>de</strong>n betrekkelijk maar kleinsteedschen<br />
burgerkring van Mol<strong>de</strong>, nit <strong>de</strong>n ingetogen stu<strong>de</strong>ntenkreits<br />
van Christiania , in eene wereldstad overgebragt, suis-
452 NO0 RWEEGSCH E LETTERKUN DE.<br />
<strong>de</strong>n zijne ooren en schemer<strong>de</strong>n zijne oogen , door wat hij afwisselends<br />
hoort en ziet. Echter zou hij wat die verrassingen<br />
verbijsterends hebben, spoedig to boven komen; er is niets<br />
dat zoo zeer verstaalt als gewoonte; maar an<strong>de</strong>rs stoat het<br />
geschapen met het levee naar <strong>de</strong>n geest. Op dat gebied is<br />
ook <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n begaafdste <strong>de</strong> indruk zijner min<strong>de</strong>rheid eene pijnlijke<br />
gewaarwording, eene lange worsteling. Wat baatte het<br />
hem, dat zijne me<strong>de</strong>-stu<strong>de</strong>nten hem <strong>voor</strong> hunnen meer<strong>de</strong>re<br />
aanzagen? dat een dagblad te zijnent prijs stel<strong>de</strong> op zijne<br />
bijdragen? Hij was die begonnen toen hij naauwelijks <strong>de</strong> gul<strong>de</strong>n<br />
twintig intrad; hij had die een paar jaren on<strong>de</strong>r toejuiching<br />
<strong>de</strong>s publieks <strong>voor</strong>tgezet, — maar welk publiek! Correspon<strong>de</strong>nt<br />
van Drammen's Blad, was het eene aanbeveling<br />
bij <strong>de</strong> geletter<strong>de</strong>n en geleer<strong>de</strong>n, die hij thans kennen leer<strong>de</strong>?<br />
Hoe drongen zij er om strijd op aan, dat hij zich zou<strong>de</strong> vergewissen<br />
waar zijn talent school! Hoe <strong>de</strong><strong>de</strong>n zij het, tot hij<br />
twijfel<strong>de</strong> of hij er eenig bezat! Lang was hij Bier wanhoop<br />
niet ter prooi; maar wat in dat ommezien werd gele<strong>de</strong>n, wie<br />
die het beschrijft? Vroeger droom<strong>de</strong> en dichtte hij naar zijn<br />
geest getuig<strong>de</strong>, vaardig en vlug, — doch die eerstelingen,<br />
hij had ze verscheurd; zoo er iets oorspronkelijks in stak, dat<br />
oorspronkelijke was met te weinig levenskracht be<strong>de</strong>eld om<br />
te blijven boeijen. Eensklaps — het is <strong>de</strong> beschaming <strong>de</strong>r<br />
kritiek, dat zij het waardoor <strong>de</strong>r inspiratie niet te verklaren<br />
weet — stood Thrond hem <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n geest. In haren overmood<br />
zal die vermetele beheerscheresse onzer dagen echter<br />
zeggen, dat BjOrnsterne Bjornson een landgenoot was van<br />
Ole Bull; zal zij er zich zegevierend op beroepen, dat hij<br />
dien twee jaren later zijne vertelling Arne toewijd<strong>de</strong>. Val<br />
er haar niet to hard over, dat zij in een onbedacht oogenblik<br />
eene gissing <strong>voor</strong> eene waarheid aanziet. G-od<strong>de</strong>lijke gave,<br />
doch ook aan maar menschen toevertrouwd, is immers haar,
NOORW EEGSCIIE LAM ERKUNDE. 453<br />
even min als eenige an<strong>de</strong>r wetenschap , <strong>de</strong> onfeilbaarheid. gewaarborgd<br />
? Vast hebt gij bet haar vergeven , als zij weldra ,<br />
u vergunnend het vermoe<strong>de</strong>n zelf te toetsen , opmerkte , hoe<br />
gelukkig bij het grillig spel van <strong>de</strong>n violist, <strong>de</strong>s vertellers<br />
alle evenredighe<strong>de</strong>n bewaren<strong>de</strong> ver<strong>de</strong>eling van licht en<br />
bruin afsteekt. Er is climax in <strong>de</strong> min<strong>de</strong>re en meer<strong>de</strong>re penseelstreken<br />
, <strong>voor</strong> <strong>de</strong> figuren , ten paneele gebragt , vereischt:<br />
Bagmhild dient slechts om <strong>de</strong> overige to doen uitkomen ,<br />
— <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r is op <strong>de</strong>n twee<strong>de</strong>n grond gebleven, — <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r,<br />
meent ge, zoudt ge weer kennen , als zij n tegen kwam , —<br />
maar op Thrond valt het voile licht. „Bravissimo!" roep ik<br />
haar toe, als zij <strong>de</strong> soberheid waar<strong>de</strong>ert , met welke <strong>de</strong> feestelijke<br />
optogt is gesehil<strong>de</strong>rd; „er school zooveel verlei<strong>de</strong>lijks,"<br />
getuigt zij , „in <strong>de</strong>n greep, <strong>de</strong> gelukkige bruid belangstelling<br />
„in to boezemen <strong>voor</strong> dat jongske." Voortvaren<strong>de</strong> in hare<br />
beschouwing, vraagt zij , of hij in <strong>de</strong> verschijning van <strong>de</strong>n<br />
zwarten zieken man, in dien bangen droom van <strong>de</strong>n knaap,<br />
in het binnenbrengen dier groote kist , of hij in die schier<br />
in <strong>de</strong> schemering gelaten eerste indrukken van <strong>de</strong>n dood<br />
op het gemoed eens kinds, <strong>de</strong> proef heeft willen nemen in<br />
hoe verre hem aanleg <strong>voor</strong> het geheimzinnige en schrikwekken<strong>de</strong><br />
was be<strong>de</strong>eld, — dat donkere gebied , waarop het<br />
Hawthorne zoo hel<strong>de</strong>r werd ? „ „Er is iets daemonisch in alle<br />
„ „kunst", dat gelooft hij als GOthe ;" getuigt zij, als zij <strong>de</strong>n<br />
speelman bestu<strong>de</strong>ert van <strong>de</strong>n top <strong>de</strong>s torens, zijne ve<strong>de</strong>l terugvragend.<br />
Doch waarom zou ik u het genot ontzeggen, u<br />
zelven <strong>voor</strong> te stelien welk eene weel<strong>de</strong> Bjdrnsterne Bjornson<br />
smaakte, toen hij in geest en gemued het bewustzijn omdroeg,<br />
dat hij spelen kon?<br />
III<br />
Er word moed vereischt <strong>de</strong>n lezers van <strong>de</strong>n Java-Bo<strong>de</strong> <strong>voor</strong>
454 NOORWEEGSCH E LETTERKUNDE.<br />
to slaan, om <strong>de</strong>n wille eens jongen letterkundige, van landschap,<br />
van oceaan, ja, van hemel te wisselen , <strong>voor</strong>nit verzekerd,<br />
dat ie<strong>de</strong>re ruil <strong>voor</strong> hen slechts in verlies eindigen<br />
zon. In ste<strong>de</strong> toch van <strong>de</strong> weel<strong>de</strong>rigste Flora ter wereld, alle<br />
penseel door baron rijkdom beschamend, zou<strong>de</strong>n zij het somber<br />
pijnenwoud , weg krnipen<strong>de</strong> in <strong>de</strong> naaktheid <strong>de</strong>r fjellen,<br />
hebben <strong>voor</strong> lief te nemen; in plaats van het verschiet 'tanner<br />
gul<strong>de</strong>n zee, — juichen<strong>de</strong> van lust om bet weergalooze licht,<br />
waardoor zij wordt bestraald, <strong>de</strong>r schoonheid, die haar ontstijgt,<br />
ten spiegel, — het uitzigt op verbolgen wateren , van<br />
strijd tot strijd door stormen <strong>voor</strong>tgezweept , <strong>de</strong> worsteling<br />
met ijsgebergten niet ontgaan, dan om het hoofd te stooten<br />
op een bedding van graniet , — al het verkwikken<strong>de</strong> van<br />
een oostersch uitspansel , in een woord , <strong>voor</strong> al het verschrikken<strong>de</strong><br />
van een noordsch. Enkele scha<strong>de</strong>loosstellingen<br />
mogten hen, die onze be<strong>de</strong> gehoor zou<strong>de</strong>n geven, in gedachten<br />
<strong>voor</strong> hunne verloochening zijn gewaarborgd , elke eigenaardigheid<br />
immers heeft iets aantrekkelijks , en zelfs <strong>de</strong> hei<strong>de</strong><br />
kweekt gebloemt; maar zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze volstaan om wat zij<br />
dierven een omzien to doen vergeten? Eischten zij niet een<br />
zin, maar te zel<strong>de</strong>n be<strong>de</strong>eld?<br />
Voor eene eeuw on<strong>de</strong>rscheid<strong>de</strong> zich door <strong>de</strong>zen een junkman<br />
van twintig jaren , die, in Italie geboren, 1VIilaan en<br />
Florence en Rome had -bezocht, en echter, ondanks die hengenissen<br />
zijns va<strong>de</strong>rlands, verrast en verrukt word door <strong>de</strong><br />
alle gewrocht van menschenhand vreem<strong>de</strong> „majestueuse na-<br />
„tuur dier onmetelijke bosschen en meeren en rotskloven;"<br />
<strong>voor</strong> wiens geest doze, ofschoon hij Ossion nog niet had<br />
gelezen , in <strong>de</strong> rime omtrekken <strong>de</strong> wereld ontsloot, welke<br />
<strong>de</strong> blin<strong>de</strong> bard hem later binnen lei<strong>de</strong>n zon. Helaas! waarom<br />
moet ik er bijvoegen, dat niet enkel <strong>de</strong> bewon<strong>de</strong>ring van<br />
Macpherson's schepping se<strong>de</strong>rt tot het vriespunt daal<strong>de</strong>; neon,
NO()RWEEGSCHE LETITRKUN DE. 455<br />
ook en <strong>voor</strong>al, dat die jongeling Vittorio Alfieri heette, een<br />
Mier soort van gemoe<strong>de</strong>ren, als sieehts om <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>rd jaren<br />
wor<strong>de</strong>n geboren ! Intusschen , <strong>de</strong> tweefirlei weel<strong>de</strong> , welke hij<br />
in het noor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> hoogste mate genoot , ligt nog binnen<br />
ie<strong>de</strong>rs bereik: <strong>de</strong> uitspanning, welke <strong>de</strong> winter er me<strong>de</strong>brengt,<br />
<strong>de</strong> verrassing , die <strong>de</strong> lente er biedt. Hoe warm wordt <strong>de</strong><br />
hartstogtelijke miter, wanneer hij, wat <strong>de</strong> zweedsche paar<strong>de</strong>n<br />
te wenschen overlaten <strong>voor</strong>bijzien<strong>de</strong>, van <strong>de</strong> vogelvlugge sle<strong>de</strong>vaart<br />
spreekt , „door <strong>de</strong> diepten <strong>de</strong>r wou<strong>de</strong>n ," wier donkere<br />
loovergangen <strong>de</strong> sneeuw verlieht, over „<strong>de</strong> verstijf<strong>de</strong> wateren,"<br />
glinsteren<strong>de</strong> in <strong>de</strong>n zonneschijn! Hoe schijnt hij zelf <strong>de</strong>n<br />
tooverstaf to zwaaijen , dien hij <strong>de</strong>r natuur in <strong>de</strong>n rasschen<br />
ommekeer be<strong>de</strong>elt , „als vier Aprildagen toereikend zijn om<br />
„alle ijs te doen wijken, om <strong>de</strong> zware sneeuwvlagen te<br />
„smelten, om het frissche groen te <strong>voor</strong>schijn to roepen; een<br />
„zoo zeldzaam schouwspel, dat mij <strong>de</strong> poetische <strong>voor</strong>stelling<br />
„zou zijn gelukt, als het" (toen) „in mijne magt had gestaan<br />
„verzen te sehrijven!"<br />
Wordt er in<strong>de</strong>rdaad een dichterlijke blik gevergd om die<br />
herschepping van dood in leven te genieten? Welnu, <strong>voor</strong><br />
dat kenschetsend noordsch tooneel hebbe een man bet woord,<br />
die <strong>de</strong> geschie<strong>de</strong>nis van het Noor<strong>de</strong>n schreef, , zooals onze<br />
tijd <strong>de</strong>rgefijke taak wenschte te zien opgevat , beginnen<strong>de</strong><br />
met eene <strong>voor</strong>stelling van <strong>de</strong> natuur <strong>de</strong>s lands om, <strong>voor</strong>tgaan<strong>de</strong>,<br />
door schets bij schets to veraanschouwelijken hoe<br />
het yolk in beschaving opwies. „De lente," zegt Erik Gustaf<br />
Geyer, „<strong>de</strong> lente, die alle schepselen vertee<strong>de</strong>rt , schijnt dit<br />
„in het noor<strong>de</strong>n, meer dan el<strong>de</strong>rs, ook het hart <strong>de</strong>r natuur<br />
„zelve te doen, en geeft, <strong>voor</strong>al in bergstreken, waar <strong>de</strong><br />
„ommekeer rasseher plaats grijpt, een schouwspel ten beste,<br />
„waardoor ook in het meest neergedrukte,, het verslagenst<br />
„gemoed eenige stralen van die zoete bewustheid <strong>de</strong>s aan-
45G NO0 it EEGSC E L ETT ER ICUN 1) E.<br />
„zijns dringen. De sneeuw, — <strong>de</strong> <strong>voor</strong> <strong>de</strong>r zonnestralen<br />
„warrnte wegsmelten<strong>de</strong> sneeuwlagen , — die zich in tallooze<br />
„beken van <strong>de</strong> bergen stort over <strong>de</strong>r dalen zwellend groen:<br />
„het water, — <strong>de</strong> uit hares ijsboei geslaakte magtige wa-<br />
„teren, — dat met versnel<strong>de</strong> vaart, ruiscbend en bruischend<br />
„zijn verre wegen gaat; <strong>de</strong> schier op eens met loof beklee<strong>de</strong><br />
„boomen, nit welke <strong>de</strong> we<strong>de</strong>r het noor<strong>de</strong>n begroeten<strong>de</strong> zang-<br />
„vogels, dol van blijdschap, <strong>de</strong> veerkrachtige, zuivere <strong>voor</strong>-<br />
„jaarslucht met hnn gekweel vervullen; <strong>de</strong> in een zee van<br />
„Edit zich ba<strong>de</strong>n<strong>de</strong> hemel , die weldra van geen nacht meer<br />
„weten zal; <strong>de</strong> lust, waardoor wat leeft wordt bezield: --<br />
„dat alles vereenigt zich in <strong>de</strong> noordsehe lente tot een<br />
„overstelpen<strong>de</strong>n indruk van op eens nit lange sluimering<br />
„weer gewekt leven. Evenals die eerste ommekeer sterker<br />
„aangrijpt, zoo heeft <strong>de</strong> stille , bloeijen<strong>de</strong> ontwikkeling, welke<br />
„haar onmid<strong>de</strong>llijk volgt , iets eigenaardig-aandoenlijks, door<br />
„hare tegenstelling met <strong>de</strong> overigens zoo dikwijls onvrucht-<br />
„bare grootschheid <strong>de</strong>r noordsche natuur en door <strong>de</strong> sehaduw<br />
„van snelle vergankelijkheid welke zich over dat zelf<strong>de</strong><br />
„lenteschoon verspreidt. Alle lieflijkheid <strong>de</strong>r natuur ten onzent<br />
„heeft -lets vertee<strong>de</strong>rencl-innemends. Het geldt zoo wel van<br />
„<strong>de</strong> zachte verwen <strong>de</strong>r uitbotten<strong>de</strong> roos, als van <strong>de</strong>n bleeken<br />
„bloc op <strong>de</strong> wangen van <strong>de</strong> dochteren <strong>de</strong>s lands; het geldt<br />
„van <strong>de</strong> hel<strong>de</strong>r<strong>de</strong>r kleurschakering eens noordschen hemels,<br />
„vergeleken met <strong>de</strong>s zui<strong>de</strong>ns donker blaauwen trans; bet<br />
„geldt van het levendiger, lichter groen van onze wei<strong>de</strong> en<br />
„ons wood, dat, slechts <strong>voor</strong> eene wijle <strong>de</strong> heerschappij<br />
„afbreken<strong>de</strong> <strong>de</strong>r onveran<strong>de</strong>rlijke , overblijven<strong>de</strong> getuigen <strong>de</strong>s<br />
„winters, — onze donkere, duistere naaldbosschen, een<br />
„bewijs 'evert <strong>voor</strong> <strong>de</strong> verborgen zwakheid eens wasdoms,<br />
„<strong>de</strong>r rijpere natuur, <strong>de</strong>r mil<strong>de</strong>r be<strong>de</strong>el<strong>de</strong> halmen en bla<strong>de</strong>ren<br />
„<strong>de</strong>s zui<strong>de</strong>ns onbekend. Daardoor zweemt <strong>de</strong> schoonheid in
NOOR NV EEGSCII E ETTEKK UN DE. I.17<br />
„het noor<strong>de</strong>n haast altijd naar een leer, lief kind , welks<br />
„onweerstaanbare , onschuldige aanvalligheid vast in <strong>de</strong> wieg<br />
„ versehooning afsmeekt van bet har<strong>de</strong> lot, waardoor het eens<br />
„tot vergaan zal wor<strong>de</strong>n gedoemd. En die scherpe tegen-<br />
„ stelling tnsschen mildheid en straf heid , tusschen het leven-<br />
„dige en bet sluimerzieke , door <strong>de</strong>n wissel van het noordsehe<br />
„jaar aangebo<strong>de</strong>n , doet zich zelfs in zijne bloeijendste lente<br />
„reeds gevoelen.”<br />
Het min<strong>de</strong>re te waar<strong>de</strong>ren , ter wijl men zich in het bezit<br />
van het meer<strong>de</strong>re verlustigt , dat to doen met sympathie<br />
<strong>voor</strong> het talent, waarme<strong>de</strong> het werd <strong>voor</strong>gesteld , vergt al<br />
eene veelzijdigheid van ontwikkeling en kunstzin , die niet<br />
all edaagseh mag heeten zullen <strong>de</strong> weinige lezers , die ik tot<br />
nog toe behield , mij niet begeven , indien ik, — <strong>de</strong> zwaarste<br />
verloochening van alle , — hen thans verzoek , zieh uit <strong>de</strong><br />
negentien<strong>de</strong> eeuw in <strong>de</strong> twaalf<strong>de</strong> to verplaatsen ? Een <strong>de</strong>r<br />
eerste prikkels tot <strong>de</strong> leetuur van <strong>de</strong>n dag verzwindt er<br />
da<strong>de</strong>lij k door; al het piquante van personaliteiten ! Schil<strong>de</strong>ringen<br />
van zoo lang vervlogen tij<strong>de</strong>n , van zoo zeer vergeten<br />
toestan<strong>de</strong>n mogen , men geeft het toe, altijd nog eenige aanspraak<br />
op onze belangstelling maken ; ook zij stollen menschen<br />
<strong>voor</strong>, — maar <strong>de</strong> bez waren er tegen volgen <strong>de</strong> inwilliging<br />
op <strong>de</strong>n voet. Ooh! hoor ik zuehten , zoo het slechts<br />
geen halve wil<strong>de</strong>n waren , die men als natnurgenooten nit<br />
<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>tijd op laat doemen , of volslagen onmogelij khe<strong>de</strong>n ,<br />
hunne dagen eeuwen <strong>voor</strong>uit in geest en in gemoecl iets to<br />
rows of iets te zeer romantisch ! 1k zal <strong>de</strong> laatste zij n to<br />
looehenen , dat onze letterkun<strong>de</strong> aan het eene als aan het<br />
an<strong>de</strong>re euvel hinkt. Vervaarlij ke ijzervreters of opgeschroef<strong>de</strong><br />
poppen , — ons tooneel wemelt er van, tot uit <strong>de</strong> Grafelijke<br />
Tij<strong>de</strong>n toe. &liter had zij reeds <strong>voor</strong> een halve eeuw van<br />
Oehlensehlager kunnen leeren , dat zelfs woeste zeekoningen
458 NOORWEEGSCHE LE1TERKUND}I.<br />
waardig kunnen wor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>gesteld, door volledige verplaatsing<br />
in <strong>de</strong>n kring hunner gewaarwordingen en gedachten;<br />
dat er in het hoofd en in het harte van <strong>de</strong> hel<strong>de</strong>n en van<br />
<strong>de</strong> dichters van die dagen genoeg omging om tal van eeuwen<br />
later hunne nakomelingen te boeijen. Het is in zijne school,<br />
dat Bjiirnsterne Bjornson geleerd heeft, <strong>de</strong> overleveringen uit<br />
dat vast vergeten verleen in beeld to brengen; het is met <strong>de</strong><br />
beschouwing van zijn eersteling in dit genre, dat ik het he<strong>de</strong>n<br />
wage eene twee<strong>de</strong> zj<strong>de</strong> van zijn dichtvermogen toe to lichten.<br />
TUSSOHEN DE VELDSLAGEN<br />
is <strong>de</strong> titel van een tooneelstukje, in maar een bedrijf, dat<br />
ens in Noorwegen verplaatst omstreeks het ein<strong>de</strong> <strong>de</strong>r twaalf<strong>de</strong><br />
eeuw. Het waren <strong>de</strong> dagen <strong>de</strong>s burgeroorlogs tusschen koning<br />
Magnus Erlingszoon en koning Sverre, Bien het volksgeloof<br />
koning Sigurd Aland. tot va<strong>de</strong>r gaf. iVlagnus, <strong>de</strong> eerste Noorweegsche<br />
koning, die zich door een aartsbisschop kroonen<br />
liet, had het bij zijne dappere landgenooten verkorven, door<br />
<strong>de</strong> verklaring er aan <strong>de</strong> geestelijkheid <strong>voor</strong> afgelegd , dat<br />
<strong>de</strong> Heilige Olaf <strong>de</strong> eigenlijke heer "<strong>de</strong>s lands mogt heeten<br />
en hij en zijne nakomelingen dus slechts van <strong>de</strong>zen het, rijk<br />
in leen zou<strong>de</strong>n hou<strong>de</strong>n. Sverre, zijn tegenstan<strong>de</strong>r, eerst bestemd<br />
priester to wor<strong>de</strong>n en aan zijne opleiding eene ontwikkeling<br />
verpligt, die zijner meeste tijdgenooten <strong>voor</strong>uit,<br />
doch te moedig van acrd om aan <strong>de</strong>n voet <strong>de</strong>s altaars vre<strong>de</strong><br />
to vin<strong>de</strong>n, had zich geplaatst aan het hoofd eener magtige<br />
partij uit het yolk , — die <strong>de</strong>r Birkebemers, — en was<br />
door <strong>de</strong>ze tot koning uitgeroepen. Op <strong>de</strong>n avond, waarin<br />
het stukje begint, waren bei<strong>de</strong>n tegen elkan<strong>de</strong>r in het veld.<br />
Tusschen <strong>de</strong> veldslagen is al <strong>de</strong> tijdsbepaling, welke <strong>de</strong><br />
dichter geeft. De toesehouwer heeft er eene ruimte van<br />
keuze door, welke zieh over niet min<strong>de</strong>r dan vijf jaren nit-
NOMOVEEGSCIIE LETTERKIINI)E. 459<br />
strekt , en kan dus <strong>de</strong>n dag <strong>de</strong>r gebeurtenis plaatsen naar<br />
bet hem lust, van 1179 of , het jaar waarin <strong>de</strong> veldslag op<br />
Kalfskend plaats greep, ten gevolge van welken Magnus <strong>de</strong><br />
vlugt moest nemen , tot in 1184 toe, het jaar van <strong>de</strong>n zeestiijd<br />
bij Femreite , die Magnus verdrinken zag. Van <strong>de</strong> eene<br />
overwinning tot <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re was <strong>de</strong> toekomst van Sverre dikwijls<br />
hagchelijk genoeg om gelegenheid te geven tot <strong>de</strong>n<br />
greep, door <strong>de</strong>n dichter nit dien binnenlandschen krijg gedaan.<br />
Het tooneel eischt luttel toestel en <strong>de</strong> spelers zijn weinig<br />
in getal. San <strong>de</strong> belling van een hoogen fjell ligt eene hoeve,<br />
die haast geene buren heeft. Bij het opgaan <strong>de</strong>r gordijn zien<br />
wij, dat alle weel<strong>de</strong> <strong>de</strong>r woning vreemd is. Wij staren een<br />
klein vertrek in, dat naar mid<strong>de</strong>leeuwsellen trant <strong>de</strong>n rook<br />
<strong>de</strong>r houtblokken, op <strong>de</strong>n haard smeulend , door eene opening<br />
in het dak vrij spel geeft. Op <strong>de</strong>n aehtergrond is <strong>de</strong>r hoeve<br />
hoofdingang door een schot beveiligd. Ter regterzij<strong>de</strong> wor<strong>de</strong>n<br />
wij eerie lage <strong>de</strong>ur gewaar; ter slinker hebben wij , achter<br />
<strong>de</strong> bank of disch, om welke het gezin pleegt aan te zitten ,<br />
nitzigt in twee vertrekken. Ook on<strong>de</strong>rschei<strong>de</strong>n wij ver<strong>de</strong>r in<br />
<strong>de</strong>n wand jets, dat naar een nitgangspoortje zweemt. Van<br />
huisraad is Been sprake , maar mid<strong>de</strong>n in het vertrek vlamt<br />
bet vuur. Drie mannen — met eerie vrouw maken zij <strong>de</strong><br />
hoofdpersonen uit — tre<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze woning door <strong>de</strong>n hoofdingang<br />
binnen , alien gewapend, alien in winterdos. Halyard<br />
Gjaela — <strong>de</strong> eigenaar <strong>de</strong>r afgelegen hoeve, iemand in <strong>de</strong>n bloei<br />
<strong>de</strong>r jaren — brengt zijne bei<strong>de</strong> gasten me<strong>de</strong>, Oystein, een man<br />
van mid<strong>de</strong>lbaren leeftijd , en Thorkel, een grijsaard. Hoe zij<br />
zamen kwamen , vernemen wij spoedig, als Hal yard zich<br />
over <strong>de</strong> armelijkheid zijner woning bij <strong>de</strong> krijgslie<strong>de</strong>n verontschuldigt:<br />
„Zooals ge ziet, zij is Diet gebouwd om gasten to<br />
ontvangen" — of als Thorkel, dien <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> jongere mannen<br />
<strong>de</strong> beste plaats bij bet vuur hebben ingeruimd, wiens opper-
460 NOORWEEGSCHE LETTERKUNDE.<br />
kleeren zij hem helpen afdoen en wiens wapenen zij als hunne<br />
eigene aan <strong>de</strong>n wand ophangen , als Thorkel verklaart: „We<br />
„had<strong>de</strong>n bet slechter kunnen treffen ," — of als Oystein zegt:<br />
„Verle<strong>de</strong>n winter was ik blij<strong>de</strong> haar hier to vin<strong>de</strong>n, en thans<br />
„niet min<strong>de</strong>r."<br />
HALYARD. Het is te avond bar buiten. (Tot Thorkel.) Hoe<br />
kan een man, zoo oud als gij, in zulk een storm nog op<br />
verspie<strong>de</strong>n will en uitgaan?<br />
THORKEL. Wat zoll er aan verloren zijn, zoo ik er het<br />
hachje bij inschoot ?<br />
OYSTEIN. Dat hadt ge moeten zeggen toen gij in <strong>de</strong> sneeuw<br />
bedolven laagt.<br />
THORKEL. Ik riep u niet om mij er uit te helpen.<br />
HALYARD. Hij moet on<strong>de</strong>r veel leeds gebukt gaan, die zoo<br />
spreken kan<br />
OYSTEIN, hem afbreken<strong>de</strong>. Liever dan u daarin te verdiepen,<br />
moest ge zorgen , dat ge ons iets to drinken gaaft, als bet<br />
ganging.<br />
HALYARD. Ik zal finks roepen<br />
OYSTEIN, <strong>voor</strong> zich. Reopen! (Tot Hal yard.) Ale het Inga is,<br />
die ge roepen wilt, duet ge misschien best haar niet bij <strong>de</strong>n<br />
naani te noemen.<br />
HALYARD, ter tij<strong>de</strong> tot Oystein. En van mijn van zal ik<br />
immers ook niet reppen ? Is hij zoo gevaarlijk ?<br />
OYSTEIN. Pat juist niet, maar wie vogelvrij verklaard is,<br />
kan niet te <strong>voor</strong>zigtig zijn.<br />
THORKEL, tot zich zelven. Die bei<strong>de</strong>n hebben vroeger meer<br />
met elkaer gepraat.<br />
HALYARD tot Oystein. Sints gij lest hier waart ston<strong>de</strong>n<br />
wij er altijd goed bij, als we uwen raad volg<strong>de</strong>n.<br />
Halyard verlaat het vertrek om zich van zijnen pligt ale<br />
gastheer to kwijten. Oystein en Thorkel blijven zamen over.
NO ORW E EG SC E LETTE R K UN DE. 461<br />
Hoe benij<strong>de</strong>nswaardig is toch hij , die <strong>de</strong>n dramatischen vorm<br />
meester blijft! Of is Oystein niet <strong>voor</strong> u als <strong>voor</strong> mij <strong>de</strong> hoofdpersoon<br />
gewor<strong>de</strong>n, die al uwe opmerkzaamheid tot zich trekt?<br />
Halyard staat on<strong>de</strong>r zijnen invloed, en van Thorkel weet hij<br />
'neer dan <strong>de</strong>ze gelooft. De expositie wordt in het volgend too-<br />
neel met rasschen gang <strong>voor</strong>tgezet. Oystein, die zich bij<br />
Thorkel heeft neergevlijd, vraagt <strong>de</strong>n grijze hoe het hem gaat ?<br />
„Zooals een ou<strong>de</strong>n eland ," is het we<strong>de</strong>rwoord , „die in <strong>de</strong><br />
„sneeuw beklemd zat." Oystein. „De rust bij het vuur en een<br />
„hoorn bier zullen u wel weer bijbrengen." Thorkel. „Dan<br />
„wor<strong>de</strong> ik dommelig." Oystein. „Daar is niets aan verbeurd,<br />
„wij hebben <strong>de</strong>n nacht <strong>voor</strong> ons." En <strong>de</strong> daad aan het woord<br />
paren<strong>de</strong> , strekt hij zich uit op eene bank, en er volgt eene<br />
pauze, die echter door Thorkel's nieuwsgierigheid en achterdocht<br />
wordt afgebroken. Thorkel vraagt: „Hadt ge al een<br />
„langen weg afgelegd, toen ge mij straks aantroft ?" — Oystein<br />
antwoordt ontwijkend: „Gees zoo heel verren." — Thorkel's<br />
toeleg is niet geslaagd: „Ge zijt wel <strong>de</strong> verspie<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r ben<strong>de</strong>,<br />
„die gister nit het zui<strong>de</strong>n is opgedaagd?" De ruiterlijke aanval<br />
bereikt haar doel; Oystein bekent: „Ja!" — Thorkel :<br />
„Hoe sterk zijt gijlie<strong>de</strong>n? Een vierhon<strong>de</strong>rd man, zei men mij."<br />
— Oystein. „Ongeveer." — Thorkel. „Good geteld heeft ko-<br />
„ning Magnus dus wel een groote duizend man in het dal<br />
„aan <strong>de</strong> zuidzij<strong>de</strong> bij elkan<strong>de</strong>r.” — Oystein. „Geen kleine<br />
„magt." — Thorkel. „Sverre heeft er zeker nog zooveel niet<br />
„bijeen; ik wenschte, dat hij in het noor<strong>de</strong>n aan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re zij<strong>de</strong><br />
„van <strong>de</strong>n fjell lage." — Oystein. „Wie weet wat hij doet ..."<br />
En weer eene pauze.<br />
Halyard, die nog altijd buiten bleef, breekt haar af. „Rola,"<br />
roept hij, „antwoord dan!"<br />
OYSTEIN. Amoopt het gesprek we<strong>de</strong>r can. 't Is vreemd , ze<br />
schijnt van huis to zijn.
462 NOORWEEGSCHE LEITERKUN DE.<br />
THORKEL. Hier kan ze toch naar geen babbelkousen zijn<br />
gegaan.<br />
OYSTEIN. Neen , op een fjell speelt men stommetje of praat<br />
met zich zelven.<br />
THORKEL. En heeft geen achterklap te vreezen.<br />
Halyard is naar <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re zij<strong>de</strong> <strong>de</strong>r hoeve gegaan en blijft<br />
<strong>voor</strong>troepen: „Er zijn vreem<strong>de</strong>n binnen, kom dan toch, kom!"<br />
Geen antwoord , — maar Oystein, die Halyard's boog gewaar<br />
is gewor<strong>de</strong>n, staat op, neemt dien van <strong>de</strong>n wand en<br />
beschouwt het wapen. „Een heerlijke boog; niet elk kan die<br />
„spanner." Thorkel slaat op die woor<strong>de</strong>n geen acht , zijn verspie<strong>de</strong>rsgeest<br />
blijkt wakker gewor<strong>de</strong>n, hij zegt tot zich zelven:<br />
„Zich in <strong>de</strong> fjellen to begraven , als men nog zoo jong is."<br />
Oystein blijft bij <strong>de</strong>n boog. „Zulk een schutter zou ik in <strong>de</strong>n<br />
„slag Bever aan mijne zij<strong>de</strong> zien dan tegenover mij." Thorkel<br />
heeft niets aan zijn wantrouwen , als hij het geen lucht geeft ;<br />
hij rigt zich tot Oystein. „Ts het geen waar woord , dat <strong>de</strong><br />
„raaf zicht liefst verschuilt on<strong>de</strong>r een boomtronk, als <strong>de</strong> wolf<br />
„hem nazit?" Oystein begrijpt hem. „Ge vreest dat Halyard<br />
„om een gruwelstuk op <strong>de</strong>n fjell <strong>de</strong> wijk heeft genomen?"<br />
Thorkel. „Gij kondt het gera<strong>de</strong>n hebben." Oystein gaat hem<br />
niet heftig te keer. „Men zon het zijn gezigt niet aanzeggen."<br />
Hij bezigtigt een zwaard. — „Dat zwaard heeft dienst ge-<br />
„daan , maar te weinig om te roesten.” — Thorkel. „Nog<br />
„zoo gek niet, wie rustig woont als hij." — Oystein. „Om<br />
„zijn leven op eon fjell door to brengen , moet men in <strong>de</strong><br />
„wereld weinig hebben nit to rigten?" — Thorkel. „En wat<br />
„heb ik dan uit te rigten?" — Oystein. „IJw koning te<br />
„dienen." — Thorkel. „Dat heb ik lang genoeg gedaan <strong>voor</strong><br />
„<strong>de</strong> weinige bate, die ik er bij vond."<br />
Oystein's blik verkondigt bij <strong>de</strong> <strong>voor</strong>stelling welken indruk<br />
die woor<strong>de</strong>n op hem maken. Heeft <strong>de</strong> verspie<strong>de</strong>r regt
NOORWEEGSCHE LETTERKENDE. 463<br />
in zijne klagte, of sehiet <strong>de</strong> vorst in <strong>de</strong> schatting zijns dienaars<br />
te kort?<br />
Halyard komt we<strong>de</strong>r binnen; Thorkel slaat hem, in zijn<br />
karakter, oplettend ga<strong>de</strong>. „G-e zaagt er vrolijker uit, toen<br />
,,gii naar buiten gingt." De grijsaard heeft goed gezien, al<br />
wil Hal yard bet niet weten, al treedt hij , zon<strong>de</strong>r to antwoor<strong>de</strong>n,<br />
naar <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond. Oystein is er hem op zij<strong>de</strong>:<br />
„Wat schort u?"<br />
HALYARD. Ik von(' niet wie ik zoek.<br />
01 STEEN , ilui8terend. Inga?<br />
HALYARD. Hier heeft ze your aangelegd en in het an<strong>de</strong>re<br />
vertrek nog meer. In <strong>de</strong>n stal hebben <strong>de</strong> koeijen volop te<br />
eten; zij moet dos eerst straks zijn uitgegaan, of die duchtig<br />
hebben verzorgd om lang weg to blijven.<br />
OYSTEIN. Als bier maar geen ongeluk geschied is.<br />
HALYARD. Dat geloof ik niet.<br />
OYSTEIN. Gij gelooft<br />
HALYARD. Het ergste.<br />
THORKEL , in zichzelven, dommelio. De lucht op <strong>de</strong> fjellen<br />
is toch niet zoo rein, als zij <strong>de</strong>n naam heeft. (Thy slaapt<br />
8poediy in.)<br />
HALYARD. Dat zij moed had dit te bestaan! Alle Heiligen!<br />
hoe ben ik bedrogen!<br />
OYSTEIN, treedt diyter op hem toe. Koning Magnus' mannen<br />
liggen verre van bier. Door <strong>de</strong> diepe sneenw<br />
HALYARD. Wat meent ge?<br />
OYSTETN. Dien weg gaat geene vrouw in dit weer.<br />
HALYARD. Waar el<strong>de</strong>rs zou ze zijn?<br />
OYSTEIN. Was er iets te doen, dat haast had?<br />
HALYARD. Hoe kan ik het weten?<br />
OYSTETN, na eene loijle hem stil te hebben aanyezien. Vraag<br />
het haar.
164 NoosAvmoscnE LETTERKUNDE.<br />
HALYARD. Haar vragen? (met een vreenz<strong>de</strong>n glimlach.) Dat niet!<br />
OYSTEIN. Ach ! is het zoo verre gekomen?<br />
HALYARD. Zoo verre is het gekomen.<br />
(Eeae paeze.)<br />
HALYARD, alsof hij zich plotseliny iets herinnert , wil hi)<br />
heengaan.<br />
OYSTEIN. Waarheen?<br />
HALYARD. Naar binnen , naar Alf.<br />
OYSTEIN. Is uw gezin toegenomen ?<br />
HALYARD. Hij word verle<strong>de</strong>n <strong>voor</strong>zomer geboren.<br />
OYSTEIN, Dat zal zeker geluk aanbrengen.<br />
HAI.VARD, fluisterend. Maar zij kon het van zich verkitgen<br />
hem te verlaten ? Wat moot er niet omgaan in het hoofd van<br />
eene vrouw , die haar harte kan overre<strong>de</strong>n haar eigen kind<br />
<strong>de</strong>n rug to keeren , als er niemand to huis is , om er een oog<br />
op te bou<strong>de</strong>n ?<br />
(IN goat keen, Oystein aanzien<strong>de</strong>, als verwachtte 71 .0 , dat doze<br />
hem antwoor<strong>de</strong>n zoo.)<br />
De hoeve wordt eene vvereld in miniatuur door <strong>de</strong> veelheid<br />
<strong>de</strong>r hartstogten , die elkan<strong>de</strong>r in <strong>de</strong>n kleinen kring kruisen ;<br />
— maar ik heb mijn lezer <strong>de</strong>n eenvoud <strong>de</strong>s toestands, <strong>de</strong>n<br />
ongedwongen toon <strong>de</strong>r gesprekken, al het primitieve , hoop ik,<br />
genoegzaam toegelicht , om nu het spel , zon<strong>de</strong>r tusschenkomst ,<br />
zijn gang to laten gaan.<br />
Vier<strong>de</strong> Tooneel.<br />
THORKEL OYSTEIN.<br />
OYSTEIN alleen. Hob ik hier ook nog to leeren dat ijverzucht<br />
twee luidjes , al leven zij nog zoo eenzaam, wel weet<br />
te vin<strong>de</strong>n ? Het zij zoo, nerve ik er mijne maatregelen naar.
NOOR E EGSC HE LETTERKUND E. 465<br />
ziet near Thorkel on.) De (ni<strong>de</strong> is ingedut , the stakker!<br />
Waar<strong>voor</strong> heeft hij to waken? (Hil treedt op hem toe.) Leg<br />
u in gindsche kamer neer en slaap daar rustig.<br />
THORKEL, wakker wor<strong>de</strong>n<strong>de</strong>. Gaat gij ook niet liggen?<br />
ON-sniN. Ik heb mij in <strong>de</strong> laatste zeven of acht jaren geregeld<br />
slapen volslagen afgewend, ik waak <strong>voor</strong>t , of ik slaap in,<br />
naar ik wil.<br />
THORKEL. Dat is meer dan ik van mij zelven zeggen kan.<br />
(Gapen<strong>de</strong> octet hij naar het an<strong>de</strong>re vertrek.) Ik zal er een beetje<br />
dommelen , tot ge mij komt roepen. (Op <strong>de</strong>n drempel shalt<br />
hij <strong>41</strong>1.) Maar zeg mij toch eerst nog : waar zijt ge eigenlijk<br />
van daan?<br />
OY STEIN . Uit het Sondmorske, heb ik u gezegd.<br />
THORKEL, vertrouwelijk. Toch blijf ik er mij over verwon<strong>de</strong>ren<br />
, dat zoo wijs een man als gij zijt, het niet ver<strong>de</strong>r dan tot<br />
krijgsknecht heeft gebragt.<br />
ON:STEIN. Och , zoo lang <strong>de</strong> magtigen <strong>de</strong>s lands <strong>de</strong>n koning<br />
regeren, behon<strong>de</strong>n zij <strong>de</strong> beste baantjes <strong>voor</strong> zich zelven.<br />
THORKEL, tot Optein tern() keeren<strong>de</strong>. Daar hebt ge een waar<br />
woord gesproken. In <strong>de</strong>n laatsten tijd hebben eenige weinigen<br />
hier to lan<strong>de</strong> zich zoo groote magt weten toe te eigenen, dat we<br />
ten leste weer door tal van koninkjes zullen wor<strong>de</strong>n gek weld ,<br />
als in <strong>de</strong> dagen <strong>voor</strong> Harald Haarfagre.<br />
O YSTEIN. Hoe! zoo lang koning Magnus maar zorgt dat<br />
<strong>de</strong> pans nit Rome het hem aan gees lijm ontbreken laat ,<br />
blijft het lapwerk wel zamen hangen. Maar ... daar moet<br />
hij op passel' .. en ook niet verzuimen <strong>de</strong>n aartsbisschop<br />
als <strong>de</strong>ze ten Thing komt, met een gewapend gevoig van<br />
over <strong>de</strong> hon<strong>de</strong>rd man heuschelijk to gemoet te gaan; niet<br />
verzuimen, dat hij en zijn grooten , die finks eerbiedig oprijzen<br />
, neerknielen en <strong>de</strong>n zoom van <strong>de</strong>s bisschops kanten<br />
rok kussen; bovenal , hem <strong>de</strong> helft van 's lands schatting<br />
Studien en Sehetsen 117 30
466 NOORWEEGSCIIE LEIVERKUN DE.<br />
uitkeeren hij dat doet, heeft hij nog niets to vreezen,<br />
— <strong>voor</strong>eerst ten minste!<br />
THORKEL. Zeker ergert menig eerlijk Noorman er zich dikwijls<br />
aan, hoe <strong>de</strong> priesters en <strong>de</strong> paus in koning Harald's mid<br />
rijk <strong>de</strong>n baas spelen. Maar met dat alles is koning Magnus<br />
toch een vrien<strong>de</strong>lijk koning Goe<strong>de</strong>n nacht, zoo lang, krijgsmakker.<br />
Vijf<strong>de</strong> Tooneel<br />
01-STEIN, alleen. Zoo zijn <strong>de</strong> meesten: <strong>de</strong> gewoonte, ziedaar<br />
hun eigenlijke meester, , en zoo min Sverre als Magnus —<br />
die vrien<strong>de</strong>lijke koning dat is zijn verdienste, hij doet<br />
zoo min geed als kwaad, hij doet hun zijn mee schenken en<br />
zij daarentegen vergieten hun bleed <strong>voor</strong> hem ... Boning!<br />
Diegene zij koning, die zich iets bewust is, waarom hij koning<br />
wil zijn. Harald was koning, want hij gaf het rijk 6enheid;<br />
Haakon Adolstend's pleegzoon was koning, hij bouw<strong>de</strong> het<br />
op door wetten ... <strong>de</strong> bei<strong>de</strong> Olofs waren koningen zij<br />
kersten<strong>de</strong>n het; ook Magnus <strong>de</strong> G-oe<strong>de</strong> was koning, want<br />
hij verbrak <strong>de</strong>s vreem<strong>de</strong>lings juk. God zag het en Hj hielp<br />
hem. (Met gevonwen han<strong>de</strong>r blikt kij ten kernel.) Heer!<br />
HALYARD. Ik stoor u?<br />
Zes<strong>de</strong> Tooneel.<br />
0 YSTEIN HALYARD.<br />
OYSTEIN zijn qemoedsbeweging verbergend. Ver van daar<br />
Ik heb <strong>de</strong>n ou<strong>de</strong>n man in dat vertrek ter rust doen gaan.<br />
HALYARD. Het is juist wat ik wenschte. Zie, teen ik daar<br />
binnen bij het kind zat, wend het mij angstig to moe<strong>de</strong>.<br />
Waar ze ook zijn moge, overal dreigt haar gevaar. De nacht
NOORW EEGSCHE LETTERK UNDE. 467<br />
is donker, <strong>de</strong> weg naauwelijks begaanbaar; ook ken het wild<br />
gedierte uit zijn op roof.<br />
0 STEIN. Ge zoudt dus wensehen, dat wij ons opmaakten?<br />
HALVARD. En dat zoo spoedig mogelijk. (Hij trekt zijn op-<br />
perkleed aan.) Het komt mij zoo vreeselijk <strong>voor</strong>. Jezus Maria,<br />
als Naar een ongeluk ware bejegend!<br />
0 Y STEIN. Waar zij 'wed toe heeft, daar heeft zij ook kracht<br />
toe. Wat wilt ge wed<strong>de</strong>n, dat zij al weerom is ? (Hij sehnift<br />
het lo<strong>de</strong> in het poortje op en ziet naar Ba<strong>de</strong>n.) Heilige koning<br />
Olaf, daar is ze!<br />
HALVARD. En komt van <strong>de</strong> znidzij niet waar?<br />
OYSTEIN, <strong>voor</strong>t8taren<strong>de</strong>. Ja, dat is waar.<br />
HALVARD. Wat ziet ge meer? Spreek! (Hij wit ook uitzien.)<br />
OYSTEIN, die het luik weer neer teat vallen. Niets. (Tot rich<br />
zelven.) Maar wat moet dat bedui<strong>de</strong>n? als ik in <strong>de</strong>n maneschijn<br />
goed zag, clan heeft zij een gewapend gevolg bij zich,<br />
tien of twaalf man; zij komt uit het zui<strong>de</strong>n ... het moeten<br />
krijgsknechten van koning Magnus zijn.<br />
HALVARD. Ge zijt zoo onrustig. (Haj wit het luik weer op-<br />
schuiven.)<br />
01 STEIN , komt hem haastig <strong>voor</strong>. Hoort ge zij doet hare<br />
sneeuwschoenen uit op <strong>de</strong>n drempel.<br />
HALVARD riyt rich naar <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond en hangt zijn opper-<br />
kleed aan, <strong>de</strong>n wand.<br />
OYSTEIN , die weer naar buiten blikt. Het gevolg maakt een<br />
grooten omweg het verdwijnt in <strong>de</strong>n stal. (Hij schnift het<br />
luik weer omhoog.) Laat ons zien waar dit op uitloopt.<br />
Zeven<strong>de</strong> Tooneel.<br />
DE VORIGEN INCA, in haa,r winterkleeren gewikkeld.<br />
INCA, met een weerhou<strong>de</strong>n kreet, daar zij Hal yard gewaar wordt.
468 :coo RIV EEGSCHE LETTER KU NDE.<br />
Al thuis gekomen? (Zij ziet rond; tot zich zelve.) Niemand<br />
meer? (Fersehrikt.) G-een Birkebemers ? (Zij wordt Oystein<br />
gewaar.) Ja, daar is ... hoe Oystein, Magnus' man !<br />
O YSTEnN, [Jeeft /war <strong>de</strong> hand. Dank <strong>voor</strong> uw laatst onthaal<br />
Inga!<br />
INGA, werktuigetijk. Dank <strong>voor</strong> uw laatst bezoek. (Ter zij<strong>de</strong>.)<br />
Dan heb ik mij vreeselijk vergist. (Besehroomd na<strong>de</strong>rt<br />
Halyard.) Goe<strong>de</strong>n avond.<br />
H ALYARD antwoordt niet.<br />
INGA. Goe<strong>de</strong>n avond, zeg ik.<br />
HALYARD. Goe<strong>de</strong>n avond.<br />
INGA. Gij kwaanit vroeg thins, Halyard !<br />
HALYARD. Eer dan gij verwacht halt?<br />
INGA. Wie men lief heeft, komt nooit te vroeg.<br />
HALYARD niet /mar aan, maar heert zich af.<br />
INGA hem eene sehre<strong>de</strong> na<strong>de</strong>ren<strong>de</strong>. Halyard !<br />
HALYARD <strong>de</strong>inst schier barsch ter zij<strong>de</strong>.<br />
INGA, tot zich zelve. Jezus Maria! welk een gezigt! (Laid.)<br />
Slaapt Alf?<br />
HALYARD. Dat zal <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r het best weten.<br />
INGA. Ik kom van buiten , zooals gij ziet.<br />
HALYARD. Ja, dat 'Lie ik.<br />
INGA. Even goed als ik begrijp, meent ge, dat eene moe<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> slavin van haar kind moest zijn. Gij zijt <strong>de</strong>n ganschen dag<br />
vrij te gaan werwaarts gij wilt, maar ik moet geketend zitten<br />
aan <strong>de</strong> wieg. Het is bier op <strong>de</strong>n fjell zoo gezellig, dat men<br />
een prettig leven leidt.<br />
HALYARD. Inga!<br />
INCA, in zich Heilige Olaf! wat was het, dat ik zei<strong>de</strong>?<br />
Ik moet hem weer, hem an<strong>de</strong>rs aanspreken ; maar ik vind<br />
geen woor<strong>de</strong>n . ik . (Tot Oystein.) Zeg gij toch iets.<br />
OYSTEIN, Z/Vjgt.
NOORWEEGSCnE LETTERKUN DE. 469<br />
INGA. Hij ook? (Z ziet bei<strong>de</strong>rt aan en rept zich weg.)<br />
HALYARD, die het hoar Lelet. Neen! als het slavinnenpligt<br />
is ons kind op te passen , dan zal ik er wel <strong>voor</strong> zorgen.<br />
INCA, op smartelijken loon. Halyard !<br />
HALYARD aarzelt keen, te gaan.<br />
INGA. Halyard!<br />
HALYARD, haar eene schre<strong>de</strong> na<strong>de</strong>ren<strong>de</strong>. Wat was het, dat<br />
gij zeggen wil<strong>de</strong>t?<br />
INGA. Zeggen? ik wil<strong>de</strong> zeggen<br />
HALVA RD , verhengd. Spreek , Inga, spreek! Gij ziet ik luister.<br />
INCA, in zich zelve. Spreken... Och, God! kon ik het maar!<br />
(Gui<strong>de</strong>.) Hebt gij mij dan niets te zeggen ?<br />
HALYARD. Ja , zooveel dat <strong>de</strong> zon op zijn zon, eer ik<br />
half gedaan had.<br />
INGA, koel. Zooveel ? dan zal het maar het beste zijn,<br />
dat wij het zoolang mogelijk uitstellen.<br />
HALYARD. Tot wanneer, meent ge ?<br />
INGA. Och, dat zal zoo lang niet duren ; gaauw genoeg<br />
spreekt het van zelf.<br />
HALYARD. Daar hebt gij <strong>voor</strong> gezorgd ?<br />
INGA. Niet ik maar gij !<br />
HALYARD. Ik ?<br />
INGA. Ja , gij !<br />
HALYARD. Goed , Inga, good ! dus beb ik het er op aangelegd<br />
, dat . ?<br />
INGA. Laat maar, als bet u lust; ik weet genoeg waar het<br />
zeer doet<br />
HALYARD. Dat weet ik ook.<br />
INCA. Zoo spreek dan, mensch , spreek !<br />
HALYARD. Tech niet ik heb eens een woord te veel<br />
gesproken.<br />
INGA. Gij? Ik zou wel willen weten wanneer dit geviel.
470 NOORA ERGSCHE LETTERKUN DE.<br />
HALYARD. Wanneer ? Toen ik u bad mij herwaarts te volgen;<br />
dat woord zal mij zwaar genoeg berouwen. (Hy 'pat been.)<br />
Achtste Tooneel.<br />
OYSTEIN INGA.<br />
INGA. Zie zoo! Nu zijn we ver<strong>de</strong>r van elkaer clan ooit te<br />
voren! Nu is er geen wolvin, die hongerig in <strong>de</strong> sneenw<br />
rondsnuffelt , waarmee ik niet zou willen ruilen. Sta me nu<br />
bij, heilige Rinneva! want nu is Inga ongelukkig. (Zij weipt<br />
zich op een bank negr.)<br />
OYSTEIN na<strong>de</strong>rt Naar. Zoo had ik niet gedacht u weer to<br />
zullen zien.<br />
INGA. Weg met u! Gij zijt <strong>de</strong> bewerker van mijn ongeltik ;<br />
gij speel<strong>de</strong>t met woor<strong>de</strong>n tot zij in slangen verkeer<strong>de</strong>n —<br />
teen kroop een heel nest het huis rond en blies hem <strong>de</strong><br />
booze gedachte in ; nit had <strong>de</strong> vre<strong>de</strong> !<br />
OYSTEIN, droog. Gij kunt even goed iets zeggen , waarin<br />
zin steekt.<br />
INGA. . Wat er waars in is, zult gij het best begrijpen , en<br />
waar is het , dat se<strong>de</strong>rt gij nu Kier dan daar een woord<br />
vallen het, — hoe veel eers hij zich kon verwerven ale hij<br />
partij koos in <strong>de</strong>n koningentwist , zijn harte zich van mij<br />
en het kind afgekeerd heeft en het <strong>de</strong>n ellen<strong>de</strong>ling gewerd ,<br />
(lien onzaligen Sverre, <strong>de</strong>n priester.<br />
OY STEIN. Ellen<strong>de</strong>ling ?<br />
INGA. Ja , ellen<strong>de</strong>ling zei<strong>de</strong> ik. Heeft hij mijn va<strong>de</strong>rs hof<br />
en hoeve niet in <strong>de</strong> asch gelegd? Heeft hij Jarl Erling niet<br />
verslagen en met hem 's lands treffelijkste mannen, Sigurd<br />
Nicholn's zoon, Jan van Boudaberg , Ivan Harte, Einar<br />
Litle, Botolf van Tjor<strong>de</strong>n, en wie niet at meer ? Er gaat<br />
een gejammer op uit ie<strong>de</strong>ren hoek <strong>de</strong>s lands, se<strong>de</strong>rt hij zijn
N00 RAYEEGSCH E ',MEM UN DE. 471<br />
monnikskap , vol van plagen en rampen, als een duivel er<br />
over uitstortte! Er behoeven geen boeken <strong>voor</strong> te wor<strong>de</strong>n<br />
ontsloten om aan het licht te brengen , waar <strong>de</strong> vijand zich<br />
een weg banen wil ; neen , heel het land staat in laaije vlam<br />
van Trondhjem tot Tunsberg ; en schepen en hoeven, <strong>de</strong><br />
hoof<strong>de</strong>n <strong>de</strong>s lands en <strong>de</strong> boeren , <strong>de</strong> vrien<strong>de</strong>n en <strong>de</strong> verwanten<br />
<strong>de</strong>s konings, ja , 's konings eigen va<strong>de</strong>r is het bout, dat<br />
hij op <strong>de</strong> mijt werpt , en alles brandt; een weerschijn van<br />
verschrikking ontzet jong en and! (Zy treedt op Oystein toe.)<br />
En <strong>voor</strong> hem zou Halyard zijn boog spannen ? Neen , eer<br />
zal die boog wor<strong>de</strong>n stuk geslagen , eer zal hij wor<strong>de</strong>n vertrapt<br />
, eer zal hij in spaan<strong>de</strong>rs vliegen, in splinters zoo klein,<br />
zoo heel klein eer zal .<br />
OYSTEIN &tar woor<strong>de</strong>nvloed afbrekend. En Hal yard mee.<br />
INGA, ontzet. Wat zegt ge?<br />
OYSTEIN. Inga! Inga! zijt gij op weg hem in het ver<strong>de</strong>rf<br />
to storten?<br />
INGA , even versehrilet. Ik ?<br />
01 STEIN. Scheld niet op Sverre; gij bedoelt u zelve. Grij<br />
wordt bang <strong>voor</strong> wat gij zelf hebt gedaan.<br />
INCA, werktnigelijk. Wat heb ik dan gedaan?<br />
OYSTEIN. flat zal spoedig aan bet licht komen.<br />
INGA. Welnu , lints gij het weet, help mij , help mij zeg ik.<br />
OYSTEIN. Wat heb ik, waarmee ik a helpen kan ?<br />
INCA. Wat in uwe magt staat? Ik heb u al eens gezegd,<br />
maar kan bet a nogmaals zeggen , als gij bet vergeten zijt.<br />
Gij hebt <strong>de</strong>n twist bier in huis gebragt , en ik weet niemand<br />
dien het meer past clan a, er dien nit to banner. Halyard<br />
was niet altijd zoo als nu.<br />
OYSTE1N. Het hengt inij van verle<strong>de</strong>n jaar, , hoe goed het<br />
bier op <strong>de</strong>n fjell ging.<br />
INCA. Ach ! hoe vlogen <strong>de</strong> avon<strong>de</strong>n hier aan <strong>de</strong>n haard
472 NOORWEEGSCHE LETTERKUNDE.<br />
om ! Die komen nooit weer. Gij traadt <strong>de</strong>s morgens ons huis in.<br />
OYSTEIN. Ik was op verspie<strong>de</strong>n uit <strong>voor</strong> koning Magnus.<br />
INGA. Zoo zei<strong>de</strong>t gij.<br />
OYSTEIN. Van <strong>de</strong>zen fjell vielcn twee dalen en een heele<br />
streek lands to overzien.<br />
INGA. Helaas ! ja.<br />
OYSTEIN. En gij ontvingt me vrien<strong>de</strong>lijk ; ge gaaft me<br />
menig blijk van vertrouwen , en daarover zult gij u niet te<br />
beklagen hebben.<br />
INGA. Maar gij verhaal<strong>de</strong>t van <strong>de</strong> laatste oorlogsjaren<br />
ach ! ik zie hem daar nog bij het vuur zitten en naar u<br />
luisteren. Er stak meer zin in zijn zwijgen dan in zijn spreken<br />
; ik verstond het maar te goed. Zijii gedachten hiel<strong>de</strong>n<br />
zich niet langer met mij bezig en zij dwaal<strong>de</strong>n verre af, tot<br />
zijne oogen schitter<strong>de</strong>n Gij , onmensch ! gij zaagt wat ik<br />
feed, en toch kondt ge <strong>voor</strong>tgaan met hem , praten<strong>de</strong> , al<br />
meer en meer te bezweeren.<br />
OYSTEIN. Niet zoo heftig , Inga! Zeg mij bedaard wat er<br />
gebeurd is se<strong>de</strong>rt ik vertrok.<br />
INGA, ziet hem aan. Alf werd geboren ; tot dien tijd toe<br />
was hij rustig; maar spoedig greep hem al wat gij gezegd<br />
hadt , weer aan; hij ging dag aan dag nit en leg<strong>de</strong> telkens<br />
grooter ein<strong>de</strong>n wegs af; ie<strong>de</strong>r avond werd hij stiller; om zijn<br />
werk gaf hij niet weer; als hij er pas <strong>de</strong> hand aan had gelegd<br />
, scheid<strong>de</strong> hij er uit en zag ik hem in geen uren. Och!<br />
hij behoef<strong>de</strong> het niet te zeggen ; hij was ons moe<strong>de</strong>, hij<br />
verlang<strong>de</strong> bij Sverre to zijn. (Nadruh op hare woor<strong>de</strong>n leagen<strong>de</strong>.)<br />
Maar ik vernam , dat Sverre's manschappen mijn va<strong>de</strong>rs<br />
hoeve had<strong>de</strong>n in brand gestoken.<br />
OYSTEIN. Dat gebeurt meer op zee, zei <strong>de</strong> rob, toes hem<br />
een pijI in het oog werd geschoten.<br />
INGA. Och, uwe va<strong>de</strong>ren waren op dien grond niet ge-
NO0 RWEEGSCHE LETTER KUNDE. 473<br />
boren , an<strong>de</strong>rs zoudt ge zoo niet spreken. Toen werd ik gram<br />
op Halyard; hij kon nog aan Sverre <strong>de</strong>nken. Hoe ik naar<br />
mijn armen va<strong>de</strong>r, <strong>voor</strong> wien hij geen harte had, begon te<br />
verlangen ! Verbaast ge u daarover ? Hoe bitter moest het<br />
<strong>de</strong>n nu<strong>de</strong> te moe zijn zon<strong>de</strong>r huis en zon<strong>de</strong>r kroost ! Ik was<br />
geen goe<strong>de</strong> dochter <strong>voor</strong> hem geweest.<br />
0 Y STEIN. Maar Halyard begreep wat gij dacht, — en hij<br />
verkropte zwijgend zijn Teed.<br />
INGA. Hij geloof<strong>de</strong>, dat ik naar mijn va<strong>de</strong>r yerlang<strong>de</strong> ,<br />
om dat ik mijn man niet langer lief had ! Goe<strong>de</strong> God! na<br />
alles wat ik <strong>voor</strong> hem <strong>de</strong>ed ! En ik ... En ik ... ik hield<br />
ook wat er in mij omging <strong>voor</strong> mij<br />
0 YSTEIN. Hoe werdt gij gewaar wat hij dacht?<br />
INGA. Hij begon te dichten.<br />
0 STEIN. Te dichten?<br />
INGA. Wat hij om mij to sparen in woor<strong>de</strong>n niet zeggen<br />
wil<strong>de</strong> , dat stortte hij, dichten<strong>de</strong>, in zijn zangen nit. Terwijl<br />
hij zijn nienwen boog vervaardig<strong>de</strong> , ging hij in <strong>de</strong>n zonneschijn<br />
bij <strong>de</strong> bron zitten ; ik, die niets liever <strong>de</strong>ed dan hem<br />
aan te zien , ik liet het kind in <strong>de</strong> wieg en sloop naar het<br />
jeneverboschje. Daar hoor<strong>de</strong> ik, goe<strong>de</strong> God! ik zal het nooit<br />
vergeten , — daar hoor<strong>de</strong> ik hem zingen : „Het valt zwaar<br />
„<strong>voor</strong> eens dapperen mans won, als zwaar<strong>de</strong>n blinken, stille-<br />
„kens bij zijn vrouw te zitten en haar spinrokken te hooren<br />
„snorren ; het valt zwaar zijn boog to spannen <strong>voor</strong> schuchteren<br />
„haas en klokkend woudhoen , als het legergeschrei hem naar<br />
„het dal lokt, waarin buit gevangen en magt ge<strong>de</strong>eld wordt;<br />
„maar hoeveel zwaar<strong>de</strong>r valt het nog, te huis het beste <strong>de</strong>el<br />
„te missen en <strong>de</strong>n vre<strong>de</strong> in zijn eigen hart !”<br />
OYSTETN. Dat kon geen goed doen.<br />
INGA, innig. Zeker niet.<br />
Eene pauze.
474 Nooavk EEGSCHE LETTERIC UN DE.<br />
0 Y STEIN. En gij hadt geen rust, <strong>voor</strong> gij een mid<strong>de</strong>l<br />
vondt...<br />
INGA. De heilige Olaf weet wat ik al bedaeht Maar<br />
waarom was er ook geen menseh hier, waarom niet een<br />
enkel, die tussehen bei<strong>de</strong> komen kon! Hoe dikwijls, als hij<br />
thuis was, zette ik Alf niet op mijn sehoot, het lief gezigtje<br />
naar hem gekeerd, of het <strong>voor</strong> mij spreken mogt; maar neen,<br />
hij begreep het kind niet ... en toch strekte het <strong>de</strong> handjes<br />
naar hem uit, terwijl het „Va!" riep, zooals ik het gekeerd<br />
had. Hoor<strong>de</strong> hij het wel eons? verstaan <strong>de</strong>ed hij het ten<br />
minste niet. (Pauze.) Ik nam mijn toevlugt om stomme<br />
Bingen <strong>voor</strong> mij te laten spreken, ik maakte hem een buis<br />
zoo goed ik kon, en hield het verborgen tot <strong>de</strong>n dag, waarop<br />
wij een jaar hier had<strong>de</strong>n gewoond. Ik had die rekening good<br />
bijgehou<strong>de</strong>n. Toen leg<strong>de</strong> ik het buis op zijn plaats aan <strong>de</strong>n<br />
diseh; hij werd vreemd te moe<strong>de</strong> toen hij het zag Geen<br />
van ons bei<strong>de</strong>, die iets eten kon, maar spreken kon<strong>de</strong>n wij<br />
even min. De jammer <strong>de</strong>ed mij sehreijen; ik keer<strong>de</strong> mij om,<br />
daar lagen aehter mij twee nieuwe warme kleedingstuk ken,<br />
een <strong>voor</strong> mij en een <strong>voor</strong> Alf; hij had 66k rekening gehon<strong>de</strong>n<br />
van <strong>de</strong> dagen, hij had 66k iets bedaeht, dat hij <strong>voor</strong><br />
hem wil<strong>de</strong> doen spreken. Ik zag om, hij sehrei<strong>de</strong>; daar<br />
wierp ik mij om zijn hals, en we schrei<strong>de</strong>n bei<strong>de</strong>n zoo lang<br />
en zoo bitter, dat ook Alf kreet. Maar geen van ons bei<strong>de</strong>,<br />
die <strong>de</strong>n moed had to vragen: zullen wij hier Langer blijven?<br />
werwaarts zullen wij gaan? G-een van bei<strong>de</strong>, die het antwoord<br />
durf<strong>de</strong> hooren; hij wrong zich van mij los, nam zijn<br />
boog, ging nit, en kwam eerst <strong>de</strong>n volgen<strong>de</strong>n ochtend weer.<br />
(Rene gauze, waaria zij zicli neerzet.)<br />
O y STEIN. Daar komt Halyard.<br />
INGA staat op.
NOORWEEGSCHE LETTERKEINDE. 475<br />
Negen<strong>de</strong> Tooneel.<br />
DE VOR1GEN , HALYARD.<br />
HALYARD. Ik kon <strong>de</strong> melk niet vin<strong>de</strong>n. Alf is wakker ge-<br />
wor<strong>de</strong>n en onrustig.<br />
INGA wil gaan. Ik zal<br />
HALYARD. Neen, neen , blijf gij hier ik zal wel op het<br />
kind passen, ik (Al zoeken<strong>de</strong>.) Gij hebt <strong>voor</strong> wel an<strong>de</strong>re<br />
dingen to zorgen , gij.<br />
INGA. Wet meent ge?<br />
HALYARD. Meenen? Ik meen , dat gij veel to vertellen hebt<br />
Er komt hier immers zoo zel<strong>de</strong>n iemand met wien men spreken<br />
kan?<br />
INGA. Dat is waar.<br />
HALYARD, selterp. Al to wear. (Ifiy ziet weer zoeken<strong>de</strong> ont.)<br />
INGA. Waar zoekt gij naar?<br />
HALYARD. Ik zei<strong>de</strong> u , dat ik naar <strong>de</strong> melk zocht.<br />
INGA. De schatil staat op <strong>de</strong> bovenste plank <strong>de</strong>r schapraai,<br />
in het an<strong>de</strong>re vertrek; als gij gezocht hebt, zijt ge haar dikwijls<br />
<strong>voor</strong>bijgegaan.<br />
HALYARD. Ligt mogelijk. Er gaat in mijn hoofd zooveel<br />
orn , dat ik menig ding niet zie.<br />
INGA. Alles ziet gij zeker niet.<br />
HALYARD. En toch soms nog to veel. (thy vertrekt, naar<br />
<strong>de</strong>n uitgang <strong>de</strong>r learner gena<strong>de</strong>rd, stoot hij tegen een, schild, zoo-<br />
dal bet kletterend, <strong>de</strong> buitenzij naar Lovers, op <strong>de</strong>n grond volt;<br />
hif slaat het ga<strong>de</strong>.)<br />
INGA. Hoe? mijn va<strong>de</strong>rs schild?<br />
HALYARD. TIw va<strong>de</strong>rs ?<br />
DISTEIN, snel lussehem Lei<strong>de</strong>n. Neen, 't is het mijne.<br />
INGA, het bezien<strong>de</strong>. En toch, ... het gelijkt er zoo zeer op.<br />
(Zij heurt het op en hesch,outot het.) Het is me alsof ik er dik-
476 Nooaw EEGSCHE LETTERKUNDE.<br />
wijls mee hob gespeeld. Het kruis daar ... het yersleten<br />
le<strong>de</strong>r om het handvatsel ... het is ook zoo zwaar Als<br />
va<strong>de</strong>rs hand het had gedragen!<br />
HALYARD, die haar <strong>de</strong>n ganschen tijd niet uit het oog heeft<br />
verloren. Hoort ge, ziet ge?<br />
INGA, laat het schild zinken. Sta ik weer in het groote<br />
vertrek op Leire? 1 Va<strong>de</strong>r (Zij staat op en vervalt in ge-<br />
dachten.)<br />
HAL'VARD. Het is dui<strong>de</strong>lijk genoeg waar hare gedachten<br />
zijn. (Hij vertrekt.)<br />
Tien<strong>de</strong> Tooneel.<br />
INGA, YSTEIN.<br />
INGA ziet opwaarts, terwiji het schild aan hare voeten valt.<br />
Ik ben krank, ach, zoo krank. (Uitbarsten<strong>de</strong>.) Maar liever<br />
nog dan dus to leven liever dan dat geen van bei<strong>de</strong>n<br />
het regte woord zal weten to vin<strong>de</strong>n ... en toch, wat ben<br />
ik op weg to beginnen?<br />
OYSTEIN , tot /mar. Als hier geholpen moet wor<strong>de</strong>n, dan<br />
dien ik het to zijn, die helpe. Deel mij daarom terstond<br />
me<strong>de</strong>: <strong>de</strong> mannen, die gij straks me<strong>de</strong>bragt, waren wel<br />
krijgslie<strong>de</strong>n van koning Magnus? Wat was ow opzet, Toga?<br />
INGA, eensklaps heftig. Wat mijn opzet was? Sverre en<br />
zijn heir ligt daar gin<strong>de</strong>r in het dal, en Halyard wil met<br />
hem mee trekken! Hij had immers, zoodra hij hen gewaar<br />
werd, zijn sneeuwschoenen aan, en gleed <strong>de</strong>n heuvel af, om<br />
hunne verspie<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>n weg to wijzen'? Maar toen maakte<br />
ik mij op naar <strong>de</strong>n an<strong>de</strong>ren kant, naar koning Magnus'<br />
mannen; want eer zal hij en zijn geyolg hier gevangen<br />
Lein, <strong>de</strong> Imam van haars va<strong>de</strong>rs hoeve.
NO0 IINVE EGSCII E LE'I nTERKUN I) E. 477<br />
wor<strong>de</strong>n gekomen, dan dat wij zullen wor<strong>de</strong>n geschei<strong>de</strong>n!<br />
(Trotech.) Begrijpt gij mij nu?<br />
0 YSTEIN. Maar hij bragt immers niemand mee? Hij <strong>de</strong>nkt<br />
er niet aan mee to trekken.<br />
INCA. Dat weet gij zoo min als ik, want zijn hart is niet<br />
weer bij ons. Maar wat ik weet, is, dat die mannen te vroeg<br />
zijn gekomen, en dat alles kan wor<strong>de</strong>n ont<strong>de</strong>kt. Zorg er daarom<br />
<strong>voor</strong>, dat zij in stilte weer aftrekken, hoort gij? als hij ze zag,<br />
zou ik in dit huis geen blij<strong>de</strong>n dag meer hebben; Halyard zou<br />
niet willen begrijpen, dat het slechts geschied<strong>de</strong> om hem met<br />
mijn va<strong>de</strong>r te verzoenen hij begrijpt nets meer hij begrijpt<br />
niet eens, dat hij mij het leven beneemt! (Zij zet zich.)<br />
OYSTEIN, neemt haar by <strong>de</strong> hand. Wees goods moeds, Inga!<br />
Al stolid <strong>de</strong> vervloekte priester Sverre zelf <strong>voor</strong> u, hij zou<br />
geen snuggerer raad kunnen geven, dan ik nu <strong>voor</strong> u over<br />
heb. Breng een van die mannen tot mij.<br />
INGA., werktuige10. Ja!<br />
OYSTEIN. Breng <strong>de</strong>n overigen vervolgens wat mee, en zeg<br />
hen, zich rustig te hou<strong>de</strong>n.<br />
INGA , heengaan<strong>de</strong>. Ja, Heilige Olaf! laat mij nooit weer<br />
zoo zwaar een weg gaan , als dien ik he<strong>de</strong>n aflegge.<br />
Elf<strong>de</strong> Tooneel.<br />
OYSTEIN, alleen.<br />
Die hartstogt, die hartstogt! Hij verstrikt zich zoo vast als<br />
Absalon's haren. Van daag heb ik an<strong>de</strong>re gemoedsbewegingen<br />
gezien, dan waarvan ik in jaren getuige was ... Het is mij<br />
als ware ik in <strong>de</strong> kerk geweest Huisvrouw en kind ...<br />
Huis en vre<strong>de</strong> (hoed). Om mid<strong>de</strong>rnacht zal er wor<strong>de</strong>n<br />
gevochten, — laat ons zien hier afgedaan te hebben.
478 NoORW EEGSCII E LETT ERR UNE E.<br />
Twaalf<strong>de</strong> Tooneel.<br />
OYSTEIN. EINDRIDE.<br />
EINDRIDE. Gods vre<strong>de</strong> over uw huis. Zijt gij Halyard<br />
Gjaela?<br />
0 Y STEIN. Dat juist niet Zie om, waar gij u neer kunt zetten.<br />
EINDRIDE. Heb dank, wij bebben het wel verdiend; wij<br />
hebben een langen weg of to leggen, moogt gij gelooven!<br />
OY STEIN. Wat vreeselijk weer hebben wij alle dagen.<br />
EINDRIDE. Ja, als ge zegt, vreeselijk: — sneeuwvlagen en<br />
allerlei ellen<strong>de</strong> bovendien — men mag wel wenschen , dat<br />
het spoedig een eind netne , zeg ik.<br />
OYSTEIN. Zeker mag men dat. Wij beleven binnen en<br />
buiten bier to lan<strong>de</strong> booze tij<strong>de</strong>n.<br />
EtNnaiDE. Of wij dat doer ! De heer weet hoe het nog<br />
zal afloopen.<br />
OYSTEIN. Ilet ziet er jammerlijk uit.<br />
EINDRIDE. Dat moogt ge wel zeggen. Zoo lang als die<br />
duivelsehe Sverre , <strong>de</strong> priester, leeft , zoo lang . .<br />
OYSTEIN. Hij is ter kwa<strong>de</strong>r uur geboren.<br />
EINDRIDE. Of dat wear is! God beware bei<strong>de</strong> yolk en have,<br />
zeg ik maar. Kleine lui zijn er kwalijk aan toe, als <strong>de</strong><br />
grooten krakeelen.<br />
O YSTEIN. Het bevreemdt mij, dat gij ook in zulk een<br />
strijd zijt uitgetrokken.<br />
EINDRIDE, ontwijken<strong>de</strong>. Ja, dat laat zich zoo niet met een<br />
paar woor<strong>de</strong>n vertellen; als ik vragen mag, wat ben jij ?<br />
wat is je bedrijf?<br />
OYSTEIN. Als ik mij niet bedrieg, dan dienen wij <strong>de</strong>nzelf<strong>de</strong>n<br />
meester. Ik ben van wege koning Magnus' mannen hier<br />
in het Noor<strong>de</strong>n, als ge ziet, op kondschap uit.<br />
Eindri<strong>de</strong>, een <strong>de</strong>r mannen van koning Magnus, door Inga ineegebragt.
NOORWEEGSCIIE I, TERKUND E. 479<br />
EINDRIDE. Dient gij hem ook ? Ja, het is een gezegend Heer.<br />
OYSTEIN. Een yrien<strong>de</strong>lijke koning.<br />
EINDRIDE. Zoo als ge wel zegt, een vrien<strong>de</strong>lijke koning.<br />
Tech zijn we niet op zijn bevel hier, , — we kwamen maar<br />
op verzoek van <strong>de</strong> vrouw, die ons herwaarts leid<strong>de</strong>; zij bragt<br />
<strong>de</strong> groete van Halyard Gjaela.<br />
OYSTEIN. Van Halyard Gjaela?<br />
EINDRIDE. Van Halyard zelf; als ik bet goed begrijp , is<br />
het hem te doen om een witten voet bij koning Magnus te<br />
krijgen en dan <strong>de</strong>n twist met zijn schoonva<strong>de</strong>r bij te leggen.<br />
Hij had daartoe handig genoeg een mid<strong>de</strong>l bedacht.<br />
OYSTEIN. Och horn , een mid<strong>de</strong>l ?<br />
EINDRIDE. Wel zeker, hij zou eenige Birkebemers op <strong>de</strong>n<br />
fjell lokken , — het zou vreernd moeten loopen , als on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong>ze niet een aanvoer<strong>de</strong>r meekwam , en dien zou<strong>de</strong>n zij gevangen<br />
nemen. Een mooije buit , begrijpt ge?<br />
OYSTEIN. Het plan is goed overlegd. Zijt ge talrijk ?<br />
EINDRIDE Tien of twaalf man.<br />
OYSTEIN. Jammer maar, dat <strong>de</strong> Birkebemers niet zijn ge-<br />
komen.<br />
EINDRIDE. Dat hoor ik, — maar ze zullen wel komen.<br />
thsTEr.w. Jammer, dat het zoo ongewis blijft.<br />
EINDRIDE. Pat zou <strong>de</strong> duivel doen!<br />
O YSTEIN. Ge vindt , dat het een to lange weg is, om dien<br />
vergeefs te hebben afgelegd?<br />
EINDRIDE. In <strong>de</strong>n donker en dwars door <strong>de</strong> sneeuw, wij<br />
hebben wat uitgestaan! (Na<strong>de</strong>nken<strong>de</strong>.) Ook vrees ik, dat <strong>de</strong><br />
an<strong>de</strong>ren geen vre<strong>de</strong> met <strong>de</strong>n togt zullen hebben.<br />
OYSTEIN. Het krijgsvolk in het dorp evenmin. 1k weet<br />
wel wat Einan Veilen er van zeggen zal.<br />
EINDRIDE. Die spotvogel! Hij zal <strong>de</strong>n gek met ons scheren.<br />
O YSTEIN. Die tien man, zal hij zeggen, togen naar <strong>de</strong>n
480 NOORWEEGSCHE LETT ER UN D E.<br />
fjell , um er een verkoudheid te vatten; die had<strong>de</strong>n zij ook<br />
in het dal wel kunnen opdoen.<br />
EINDRIDE. Hij is er toe in staat ... Hoe meer ik er over<br />
na<strong>de</strong>nk , hoe grammer ik wor<strong>de</strong>, zoowel op die yronw als op<br />
Halyard.<br />
OYSTEIN. En het losgeld, dat ge <strong>voor</strong> <strong>de</strong> geyangenen hadt<br />
kunnen eischen, ontglipt er u ook door.<br />
EINDRIDE, hoe large" hoe geraakter. Verduiveld , ook het<br />
losgeld te missen! Het zal hem berouwen, zeg ik u.<br />
OYSTEIN. Al versloegt gij er hem om , wat zou het u baten?<br />
Neen , als gij er iets op bedacht .<br />
EIN DRUM. Wat dan?<br />
OYSTEIN. Ik zal u een raad geven, als ge <strong>de</strong>n tijd hebt,<br />
er naar te luisteren.<br />
EINDRIDE. Zeg dan toch...<br />
OYSTEIN. Als gij zelf eens <strong>de</strong>edt, wat Halyard had moeten<br />
doen ? Als gij eenige aanzienlijke Birkebeiners herwaarts wist<br />
te lok ken ?<br />
EINDRIDE. Ik vat niet, hoe dat zou te doen zijn.<br />
OYSTEIN. Ik heb het mid<strong>de</strong>l bij me. Ge gaat naar het<br />
leger van Sverre en zegt , dat ge Gudlang Stallare spreken<br />
wilt ; hier is een ring dien gij hem geven kunt. Hij zal ze<br />
alien in <strong>de</strong>n val lokken.<br />
EINDRIDE. 1VIaar die ring? ...<br />
OYSTEIN. Is mijn ring niet ... en toch zal hij <strong>de</strong> proef<br />
doorstaan Ik ben meer in een onweersnacht nit geweest ,<br />
begrijpt ge.<br />
EINDRIDE. Dat heb ik u waarachtig fluks aangezien ; gij<br />
loopt niet meer aan uw moe<strong>de</strong>rs <strong>voor</strong>schoot.<br />
OYSTEIN. Dan yerzoekt ge hem, uit naam van hem, wien<br />
<strong>de</strong> ring toekomt , zich met tien man, hoe eer hoe liever,<br />
herwaarts te begeven. Gij zult zien , hij gaat mee ; en ik
NOORWEEGSCHE LETTERKTINDE. 481<br />
wil wed<strong>de</strong>n , dat uw togt naar <strong>de</strong>n fjell niet vergeefsch zal<br />
zijn geweest.<br />
EINDRIDE. Ik had nooit gedacht , dat men in <strong>de</strong> , op<br />
zoo'n kalen berg, zoo leep kon zijn. 1VIaar<br />
OYSTEIN. Sverre is niet zoo verre af, , als gij gelooft. Als<br />
gij een eind wegs , regelregt daar <strong>de</strong>n fjell afgaat , zult ge<br />
van verre zijn legervuur zien.<br />
EINDRIDE. Zoo digt bij Dat had<strong>de</strong>n onze aanyoer<strong>de</strong>rs<br />
moeten weten.<br />
OYSTEIN. Die mare kunt gij zelf hun yerkondigen , eer <strong>de</strong><br />
dag aanbreekt , en als ge dan Gudlang Stallare ale gevangene<br />
meevoert , geloof ik dat elk zal moeten zeggen , dat<br />
ge te gelijk een heugelijke tijding en een grooten buit van<br />
<strong>de</strong>n fjell me<strong>de</strong> brengt.<br />
EINDRIDE. Leeper raad heeft mij niemand ooit gegeven;<br />
maar alevel tien mannen , zei<strong>de</strong>t gij ik geloof dat dit<br />
wat te<br />
OYSTEIN. Te veel zou zijn, meent ge?<br />
EINDRIDE. Zoo schijnt het mij toe ... <strong>voor</strong>al ale Gudlang<br />
er bij is. Men moet, gij zult het nab toegeven , behoedzaam<br />
te werk gaan , en <strong>voor</strong>al als Gudlang meekomt , die <strong>voor</strong><br />
twee geldt.<br />
OYSTEIN. Maar dan ben ik immers ook Kier !<br />
EINDRIDE. Zeker, en dat gij <strong>de</strong> wapens weet to hanteren,<br />
dat zie ik genoeg; mar alevel, zoo men behoedzaam to<br />
work zal gaan , en Gudlang meebrengen<br />
OYSTETN. Ge vergeet Hal yard's boog. Hij was <strong>de</strong> beste<br />
schutter ten westen van <strong>de</strong>n fjell en vindt niet ligt zijn<br />
weerga<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> noordzj.<br />
EINDRIDE. Zeker is Halyard handig en dapper .. maar ja!<br />
OYSTETN. Eer <strong>de</strong> Birkebemers on<strong>de</strong>r <strong>de</strong>n rook van het huis<br />
komen , heeft hij er zeker al drie geveld.<br />
Stvdiën en Salami III 31
482 somtv, EEGSCI-IE LETTERK UN DE.<br />
EINDRIDE. Is hij zoo zeker van zijn schot ?<br />
OYSTEIN. Hijmist 1100it.<br />
EINDRIDE. Mist hij 11004 ?<br />
OYSTEIN. Hij raakt <strong>de</strong>n vogel in <strong>de</strong> lucht en het haas in<br />
<strong>de</strong>n sprong. Minstens drie, wat zeg ik, vier of vijf doet<br />
hij er buitelen , eer zij het huis gewaar wor<strong>de</strong>n.<br />
EINDRIDE. Pat heet ik duivelsch knap zijn, en als dat<br />
zoo is, zie ik geen gevaar.<br />
OYSTEIN lagchen<strong>de</strong>. Het ergste <strong>voor</strong> II zou wezen , dat hij<br />
ze haast allemaal vel<strong>de</strong>.<br />
EINDRIDE invekle8 lagchend. Welaan , zoo vlieg ik er op<br />
mijn sneeuwschoenen heen en zal niet lang on<strong>de</strong>r weg zijn,<br />
dat beloof ik.<br />
OYSTEIN. Laat me zien , dat gj u reppen kunt.<br />
EINDRIDE. Pat zult ge. Vaarwel, zoolang.<br />
OYSTEIN. Insgelijks, gelukkige reize!<br />
EINDRIDE. Dankje! ... he ! he! he ! ik moet er nog om<br />
lagchen , zoo leep als het bedacht is.<br />
OYSTEIN. Tracht meteen een kijkje van Sverre <strong>de</strong>n priester<br />
to nemen.<br />
EINDRIDE. Daar daeht ik juist over. Loochenen kan ik het<br />
niet, dat ik er lust in zou hebben. Ik heb wel eens gehoord,<br />
dat hij er vervaarlijk uitziet.<br />
OYSTEIN. De lui zeggen met alle regt, dat hij van <strong>de</strong>n<br />
duivel bezeten is.<br />
EINDRIDE, beangst. Spreek niet van <strong>de</strong>n booze, va<strong>de</strong>r !<br />
Mijn misters kind heeft hem gezien in <strong>de</strong>n slag bij Slevol<strong>de</strong>n<br />
... hij moet een paar oogen hebben, man ... Brrr.<br />
Ovs-rms. Zoo? Maar nu wordt het tijd, dat gij u spoedt.<br />
EINDRIDE. Ja, vaarwel. (Hij wil gaan.)
NOORWEEGSCHE LETTERKUNDE. 483<br />
Dertien<strong>de</strong> Tooneel.<br />
DE VORIGEN. INGA..<br />
INGA, houdt Eindri<strong>de</strong> aan <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur tegen. Waar naar toe ?<br />
EINDRIDE, in <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur. Naar Sverre.<br />
INGA. Naar Sverre? (tot Oystein.) Weikel' raad hebt ge<br />
nu gegeven?<br />
EINDRIDE. De beste, dien ik ooit in mijn leven kreeg. Uit<br />
<strong>de</strong>n weg <strong>voor</strong> <strong>de</strong>n reizen<strong>de</strong>n man ! (HO vertrekt.)<br />
Veertien<strong>de</strong> Toonee l.<br />
INGA. OYSTEIN.<br />
INGA. Ik heb er dikwijls aan get wijfeld , of gij een <strong>de</strong>r<br />
mannen van koning Magnus zondt zijn.<br />
OYSTEIN. Dat zal blijken.<br />
INGA. Maar wie ge zijn moogt , als het in mijne magt staat<br />
u to beloonen , dan zal het geschien.<br />
ON-STEIN. Het schijnt me toch toe, dat ge eerst zoudt moeten<br />
weten , wat ik <strong>de</strong>ed.<br />
INGA. Om het even, als zij naar hun duel missen.<br />
OYSTEIN. Helot ge hen onthaald ?<br />
INGA. Ja, maar ik vrees, dat dit uw minst kloeke raad was;<br />
zij maken nu zoo reel gedruisch , dat Halyard hen spoedig<br />
hooren zal.<br />
OYSTEIN. Daar vrees ik niet <strong>voor</strong>.<br />
INGA. Gij zijt opgeruimd , naar het schijnt.<br />
OYSTEIN. Goof mij uw hand.<br />
INGA. Waartoe? (Zig. geeft hew die.)<br />
OYSTEIN. Een mooije hand.<br />
INGA. Vroeger zag zij er an<strong>de</strong>rs uit.<br />
OYSTEIN. In }mar staat mijn lot geschreven.<br />
INGA. Zijt ge misschien een waarzegger ?
484 NOORWEEGSCIIE LETTERKUNDE.<br />
OYSTEIN. Dat joist Met maar het is mij zoo vreemd te<br />
moe<strong>de</strong> , dat .<br />
INGA. Zeg mij toch , wat ziet ge ?<br />
OYSTEIN. Ik zie<br />
INGA. Zeg op ... van alle zij<strong>de</strong>n is het mij zoo donker;<br />
ge weet niet , hoe ik smacht naar licht.<br />
OYSTEIN. Uwe wenschen zullen vervuld wor<strong>de</strong>n.<br />
INGA. Ik ga u op <strong>de</strong>n toets stellen ; wat wensche ik?<br />
OYSTEIN. Verzoend te wor<strong>de</strong>n met ow va<strong>de</strong>r en met nw man,<br />
en die ook zamen verzoend te zien.<br />
INGA. Och, dat kondt ge <strong>voor</strong>uit wel gissen ; maar om<br />
het even wanneer<br />
OYSTEIN. Eer een etmaal om is.<br />
INGA. Ach, ik vrees<strong>de</strong> wel, dat ge maar met mij schertstet.<br />
OYSTEIN. Ik zie nog meer.<br />
INGA. Zeg wat ! .<br />
OYSTEIN. Eer het etmaal om is, zijt zoowel gij als <strong>de</strong><br />
kleine Alf en uw man op weg van hier.<br />
INGA. 0, ware flat waarheid !<br />
OYSTEIN. En eens konings hoeve wordt ow verblijf.<br />
INGA, ranch. Toch niet die van Sverre?<br />
OYSTEIN hij laat !mar hand los. Wie weet? — mijne <strong>voor</strong>-<br />
spelling is nit.<br />
INGA. Ik heb er ter wereld geen vertrouwen in. Ik blijf<br />
hier op <strong>de</strong>n fjell in <strong>de</strong> mist staan en ik kan geen hand<br />
breed <strong>voor</strong> mij uitzien; het wordt mij zwaar in het hoofd .<br />
en . ik wenschte dat ik dood ware.<br />
OYSTEIN. Ge zijt een kind, Inga! Dat meent ge niet.<br />
INCA. Of ik het meen! Dan zoo Halyard mij volkomen begrijpen<br />
, dan zou<strong>de</strong>n bei<strong>de</strong>, mijne kleine Alf en mijn va<strong>de</strong>r, dan<br />
zou<strong>de</strong>n zij alien schreijen ... en ik gelukkig zijn.<br />
OYSTEIN. Een enkel zonnestraaltje en uw feed zal ver-
NOW?, WEEGSC LIE LETT ERK UND E. 485<br />
dwijnen als een nevel. — G-eloof mij, <strong>de</strong> smart die klaagt,<br />
teistert maar eene wijle, ... en <strong>de</strong> open won<strong>de</strong> wordt spoedig<br />
geheeld.<br />
INGA. Ach neen; Ik zie <strong>voor</strong> mij geen uitweg.<br />
OYSTEIN. Zoo weinig vervaarlijks steekt er in uw smarte,<br />
dat zij zelfs iets aantrekkelijks heeft <strong>voor</strong> wie zwaar<strong>de</strong>re<br />
moet torschen.<br />
INGA, <strong>de</strong>elnemend. Hebt gij dan meer te dragen?<br />
OYSTEIN. Neen, niet ik, maar an<strong>de</strong>ren, die ik ge<strong>de</strong>nke.<br />
INGA. An<strong>de</strong>ren? Gij vervalt in gepeins.<br />
OYSTEIN. Uwe smart mope wat bleek zien, ze blijft een lief<br />
meisje, tegenover <strong>de</strong> harpijen<br />
INGA. Ge spraakt van an<strong>de</strong>ren? wie bedoel<strong>de</strong>t gij?<br />
OYSTEIN, eent <strong>de</strong>els tot Itaar, , weldra Olean tot zich zelven.<br />
Er zijn, die over menigte van menschen wor<strong>de</strong>n gesteld,<br />
welke zij tot hoofd en tot steun moeten strekken; en wier<br />
pligt me<strong>de</strong> brengt hunne kwellingen te verheelen, <strong>•</strong>zelfs al<br />
knagen die aan hun harte. Terwijl dit op het gruwzaamst<br />
wordt verscheurd, moet een glimlach op hun gezigt spelen,<br />
moeten hunne lippen schertsen, want het is hunne taak<br />
alien moed te geven, al hebben zij er zelf geen meer. Un<strong>de</strong>r<br />
die hoof<strong>de</strong>n <strong>de</strong>r schare treft men, die een schat van goe<strong>de</strong>n<br />
raad hun land ten beste geven maar kwalijk wor<strong>de</strong>n begrepen,<br />
maar weerstand ontmoeten, en zich ten gevolge van<br />
<strong>de</strong>zen het regt verwerven <strong>de</strong>n dood veler verslagenen goed<br />
te maken! Zon<strong>de</strong>r onregtvaardig jegens hen te zijn, kan<br />
men <strong>de</strong> verschrikkelijkste dingen van hen zeggen. Wilt gij<br />
er een hooren? Men getuigt van hen, dat zij het bloed <strong>de</strong>r<br />
kranken vergieten, die zij beloof<strong>de</strong>n te zullen genezen. Ik<br />
ken er een, die <strong>de</strong> zegen zjns lands wil<strong>de</strong> zijn en in <strong>de</strong>n<br />
vloek zijns lands verkeer<strong>de</strong>. Hij gruw<strong>de</strong> van zich zelven als<br />
van een monster; hij wil<strong>de</strong> al <strong>de</strong> lijken, die hem uit <strong>de</strong>zen
486 NOORWEEGSC FIE LETTE RKUN DE.<br />
en uit genet' hoek <strong>de</strong>s lands aanstaar<strong>de</strong>n, die hem overal<br />
verwijtend omring<strong>de</strong>n , ontvlugten — ontvlugten ale een<br />
balling uit zijn eigen erfrijk toch werd hij bij een slip<br />
zijns mantels weerhou<strong>de</strong>n. Voortgezweept door een onverbid<strong>de</strong>lijk<br />
lot, van gruwel tot gruwel, van moord tot moord,<br />
van brand tot brand, schrijdt hij over rooken<strong>de</strong> puinhoopen<br />
en verminkte — geween en gekrijsch gaat op waar<br />
hij verschijnt, — het is of <strong>de</strong> hel om hem blaakt; ook zijn<br />
er die zeggen, dat <strong>de</strong> duivel aan zijn zij<strong>de</strong> gaat, ja, eenigen<br />
sehel<strong>de</strong>n hem <strong>de</strong>n duivel zeif. Ik weet, ja, ik weet, dat<br />
terwijl zij elkan<strong>de</strong>r keelen als vee, hem <strong>de</strong> kracht ontbreekt<br />
naar iemands 'even_ te staan, <strong>de</strong>wijl hij zijn eigen jammer<br />
niet vergrooten wil. En er wordt eene mis gezongen v6Or<br />
<strong>de</strong>n slag en eene mis na <strong>de</strong>n slag, en hij verzoent en hij<br />
vertroost, hij tracht te helpen en poogt wel to doen , hij<br />
geeft vre<strong>de</strong> aan alien, die er om vragen. Slechts met eenen<br />
enkele kan hij geen vre<strong>de</strong> hebben, met hem zelven. Maar ik<br />
weet ook, dat hij volhardt en alle overvallen <strong>de</strong>r hel trotseert<br />
en zich in <strong>de</strong>n baard bijt , en zijne smarte verloochent , dat<br />
het hem nooit aan scherts of spotternij ontbreekt, dat hij onverschrikt<br />
op het bloedigste slagveld oin zich blikt, hoe blij<strong>de</strong>r<br />
hoe meer er van zijne vijan<strong>de</strong>n zijn gevallen, eu zich in het<br />
volgend oogenblik in <strong>de</strong>n raad vertoont, even waardig van<br />
gebaar als kalm van geest. Ik ken hem, ja, ik ken hem, die<br />
zooveel sterkte van ziel bezit , dat hij bet uit zal hou<strong>de</strong>n ,<br />
tot bei<strong>de</strong> God en menschen ten leste zullen getuigen hij heeft<br />
toch het goe<strong>de</strong> gewild!<br />
INCA, die zich yeduren<strong>de</strong> zijn yemoectsboveying hoe lanyer<br />
hoe ver<strong>de</strong>r van hem veriqj<strong>de</strong>rd heeft. Vrome Sunniva!<br />
Or STEIN. Ik sprak over mij zelven, — het etmaal is nog<br />
niet om, weet ge.<br />
INGA. Zeg me, ge meen<strong>de</strong>t met dien man toch Sverre niet?
NOORWEEGSCHE LETTERKUNDE. 187<br />
OYSTEIN. Sverre? Die leeft zoozeer <strong>voor</strong> zich zelven, ondanks<br />
<strong>de</strong> hon<strong>de</strong>r<strong>de</strong>n die hem omringen, dat er niet velen<br />
zijn, die weten wat hij <strong>de</strong>nkt of voelt.<br />
INGA. Het was me bij uwe woor<strong>de</strong>n of een sneeuwval zich<br />
over mij heen stortte. Ik voel naauwelijks mijn eigen iced<br />
meer. (Men boort gezan g.)<br />
OYST EIN. Wat is dat?<br />
Gezang. Pauze.<br />
INGA. Ach! dat is <strong>de</strong> mee! — ik zei<strong>de</strong> u <strong>voor</strong>uit, dat die<br />
raad niet goed was. Hal yard zal hen gewaar wor<strong>de</strong>n.<br />
Vijftien<strong>de</strong> Tooneel.<br />
DE VORIGEN. HALVARD.<br />
HALVARD. Wat is dat <strong>voor</strong> een Leven ? Is er yolk op <strong>de</strong>n<br />
fjell gekomen?<br />
OYSTEIN , op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond. Een ongeluk schijnt on<strong>voor</strong>koombaar.<br />
Het gaat to haastig toe.<br />
INGA. Alle Heiligen, staat ons nu bij!<br />
ASIAT I doet zich van bniten hooren. Meer mee, terwijl<br />
we wachten. (Hij wil binnen komen.)<br />
HALVARD. Wie zijt ge? Wat moet dat bedui<strong>de</strong>n? Terug.<br />
Laat mij hooren wat ge to zeggen hebt. (Hij ,stoot hem naar<br />
buiten.)<br />
Zestien<strong>de</strong> Tooneel.<br />
INGA. 0 YSTEIN.<br />
INGA. Hij hoort ze en hij vindt ze; er gaan gedachten in<br />
mij om, the mij lit dit huis drijven.<br />
OISTEIN. En straks hadt ge zooveel moed?<br />
INGA. Ik zou mijn toevlugt tot Alf nemen, als het geen<br />
Aslat, een an<strong>de</strong>re van koning Magnus' manual.
488 NOORWEEGSCHE LEWERKUNDE.<br />
zon<strong>de</strong> ware het kind in <strong>de</strong>n twist te mengen. Ik wil zelf tot<br />
Halyard gaan, maar hij zal me niet willen aanhooren. Vreem<strong>de</strong><br />
man ! gij hebt een good hart, dat heb ik straks ervaren; zeg<br />
gij hem wat gij van mij weet — want het is hoog tijd.<br />
OYSTEIN. Houd 11 rustig , kind! Sta liever een paar uren<br />
strijds door, dan een paar jaren lij<strong>de</strong>n.<br />
Zeventien<strong>de</strong> Tooneel.<br />
DE VORIGEN. HALYARD, met ontbloot zwaard.<br />
OYSTEIN. Hebt ge u van hem ontslagen?<br />
HALYARD, soother. Dit is zijn eigen zwaard.<br />
O YSTEIN. En <strong>de</strong> man ?<br />
HALYARD. Die kreeg buiten zijn bekomst.<br />
OYSTEIN. Dat was kwalijk gedaan.<br />
HALVARD , tot Inga. Hij dreef <strong>de</strong> boosheid zoo verre te<br />
zeggen, dat gij hem van mijnentwege had beloofd — (hij traeht<br />
te lagchen) — maar het was al te onbeschaamd, dat gij hem<br />
van mjnentwege hadt beloofd, dat hij en zijn gezellen hier<br />
een aanvoer<strong>de</strong>r <strong>de</strong>r Birkebemers met zijn manschappen buit<br />
zou<strong>de</strong>n waken. Dat mag geen man u ongestraft nageven.<br />
En toch hield hij het tot zijn laatste woord vol.<br />
INCA, tot zich zelve. God !<br />
HALYARD. Dat ge mij tot een verra<strong>de</strong>r zoudt willen makes<br />
mijii ergste vijand zou het niet durven <strong>de</strong>nken... Maar zooals<br />
ik zei<strong>de</strong> boette er <strong>voor</strong> !<br />
INCA, tot zich zelve. Heilige Olaf, dat heb ik verdiend!<br />
HALYARD. Gij, Inga! mij tot een verra<strong>de</strong>r waken, en dat van<br />
Sverre's mannen; maar wees gerust , hij zal niet meer lieges.<br />
INCA, lui<strong>de</strong>r, blyna knielend. Halyard!<br />
HALYARD. Neen , neen , ver<strong>de</strong>dig u niet ik geloof u<br />
ik heb hem er immers <strong>voor</strong> verslagen, ziet ge ... het zwaard<br />
is nog vochtig. (Hij werpt het van zich.) Ik weet genoeg,
NGOR EEGSCHE LETTERK UND E. 489<br />
dat gij nooit zoo iets zoudt kunnen does, gij die mij liefhebt.<br />
O1 STEIN, begeeft zich near het vertrek, waarin Thorkel slaapt.<br />
Mem boort buiten een gedruisch dat al sterker wordt.<br />
INCA, Halyard gena<strong>de</strong>rd op <strong>de</strong> knieeit. Halyard! Halyard!<br />
Hoor niij!<br />
HALYARD. Neen, ik heb gezegd, dat het niet werd vereischt<br />
Waarlijk , het behoeft niet<br />
INGA. Bij <strong>de</strong>n Heiligen Olaf en <strong>de</strong> vrome Sunniva, weet<br />
alles<br />
HALYARD, ernstig. Zweer niet!<br />
VERSCHEIDENE STEMMEN, buiten <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur. Verslagen? Is hij<br />
yerslagen? Verslagen?<br />
HALYARD wapent zich.<br />
INCA. 0, dat ook ik strij<strong>de</strong>n kon!<br />
EENE STEM, buiten <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur. Het huis in! het huis in! (Men<br />
dringt tegen <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur.)<br />
HALYARD, schuift er het sant <strong>voor</strong>. Hier komt niemand<br />
binnen.<br />
STEMMEN, van buiten. Open <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur! open! (Gedruisch.)<br />
HALYARD. Wacht lie<strong>de</strong>n! (tot zich zelven.) Doch waarom<br />
niet? (I it het schat weer losgren<strong>de</strong>len.) Welnu!<br />
INGA springt op Item. toe.<br />
HALYARD, <strong>de</strong>inst verbaasd achteruit. En gij zijt het, die mij<br />
verhin<strong>de</strong>rt? Waar meent ge, dat ik nog <strong>voor</strong> to Leven heb?<br />
INGA. Wilt gij sterven, zoo neem mij mee.<br />
HALYARD, springt op zij<strong>de</strong>. Wat zegt ge ?<br />
INGA. Laat mij met u sterven; ik ben tienniaal ongelukkiger<br />
dan gij.<br />
HALYARD, schijnt to twyfelen.<br />
INGA. 0 Halyard! on<strong>de</strong>rzoek en ge zult het zieu.<br />
HALYARD. Neen, neen, ik moet niet goed gehoord hebben.
490 NOORWEEGS C HE LEITERKUN DE.<br />
Achttien<strong>de</strong> Tooneel.<br />
INGA. HALYARD. OYSTEIN EN T ORK EL.<br />
INGA. Va<strong>de</strong>r! Va<strong>de</strong>r! Hemel! zijt gij hier?<br />
THORKEL. Inga, mijn kind! (Zij ornkelzen elkan<strong>de</strong>r.)<br />
HALYARD. Hoe? haar va<strong>de</strong>r?<br />
0 YSTEIN. Ja, het is Thorkel Leire; ik wist, dat gij hem<br />
nooit hadt gezien.<br />
HALYARD. Nu begrijp ik Neen, nu begrijp ik niets meer.<br />
INGA. 0 Va<strong>de</strong>r! gij komt ter regter tijd.<br />
THORKEL. De Heer zij gedankt, dat ik u vond. Ik vermoed<strong>de</strong><br />
dat ge hier of daar op een fjell verscholen waart,<br />
en waar een fjell te zien viol , daar heb ik als verspie<strong>de</strong>r<br />
omgezworyen; o God! wat hebt ge mij een feed aangedaan,<br />
kind! Maar nu laat ik u mij ook nooit meer ontrooven.<br />
INGA. En ik zal u nooit, nooit meer verlaten.<br />
HALYARD. Ha, daar vloog <strong>de</strong> pijl van <strong>de</strong>n boog.<br />
INGA, geknield. Kunt ge mij vergeven ?<br />
T ORKEL. Ja, mijn kind! gij weet niet hoe ik u heb gemist.<br />
Maar ge schijnt ongelukkig te zijn gij hebt geschreid — uw<br />
haar is verward. (Thy strijkt het glad.) Wat schort a mijn kind?<br />
Ik begrijp het; <strong>de</strong> ellendige, wiens naam ik niet weten wil!<br />
INGA, staat op. Va<strong>de</strong>r! Va<strong>de</strong>r!<br />
HALYARD, treedt <strong>voor</strong>. Hier is hij ! Hij heet Halyard Gjaela.<br />
THORKEL. Die mij gister avond uit <strong>de</strong> sneeuw heeft geholpen?<br />
Schier een te goe<strong>de</strong> daad <strong>voor</strong> zoo slecht een kerel!<br />
HALYARD. Meent ge?<br />
THORKEL. Maar het blijkt, dat <strong>de</strong> Heer gewild heeft, dat<br />
ik mijn dochter uit uw geweld zou red<strong>de</strong>n.<br />
(Men hoort drie slagen op <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur dreunen.)<br />
EEN MARE STEM, van buiten. Wij hebben het overlegd; ale<br />
gij niet opdoet, steken wij het huis in brand.
NOORWEEGSCHE LETT ERK UN DE. 491<br />
HALYARD, grijpt zieli aan. Ja , ik zal opdoen.<br />
0 Y STEIN , plaatst rich <strong>voor</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong>ar en houdt hem legen.<br />
HALYARD. Weg met u , rampzalige! Gij waart het, die hem<br />
herwaarts bragt. Gij staat zelf in verband .met het yolk daar<br />
buiten. Gij hebt alien tegen mij zaamgezworen! Maar daartoe<br />
behoef<strong>de</strong>t gij niet in zoo grooten getale te zijn , want ziet ge .. .<br />
(hij legt <strong>de</strong> hand op het hart) hier is . het reeds afgedaan. (Hij<br />
wit near batten)<br />
INCA, rich can <strong>de</strong>n muter tlampen<strong>de</strong>. Bedwing hem ; weerhoud<br />
hem !<br />
OYSTEIN bet <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur. Geen uwer komt over <strong>de</strong>n drempel.<br />
Het oogenblik is daar, waarin gijlie<strong>de</strong>n bier moet blijven —<br />
en spreken.<br />
ALLEN. Spreken ?<br />
Eene Pauze.<br />
OYSTEIN, anqatig te moe<strong>de</strong>. Hier zou het bewaarheid kunnen<br />
wor<strong>de</strong>n , dat zwijgen meer harten breken doet dan<br />
woor<strong>de</strong>n. (Laid en hevig.) Spreekt, versehrikkelijke menschen!<br />
Ziet ge dan niet, dat Gods oor<strong>de</strong>el over u komt ? Het vuur<br />
wordt aangestookt en het huis brandt; maar bij <strong>de</strong>n Heiligen<br />
Olaf, eer zal <strong>de</strong> zol<strong>de</strong>ring uwe hoof<strong>de</strong>n zengen , eer<br />
ik u over <strong>de</strong>n drempel laat , <strong>voor</strong> gij gesproken hebt!<br />
HALYARD, somber. Hebben wij zoo lang gezwegen , waartoe<br />
gesproken in <strong>de</strong> ure die ons overblijft?<br />
OYSTEIN. Denk aan Alf.<br />
INGA en HALYARD. Alf! (Zij mitten bei<strong>de</strong>n near het bijge-<br />
legen vertrel. gaan.)<br />
HALYARD, weerhoudt rich het eerst. (Pane.) Welaan dan!<br />
Een van ons blijve om zijnentwille leven . . . en het zal haast<br />
een uur gele<strong>de</strong>n zijn se<strong>de</strong>rt ik mime keuze heb bepaald .. .<br />
maar boor het, vronw ! niet 'anger dan een uur gele<strong>de</strong>n.<br />
Wel trok mijn hart lang reeds naar Sverre en zijne Birke-
492 NOORWEEGSOEIE LVITERKUN DE.<br />
bemers; menigen nacht droom<strong>de</strong> ik er van, welk eene eer<br />
ik mij in zijn heir zou kunnen verwerven; menigen dag<br />
droom<strong>de</strong> ik hetzelf<strong>de</strong> met open oogen. Maar nimmer span<strong>de</strong><br />
ik, zon<strong>de</strong>r aan u te <strong>de</strong>nken , mijn bong <strong>voor</strong> hem, zelfs<br />
wanneer zijne mannen langs onze woning togen, en ik hoor<strong>de</strong>,<br />
hoe zijn krachtig woord staal in hunne zwaar<strong>de</strong>n wist te<br />
leggen. Nimmer! nimmer! hoort gij? Maar dat daeht<br />
gij en ge daeht meer overleg<strong>de</strong>t mij te verlaten<br />
gij smeed<strong>de</strong>t in stilte lagen tegen mij , — <strong>de</strong>s daags beschrei<strong>de</strong>t<br />
gij, in een hock, het uur waarin ge mij herwaarts<br />
volg<strong>de</strong>t gij hadt nw va<strong>de</strong>r meer lief dan mij ik wist<br />
het, maar ik had geen moed het te vernernen maar<br />
heb ik <strong>de</strong>n dag beleefd , waarop ik het bei<strong>de</strong> heb gezien en<br />
gehoord ... en ofsehoon ik het wist ... was het toch beter<br />
in <strong>de</strong> hei te ontwaken. Weet dan, dat dit eene uur al mijne<br />
lief<strong>de</strong> in mijne borst heeft gedoofd , dat ik het oogenblik<br />
vervloeke waarin ik u bet eerst zag, dat ik alle hengenis<br />
daaraan zal uitwissehen , hetzij door het staal <strong>de</strong>s<br />
brandstichters hier buiten, of zoo me dat mislukt , dan bij<br />
koning Sverre, die geen gast zoo dikwijls ontvangt als <strong>de</strong>n<br />
dood ... en nu ga ik <strong>de</strong>rwaarts. (14 evil gaan, maar heert<br />
zich one , ten ein<strong>de</strong> naar Inga te zien, die onbewegelijk staat .<br />
Verrast en rerbaasd blijft 21:17G blik onafgebroken op /mar rusten.)<br />
MORKEL. Ik ben geen man van veel woor<strong>de</strong>n , zooals ge<br />
wel weet , maar dit moet ik thans toch tot mijn dOehter zeggen<br />
, dat verachting van iemand als gij ligt te dragen valt.<br />
Korn, arm kind! zijt ge door hem verstooten neemt het wettige<br />
mee , en ofschoon het zijn jongske is, — zoo zal het ook<br />
het mijne wor<strong>de</strong>n. (Hij neemt haar bij <strong>de</strong> hand, en wit gaan.)<br />
0 VSTEIN. Gij zult niet van hier gaan.<br />
ThoanEL. Daar hebben er twee over te beslissen. (Hij griipt<br />
een zwaard.)
NOORWEEGSC HE LETTERKU N DE. 493<br />
OrsTErs. Vraag haar of ze mee wil gaan.<br />
THORKEL. Dat is mijn zaak.<br />
OYSTEIN. Vraag bet haar.<br />
(Allen zien Inge aan, die onbewegetijk /4ft 0,13 te voren.)<br />
THORK EL , na eene pauze. Antwoord, kind!... maar dat zeg<br />
ik u Eens hebt ge tusschen hem en mij gekozen; nu is het<br />
oogenblik gekomen, ,dat gij het over kunt doen: hem of mij.<br />
INCA, werktuigelfjk. U of hem ...<br />
THORKEL. Bij St. Olaf, bier valt te kiezen!<br />
INo EL. Welaan! ik heb u bei<strong>de</strong>n lief, dat is waar. Ik dacht,<br />
dat het mij gelukt zou zjn u te verzoenen! dat is al het<br />
kwaad, dat ik gepleegd heb. Maar daar dat niet zijn mag<br />
en ge mij verpligt te kiezen, zoo ... al ben ik verstooten<br />
al wil hij sterven ... zoo, vrome, altijd Sancta Snnniva! ik<br />
kan niet an<strong>de</strong>rs; ik kies zooals ik vroeger koos, zooals ik<br />
het gister <strong>de</strong>ed, zooals ik het alle dagen mijns levens zal<br />
doen: ik kies Alf, en u, Strengen Halyard. (Op hare knieed<br />
vallen<strong>de</strong>, omvat zij <strong>de</strong> zijne.)<br />
HALYARD. Inga! (Hij heart hear op en omarmt Naar;<br />
Thorkel laat het zwaard nit zijne han<strong>de</strong>n vallen.)<br />
OYSTEIN, treedt van <strong>de</strong> <strong>de</strong>ar naar voren. Nu is <strong>de</strong> uitgang<br />
vrij ; nu kunt gij het zwaard trekken , ou<strong>de</strong>! als gij uw hart<br />
dat geweld kunt aandoen.<br />
INGA, strekt <strong>de</strong> han<strong>de</strong>n naar Thorkel nit. Va<strong>de</strong>r! Va<strong>de</strong>r!<br />
(Men hoort gedruisch en wapengekletter.)<br />
0 YST EIN. Stil!<br />
HALYARD. Wapengeklett er ?<br />
OYSTEIN. Daar komen zij.<br />
EEN ZW ARE STEM, van buiten. Voort, krijgsmannen, mannen<br />
van <strong>de</strong>n Heiligen koning Olaf!<br />
THORKEL. Dat is Sverre's krijgsroep.<br />
OYSTEIN. En Gudlang Stallare's stem. (Wapengekletter, met
494 NOORWEEGSCHE LEVFERK UNDE.<br />
Rorie tmyeehenpoozen, geduren<strong>de</strong> het gansehe volgen<strong>de</strong> tooneel.)<br />
Ot STEIN. Nn werkt <strong>de</strong> mee ons ten goe<strong>de</strong>. De dronken<br />
kerels geven spoedig gewonnen spel, en <strong>de</strong> verlossing is nabij.<br />
INCA. De verlossing nabij, zegt ge. Ik begin te begrijpen.<br />
G-ij zijt niet koning Magnus' man? Piet een <strong>voor</strong>gevoel.) Maar<br />
wie zijt gij !<br />
HALYARD. Wie zijt ge ?<br />
THOR KEL. wie zijt ge-?<br />
ON-STEIN, treedt nicer op <strong>de</strong>n <strong>voor</strong>grond. Zie, sommigen heeten<br />
mij een verv]oekten mensch , die <strong>voor</strong> geen lager' terug<strong>de</strong>inst;<br />
an<strong>de</strong>ren zeggen, dat ik <strong>de</strong>s duivels dienaar ben; weer an<strong>de</strong>ren,<br />
dat ik <strong>de</strong> duivel zelf ben, maar eenigen zeggen ook, dat ik<br />
Sverre ben, door mijn geboorteregt geroepen tot <strong>de</strong>n Noorweegschen<br />
koningsstoel! Het komt er nu op aan, wie gelijk heeft.<br />
ALLEN. Koning Sverre?<br />
HALYARD en INGA. vallen op <strong>de</strong> knieen.<br />
SVEBRE. Staat op kin<strong>de</strong>ren! bet is geen tijd <strong>voor</strong> huldiging.<br />
Ik was naar inljn ou<strong>de</strong> gewoonte op verspie<strong>de</strong>n uit; want<br />
men is van zich zelven bet zekerst. Toen trof ik hem aan<br />
(hij avast op norkel) en ik dacht uwe gastvrijheid <strong>de</strong>s verle<strong>de</strong>n<br />
jaars niet beter te kunnen beloonen, dan door hem herwaarts<br />
te brengen! Ik bou het er nu <strong>voor</strong>, dat gijlie<strong>de</strong>n<br />
getuigen zult, dat zelfs <strong>de</strong> duivel bij wijle te zwart wordt<br />
geschil<strong>de</strong>rd, en dat wij niet <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> menschen zijn tussehen<br />
<strong>de</strong> veldslagen , als in het veld.<br />
IN GA. Heer koning!<br />
SVE RILE tot Thorkel. En gij, ou<strong>de</strong>! mijn yolk heeft uwe<br />
hoeve in <strong>de</strong> arch gelegd , — een eind wegs meer noordwaarts<br />
in Thron<strong>de</strong>lvy heb ik eene betere.<br />
THORK EL. Heer koning!<br />
SVER RE. Die moogt gij tot vergoeding aannemen. G-ij zijt<br />
mid en afgemat door strijd bij strijd; neem nwe dochter bij u,
NOORWEEGSCIIE LETTERKUNDE. 495<br />
immers wanneer ik (tot Inca over uwen man mag besehikken.<br />
INGA, dringt Halyard naar hem' toe. Neem hem! Zulk een<br />
man mag hij dienen.<br />
Negentien<strong>de</strong> Tooneel.<br />
DE VOREGEN. GUDLANG STALLARE EN VERSCIIEIDEN BIRKE-<br />
BEMERS.<br />
Bij het openers <strong>de</strong>r <strong>de</strong>uren ziet men een weerschipt van een<br />
lace vun,- , dat allows sterker wordt.<br />
GUDLANG. Goe<strong>de</strong>n morgen, beer koning!<br />
SVERRE. Is alles in or<strong>de</strong> ?<br />
GUDLANG. Afgedaan.<br />
SVERRE. Hier zullen zich drie of vier mannen bij uwe<br />
ben<strong>de</strong> voegen, Halyard G-jaela's heeten zij.<br />
GUDLANG, tot Halyard. Welkom.<br />
SVERRE, ter zelf<strong>de</strong>r tijd tot Thorkel. Uw schoonzoon zal<br />
spoedig eene plaats beklee<strong>de</strong>n, waarme<strong>de</strong> nwe dochter vre<strong>de</strong><br />
zal hebben. Alles wel beschouwd , geloof ik dat gij het beste<br />
zult doen door u in <strong>de</strong> zaak to voegen.<br />
INGA en HALYARD. Va<strong>de</strong>r !<br />
THORKEL. i4lijne kin<strong>de</strong>ren! (Hij omarmt ze.)<br />
SVERRE, tot een Birkebemer. Rep u, van bier, borst!<br />
(Thorkel en <strong>de</strong> °utters van Alf Juana been.)<br />
GUDLANG. Als wij langer bier blijven, beer koning, dan<br />
verbran<strong>de</strong>n wij mee.<br />
SVERRE. Gij hebt gelijk. Het begint wat beet to wor<strong>de</strong>n.<br />
(Hij gaat.)<br />
De gordijn valt.<br />
Geyer besluit zijne schets <strong>de</strong>r Scandinavische natuur met<br />
een blik op <strong>de</strong>n volksaard van het schiereiland. Hij stelt <strong>de</strong>
496 NOORWEEGSCHE LETITIIKUNDE.<br />
goe<strong>de</strong> en <strong>de</strong> kwa<strong>de</strong> zij<strong>de</strong> van <strong>de</strong>zen in het licht; hij merkt<br />
scherpzinnig op, dat 's menschen aanleg in het Noor<strong>de</strong>n over<br />
bet algemeen grootscher, , meer omvattend mag heeten dan<br />
ergens el<strong>de</strong>rs. Het zijn an<strong>de</strong>re woor<strong>de</strong>n <strong>voor</strong> <strong>de</strong> kerniger kracht,<br />
door het klimaat vereischt. Geen licht echter zon<strong>de</strong>r schaduw,<br />
en zoo ook hier. Hij komt tot <strong>de</strong> bekentenis , dat <strong>de</strong> morele<br />
zoowel als <strong>de</strong> physieke wereld er behoefte heeft aan <strong>de</strong> besehaven<strong>de</strong><br />
warmte, die tot rijpheid brengt; eene behoefte, die<br />
slechts bij tusschenpoozen wordt bevredigd. De aanwezigheid<br />
of <strong>de</strong> afwezigheid dier bezieling treedt dui<strong>de</strong>lijk aan het licht<br />
in <strong>de</strong> verschei<strong>de</strong>n tijdperken <strong>de</strong>r geschie<strong>de</strong>nis <strong>de</strong>s Noor<strong>de</strong>ns, in<br />
<strong>de</strong> glorie of het verval <strong>de</strong>szelf<strong>de</strong>n yolks. Meer dan genoeg ,<br />
schijnt het mij toe, om het oN7ernemen <strong>de</strong>r ]aatste regelen<br />
van die bespiegeling te wettigen, om liever met <strong>de</strong>ze dan met<br />
eene kritiek van het tooneelstuk te besluiten. Wat dit verdienstelijks<br />
heeft, schuilt in <strong>de</strong> weerspiegeling <strong>de</strong>r waarhe<strong>de</strong>n ,<br />
door Geyer verkondigd. „Zoo schijnt zich," schrijft hij , „bij<br />
„<strong>de</strong>n noorschen mensch <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> weerspraak to doen gel<strong>de</strong>n in<br />
„citing van kracht en in genegenheid tot rust, in levendigheid<br />
„en in traagheid, die in <strong>de</strong> noordsche natuur aan het licht komt ;<br />
„een weerspraak , die toch getemperd en overwonnen wordt<br />
„door een van aanleg ernstig en doordringend verstand , een<br />
„diep , maar even als het <strong>de</strong>nkvermogen , liefst in het ge-<br />
„moed besloten gevoel , <strong>voor</strong> alles door eenen zin , die tot<br />
„groote opofferingen in staat is, die in afdoen<strong>de</strong> oogenblikken<br />
„van geene vrbeze weet en zich gemakkelijk boven het ver-<br />
„gankelijke verheft. Deze dapperheid , in <strong>de</strong>s woords beste<br />
„beteekenis; is het e<strong>de</strong>lste erf<strong>de</strong>el van ons yolk geweest , is<br />
„het ge<strong>de</strong>gen metaal in <strong>de</strong> ziel, dat uit <strong>de</strong> smidse <strong>de</strong>s on-<br />
„geluks , altijd' even scherp en rein , to <strong>voor</strong>schijn komt.”<br />
1870.