(2006) Professor Henk van Os - Vereniging Rembrandt
(2006) Professor Henk van Os - Vereniging Rembrandt
(2006) Professor Henk van Os - Vereniging Rembrandt
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
aanvulling bij het artikel uit het vorige nummer <strong>van</strong><br />
dit Bulletin over de tekening <strong>van</strong> Johannes thopas<br />
uit de collectie <strong>van</strong> het amsterdams gemeentearchief<br />
N o t e n<br />
1. over Hans Martens zie: oscar<br />
gelderblom, ‘Hans Martens.<br />
een antwerpse ‘cruydenier’<br />
in amsterdam’, in Jaarboek<br />
Oud-Utrecht 2002, pp. 15-<br />
33 en tevens pp. 222-223.<br />
Zie over de familieportretten<br />
(waarin dit portret niet vermeld<br />
wordt) F.g.l.o. <strong>van</strong><br />
kretschmar ‘De portretverzameling<br />
Martens <strong>van</strong> sevenhoven,<br />
een beeldkroniek<br />
<strong>van</strong> een utrechtse familie’,<br />
in Jaarboek <strong>van</strong> het Centraal<br />
Bureau voor Genealogie en<br />
het Iconographisch Bureau<br />
32 (1978), pp. 149-233.<br />
2. Met veel dank aan erik<br />
schmitz <strong>van</strong> het gemeentearchief<br />
amsterdam die met<br />
zijn speurwerk naar de afgebeelde<br />
huizen en de families<br />
Martens en Bacherus de geportretteerde<br />
heeft kunnen<br />
identificeren. tevens heeft<br />
hij mij geattendeerd op de<br />
bestaande literatuur over de<br />
familie Martens.<br />
De oudere dame is waarschijnlijk inderdaad<br />
Maaike Martens (1580-1635).<br />
Er zijn inmiddels meer details bekend<br />
geworden over de families Bacherus en<br />
Martens.<br />
Het grote pand links <strong>van</strong> de steeg<br />
op de portrettekening was in 1647 in<br />
bezit <strong>van</strong> Daniël Bacherus (eigenlijk:<br />
Baccher), koopman in drogerijen, die<br />
in 1639 was gehuwd met Catharina<br />
Hooft. Hij was de jongste zoon <strong>van</strong> de<br />
uit Vlaanderen afkomstige arts en kruidenier<br />
Stephanus Bacherus (ca. 1571-<br />
1636?) en diens vrouw Maaike Martens,<br />
die in 1601 getrouwd waren. Maaike was<br />
de oudste dochter uit het eerste huwelijk<br />
<strong>van</strong> Hans Martens de Oude (1555-<br />
1613), die in 1581 <strong>van</strong>uit Antwerpen<br />
naar Amsterdam gekomen was. Hij had<br />
hier zijn oude beroep <strong>van</strong> kruidenier<br />
voortgezet en zijn bedrijf tot een <strong>van</strong><br />
de belangrijkste <strong>van</strong> de stad gemaakt.<br />
Na het overlijden <strong>van</strong> zijn eerste vrouw<br />
Mayken Provoost in 1584 was hij hertrouwd<br />
met Mayken Bacherus. Zij was<br />
een oudere zuster <strong>van</strong> de al genoemde<br />
Stephanus, die later met haar stiefdochter<br />
zou trouwen. In 1590 of wat later<br />
verhuisde de familie <strong>van</strong> de Dam naar<br />
huis De Otter op het Damrak, de trapgevel<br />
die rechts op de tekening nog half<br />
te zien is en die in opdracht <strong>van</strong> Hans<br />
Martens gebouwd moet zijn. Het bedrijf,<br />
na zijn dood in 1613 door een aantal<br />
kinderen voortgezet, ging in 1639 failliet.<br />
Zoon Carel, advocaat <strong>van</strong> beroep,<br />
was toen al naar Utrecht verhuisd en<br />
<strong>van</strong> hem stammen alle nakomelingen af<br />
<strong>van</strong> deze familie die uiteindelijk in 1972<br />
zou uitsterven. Het Centraal Museum<br />
in Utrecht bewaart de om<strong>van</strong>grijke collectie<br />
familieportretten, die begint met<br />
de schilderijen die Hans Martens en zijn<br />
tweede vrouw in 1612 hadden laten vervaardigen.<br />
Drie kinderen uit het tweede<br />
huwelijk gaven in de jaren veertig <strong>van</strong><br />
de zeventiende eeuw eveneens portretopdrachten.<br />
1 Dit heeft Daniël Bacherus<br />
5 <strong>Vereniging</strong> reMBranDt naJaar <strong>2006</strong><br />
Portret <strong>van</strong> een oudere dame, waarschijnlijk maaike martens (1580-1635)<br />
Johannes thopas (voor ca. 1620-na ca. 1682)<br />
Ca. 1650-1660. gouache met sporen <strong>van</strong> grafiet, 240 x 191 mm<br />
geMeentearCHieF aMsterDaM<br />
wellicht op het idee gebracht alsnog een<br />
portret te laten maken <strong>van</strong> zijn inmiddels<br />
overleden moeder, die immers de<br />
oudste dochter <strong>van</strong> Hans Martens was<br />
en wier portret een logische aanvulling<br />
vormt op de toen al bestaande afbeeldingen<br />
<strong>van</strong> andere leden <strong>van</strong> deze familie.<br />
Van Daniël zelf, zijn vrouw en zijn<br />
broers, die, als arts of kruidenverkoper,<br />
in het voetspoor <strong>van</strong> hun vader traden,<br />
zijn geen portretten bekend. 2<br />
De identificatie <strong>van</strong> de geportretteerde<br />
als iemand die al twee decennia<br />
voor de vervaardiging <strong>van</strong> de tekening<br />
overleden was, werpt nieuw licht op<br />
de werkwijze <strong>van</strong> zowel Thopas als zijn<br />
opdrachtgevers. Tevens kan een tot nu<br />
toe onbekend portret worden toegevoegd<br />
aan de iconografie <strong>van</strong> de familie<br />
Martens en wel uit de relatief korte tijd<br />
dat zij in Amsterdam gevestigd was. Het<br />
illustreert ook iets <strong>van</strong> de belangrijke rol<br />
die Vlaamse immigranten rond 1600 in<br />
Amsterdam speelden s<br />
Bert gerlagh<br />
Conservator Prenten en tekeningen<br />
Gemeentearchief Amsterdam