Editie 22 van 2012 - t Periodiekske
Editie 22 van 2012 - t Periodiekske
Editie 22 van 2012 - t Periodiekske
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Perio-stripke<br />
Een beer en een heer <strong>van</strong> stand<br />
Honderd jaar geleden werd<br />
de belangrijkste Nederlandse<br />
striptekenaar Marten Toonder in<br />
Rotterdam geboren (1912-2005). We<br />
moeten ons haasten, want de vele<br />
activiteiten rond Toonders honderdste<br />
geboorteherdenking zijn haast achter<br />
de rug. Een laatste kans krijgen we<br />
(tot 31 januari 2013) om in Den Haag te genieten <strong>van</strong> een expositie<br />
over Toonder in het Letterkundig Museum.<br />
Wij konden vooral de tentoonstelling ‘100 jaar Marten Toonder:<br />
een beer en een heer <strong>van</strong> stand’ meepikken in het Belgisch<br />
Stripmuseum aan de Zandstraat in Brussel.<br />
Ironische ondertoon<br />
Het was een groots opgezette expositie over het leven en het<br />
werk <strong>van</strong> deze Nederlandse grootmeester. Centraal stonden daarin<br />
onder meer de reeksen Panda en Tom Poes. Was Tom Poes eerst<br />
nog bedoeld voor kinderen, dan leek een steeds ouder wordend<br />
publiek aangetrokken tot de ironische ondertoon, het ideeëngoed,<br />
de karrenladingen maatschappijkritiek, de sterke personages (een<br />
log nijlpaard als burgemeester, een hond als politiecommissaris,<br />
een haan als edelman) en de vlijmscherpe observaties <strong>van</strong> het<br />
zoogdier genaamd mens.<br />
Zo slopen onder meer de drugsproblematiek, de milieuverontreiniging,<br />
de politiek, de geldhonger en de werkloosheid druppelsgewijs de<br />
verhalen in.<br />
Daarnaast lieten de dieren typisch menselijke kantjes zien als (het<br />
onvermogen tot) liefde en vriendschap en als bedrog en zelfzucht.<br />
Want of ze nu getooid zijn in schubben, vacht, dan wel veren, Tom<br />
Poes gaat in eerste instantie over u en ik.<br />
Brussel is (was) niet het enige huldebetoon aan Toonder het<br />
voorbije jaar. Zijn uitstekende biograaf Wim Hazen gaf lezingen,<br />
het museum ‘De Bommelzolder’ toonde werken <strong>van</strong> Marten<br />
Toonder, er was een Bommelweekend in het kasteel Doorwerth, er<br />
waren stripdagen zowat overal in Nederland.<br />
Leven en werk<br />
Marten Toonder concipieerde zijn Tom Poes-verhalen in 1938 als<br />
kinderstripverhaal. Tom werd spoedig één <strong>van</strong> de hoofdfiguren<br />
in een reeks verhalen die een doorlopend commentaar geven<br />
op menselijke, meestal specifiek Nederlandse gebeurtenissen en<br />
eigenschappen. Daarbij kwam de meeste aandacht te liggen op<br />
Ollie B. Bommel, die <strong>van</strong> een veredelde Bruintje de Beer evolueerde<br />
tot het eigendunkelijke heerschap dat grossiert in bon-mots, die<br />
een verrijking <strong>van</strong> de Nederlandse taal zouden worden.<br />
De verhalen oogstten groot succes als dagelijkse strip in diverse<br />
kranten (vooral in het NRC Handelsblad en bij ons in Het Laatste<br />
Nieuws en De Nieuwe Gazet).<br />
Sedert 1967 werden ze tevens in boekvorm uitgegeven. Van<br />
Toonders andere strips werden Panda, Olle Kapoen, Kappie en<br />
Koning Hollewijn de bekendste.<br />
Filmstudio<br />
Hij bouwde ook een filmstudio in Nederhorst den Berg, nogal wiedes<br />
de Toonder-studio’s genoemd. Daar werd in 1982 de tekenfilm<br />
met de gevleugelde uitspraak <strong>van</strong> Bommel Als je begrijpt wat ik<br />
50<br />
bedoel geproduceerd waarin Bommel zich een hoop ellende op de<br />
hals jaagt door als pleegvader op te treden <strong>van</strong> een kleptomaan<br />
dinosaurusje, dat tijdens boze buien reusachtig kan zwellen.<br />
Gebaseerd op Marten Toonders stripverhaal heeft De zwellust een<br />
vrije, maar beslist charmante animatiefilmbewerking gekregen.<br />
Technisch bekeken haalde de film nog geen Disneyniveau, maar<br />
toch was hij - in die tijd - <strong>van</strong> internationale klasse.<br />
Iemand die onder meer in de strip- en animatiefilmstudio’s <strong>van</strong><br />
Marten Toonder werkte in de loop <strong>van</strong> de jaren 1950 was Lili<br />
Veenman, alias mevrouw Fons Rademakers, Lili Rademakers,<br />
scriptgirl voor de films <strong>van</strong> Rademakers, maar ook regieassistente<br />
en zelfs realisator <strong>van</strong> de Vlaamse speelfilms Menuet en Dagboek<br />
<strong>van</strong> een oude dwaas.<br />
Autobiografie<br />
Vroeger was de aarde plat was zijn autobiografie, verschenen in<br />
1992: die behandelde zijn leven en werk tussen zijn geboorte in<br />
1912 en 1939. Zijn laatste stripverhaal, Heer Bommel komt op,<br />
verscheen in 1990. Hij schreef verder een (beknopte) geschiedenis<br />
<strong>van</strong> de tekenfilm. Onder zijn bekendste strips: De avonturen<br />
<strong>van</strong> Tom Poes; Panda en de meesterdief; Tom Poes en de<br />
laarzenreuzen; Tom Poes en de watergeest; Het geheim <strong>van</strong> het<br />
Noorderlicht. Tom Poes en een vrolijke beestenboel schreef hij in<br />
samenwerking met de Nederlandse journalistauteur <strong>van</strong> levendige<br />
verhalen en vlotte reportages Johan Luger.<br />
In de loop <strong>van</strong> de jaren 1960 vestigde Marten Toonder zich in<br />
Ierland en schreef en tekende onder meer De Bommel-legende;De<br />
holle appel, een fragment uit het leven <strong>van</strong> Koning Hollewijn;<br />
Kappie in de wildwest; Koning Hollewijn en de steen der wijzen;<br />
Marten Toonder presenteert … Kappie, Marion, Ollie Bommel<br />
presenteert … De Zwelbast; Olle Kapoen en de grijpdabbels; De<br />
schoonschijners; Tom Poes en de dropslaven; Tom Poes en de<br />
klonters; Tom Poes en de kwanten; Tom Poes in De plamoen en<br />
Het Iemaland; Het vibreerputje.<br />
Zeshonderd Tom Poes-verhalen!<br />
In 1954 werd hij benoemd tot lid <strong>van</strong> de Maatschappij der<br />
Nederlandse Letteren. Hij schreef al bij al meer dan ZESHONDERD<br />
Tom Poes-verhalen die hem internationale bekendheid bezorgden.<br />
In zijn befaamde stripstudio leerden diverse jonge tekenaars<br />
het vak. Er verschenen tientallen bio- en bibliografieën over<br />
zijn stripkunst, de heer Bommel ‘en zijn komische kracht’, een<br />
Bommelbiografie enz.<br />
Zijn oorspronkelijke stripverhalen worden nog steeds omwille<br />
<strong>van</strong> het sierlijke en geestige taalgebruik, de verfijnde humor en<br />
de scherpzinnige cynische prikjes door een volwassen publiek<br />
gewaardeerd. Naast haast niet meer te tellen herdrukken (en<br />
illegale uitgaven!!!) blijven zijn kolomstrips het na al die jaren<br />
doen.<br />
Minder bekend is dat zijn jongere broer, Jan Gerhard Toonder<br />
tijdens de Tweede Wereldoorlog in de tekenstudio <strong>van</strong> Marten in<br />
Amsterdam werkte en dat hij vooral bekend is als jeugdboekenauteur<br />
en satirische romans. Naast populaire, deels onder pseudoniemen<br />
gepubliceerde lectuur schreef Jan Gerhard ook literaire reisverhalen<br />
en studies over astrologie.<br />
De vader <strong>van</strong> Marten Toonder vertelt in het boek Klei en zout<br />
water hoe hij het, <strong>van</strong> eenvoudig zeeman, door plichtsbetrachting<br />
en energie, tot kapitein <strong>van</strong> een koopvaarder bracht.<br />
En verder was er nog de vrouw <strong>van</strong> Marten Toonder: Phiny<br />
Dick, die niet alleen veel samenwerkte met haar man, maar<br />
ook de verdienstelijke auteur was <strong>van</strong> vele kinderboeken die<br />
internationaal bekend werden, net als de illustraties <strong>van</strong> haar<br />
boeken en omslagontwerpen.<br />
John RIJPENS