Herman_Grobler_Afr pdf - tekkieraces.co.za
Herman_Grobler_Afr pdf - tekkieraces.co.za
Herman_Grobler_Afr pdf - tekkieraces.co.za
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Moed, Bloed en Verraad<br />
‘n Kort oorsig van die betrokkenheid van polisiesersant <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong><br />
by die Namibiese Bosoorlog (1982-1989)<br />
Deur: Leon Bezuidenhout<br />
April 2009<br />
Geredigeer deur : Marinda Conradie<br />
<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong><br />
1
Inleiding<br />
Die rol van Suid-<strong>Afr</strong>ikaanse wetstoepassers as soldate<br />
Die sonderlinge verhaal van ‘n jong man se dapperheid en<br />
deursettingsvermoë in dié skrywe, Moed, Bloed en Verraad, mag<br />
nooit los gesien word van die trotse verlede, wat oor ‘n tydperk van 300<br />
jaar gevestig is nie. Die verhaal van <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong> is dié van ‘n<br />
gewone polisieman wat deur tyd en omstandighede tot die vlak van ‘n<br />
vegtende soldaat genoop is - ‘n unieke situasie waaraan die polisie in<br />
Suid-<strong>Afr</strong>ika vir baie jare blootgestel was, waar polisieman as soldaat<br />
moes optree. Maar teen 1996 het die demilitarisering van die<br />
polisiemag die einde van hierdie era beteken.<br />
Polisie as militaris<br />
Die militarisering van die wetstoepasser in Suid-<strong>Afr</strong>ika het reeds sy ontstaan met die<br />
Hollanders in die sewentiende eeu gehad. Soldate het eintlik as polisie opgetree. Teen die<br />
1880’s sou die ZAR sy eie Polisie-eenheid, die Zuid <strong>Afr</strong>ikaansche Republiek Polisie (ZARP),<br />
hê. Die ZARP se uur van glorie sou kom op 28 Augustus 1900 by die slag van Berg-en-Dal<br />
naby Belfast tydens die Anglo/Boere-oorlog. Die ZARP se last stand teen ‘n oormag Britse<br />
soldate sou selfs die Britte tot bewondering dwing.<br />
Met die aanvang van die Eerste Wêreldoorlog sou die polisie Berede Regimente stuur om in<br />
die destydse Duitswes te veg en met die onderdrukking van die rebellie te help. Majoor Trew<br />
en sy polisiemanne was die mense wat Jopie Fourie se rebelle naby Hammanskraal tot<br />
oorgawe gedwing het. Hulle was meestal aan generaal Louis Botha se persoonlike lyfwag<br />
verbonde.<br />
Met die Tweede Wêreldoorlog is gepoog om ‘n hele divisie polisielede te werf om in Noord-<br />
<strong>Afr</strong>ika te gaan veg. Dit het nooit gerealiseer nie en uiteindelik is twee bataljons gewerf. Om<br />
die brigade te voltooi, het die Transvaal S<strong>co</strong>ttish hul tweede bataljon aangebied. Die<br />
vegtende polisiemanne van die Sesde Brigade (die Polisiebrigade) moes ongelukkig saam<br />
met genl Klopper by Tobruk oorgee. Heeltemal onnodig.<br />
Met die koms van die Bosoorlog in Suidwes-<strong>Afr</strong>ika (nou Namibië) het die Suid-<strong>Afr</strong>ikaanse<br />
Regering besluit om eerder polisiemanne as soldate te gebruik. Die eerste skermutseling<br />
vind in 1966 plaas toe die polisie en ‘n aantal van die nuutgestigte spesiale magte van die<br />
Suid-<strong>Afr</strong>ikaanse Weermag (SAW) ‘n Swapo-basis by Omgulumgashe vernietig. Dit sou tot<br />
1973 duur voor die SAW die oorlog oorneem, maar ook net sover dit “buitelands” was.<br />
Die aanvanklike polisiebetrokkenheid was aan ‘n paar faktore gekoppel. Een was dat dit sou<br />
blyk dat die oorlog op ‘n veel laer intensiteit plaasvind. ‘n Ander sou die invloed wees wat<br />
John Vorster, die toenmalige RSA-premier, en sy adviseurs gehad het, en veral oud<br />
polisieman genl Hans van den Berg se invloed op die regering.<br />
2<br />
<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong> Polisiestudent<br />
1983<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>
Die Polisie in Rhodesië (Zimbabwe) en Suidwes-<strong>Afr</strong>ika (Namibië)<br />
As gevolg van ‘n soortgelyke uitgangspunt as in Namibië het die RSA-regering ook die SAP<br />
in Rhodesië ontplooi - alreeds in 1968. Die Suid-<strong>Afr</strong>ikaanse Polisiemag (SAP) sou uiteindelik<br />
amptelik teen 1975 onttrek, maar nie-amptelik tot in 1980 betrokke wees. Benewens die<br />
militêre suksesse, was die beroemdste slag die Battle of Bulawayo. Met die “onttrekking” van<br />
die polisie in 1975, het twee vragmotors gelaai met polisiemanne voor die Bulawayo Hotel<br />
afgekom op ‘n klomp van hulle makkers, wat aan die ontvangkant was van ‘n groot groep van<br />
die Rhodesian Light Infantry. Die twee groepe het mekaar toe (wat Gerhard Viviers sou<br />
noem) “gegroet”. Die polisie het die slag gewen.<br />
Intussen was die oorlog in die Noorde van<br />
Suidwes-<strong>Afr</strong>ika besig om warm te word,<br />
en die polisie moes vinnig spring om dié<br />
ontwikkelings tegemoet te kon kom. Met<br />
kennis wat sommiges in Rhodesië geleer<br />
het, het hulle besluit om ‘n opvolgeenheid<br />
te stig wat die vyand, Swapo (South West<br />
<strong>Afr</strong>ica People's Organisation) in die land<br />
kon hokslaan.<br />
In samewerking met die WNNR is besluit<br />
om ‘n voertuig te bou wat landmynbestand<br />
was, maar ook kleingeweervuur<br />
kon absorbeer sonder om die insittendes<br />
te beseer. So is die Casspir (regs) gebore.<br />
‘n Aantal plaaslike spoorsnyers is betrek en die uiteinde was ‘n eenheid wat uit sowat 1000<br />
man bestaan het. Die eenheid, wat in die spreektaal as Koevoet of Operasie K bekend sou<br />
staan, sou unieke, hoogs suksesvolle taktiek ontwikkel, wat hoofsaaklik rondom die Casspir,<br />
sy mobiliteit en vuurkrag gebou is.<br />
3<br />
Mettertyd sou Koevoet deur die<br />
wêreld en die kommunistiese blok<br />
verguis word as “moordenaars” en<br />
“geweldenaars” wat onbeheersd afgebrand,<br />
geplunder, verwoes, verkrag<br />
en gemartel het - ongegronde<br />
inligting wat as kommunistiese<br />
propaganda die wêreld ingestuur is.<br />
Meer so as enige ander polisie of<br />
militêre eenheid van sy tyd sou hulle<br />
aan die propaganda onderwerp word.<br />
Koevoet in aksie- Foto: Andre Pienaar
Maar in wese was die eenheid maar net gewone blanke polisiemanne uit Suid-<strong>Afr</strong>ika wat<br />
swart Ovambo-polisiemanne gelei het - wat weer op hul eie manier die beste in die wêreld<br />
sou wees. <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong> se storie is ‘n voorbeeld hiervan.<br />
<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>, Ovamboland-seun<br />
<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong> se storie is die verhaal van duisende ander seuns van sy tyd, maar miskien<br />
ook nie. Net sowat 5% van die sowat 400 blankes wat ooit by die eenheid was, was nie in<br />
Suid-<strong>Afr</strong>ika gebore nie. <strong>Herman</strong> was een van hulle. Hy is in 1963 in Windhoek gebore. Sy pa<br />
was die elektrisiën op Oshakati, ‘n klein gehuggie en administratiewe sentrum van<br />
Ovamboland.<br />
<strong>Herman</strong> gaan in Oshakati deur die laerskool - in die middel<br />
70’s toe die Bosoorlog besig is om vlam te vat. Een van sy<br />
skoolmaatjies, Bertus Louw, en sy ma word op hul plaas<br />
deur Swapo-insurgente vermoor. Bomskuilings was deel<br />
van skoolgaan op Oshakati. Toe hoërskooltyd aanbreek,<br />
moes <strong>Herman</strong> na Windhoek waar hy Elektronika as vak<br />
neem. Soms neem jy ‘n oënskynkik nie-noemenswaardige<br />
besluit wat vorentoe ‘n groot rol in jou lewe speel. So was<br />
dit met Elektronika.<br />
“Ek wou graag ‘n soldaat word, maar as Suidwester,<br />
anders as in Suid-<strong>Afr</strong>ika waar alle blanke mans moes<br />
diensplig doen, is jy geloot. Ek is nooit geloot nie!” vertel<br />
<strong>Herman</strong>.<br />
Die oproepinstruksie kom nie. ‘n Teleurstelling.<br />
Maar by sy sussie kuier ‘n paar vriende. Hy sou later uitvind<br />
hulle was speurders. So lei sy paadjie na die Polisiemag.<br />
<strong>Herman</strong> sluit aan by die polisie. Maar hy is te laat vir die 1982-inname, en vir ‘n jaar sit hy<br />
agter in Oshakati se polisiestasie as onopgeleide “student”.<br />
4<br />
<strong>Herman</strong> bo op ‘n Casspir in Ovamboland 1985<br />
Foto :<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>
Ovamboland in die reenseisoen is modder. Five O en 2 Three O’s bo en ‘n<br />
Three O vir die mede drywer<br />
Foto: Peter Stiff<br />
5<br />
Die volgende jaar word <strong>Herman</strong><br />
opgelei by die Polisiekollege in<br />
Pretoria, RSA. Maar – tot sy misnoeë –<br />
en anders as die Suid-<strong>Afr</strong>ikaanse<br />
studente, stel die polisie hom vry van<br />
teeninsurgensie-opleiding. Na die<br />
opleiding word <strong>Herman</strong> dadelik na<br />
Ondangwa teruggestuur, en eindig by<br />
die speurders. Hier ondersoek hy sake<br />
teen die polisie en weermag asook<br />
ander ernstige sake. Dit sou hom baie<br />
ongewild maak in sekere kringe - ook<br />
by Koevoet.<br />
By die Speureenheid op Ondangwa moet<br />
hulle sake binne die Operasionele Gebied ondersoek. Vertel <strong>Herman</strong>: “Nou gee die polisie vir<br />
ons speurders twee Casspirs en ‘n Buffel om in die Operasionele Gebied te werk, maar dit is<br />
net ek, die drywer en nog ‘n speurder. Intussen ry die Weermag in pelotoneenheid-sterkte en<br />
Koevoet met vyf voertuie en 45 man, op dieselde plekke as ons rond. Dit is warm gebied, en<br />
gevaarlik. Toe maak ek ‘n plan. “Ek ko-opteer Koevoet, of die maters wat ek daar gehad het!<br />
Hulle laai my op, ek gaan sien die mense wat ek moet ondervra - vergesel van ‘n hele<br />
gevegspan - dan laai hulle my by ‘n basis af waar ek verder sake ondersoek. Hulle laai my<br />
weer op Ondangwa af. Maklik en veilig.”<br />
“Vir bykans drie jaar hoor ek die<br />
stories en sien die lyke, maar<br />
nooit is ek saam as die<br />
gevegsmagte ‘n kontak het nie.<br />
Ek probeer naarstiglik om ‘n<br />
verplasing te kry. Nege aansoeke<br />
later is daar nog steeds niks. Toe<br />
kom ek agter dat my pa en die<br />
Polisiebevelvoerder op Oshakati<br />
konkel. Elke keer as ek aansoek<br />
doen, rig my pa ‘n teenaansoek<br />
na sy vriend, brig Pool, en net<br />
daar is ek nog steeds ‘n speurder.<br />
Sien, die kwessie was dat ek nie<br />
teeninsurgensie-opleiding gedoen het nie!” Koevoet- Foto: Andre Pienaar<br />
Met die ondersoeke teen die polisie en Koevoet, en die baie “ondersteuningstogte” saam met<br />
OPS K, was <strong>Herman</strong> nou al na drie jaar oral bekend - ook by die Bevelvoerder van Ops K,<br />
brig Hans Dreyer. Die brokkie inligting, dat <strong>Herman</strong> Elektronika as vak gehad het, bereik toe<br />
brig Dreyer se oor. En die eenheid is dringend opsoek na radiotegnici.
‘n Nuwe loopbaan in die Polisie<br />
“Met die eerste dag van my oorplasing daag ek by die basis op, en brig Dreyer se eerste<br />
woorde was ‘Kry vir die man ordentlike klere’”. So word hy uitgereik met die uniform wat die<br />
eenheid gedra het. “Naby radio’s sou ek nooit kom nie”. <strong>Herman</strong> word toegewys aan<br />
gevegspan Zulu Foxtrot onder bevel van A.O Louis (Boats) Botha.<br />
Die seisoene in Ovamboland was<br />
deurslaggewend in die voer van die oorlog.<br />
As bestaansboere het die Ovambo’s swaar<br />
getrek voor die einde van die reënseisoen.<br />
Met die reënseisoen (Januarie en Februarie)<br />
groei hul stapelvoedsel, die mohango, en as<br />
die oes kom, gaan dit weer beter tot<br />
volgende jaar. Maar die Swapo-vegters was<br />
afhanklik van die plaaslike bevolking vir kos<br />
en, natuurlik, water. So saam met die<br />
reënseisoen het ook die Swapo’s gekom.<br />
Toe <strong>Herman</strong> uiteindelik in September 1986<br />
by Koevoet uitkom, was dit stil. “Ons het een<br />
week in die veld deurgebring en die volgende<br />
week alles wat stukkend was, reg- en<br />
skoongemaak. Na ‘n week is ons terug veld toe”. Na drie maande van geen aksie nie, was hy<br />
ontnugter.<br />
“As nuweling is ek tot ‘Kar Nr 4’ gepos. Daar was ‘n hiërargie in elke span. Die hiërargie het<br />
bepaal waar jy in die taktiek val”. Die taktiek het só gewerk: Die Ovambo-spoorsnyers het ‘n<br />
spoor opgetel en dit as ‘n insurgentspoor identifiseer. Baie dikwels is die inligting van die<br />
plaaslike bevolking gekry, dikwels by die kaplyn teen die grens, dikwels by die weermag<br />
“gesteel”, meestal by tonele<br />
waar sabotasie was of landmyne<br />
geplant was. Dan het die groot<br />
opvolg begin. Die Ovambo’s was<br />
meesters. Hulle kon ‘n<br />
individuele spoor tussen baie<br />
ander uitken. <strong>Herman</strong>: “Ons het<br />
een keer ‘n gevange terroris<br />
gekry wat ‘n Swapo-spoorsnyinstrukteer<br />
was. Ons het hom<br />
6<br />
<strong>Herman</strong> en ‘n onbekende vat ‘n “smokebreak” Ovamboland<br />
1985<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong><br />
Ovambo spoorsnyers 1986<br />
Foto: Jim Hooper<br />
‘gedraai’ en hy kon later sy
vorige studente se spore op tonele eien. Party van hierdie ouens was baie goed.”<br />
“Ops K het geopereer bestaande uit 4 karre (Casspirs en later ook die Namibiesvervaardigde<br />
Wolf). Saam met die Casspirs was ‘n Blesbok-ondersteuningsvoertuig. Van die<br />
karre was bewapen met FiveO’s (12.7mm) en 20mm kanonne, die ander met Three O<br />
Browing masjiengewere. ‘n Span het gewoonlik bestaan uit sowat 40 lede met 4 blankes as<br />
kar-“bevelvoerders”. Dit was egter die Namibiër-onderoffisiere wat bevel gevoer het.”<br />
<strong>Herman</strong> se kar en bemanning<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong><br />
“Ons blankes het omtrent net die rigting gegee en met die<br />
choppers oor die radio’s gepraat. Onderling het die Namibiëronderoffisiere<br />
die bevele en instuksies gegee. Hulle het die<br />
vermoë gehad om spore in detail aan mekaar per radio te<br />
verduidelik - beter as wat enige van ons kon droom. As jy<br />
jouself nie aan die Namibiër-lede bewys het nie, was jy niks.<br />
Wit lede, wat nie met die ‘Wambo’s kon klaarkom nie, moes<br />
dikwels na ander spanne verplaas word. Die, wat gereeld<br />
verplaas is, is later baie moeilik deur die ander spanne<br />
aanvaar en ingeskakel.”<br />
Die ouens in Kar Nr 1 was die bevelvoerder met die beste<br />
spoorsnyers. Hulle het nooit van die spoor wegbeweeg nie.<br />
Saam met Kar Nr 1 was die ondersteunings-Blesbok. Kar Nr 2<br />
was die tweede beste groep. Hulle het gewoonlik 100m voor Nr 1<br />
gewerk, en gekyk of hulle dalk die spoor kon optel. Kar Nr 3 het<br />
so ‘n paar honderd meter vorentoe dieselfde gedoen, met Kar Nr<br />
4 sowat 2km voor die res. In laasgenoemde was die luies, die<br />
dronkgatte en die vrot spoorsnyers, en natuurlik die nuwelinge.<br />
Hulle klomp het die ‘voorsny’ gedoen en meestal eerste kontak<br />
gemaak. Soos wat jy langer by die eenheid was en beter geword<br />
het, is jy in die hiërargie bevorder. Sodra een van die voorste<br />
karre die spoor positief identifiseer het, is die ander per radio laat<br />
weet. Hulle het almal in die karre geklim, na die nuwe posisie<br />
gejaag en die hele proses is voortgesit. Hierdie taktiek het die<br />
afstand wat ‘n insurgent voor was, baie vinnig laat krimp.<br />
7<br />
Onbekende lede van ‘n span agter three O<br />
Brownings<br />
Foto: Onbekend<br />
Die terrein waar die eenheid geopereer het,<br />
was ook krities vir hóé die taktiek gewissel<br />
het. In die bergagtige Kaokoland is daar<br />
meestal van infanterie-taktiek gebruik<br />
gemaak. Hoog in die berge is uitkykposte of<br />
OP’s (observasieposte) geplaas.<br />
Hiervandaan kon die bewegings van enige<br />
Swapo Op die regte waargeneem plek op die regte oomblik- word. Jim Hooper So is vang hinderlae<br />
met <strong>Herman</strong> stoppergroepe se kar se eerste kontak gestel. vas op film Desember 1986<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>
Masjiengeweer vuur- <strong>Herman</strong> se eerste kontak<br />
Die Casspirs kon eenvoudig net nie hier gebruik word nie.<br />
In die ylbevolkte Kavango sou die spanne<br />
poog om die groter Swapo-groepe<br />
uitmekaar te jaag en dan een-een uit te<br />
wis. “Sodra ons ‘n groterige groep<br />
opspoor (so vyf of ses) en bereken dat<br />
ons taamlik naby moes wees, het ons<br />
ons mortiere op ± 2000m gestel en ‘n<br />
sarsie of twee geskiet. Dit het die<br />
insurgente laat dink dat ons van hulle<br />
weet, en laat uitmekaarspat. As ons by<br />
die aanvanklike teiken kom, en hulle was<br />
reeds daar sonder om te bombshell, het<br />
ons weer so ‘n sarsie geskiet totdat ons<br />
hulle hopelik uitmekaargejaag het.Dan<br />
het ons die individue gejag.Die risiko was<br />
vir ons minder – 40/1 is beter as 40/5.”<br />
In Ovamboland was die kontakte groter, omdat ons nie mortiertaktiek kon toepas nie weens<br />
die digtier bevolking. Ons was afhanklik van die plaaslike bevolking vir inligting en kon nie net<br />
blindelings op krale skiet waar mense beseer of gedood kon word nie. As ons helikopterondersteuning<br />
gehad het, wat sê wat voor is, kon ons soms ‘n sarsie mortierbomme skiet.<br />
Eerste bloed tussen die Mohango<br />
Dit was nou Desember 1986 en <strong>Herman</strong> was drie maande by die eenheid, en natuurlik nog<br />
steeds sonder sy opleiding. As poging om negatiewe propaganda teen te werk, plaas die<br />
RSA-regering ‘n onafhanklike VSA-joernalis by die eenheid. Sy naam Jim Hooper, en hy kan<br />
beweeg met wie hy wil en wanneer hy wil. Hy moet die ander kant beskryf. Toevallig land Jim<br />
Hooper by Zulu Foxtrot op hierdie bepaalde dag.<br />
“Ons was besig om inligting by ‘n kraal op te volg,<br />
en op die punt om om die kraal te verlaat, toe die<br />
eerste skote klap. Ek, die drywer, die medic en die<br />
radioman was net in die kar toe die skote weerklink.<br />
Die ander karre was so 100-200m voor ons. Toe<br />
Boats se kar verby ‘n klossie bos op ‘n oopte ry,<br />
brand drie Swapo’s op hulle los. Ons drywer jaag<br />
vorentoe en voor die ander karre kan omdraai om<br />
deur die kontak te maal, is ons daar. Ek sien een<br />
van die insurgente en brand los met die<br />
masjiengeweer op die dak. Ons kar eis een van die<br />
dooies.” Jim Hooper beskryf die situasie later in sy<br />
Helikopter-ondersteuning na die slag van Opipela- 23 Swapo gesneuweldes in<br />
lyksakke<br />
8<br />
Die eerste Swapo wat ooit voor <strong>Herman</strong> se Casspir se gewere geval<br />
het<br />
Foto: Jim Hooper
oek “Koevoet”.<br />
Met hierdie kontak was die Namibiër-Ovambo’s se vertroue in die vermoëns van hul nuwe<br />
blanke kollega bevestig. Hy was nou een van hulle, en die kar waar hy in beheer was, het sy<br />
eerste “kill” gehad.<br />
April 1989, nog ‘n kontak, twee lede van ‘n span met ‘n<br />
klomp gesneuwelde insurgente in die agtergrond<br />
Foto: Peter Stiff<br />
<strong>Herman</strong> se gebrek aan teeninsurgensie-opleiding duik<br />
weer op. In ‘n poging om almal wat nuut is en die wat<br />
nog nooit opgelei is nie, te “keur”, word sowat sestig<br />
lede net daarna aan ‘n “keuringskursus” blootgestel.<br />
“Baie loop en baie opfok”, só sou <strong>Herman</strong> dit later stel.<br />
Elke tweede dag, vir 6 weke lank, loop hulle 30km deur<br />
die Ovambolandse sand met geweer, rugsak en ander<br />
toerusting. Die dae tussenin word gewy aan<br />
vuurwapen- en mortieropleiding, taktiek en “opfok”<br />
(polisieterminologie vir onnodig rondhardloop en vuil<br />
word). Die laaste dag word afgesluit met ‘n 100kmroetemars<br />
- ver loop vir ouens wat die beste teeninsurgensie-voertuie<br />
in die wêreld het. Van die<br />
aanvanklike sestig maak net 45 dit.<br />
So word <strong>Herman</strong> ‘n gekeurde, opgeleide, vertroude lid<br />
van die eenheid. Sy tyd by Kar Nr 4 leer hom baie. Hy<br />
maak kontak met vele insurgente. Baie van hulle is as<br />
kinders deur Swapo ontvoer. Dit vat nie veel om hulle om te draai nie. Hulle sluit aan by die<br />
eenheid. Een van die gedraaides word nie lekker vertrou nie. Hy was die teenspoorsnyinstrukteur<br />
by ‘n Swapo-basis. Hy word in die Casspir gehou totdat die agtervolgde insurgent<br />
begin om teen-spoorsnytaktiek toe te pas. Dan word die ou wat hulle opgelei het, uitgehaal<br />
om die raaisel te ontsyfer. Hy klim terug en die opvolg gaan voort.<br />
Swapo’s wat nie wil saamwerk nie, word ‘n keuse<br />
gegee. Hulle word werkers op ‘n plaas, maar mag<br />
nie die plaas verlaat nie. Die ander word aan die<br />
howe oorhandig en die gereg neem sy verloop.<br />
Soos in enige militêre organisasie kry jy ook in<br />
PLAN (People’s Liberation Army of Namibia) -<br />
Swapo se militêre vleuel - die goeies én slegtes.<br />
Daar is “nie-bruikbares” wat halfhartig poog om<br />
sabotasie te pleeg en met groot vaart die<br />
Angolese grens probeer haal, en daardie wat<br />
wapens bêre en in die groter krale en “lokasies”<br />
kom leeglê.<br />
Gewoonlik het nuwe PLAN-lede as ‘n groep van<br />
9<br />
Teen panser geweergranate – Een van hulle kon ‘n Casspir uit<br />
skiet<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>
so vyf of ses saam met ‘n <strong>co</strong>mmander Namibië binnegekom. Die wat oorleef en dit<br />
teruggemaak het, is bevorder en nie weer saam met die rekrute gehou nie. Dan was daar die<br />
Typhoon-lede, wat opgelei is om die grootste impak te maak. Elke nou en dan probeer PLAN<br />
om in groepe van sowat twintig die blanke plase in die suide te bereik - partymaal selfs drie<br />
of meer groepe gelyktydig. Dit verg sowat 300km se stap verby die plaaslike bevolking en die<br />
veiligheidsmagte. Soms haal klein groepies individue die teiken, maar hulle word bykans<br />
altyd opgespoor en uitgewis. Een maal vernietig Zulu Foxstrot en ander spanne 19 van die<br />
20 lede van een groep.<br />
“Hierdie ouens het gekom om te baklei” Teen panser<br />
vuurpyle, teen panser AK rondtes, PKM masjiengewere.<br />
Alles te vergeefs<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong><br />
ander eenheid in die destydse Suidwes<br />
(Namibië). Dit kan toegeskryf word aan die<br />
effektiewe taktiek en die oorweldigende<br />
vuurkrag van vyf voertuie met Namibiese<br />
masjiengewere asook die wapens van veertig<br />
individue. ‘n Groep van vyf insurgente het<br />
regtig nie veel van ‘n kans gestaan nie. En in ‘n<br />
kontak-situasie met so baie wapens wat vuur,<br />
was oorgee nie so eenvoudig nie. Dood was<br />
jou voorland. In sy bestaan sou die eenheid<br />
sowat 3200 PLAN-lede uit aksie neem. In ‘n<br />
April 1989 – Nog ‘n kontak. Nog dooies<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong><br />
“Ja, daar was sogenaamde ‘kopgeld’ betaal. Maar dit<br />
was ‘n beleid wat eerstens deur die Weermag<br />
geïnisieer is. Dit is nie net vir dooie insurgente betaal<br />
nie, maar ook vir lewendiges, en vir enige<br />
oorlogsmateriaal wat ingelewer is (landmyne, AK’s,<br />
ammmunisie ens). Die kopgeld vir ‘n terroris was maar<br />
sowat R900. As dit gedeel word deur ‘n span kry elke<br />
lid maar so R20 wat werklik nie baie was nie. Maar dit<br />
het natuurlik vir ‘n paar dinge gesorg. Die spanne het<br />
sover moontlik alleen probeer werk. Sonder om hulp te<br />
vra. Anders kan die R20 dalk R10 word as dit met ‘n<br />
ander span gedeel word. Dit het ook daartoe gelei dat<br />
‘n kar elke nou en dan “verdwaal” het en “toevallig”<br />
geëindig het by ‘n span wat reeds op ‘n spoor was.<br />
Dan het die indringer-kar se span in die geld gedeel.<br />
As dit moes, sou Zulu Foxtrot sy susterspan, Zulu<br />
Hotel, intrek om te help.<br />
Die ‘kill ratio’ van die eenheid was heelwat hoër as by<br />
enige<br />
10
konvensionele weermag het dit beteken dat vier bataljons uitgewis is.<br />
In sy dae as speurder sou <strong>Herman</strong> ook gekonfronteer word met die geweld wat die wêreld as<br />
die norm van die eenheid sou sien.<br />
“Ja, daar was geweld teen insurgente, maar nooit meer as ‘n klap nie”, sê <strong>Herman</strong>. Hulle sou<br />
werk in ‘n situasie waar die dood van jou makker altyd naby was. “Ons moes werk met<br />
mense wat gemotiveerd was deur die keuse van ‘maak dood of sterf’. Daar was soms nie<br />
baie tyd om inligting te bekom nie. Wrede pyniging was daar nooit. Geen marteling. Soms het<br />
‘n hut afgebrand, maar ons skiet tracers, en die dakke is van gras. Dit was onafwendbaar.<br />
Per slot van sake het ons spoorsnyers uit hierdie selfde gemeenskappe gekom. Dit was hulle<br />
mense en ons was afhanklik van die plaaslike bevolking vir inligting.”<br />
“Soos ander eenhede van die weermag was daar soms verkragtings. Ja, na-ure as die<br />
betrokke lede van diens af was – beslis nooit as deel van ‘n operasie nie. EN, ons het teen<br />
hierdie individue opgetree. Daar was ‘n insident van ‘n blanke polisieman wat vir moord<br />
aangekla en skuldig bevind is.”<br />
Daar was ook enkele gevalle waar blankes oor aanrandings uit die eenheid verplaas is, terug<br />
na die RSA. As ‘n onverbiddelike reël was die eenheid streng gedissiplineerd en brig (later<br />
genl) Hans Dreyer was nie ‘n man wat kortpaaie met dissipline gevat het nie. Dit was reg of<br />
weg.<br />
<strong>Herman</strong> (heel regs), Wessie (bo) en ander<br />
Foto: Peter Stiff<br />
11
‘n Heldedaad tussen die rook en stof<br />
So veg <strong>Herman</strong> voort en word uiteindelik die bevelvoerder van Zulu Foxtrot. Gedurende 1988<br />
kom Suid-<strong>Afr</strong>ika, Angola en Kuba tot ‘n vergelyk. Die USSR-kommuniste het uit stoom<br />
geharloop. Ook in Angola. Van die eens trotse Angola was niks oor nie - niks meer vir Kuba<br />
om as betaling te neem nie, behalwe miskien die olie van Cabinda. En die Angolese was<br />
moeg vir oorlog. Die Suid-<strong>Afr</strong>ikaners sou die VN Resolusie 435 in werking stel, en onttrek,<br />
mits die 50 000 Kubane ook gaan. So was ooreengekom en dit was gereël.<br />
As deel van die ooreenkoms sou Swapo onttrek en nie enige PLAN-lede suid van 20ste<br />
breedtegraad hê nie. Resolusie 435 het bepaal dat alle vegtendes tot hul basisse moes<br />
terugkeer. Maar anders as die Weermag, kon die polisie met hul patrollies voortgaan. Dit sou<br />
beteken dat die Namibiese masjiengewere van die voertuie verwyder moes word.<br />
Vir die volgende 6 maande word die mees gedugte teeninsurgensie-eenheid ‘n teenwildstropingseenheid.<br />
Wildstropery rondom Etosha daal tot nul. Van die eens groen uniforms<br />
is daar geen teken meer nie. Almal dra nou die grys “velddrag” van die Namibië Polisie. Maar<br />
die ‘beriggewers’ van die eens magtige eenheid is steeds in plek. In Oktober 1988 volg Zulu<br />
3, die eenheid se inligtingspan, inligting op en vang ‘n politieke <strong>co</strong>mmissar wat Ovamboland<br />
binnegesypel het.<br />
Hy vertel van ‘n inval wat Swapo beplan vir 1 April - die dag wat Resolusie 435 in werking<br />
sou kom. Die dag as die VN Suidwes amptelik uit die voogdyskap van die RSA oorneem. Die<br />
inligting word deurgestuur, maar word stilweg deur die RSA-regering as vals afgemaak. Ses<br />
maande later, toe meer as 300 mense dood is, sou die eertydse Minister van Buitelandse<br />
Sake, Pik Botha, op TV sê dat sy regering alreeds 6 maande van die inval bewus was!<br />
Elke nou en dan kom nog inligting na vore. Hierdie was geen vals alarm nie. Die eenheid<br />
besluit om as voorsorgmaatreël elke nag Casspirs om die leë weermagbasisse te ontplooi -<br />
indien Swapo dalk in die nag die basisse wou beset en voorgee dat hulle reeds lank daar<br />
opereer. Op 31 Maart word die spanne op die kaplyn ontplooi.<br />
Dit neem nie lank nie of ‘n insurgent loop hom vas in die Casspirs van konst Fourie, die<br />
spanleier van Zulu Hotel. Die verdagte, in siviele klere met ‘n Makarov pistool by hom, was ‘n<br />
verkenner wat ‘n groot groep vooruit moes gaan, en hulle ‘n week later sowat 80km suid van<br />
die grens weer sou ontmoet. Hy vertel dat vier groepe van sewentig PLAN-lede elk<br />
gedurende die nag die grens tussen Bakens 21 en 25 sou oorsteek. Hulle sou dan net suid<br />
van die grens in twee groepe konsolideer en sowat 80km verder suid ‘n basis gaan opsit. Dit<br />
was alles deel van ‘n groter plan. Die gevangene gee baie inligting. Swapo bring SAM7’s,<br />
RPG7 en 75 vuurpyl-granaatwerpers, 60mm en 82mm mortiere en nog baie ander gevaarlike<br />
wapens. Swapo kom in groot getalle, en uiteindelik sou sowat 1200 PLAN-insurgente aan die<br />
poging meedoen.<br />
Die volgende dag bars die bom. Honderde Swapo’s stroom oor die grens onder die indruk<br />
dat die SAW tot hul basisse beperk is, dat die polisie weggedoen het met hul teeninsurgensievermoë,<br />
en verwagtend dat die VN hulle met ‘n sagte handskoen sou verwelkom.<br />
12
Orals loop die polisie hulle vas in swaar bewapende Swapo-groepe. “Hulle het goed saam<br />
gebring om pantserkarre te neutraliseer, soos RPG’s en teenpantser-ammunisie, RPD<br />
masjiengeweer teenpantser-ammunisie wat deur die bak van ‘n Casspir kan sny.<br />
Die polisiespanne in hulle<br />
nuwe grys uniforms het nie<br />
hul swaarkaliber-wapens<br />
nie. Die lugmag mag ook nie<br />
help nie, behalwe om<br />
gewondes weg te neem.<br />
Van die slae is hewig en<br />
bloedig. Die gebruiklike<br />
taktiek van een span wat vyf<br />
jaag, verander nou na<br />
gekombineerde spanne wat<br />
groepe van 50 tot 200<br />
agtervolg - sonder die<br />
gewone ondersteuning. Die<br />
swaar masjiengewere word<br />
weer uitgehaal.<br />
Op die oggend van 2 April<br />
1989 tel Zulu Quebec die<br />
Opipela- die oorlog is verby vir <strong>Herman</strong>, so ook 23 Swapo’s se lewe<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong><br />
spore op van die PLAN-lede wie se koms die Swapo-vegter 2 dae vroëer voorspel het. Maar<br />
hulle is reeds in twee groepe van omtrent 100 elk versamel, wat ‘n paar honderd meter van<br />
mekaar suid beweeg.<br />
“Ons was besig by Eenhana om ons 20mm en Five O’s terug te sit toe ons die boodskap kry<br />
dat Zulu Quebec die spoor gekry het en op versterkings wag. Ons en Zulu Hotel is daar weg,<br />
onderwyl van ons karre nog<br />
herstel word. Halwe<br />
spanne. Ons kry die ander<br />
spanne by die grens, en ek,<br />
as groepleier, wat die<br />
inligting aanvanklik gekry<br />
het, word opera-sionele<br />
bevelvoerder. Ons beweeg<br />
in twee lyne, een agter die<br />
ander. So 20 karre, 10 in ‘n<br />
lyn wat oor 2km strek met<br />
die tweede linie 30m na<br />
agter. Dié met die 20mm<br />
en Five O’s is voor en<br />
13<br />
Koevoet casspirs besig met ‘n opvolg<br />
1986<br />
Foto: Jim Hooper
Three O’s en Blesbokke agter. Sodra ons kontak maak, kom die agterste linie en maak gate<br />
toe.”<br />
“Sowat 5km suid van Baken 25 kom ons by ‘n kraal aan. In die Opipela wyk, naby die<br />
Odilarivier. Daar is omtrent niemand daar nie want die inwoners het almal gevlug. Nie ‘n<br />
goeie teken nie. Die hinderlaag kan enige oomblik losbrand. Die enkele mense in die kraal sê<br />
dat die Swapo’s swaar gewapen is, en dat hulle donkies gebruik om die toerusting en<br />
mortiere te dra.<br />
Hulle het ook ‘n boodskap. “Sê vir die polisie hulle moet nog versterkings kry, hulle is te min.<br />
Vandag maak ons hulle almal dood”. Die spoorsnyers vra my om die opvolg te stop en ek<br />
klim uit. Die twee spore was nou bymekaar en die eerste spoor omtrent twee ure oud. Die<br />
jongste maar ‘n paar minute. Daar was ook donkies by wat die swaar wapentuig gedra het.<br />
Die linie beweeg voorentoe. “Ons was seker so 500m van die kraal af toe ons deur ‘n klein<br />
opening van seker so 20m in deursnee in die bos gaan. Ewe skielik staan ‘n insurgent in<br />
kamoefleerklere met ‘n RPG-lanseerbuis voor my op. Omtrent 20m weg - reg voor my Wolf<br />
se neus. Toe hy opstaan, skiet hy. Hy was te vinnig dat ons kon reageer”, vertel <strong>Herman</strong>.<br />
Die toespringteken wat die hinderlaag ingelei het, was ‘n voltreffer. Die RPG75-vuurpyl tref<br />
die Wolf waarin <strong>Herman</strong> staan, reg tussen die twee voorste vensters. “Die skoot tref hom<br />
waar ek voor in die masjiengeweerluik<br />
gestaan het.” Die slag ruk die Wolf tot<br />
stilstand en die enjin gaan staan. Binne die<br />
kajuit is die drade besig om te brand.<br />
Almal behalwe die drywer is beseer. Twee<br />
met ernstige kopwonde sterf en die man wat<br />
heelagter in die middel gestaan het, se been<br />
is in die heup afgeskiet. Daar is sewe ander<br />
met wonde. Bykans almal het gesigswonde.<br />
<strong>Herman</strong> vertel: “Ek skiet ‘n paar skote met die<br />
20mm toe my radio se drade in die belt<br />
verstrengel raak. Die geweer stoor. Daar is<br />
nie tyd vir regmaak nie, orals is beweging en<br />
hulle kan enige oomblik die kar bestorm. Ek<br />
slaan oor na die Five O. Maar nou moet ‘n ou<br />
versigtig wees. Dit is al wat ek oor het om ons<br />
te verdedig. Regs agter ons (90° van ons)<br />
staan nog ‘n kar wat uitgeskiet is.”<br />
“Saam veg ons dit uit. Iewers skuif die drywerkonstabel<br />
Daniël Uyepa onder my verby. Ek<br />
dog hy wil weghardloop en dreig hom. Maar<br />
hy wil nie weghardloop nie. Hy wil veg. En hy<br />
14<br />
Landmyn insident Ovamboland- Hierdie keer ‘n Koevoet kar, maar<br />
iewers is spore gelos en die spanne kom in aksie<br />
Foto: <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>
soek ‘n geweer. Hy skiet die een R5 leeg, dan gryp hy ‘n ander geweer en skiet tot hy leeg is.<br />
Hy het ‘n hele kar se gewere vir homself!”<br />
“Ek voel duiselig en kyk af. Onder my is net bloed. Dit is eers toe dat ek besef hoe ernstig ek<br />
in die regterbeen gewond is. Net onder die knie is sowat 20cm van die been self weg.”<br />
Dan gebeur ‘n wonderwerk. Terwyl die Swapo-mortiere ontplof, daag die kavallerie uit die<br />
suide op. Die karre wat ons by Eenhana gelos het om reg gemaak te word, daag op hierdie<br />
presiese oomblik uit die rigting van Oom Willie se pad op. Onderweg om ons te kom help,<br />
sowat 5 km ry hulle tromp-op binne die PLAN-mortierstelling vas en vernietig dit na ‘n hewige<br />
geveg. Vyftien minute ver. Die 82mm-mortiere sou ons in ‘n benarde posisie geplaas het.”<br />
“Ek gee bevel om te ‘debuss’. Ons strompel sukkel-sukkel na buite. Hier begin ons die<br />
gewondes behandel. My been bloei erg en ek het reeds ‘n tourniquet uit die radiokoord<br />
gedraai en so 20cm bokant my knie vasgebind. Ek vra een van die Ovambo’s se jagmes…”<br />
Konst Gabriël Moses kyk die bedryf so en besluit dat sers <strong>Grobler</strong> het sy kop nou heeltemal<br />
verloor. “Hy kyk my so, kyk na my been en weier volstrek. Hy het duidelik twee en twee<br />
bymekaar gesit. Na ‘n dreigement gee hy uiteindelik die mes. Ek sny die vel en weefsel af.”<br />
<strong>Herman</strong> het pas sy eie been geamputeer met ‘n mes waaroor hy en Gabriël vele maal gespot<br />
het – ‘n mes “wat nie eens ‘n ‘ratpack’-blikkie kon oopsny nie”.<br />
<strong>Herman</strong> vertel verder. “Nou het ek alreeds ‘n drip in. (Ek dink ek het op die ou end 38 pinte<br />
bloed tussen die skoot en 1 Militêre Hospitaal gekry). Dit is eers toe ek die snit gemaak het<br />
dat die ergste pyn en spookpyne op my toeslaan. Ek spuit myself ‘n pynstiller in en vat<br />
sommer genoeg spuitnaalde en nog ampules en druk hulle in my bo-sak. Dit stabiliseer my<br />
eie situasie.<br />
In my sakboek (alle polisiemanne dra sakboeke) het ek die bloedgroep van elke lid van my<br />
span opgeteken. Ons reël dat elke gewonde lid se bloedgroep by hom aangeteken word.<br />
Daar was 38 gewondes. Ons maak reg om met die helikopter vervoer te word. Maar die<br />
Puma vat meer as twee ure om op te daag.<br />
Al die gewondes kan nie gaan nie. Net die ernstigstes. Steeds is daar te veel, maar die<br />
vlieënier besluit om ‘n kans te vat. In die mees-oorlaaide Puma-vlug van die oorlog word ek<br />
en die ander afgevoer. Langs my lê Danie, met ‘n ernstige kopwond.”<br />
“By die Siekeboeg op Ondangwa verloor ek my bewussyn. Ons moet met die Flossie na<br />
Waterkloof vlieg. Op die vliegtuig tref die drogbeelde en skok my. Ek voel of ek in ‘n bad<br />
water lê. Ek vra vir die dokter of dit so is, en so deur die newels hoor ek hy sê vir sy kollega<br />
“hy dink hy lê in sy eie bloed”. Iewers kry ek die hallusinasie dat hulle wil ‘n pienk tand in my<br />
tandkaste plant. Ek reageer heftig en sit ‘n groot faait op.”<br />
“By Waterkloof wag ‘n ry ambulanse op ons. Ek is die laaste om afgelaai te word. Die laaste<br />
ambulans is myne. Hulle laai my in en die drywer probeer die ding aan die gang kry. Maar<br />
niks gebeur nie. Met my binne-in word die ground crew en almal wat nog kan help, bymekaar<br />
15
gemaak om te stoot. Maar die ding is outomaties. So ondanks almal se goeie pogings, lê ek<br />
toe maar daar op die aanloopbaan in my ambulans tot ‘n ander een uiteindelik opdaag”.<br />
<strong>Herman</strong> sou twee maande in 1 Militêre Hospitaal deurbring om te herstel. Sy been word as<br />
gevolg van die tourniquet bokant sy knie afgesit.<br />
Die lewe gaan voort<br />
as tydelike lid van die Polisie 1990<br />
<strong>Herman</strong> in 1 Militêre Hospitaal<br />
– gereed met ‘n glimlag ondanks die trauma.<br />
Na die hospitaal word <strong>Herman</strong> teruggeplaas na Ovamboland in sy rol as wildbewaarder. Toe<br />
die eenheid uiteindelik op 12 Januarie 1990 totaal sluit, klim hy op die vliegtuig as deel van<br />
die groep bestaande uit die laaste 12 lede. Dit was vir goed verby. Maar hy probeer lankal ‘n<br />
oorplasing kry na die SAP.<br />
Nou het <strong>Herman</strong> 30 dae verlof. Hy en nog ‘n oud-lid moet aanmeld vir sielkundige toetse om<br />
evaluasie te ondergaan oor moontlike toelating. Die ander man doen ‘n paar wilde dinge die<br />
vorige aand. In sy babelaas-toestand slaag hy die toetse. <strong>Herman</strong> daag daar nugter en<br />
netjies op, doen die keuring en word afgekeur! “Hulle sê ek kan nie met mense werk nie!”<br />
Maar hy word op tydelike basis aangestel.<br />
16
Toe gebeur ‘n ding of twee wat ‘n rol sou speel in sy uiteindelike permanente aanstelling.<br />
Gedurende 1989 is daar druk beloftes gemaak oor die hantering van die enige van die<br />
Namibiese lede wat moontlik na Suid-<strong>Afr</strong>ika sou wou kom. Daar is ‘n dik dokument opgestel<br />
oor roetes hoe die mense moontlik vervoer kon word, hoe en waar hulle akkommodeer sou<br />
word ens. Die uiteinde van die plan was dat sulke mense moontlik by Vanzylsrus gehuisves<br />
sou word.<br />
Maar die eerste ses of so Namibiërs wat opdaag, het op eie stoom by die polisiehoofkantoor<br />
aangekom. “Hier sit hierdie ses ouens en die polisie weet nie wat om met hulle te maak nie.<br />
En hulle weet ook nie wat om met mý te maak nie. Toe kontak hulle kol Fouché wat ook in<br />
‘Wamboland was. Intussen het die druppels in ‘n stroom ontaard: eers het sowat 600 mans in<br />
Upington opgedaag. Later arriveer vrouens en kinders - in totaal meer as 2500. Uiteindelik<br />
word ek gevra om die mense te help. Ék - wat volgens die sielkundige toetse nie met mense<br />
kan werk nie - eindig met 2500 van hulle! Ek en kol Fouché help om die mense op ‘n paar<br />
plase naby Rustenburg in tente te vestig.”<br />
Later sou die Rooiberg-myne in onbruik verval, en sou ons almal na die mynkompleks skuif.<br />
Maar dit was steeds ‘n probleem wát om met hierdie mense te maak. “Kyk, hierdie ouens het<br />
uit Ovamboland uit die landelike gebied gekom. Die meeste van hulle kon nie veel meer as<br />
basies lees en skryf nie. Hulle was mense wat as st 1’s uit die skool gehaal is om beeste op<br />
te pas. Dit is juis wat van hulle sulke uitstaande spoorsnyers gemaak het.”<br />
Hier het kol Fouché met die plan van “bystandpolisie” gekom (in Engels “auxilliries”). Hierdie<br />
oud-vegters kon as helpers in probleemgebiede gebruik word om werk te doen wat andersins<br />
mannekrag uit die bestaande polisie sou bloei. So word die eerste groepe na Natal gestuur<br />
waar veediefstal ‘n reuseprobleem was. Binne ‘n paar maande was die probleem opgelos en<br />
die skuldiges opgespoor. Sommige gebiedsbevelvoerders het die voordeel gesien en<br />
daarvan gebruik gemaak.<br />
Toe die eerste plaasmoorde in 1992 naby Pietersburg voorkom word 40 lede daarheen<br />
gestuur en, in bykans alle gevalle, word die verdagtes opgespoor. Groot sukses.<br />
Maar binne die polisiehoofkantoor was daar sekere elemente wat die mense nie wou hê nie<br />
en druk geplaas het op van die streke om hulle te dwing om pakkette te vat. Miskien het hulle<br />
die politiek verkeerd gelees. Miskien wou hulle die nuwe minister en president beïndruk.<br />
Teen 1994 het die Streek in Rustenburg pakkette aangebied. Bykans almal is verplig om die<br />
pakkette te neem. Teen die tyd dat <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong> en kol Fouché betrokke geraak het, was<br />
die koëel deur die kerk. In een geval het ‘n senior offisier reguit gesê: “Ons het hierdie mense<br />
se geld betaal; ons het geen kontrak met hulle nie; ons skuld hulle niks nie”.<br />
Behalwe vir ‘n klein groepie in Pietersburg en in die Kaap, was almal klaar met die polisie.<br />
Hulle siel is letterlik verkoop vir nie veel meer as ‘n spreekwoordelike pot lensiesop nie.<br />
<strong>Herman</strong> het ‘n verplasing na die Vuurwapen-eenheid gekry. Hy het sy aanstaande vrou<br />
ontmoet, en die polisie het hom met sy troue permanent aangestel.<br />
17
‘n Opmerking, ‘n sitaat<br />
“Ek word dikwels gevra of ek dit weer sal doen, sou ek weer voor dieselfde keuses gestel<br />
word. Selfs om weer my been te verloor. En ek sê elke keer dieselfde: Definitief. Ek wou ‘n<br />
soldaat wees en ek het my droom geleef. Ek slaap elke nag rustig. Vir my ou viand, PLAN,<br />
het ek die hoogste agting. Ek het hulle respekteer. As ons daai uniform aangetrek het, was<br />
ons albei soldaat en ons het mekaar so erken en gereken.”<br />
“Ek onthou die dag toe ons op ‘n opvolg in ‘n kontak was. Een van hulle en 40 van ons. Hy<br />
was reg vir ons met sy magasyne voor hom uitgepak. Hy het nie ‘n kans gehad nie, maar hy<br />
was bereid om te baklei. ‘n Man wat respek verdien.”<br />
Nie een van die polisiemanne wat betrokke was in die teenstaan van die bedrieglike,<br />
sinnelose April 1989-inval, is ooit vir dapperheid vereer nie. Daar is wel medaljes vir<br />
Verdienstelikheid toegeken. Dit was al. Maar tussen “doen-wat-jy-moet” en die “ekstra-mylloop<br />
van buitengewone dapperheid” is daar ‘n reuse verskil. <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong> was een so ‘n<br />
geval.<br />
Ons kan seker ons eie sitaat skryf en sê:<br />
Op 2 April 1989 tussen Nkongo en Eenhana, het sers <strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong> homself<br />
buitengewoon onderskei toe hy as bevelvoerder van ‘n groep van 20 Casspir en Wolfgevegsvoertuie<br />
sy groep gelei het teen ‘n hinderlaag van ‘n vasberade Swapo-mag van meer<br />
as 200 vegters. Selfs nadat hy ernstig gewond is, het hy die operasie suksesvol gelei en die<br />
hinderlaag is vernietig. As opgeleide paramedikus het hy ongeag die verlies van sy been,<br />
persoonlik beheer van die gewondes geneem. Sers <strong>Grobler</strong> se dapperheid en leierskap strek<br />
ver verby verdienstelikheid en die normale verwagte oproep tot diens.<br />
Slot<br />
So het die tye het verander<br />
Die manier hoe die swart polisiemanne uit Namibië deur die SAP en SAPD in die steek<br />
gelaat is, is niks anders as skandalig nie. Hierdie mense het alles wat hulle gehad het, gegee<br />
toe dit van hulle gevra is. Die manier hoe die politici en hul senior offisiere hierdie mense aan<br />
hul eie lot oorgelaat het, oortref selfs die manier waarop die 32 Bataljon-soldate behandel is.<br />
Dit sal vir altyd ‘n klad op hul naam bly – die wat met mooi pensioene afgetree het.<br />
Toe van die gewondes ná die oorlog eise teen Swapo vir die April-inval instel, het die SAP se<br />
senior bestuur hulle gevra om die eise terug te trek. Dit sou die “goeie verhouding” tussen die<br />
nuwe Namibiese regering en die RSA ondermyn. Die RSA-regering sou die gegriefdes help.<br />
Maar die betalings was lagwekkend - 2% van die waarde van die eise is uiteindelik uitbetaal!<br />
18
Ten tye van skryf van die artikel het die skrywer twee van die maatskappye wat groot geld uit<br />
die polisie gedurende die oorlog gemaak het, vir ‘n borgskap genader om <strong>Herman</strong> se storie<br />
na te vors. Een maatskappy wat voertuie aan die SAP voorsien het om teen-insurgensie<br />
werk te doen, het bloot geweier. Hulle het nie eens belanggestel om ‘n voorstel te oorweeg<br />
nie. ‘n Ander het simpatiek geantwoord, maar was uiteindelik nie bereid om te help nie.<br />
So het die tye verander. Party het geglo in die saak, ander het dit weer gesien as ‘n<br />
geleentheid om geld te maak - sonder enige verbintenis of verantwoordelikheid, baie soos<br />
die wat die Ovambo-polisiemanne aan hul eie lot oorgelaat het.<br />
19
Bronnelys:<br />
<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>: Persoonlike onderhoude op verskeie datums Januarie en Februarie 2009 te Pretoria<br />
<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>: Persoonlike dokumente wat insluit verklarings geneem twee maande en twee jaar na die<br />
Opipela Geveg<br />
Peter Stiff, 1989,Nine days of war, Lemur Press<br />
Peter Stiff, 2004, Koevoet, the Covert war, Galago Press<br />
Jim Hooper, 1988, Koevoet<br />
Fotos:<br />
Jim Hooper, Koevoet<br />
Peter Stiff, Persoonlike versameling<br />
<strong>Herman</strong> <strong>Grobler</strong>, Persoonlike versameling<br />
Andre Pienaar<br />
Marius van Aardt www.geocities.<strong>co</strong>m/sa_bushwar<br />
20