Twickelblad voorjaar 2012
Twickelblad voorjaar 2012
Twickelblad voorjaar 2012
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
In dit nummer<br />
Van de Rentmeesterij 3<br />
Nieuw elan de Wendezoele 4<br />
Mijn Twickel: Wim Schultze 6<br />
Verjonging Overpark zichtbaar 7<br />
Restaurator Edwina Brinckmann 8<br />
Zicht op Twickel: Lisette Pelsers 10<br />
Steun versoberd plan Rondweg 11<br />
Fotocollage Winter <strong>2012</strong> 12<br />
Zilverrruil Twickel-Middachten 14<br />
Twickel-hackers kappen en kloven 16<br />
Vereniging Vrienden van Twickel 17<br />
VVT bundelt belangen 18<br />
Traverse Dieren biedt kansen 20<br />
Bijen in de weer voor waskaarsen 22<br />
Berichten van de Buitenplaats 23<br />
Colofon<br />
Redactie:<br />
Rob Bloemendal<br />
Aafke Brunt<br />
Helmig Kleerebezem<br />
Albert Schimmelpenninck<br />
Martin Steenbeeke (eindredactie)<br />
Vaste medewerkers:<br />
Christine Sinninghe Damsté<br />
Inlevering kopij:<br />
Voor 7 mei <strong>2012</strong><br />
Schalkburgerstraat 11, 7551 GR, Hengelo<br />
<strong>Twickelblad</strong>@stnbk.nl<br />
Het <strong>Twickelblad</strong> is een gezamenlijke<br />
kwartaaluitgave van de Stichting Twickel<br />
en de Vereniging Vrienden van Twickel.<br />
Het blad geeft informatie over de historie<br />
en het beheer van Twickel in al zijn<br />
aspecten.<br />
Lidmaatschap, mutaties, adreswijzi gingen:<br />
secretaris@vriendenvantwickel.nl of<br />
Postbus 107, 7490 AC Delden. Lid maatschap<br />
van de Vereniging Vrienden van<br />
Twickel (incl. toezending <strong>Twickelblad</strong>)<br />
bedraagt minimaal e 19,- per kalenderjaar;<br />
hogere bijdrage is welkom.<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 2 3<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
De Wendezoele neemt bezoekers mee terug in<br />
de tijd.<br />
Meer info: www.vriendenvantwickel.nl<br />
Losse nummers kosten e 4,- en zijn<br />
verkrijgbaar in de landgoedwinkel van<br />
Stichting Twickel, de VVV-Delden en<br />
The Read Shop in Delden.<br />
Niets uit deze uitgave mag, op welke<br />
wijze dan ook, worden verveelvoudigd<br />
zonder voorafgaande schriftelijke toestemming<br />
van de redactie. De redactie<br />
behoudt zich het recht voor artikelen<br />
in te korten en te redigeren.<br />
Layout:<br />
Morskieft Ontwerpers<br />
van Visuele Identiteit<br />
Druk:<br />
Van Marle BV<br />
Foto’s, tenzij anders vermeld, zijn o.a<br />
gemaakt door: Rob Bloemendal,<br />
Aafke Brunt, Hans Gierveld,<br />
Helmig Kleerebezem, Han Morskieft,<br />
Albert Schimmelpenninck,<br />
Wilke Schoemaker, Martin Steenbeeke,<br />
Alexander van den Tweel, Ton Westgeest.<br />
ISSN 0927-6548<br />
Van de redactie<br />
Wie heeft dat schilderijtje van de Heilige<br />
Maagd Maria in de boom gehangen? De<br />
vraag is me herhaaldelijk gesteld, nadat de<br />
‘Mariaverschijning’ op Twickel begin dit<br />
jaar in de publiciteit kwam. In een deels<br />
holle eikenstam is een schilderijtje met de<br />
afbeelding van Maria vastgeschroefd. Op<br />
zo’n hoogte dat de verantwoordelijke persoon<br />
hulp van boven of een ladder nodig<br />
heeft gehad. Het schilderijtje hangt er al<br />
sinds de zomer van 2011 maar werd lange<br />
tijd niet opgemerkt door het grote publiek.<br />
Het kreeg brede bekendheid nadat de<br />
Twentsche Courant Tubantia er melding<br />
van maakte. Andere media, zoals De Telegraaf,<br />
Radio 538 en Radio en TV Oost volgden.<br />
Het leidde tot extra drukte op de Meijerinkveldkampsweg<br />
in Azelo.<br />
Wandelaars liepen er speciaal een blokje<br />
voor om. “Misschien wordt dit wel een<br />
bedevaartplaats. Zo is Lourdes ook ontstaan”,<br />
zei een gelovige wandelaar voor de<br />
camera’s van de regionale omroep, voordat<br />
hij een kruisje sloeg. Een bedevaartsoord is<br />
het niet geworden, maar de beeltenis van<br />
Maria hangt er nog. Een intrigerende vraag<br />
blijft ook waarom het schilderijtje daar<br />
is neergehangen. Is het een actie tegen<br />
bomenkap? Op de eik staat per slot van<br />
rekening een oranje cirkel, ten teken dat hij<br />
zijn langste tijd gehad heeft.<br />
Het zou theoretisch kunnen maar een beetje<br />
natuurliefhebber weet dat bomen niet het<br />
eeuwige leven hebben en dat er in elk bos<br />
van tijd tot tijd gekapt moet worden. En<br />
Twickel zorgt doorgaans snel voor jonge<br />
aanplant, zoals momenteel in het Overpark.<br />
Is het dan wellicht een pr-stunt van<br />
Twickel zelf? Ook dat had gekund, maar<br />
onbescheiden kun je zeggen dat alleen al<br />
de nieuwe Umfassungsweg zoveel (landelijke)<br />
publiciteit en wandelaars trekt, dat<br />
Twickel zo’n actie niet nodig heeft.<br />
Het raadsel zal wel nooit opgelost worden.<br />
Maar als de persoon die Maria op Twickel<br />
wil vereren, zich alsnog met zijn of haar<br />
motief bekend wil maken, houdt de redactie<br />
van het <strong>Twickelblad</strong> zich aanbevolen.<br />
Martin Steenbeeke<br />
van de rentmeesterij<br />
Hoogfrequent Spoorvervoer brengt oosten<br />
van het land zwaar in de problemen<br />
Sommige problemen keren met een zekere regelmaat terug en dwingen ons<br />
tot actie. Bij Twickel gaat het dan vaak om de infrastructuur. Het landgoed<br />
Twickel ligt nu eenmaal op de Oost-West as, de kortste verbinding van de<br />
Randstad met Berlijn en verder. Ruim tien jaar geleden konden wij een<br />
zucht van verlichting slaken omdat minister Netelenbos besloten had geen<br />
goederenspoorlijn door Oost-Nederland aan te leggen. Door de uitbreiding<br />
van de Rotterdamse haven en het besluit om de spoorlijnen in de Randstad<br />
vrij te maken voor personentreinen (“Hoogfrequent Spoorvervoer”) zijn de<br />
plannen voor de goederenspoorlijn weer uit de kast gehaald.<br />
Voor 2030 houdt men rekening met 98<br />
goederentreinen die door Oost-Nederland<br />
naar Oldenzaal moeten. Wegens geldgebrek<br />
denkt men dat over het bestaande<br />
spoor te doen. Stelt u zich deze route eens<br />
voor: dwars door plaatsen als Arnhem,<br />
Velp, Dieren, Brummen en Zutphen.<br />
Vandaar is er de keuze tussen de route<br />
over Deventer, Almelo, Borne en naar<br />
Hengelo of de “Twentekanaallijn” van<br />
Zutphen langs Lochem en door Goor en<br />
Delden naar Hengelo. Als je doordenkt wat<br />
het betekent om bijvoorbeeld de spoorlijn<br />
door Delden geschikt te maken voor dit intensieve<br />
gebruik dan wordt een belangrijk<br />
deel van de bebouwde kom onleefbaar.<br />
De enige afdoende oplossing zou ondertunneling<br />
van de vele bebouwde gebieden<br />
zijn maar daar ontbreekt het geld voor. De<br />
angst die bij landgoedbeheerders leeft<br />
is dat men deze problemen denkt op te<br />
lossen door nieuwe spoortrajecten aan te<br />
leggen om de bebouwde gebieden heen.<br />
Hoe zou je dat in het geval van Delden willen<br />
doen? Dat kan niet iets anders betekenen<br />
dan een enorme aanslag op het landgoed<br />
Twickel. In Dieren en andere plaatsen<br />
speelt precies hetzelfde probleem. Het is<br />
mijn overtuiging dat zo’n aantal goederen-<br />
treinen onmogelijk over bestaand spoor<br />
door Oost-Nederland kan worden geleid.<br />
De enige geschikte oplossing is het doortrekken<br />
van de Betuweroute door dun<br />
bevolkt gebied richting Duitsland. Laten<br />
we dit probleem in Europees verband<br />
oplossen. Het gaat tenslotte ook om internationaal<br />
goederenvervoer.<br />
Hopelijk hebben velen van u de gelegenheid<br />
aangegrepen om te reageren op<br />
de startnota voor dit onzalige plan met<br />
de mistige titel “Notitie Reikwijdte en<br />
Detailniveau”.<br />
Station Delden.<br />
Albert Schimmelpenninck
Nieuw elan voor museumboerderij<br />
de Wendezoele<br />
Als op 28 april museumboerderij de Wendezoele de deuren opent voor het<br />
nieuwe seizoen is er in dubbel opzicht sprake van een frisse start. Er is een<br />
nieuw bestuur aangetreden dat met ambitieuze plannen meer bezoekers<br />
naar de boerderij en het omliggende land aan de Twickelerlaan wil trekken.<br />
“Mensen weten vaak niet wat wij te bieden hebben.”<br />
Wie museumboerderij de Wendezoele<br />
binnen stapt, gaat een halve eeuw terug in<br />
de tijd. De wanden zijn bedekt met oude<br />
voorwerpen en met kleine exposities wordt<br />
nagebootst hoe het leven in en rond de<br />
boerderij er in de jaren vijftig van de vorige<br />
eeuw uitzag. Zo zijn er bijvoorbeeld een<br />
miniklaslokaal, een huiskamer en een<br />
keuken ingericht met meubelen en attributen<br />
uit die tijd. “Mensen staan vaak versteld<br />
van hoe veel hier te zien is”, zegt<br />
bestuurslid Truus ten Bokum. “Veel mensen<br />
weten hoe de Wendezoele van buiten<br />
eruit ziet, maar heel veel zijn ook nog<br />
nooit binnen geweest.” Gezeten rond een<br />
tafel in gebouw de Spieker doen Truus ten<br />
Bokum en collega-bestuurders Wim<br />
Holterman en Carla Veldhof hun verhaal.<br />
Op de achtergrond is vrijwilliger Gerrit<br />
Oude Groeninger bezig met het hand-<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 4 5<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
‘t Kokhok<br />
Het nieuwe bestuur heeft zichzelf als doel<br />
gesteld meer mensen over de drempel van<br />
de museumboerderij te krijgen. Nu komen<br />
er jaarlijks zo’n 10.000 bezoekers; eens in<br />
de vijf jaar als er een grote bloemententoonstelling<br />
wordt gehouden, verdubbelt<br />
dit aantal. Ook zonder bloemententoonstelling<br />
is er gedurende het seizoen dat<br />
loopt tot eind oktober voldoende te zien.<br />
Wandelpaden geven toegang tot het akkerbouwland<br />
waar diverse ouderwetse gewas-<br />
sen worden verbouwd en geoogst. De<br />
wagen loods staat vol met werktuigen die<br />
vroeger in de landbouw en veeteelt werden<br />
gebruikt. Tijdens demonstratiedagen<br />
worden ouderwetse ambachten, zoals<br />
spinnen, weven, mandenmaken of zandstrooien<br />
beoefend. In ‘t kokhok, een gebouwtje<br />
op het erf, kan een ouderwetse<br />
oven worden bewonderd. Vroeger werd<br />
hier met takkenbossen vuur gestookt. Het<br />
zijn in de ogen van het bestuur allemaal<br />
verborgen schatten die het verdienen om<br />
(her)ontdekt te worden.<br />
Ontdekkingsreis<br />
De Wendezoele is achttien jaar geleden opgericht<br />
en voortgekomen uit een landbouwtentoonstelling<br />
van de Overijsselse<br />
Landbouwmaatschappij OLM, halverwege<br />
de jaren tachtig. Erve Brinckate aan de<br />
Twickelerlaan is voor dit doel van een ‘normaal’<br />
draaiend boerenbedrijf veranderd in<br />
een museumboerderij. De gebruikte materialen<br />
en attributen die tentoon worden<br />
gesteld zijn veelal afkomstig van andere<br />
boerenbedrijven op het landgoed. Na de<br />
ziekte en het overlijden van initiatiefnemer<br />
en voorzitter Ab Jansen in 2010 begon er<br />
voor de Wendezoele bestuurlijk een onrustige<br />
periode. Daar is begin dit jaar een<br />
punt achter gezet met het aantreden van<br />
een deels nieuw bestuur.<br />
wel steeds minder van deze vrijwilligers<br />
fysiek in staat om al het werk te kunnen<br />
doen. Jarenlang is er met een vaste kern<br />
gewerkt en heeft het verversen van het vrijwilligersbestand<br />
weinig aandacht gekregen.<br />
“We passen ons werk er nu op aan”,<br />
verduidelijkt Carla Veldhof. “We planten<br />
bijvoorbeeld geen tien maar vijf rijen aardappelen.<br />
En we gaan tezijnertijd een sloot<br />
dichtmaken zodat het onderhoud van de<br />
tuin makkelijker wordt. Het wordt gewoon<br />
teveel.” Het werven van nieuwe vrijwilligers<br />
is dan ook één van de doelstellingen<br />
die het nieuwe bestuur zich heeft opgelegd.<br />
“Als er mensen zijn die geen affiniteit<br />
met de tuin of het land hebben, maar wel<br />
koffie willen schenken voor bezoekers zijn<br />
ze ook van harte welkom.”<br />
Jongere generatie<br />
In en rond de museumboerderij is er<br />
genoeg te doen. Dit komende seizoen<br />
krijgt de kruidentuin een opknapbeurt en<br />
worden in de aanpalende groententuin<br />
‘vergeten groenten’ als schorseneren verbouwd.<br />
De expositie in de Spieker zal in<br />
grote lijnen in stand blijven. Het is en blijft<br />
het doel om het boerenleven van de jaren<br />
vijftig te schetsen; landbouwvoorwerpen<br />
uit latere jaren worden niet toegevoegd.<br />
“Dan is het einde zoek”, verklaart Carla<br />
Veldhof. Wel zal de opstelling kritisch<br />
worden bekeken. Het heeft te maken met<br />
de wens om de doelgroepen uit te breiden.<br />
Gerrit Oude Groeninger dorst huttentut.<br />
Het feit dat er rond de boerderij levende<br />
dieren lopen trekt wel gezinnen met kinderen<br />
en er komen jaarlijks ook zo’n dertig<br />
schoolklassen maar de meeste bezoekers<br />
zijn 60-plus. “Ouderen voelen zich aangesproken<br />
doordat ze zaken van vroeger<br />
herkennen”, zegt Wim Holterman, “maar<br />
we willen ook de jongere generatie bereiken.<br />
“ Op die manier kan de kennis over<br />
het boerenleven worden overgedragen. De<br />
huidige kennis houdt bij veel kinderen niet<br />
over, zegt Truus ten Bokum. “Je staat er<br />
versteld van hoeveel kinderen niet weten<br />
dat melk van een koe komt. Die denken<br />
dat het uit een pak komt.“<br />
Themadagen<br />
Het vernieuwde bestuur wil dat bezoekers<br />
niet alleen voor de bestaande museumonderdelen<br />
komen, maar ook door extra<br />
activiteiten worden verleid. Daarom<br />
worden dit seizoen themadagen georganiseerd.<br />
In mei wordt bijvoorbeeld een<br />
themadag gras georganiseerd, met allerlei<br />
activiteiten zoals het maaien met een zeis.<br />
“Hier gaan we extra publiciteit aan geven,<br />
zodat we hopen dat er veel mensen<br />
komen”, zegt Carla Veldhof. Volgend jaar<br />
hoopt de Wendezoele ook met wisselexposities<br />
te beginnen; de eerste is gepland<br />
rond het thema ‘schoolplaten’. Veel musea<br />
in Nederland proberen meer en jonger<br />
publiek te trekken door met digitale hulpmiddelen<br />
te werken, maar voor de Wende-<br />
Vlnr. Carla Veldhof, Wim Holterman en Truus ten Bokum voor ‘t kokhok.<br />
Carla Veldhof, Henny Vunderink en Truus<br />
ten Bokum hebben versterking gekregen<br />
van Wim Holterman, Wim Morsink en<br />
Freek Tuitert. “Op zich liep alles wel door<br />
maar voor de nieuw aangetreden bestuur-<br />
Activiteit Datum<br />
ders is het toch een ontdekkingsreis”, zegt<br />
Themadag gras zaterdag 19 mei<br />
matig dorsen van huttentut. Uit de zaden<br />
wordt olie geperst. Huttentut wordt nog<br />
de nieuwe voorzitter Carla Veldhof. “Je<br />
moet wel affiniteit hebben met het boeren-<br />
Themadag vee zaterdag 16 juni<br />
op het land bij de Wendezoele verbouwd. leven”, verklaart Wim Holterman. Hij is op<br />
Themadag oogsten zaterdag 21 juli<br />
Het is één van de vele tradities die hier in<br />
stand wordt gehouden, net zoals zoveel<br />
een steenworp afstand van de Wendezoele<br />
geboren en getogen op erve Möllinkwoner.<br />
Oogstmiddagen maandag 23 t/m zaterdag 28 juli<br />
andere gebruiken die door de mechanisatie Carla Veldhof is werkzaam in de agrarische<br />
Harmonicadag zondag 19 augustus<br />
of modernisering tot het verleden behoren. bedrijfsverzorging en Truus ten Bokum<br />
heeft zich als vrijwilliger al een tiental jaren<br />
Honing slingeren zaterdag 25 augustus<br />
voor de Wendezoele ingezet, voornamelijk<br />
Wendezoele-dagen dinsdag 11 t/m zaterdag 15 sept.<br />
als vlechter van manden. “Maar als<br />
bestuurder wordt je overal voor ingezet,<br />
Themadag inmaken zaterdag 15 september<br />
bijvoorbeeld in de tuin en bij het schoonmaken.”<br />
Themadag dorsen zaterdag 20 oktober<br />
Vrijwilligers<br />
Ook de meeste vrijwilligers hebben een<br />
band met het boerenleven. Het aantal van<br />
zeventig vrijwilligers oogt fors, maar in de<br />
praktijk schuilt er wel een probleem. Door<br />
de vergrijzing zijn er in de loop der jaren<br />
Afsluiting seizoen zaterdag 27 oktober<br />
De Wendezoele laat het boerenleven van de<br />
jaren vijfig zien.<br />
zoele is dat vooralsnog een brug te ver. “Ik<br />
zie hier de eerste jaren nog geen QR-code<br />
verschijnen”, zegt Carla Veldhof. “Van<br />
ons publiek heeft niet iedereen een<br />
iPhone. Wij hebben meer aan een systeem<br />
waarbij je als je op een knop drukt een<br />
stem uitleg geeft.” Vooralsnog wordt ook<br />
deze taak, met veel passie en plezier, uitgeoefend<br />
door vrijwilligers. Zoals zoveel<br />
op de Wendezoele.<br />
Martin Steenbeeke<br />
Openingstijden: dinsdag t/m zaterdag 13.30 - 17.00 uur.<br />
In juli en augustus worden er op woensdag en zaterdag demonstraties gehouden en<br />
is de Wendezoele op maandag van 13.30 - 17.00 uur geopend.<br />
Entree: 6-12 jaar € 1,00, vanaf 13 jaar € 3,00.<br />
Meer informatie via www.wendezoele.nl of info@wendezoele.nl.
mijn twickel<br />
Wim Schultze in zijn Sunbeam.<br />
Sunbeam in<br />
de schuur<br />
Wim Schultze is de trotse eigenaar<br />
van een Sunbeam auto die ooit<br />
eigendom was van Twickel. Zijn vader<br />
kocht de klassieke Engelse sportwagen<br />
in 1969 voor fl. 2.000 gulden van<br />
barones van Heeckeren. Hoewel<br />
hij er zelf nooit in heeft gereden,<br />
wil Schultze de auto niet kwijt.<br />
“Maar als ik hem verkoop, doe ik<br />
dat aan Twickel.”<br />
“Ik ben zelf een fanatieke motorrijder,<br />
maar mijn vader zag vooral het gevaar en<br />
wilde liever dat ik ging autorijden. In 1969,<br />
toen ik 21 was, hoorde hij van de chauffeur<br />
van Twickel, Cor de Jager, dat Twickel enkele<br />
auto’s wilde verkopen. Het ging om een<br />
Armstrong Siddeley en de Sunbeam. Hij<br />
kocht de Sunbeam, de meest sportieve,<br />
met het idee dat ik dan wel zou zwichten.<br />
Maar ik wilde niet beloven dat ik geen<br />
motor meer zou rijden, dus heeft hij zelf<br />
de auto gehouden. Hij heeft er veel plezier<br />
van gehad. Witte pet op, moeder met vastgestrikt<br />
hoedje ernaast, open dak; zo hebben<br />
ze verschillende tochtjes door Twente<br />
gemaakt. In 1988 is mijn vader nog bij het<br />
kasteel geweest op bezoek bij de familie<br />
Zu Castell. Daar heb ik nog foto’s van.<br />
Begin jaren negentig, toen hij te oud werd<br />
om zelf te rijden, is de auto op mijn naam<br />
gezet.”<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 6 7<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
“Het mooie is dat mijn vader de hele<br />
geschiedenis van de auto bewaard heeft.<br />
De auto, bouwjaar 1955, is in Den Haag gekocht<br />
van de Internationale Automobielmaatschappij.<br />
Mijn vader is de tweede<br />
eigenaar en heeft alles bijgehouden;<br />
onderhoudsbeurten, reparaties, et cetera.”<br />
“Toen ik de auto overnam, was er al een<br />
probleem met de motor. Drie van de vier<br />
uitlaatkleppen zijn volgens mij beschadigd,<br />
maar dit kan gerepareerd worden.<br />
Dat is er nooit van gekomen. Ik ben toch<br />
teveel motorman. Mijn hobby is het<br />
opknappen van oude motorfietsen, daar<br />
heb ik meer plezier in. De vraag is of je<br />
deze auto moet restaureren of alles zoveel<br />
Schultze sr. bracht met de Sunbeam een bezoek aan de familie Zu Castell.<br />
mogelijk bij het oude moet laten en alleen<br />
hetgeen nodig is repareren. Ik weet dat<br />
mijn vader de auto éénmaal heeft overgespoten.<br />
Hij was door Twickel letterlijk kaalgepoetst.<br />
Op Twickel werden de auto’s één<br />
keer per week gepoetst en de rode onderlaag<br />
werd zichtbaar.”<br />
“Het is denk ik de enige Sunbeam Talbot<br />
cabriolet die nog in Nederland is. In Engeland<br />
zijn er meer bewaard gebleven. Ik heb<br />
verschillende aanbiedingen gehad om hem<br />
te verkopen, zelfs van een museum, maar<br />
heb alles afgewimpeld. Ik weet dat Twickel<br />
ook geïnteresseerd is en heb toegezegd<br />
dat áls ik hem verkoop, ik dat waarschijnlijk<br />
aan Twickel doe. Net als elke Deldenaar<br />
heb ik wat met Twickel. Ik waardeer het<br />
landgoed en draag het een warm hart toe.<br />
Wat de auto op moet brengen is moeilijk<br />
te bepalen omdat er in Nederland geen<br />
vergelijkingsmateriaal is. De Sunbeam<br />
staat voorlopig mooi droog in de schuur. “<br />
Martin Steenbeeke<br />
Naschrift: De Armstrong Siddeley is volgens het boek<br />
“The silence of the sphinx”(1995) in de handel terecht<br />
gekomen en snel in conditie achteruit gegaan. In de<br />
tachtiger jaren is de auto gekocht door een lid van de<br />
Nederlandse Siddeley Armstrong Owners Club. Of de<br />
auto gerestaureerd is, is niet bekend.<br />
Verjonging Overpark zichtbaar<br />
De trouwe bezoekers van het landgoed hebben het gemerkt; in de afgelopen<br />
maanden zijn er in het Overpark verschillende bomen gekapt, om plaats te<br />
maken voor nieuwe aanplant. De werkzaamheden maken onderdeel uit van<br />
het herstel van het Overpark, zoals uitvoerig omschreven in de recente<br />
winteruitgave van het <strong>Twickelblad</strong>.<br />
Meest in het oog springend is de kap van<br />
225 jaar oude eiken aan de Twickelerlaan.<br />
Van de twintig gevelde bomen was de helft<br />
in een dermate slechte conditie dat kap<br />
onvermijdelijk was. De andere bomen hadden<br />
nog enkele jaren mee gekund, maar<br />
om het laanbeeld tussen het kasteel en<br />
erve Braamrot gelijk goed te herstellen, is<br />
gekozen voor een complete vernieuwing.<br />
In totaal zijn er aan de Twickelerlaan 120<br />
eiken geplant. De hele klus is door de eigen<br />
medewerkers van Twickel in de maand<br />
januari uitgevoerd, een knappe prestatie.<br />
In het kader van de laanverjonging is ook<br />
de Sequoia tegenover het kasteel geveld.<br />
De boom, die ook niet gezond bleek te<br />
zijn, zou een aantal nieuwe eiken verdringen.<br />
Deze boom werd in 1982 aan het bestuur<br />
van Twickel aangeboden als dank<br />
voor de gastvrijheid die Twickel in dat jaar<br />
bood aan een expositie over het Overijssels<br />
Landschap en dat van Twickel in het<br />
bijzonder. De sequoia werd aangeboden<br />
door de besturen van het Nuts Departement<br />
Delden en van de Stichting Het<br />
Overijssels Landschap. Twickel onderzoekt<br />
of het mogelijk is elders een opvolger<br />
te planten.<br />
Dit <strong>voorjaar</strong> worden er langs de Hengelosestraat<br />
aan de Deldense kant van de<br />
Rondweg 80 nieuwe eiken geplant. Hiermee<br />
wordt de begrenzing van het park<br />
beter gemarkeerd. Als de vleermuizen deze<br />
nieuwe trekroute van de stad richting het<br />
jachtgebied in de Twickeler bossen hebben<br />
ontdekt, worden langs de parallelweg van<br />
de Rondweg bomen verwijderd.<br />
Tegenover de Landgoedwinkel zijn aan<br />
weerszijden van de nieuw aangelegde<br />
Eysincsdijk in november en december in<br />
totaal 300 eiken geplant. De komende<br />
maanden zullen aan de Kooidijk 500 nieuwe<br />
beuken worden geplant. Afgelopen najaar<br />
zijn hier al oude bomen geveld.<br />
Martin Steenbeeke<br />
Kapwerkzaamheden in de Twickelerlaan.<br />
De Twickelerlaan is voorzien van 120 nieuwe eiken.<br />
Aanplant langs de Eysincsdijk.
Bedoeld voor de eeuwigheid<br />
De schilderijen in kasteel Twickel worden onderhouden door<br />
schilderijenrestaurator Edwina Brinckmann. Elk jaar gaat een aantal<br />
schilderijen door haar deskundige handen. Onderstaand geeft zij een<br />
toelichting op het restauratiewerk.<br />
Ter voorbereiding van dit artikel bladerde<br />
ik in de ordner “Restauraties TW”, om met<br />
enige verbazing te constateren dat ik al in<br />
1991 betrokken ben geraakt bij Twickel om<br />
het onderhoud van de schilderijen ter<br />
hand te nemen. En achteraf weet ik dat<br />
ook wel weer, want de zoon waarvan ik<br />
toen in verwachting was is inmiddels 19<br />
jaar oud! De beheerders uit die tijd, Bram<br />
en Jannie Hassink, namen het behoud van<br />
het kasteelinterieur voortvarend ter hand<br />
en dat was ook hard nodig want in het niet<br />
meer actief bewoonde kasteel was inmiddels<br />
een hardnekkig schimmelprobleem<br />
ontstaan.<br />
Schimmels<br />
Er werd expertise ingehuurd en aan de<br />
hand daarvan een protocol opgesteld ter<br />
bestrijding van de schimmel: allereerst<br />
vochtbeheersing in alle vertrekken d.m.v.<br />
het plaatsen van ontvochtigers maar ook<br />
door het invoeren van een iets hogere<br />
binnen temperatuur (minimaal 13˚C).<br />
Voorts werden alle objecten regelmatig<br />
droog gereinigd met doeken die na gebruik<br />
gewassen werden op 90˚C en er werden<br />
stof zuigers aangeschaft met een zogenaamd<br />
HEPA-filter om te voorkomen dat<br />
schimmelsporen tijdens het zuigen aan de<br />
achterkant van het apparaat er weer uitvlogen.<br />
Ook de schilderijen waren aan schimmels<br />
ten prooi gevallen; niet direct zichtbaar<br />
aan de voorkant, maar wel aan de<br />
altijd in het donker verkerende achterkant.<br />
Door jaarlijks een aantal schilderijen ter<br />
hand te nemen is in de loop van twintig<br />
jaar het grootste deel van de collectie in ordentelijke<br />
staat gebracht. Dat zijn natuurlijk<br />
nooit restauraties van A tot Z geweest.<br />
In een dergelijke omvangrijke collectie<br />
werk je vanuit een zeker pragmatisme: wat<br />
vragen de objecten om onder de gegeven<br />
“Zeegezicht met schepen op woelige zee”. Schilderij van J.C. Schotel (1787-1838).<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 8 9<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
omstandigheden zo goed mogelijk behouden<br />
te blijven. Je beperkt je dan tot het gebied<br />
van de conservering, dat wil zeggen<br />
een halt toebrengen aan het in werking<br />
zijnde verval. Daar komt op zichzelf al veel<br />
bij kijken.<br />
Gewicht<br />
Allereerst het inrichten van de werkplek. Ik<br />
moet nagenoeg mijn hele atelier mobiliseren<br />
om ter plekke niet verlegen te komen<br />
zitten om een lijmsoort, roetspons, eendenwiek,<br />
warmtezakje, pincet, tang, ophangogen,<br />
schroefjes, noem maar op.<br />
Vervolgens moeten de te behandelen schilderijen<br />
van de muur gehaald worden,<br />
waarbij ik altijd graag aanwezig ben om<br />
extra schade te voorkomen. Dat vergt veel<br />
mankracht, want het gewicht van een schilderij<br />
uit deze collectie, inclusief de vaak<br />
zware vergulde lijst, kan oplopen tot 80 kg<br />
met een enkele uitschieter van 120 kg zoals<br />
”Zeegezicht met schepen op woelige<br />
zee” van J.C. Schotel in de Drostenkamer.<br />
Bij schilderijen op doek begint de behandeling<br />
met het controleren van de verflaag<br />
op eventueel loszittende verfdeeltjes. Het<br />
is belangrijk die als eerste vast te zetten<br />
met een passende lijmsoort, eventueel<br />
met behulp van een warme spatel. Dan<br />
wordt het schilderij omgedraaid om aan de<br />
achterkant te beginnen met het verwijderen<br />
van stof, vooral uit de ruimte tussen<br />
het doek en het spieraam. Het is altijd<br />
weer verrassend hoeveel ongewenste<br />
zaken zich daar ophopen: stukjes muurpleister,<br />
insectenschildjes, eventueel losgeraakte<br />
spieën uit het spieraam. Vanwege<br />
het hier aanwezige schimmelprobleem<br />
wordt de achterkant van het doek en het<br />
spieraam bovendien afgenomen met een<br />
schimmelwerend middel.<br />
Spanning op het doek<br />
Het spieraam wordt goed nagekeken op<br />
actieve houtworm en zo nodig behandeld.<br />
Op Twickel zijn veel schilderijen in de twintiger/dertiger<br />
jaren van de vorige eeuw<br />
bedoekt door restaurator Hesterman. Dit<br />
betreft wasbedoekingen met zwaar steunlinnen,<br />
waarbij de oorspronkelijke spieramen<br />
zijn vervangen door stevige ramen.<br />
Ook hij heeft daarbij soms aangetekend<br />
dat het oorspronkelijke doek en spieraam<br />
schimmel vertoonde. Hoewel een impregnatie<br />
met was het schilderslinnen minder<br />
ontvankelijk maakt voor vocht, blijven de<br />
schimmels actief omdat ook bijenwas een<br />
smakelijk natuurproduct is.<br />
Edwina Brinkmann heeft de Drostenkamer omgetoverd tot een tijdelijk atelier.<br />
Het is belangrijk dat het doek goed op<br />
spanning is en niet zwabbert. Beweging<br />
geeft op microniveau schade aan de verflaag.<br />
Olieverf is in de loop van 100 jaar volledig<br />
uitgehard en mist de buigzaamheid<br />
om nog mee te kunnen bewegen. Scheurtjes<br />
oftewel craquelé is dan het gevolg. Je<br />
kunt de spanning op het doek verbeteren<br />
door het spieraam op de hoeken iets uit te<br />
spieën. De spieën worden met koordjes<br />
vastgezet aan het spieraam, zodat ze er<br />
niet meer uit kunnen vallen. Bij onbedoekte<br />
schilderijen, waarbij het schilderslinnen<br />
dus nog in de originele staat verkeert,<br />
wordt soms besloten om een beschermende<br />
plaat aan de achterkant aan te brengen.<br />
Dit buffert tegen stof en tegen schommelingen<br />
in het omgevingsklimaat.<br />
Vernis<br />
Na de achterkant is de beschilderde zijde<br />
van het schilderij aan de beurt. Tot de conservering<br />
hoort het verwijderen van oppervlakkig<br />
vuil, meestal bestaande uit roetaanslag<br />
en faeces van vliegen en spinnen. Op<br />
Twickel tref ik niet zoveel nicotineaanslag<br />
op de schilderijen. Het verwijderen van de<br />
vernislaag, alleen omdat die vergeeld is, is<br />
zeer zelden aan de orde. Er moet dan een<br />
meer dan esthetische reden voor zijn, zoals<br />
schimmelaantasting in de vernis. Een<br />
gedegradeerde of beschadigde vernislaag<br />
kan meestal nog verholpen worden door<br />
het schilderij opnieuw te vernissen, over<br />
de oude laag heen die zich dan weer “vult”<br />
oftewel regenereert.<br />
Naast schilderijen op doek kent de collectie<br />
ook schilderijen op paneel. Deze<br />
komen we vooral tegen in de omvangrijke<br />
19de eeuwse collectie van J.D.C. van Heeckeren<br />
van Wassenaer. Hier zien we dat het<br />
traditionele streekeigen eikenhout heeft<br />
plaatsgemaakt voor tropisch hout, meestal<br />
Mahonie.<br />
Het voordeel van het gebruik van tropisch<br />
hout betreft de enorme omvang van de bomen,<br />
waardoor men grote panelen uit één<br />
stuk kon zagen. De voorheen eiken<br />
panelen zijn altijd opgebouwd uit meerdere,<br />
verlijmde delen. Ze zijn gevoeliger voor<br />
kromtrekken en barsten en moeten in zeer<br />
constante klimatologische condities<br />
bewaard worden. Het tropische hout is<br />
van nature zeer stabiel en deze schilderijen<br />
verkeren dan ook in een perfecte staat.<br />
Vergulde lijsten<br />
De lijst om het schilderij vraagt eveneens<br />
veel zorg. Een deel van de schilderijen op<br />
Twickel is in de dertiger jaren van de vorige<br />
eeuw voorzien van nieuwe, eikenhouten<br />
lijsten. Toen vond men dat blijkbaar mooi,<br />
nu denken we daar heel anders over. Het<br />
enige voordeel is dat deze zware eikenhouten<br />
lijsten onverwoestbaar zijn en afgezien<br />
van wederom wat schimmelaantasting,<br />
verder geen onderhoud behoeven. Problematischer<br />
zijn de monumentale vergulde<br />
lijsten, opgebouwd uit een meestal<br />
grenen - houten kern waar overheen de geornamenteerde<br />
afwerking is aangebracht<br />
van pâte en tenslotte het bladgoud. Pâte is<br />
een mengsel van dierlijke lijm en krijt. Het<br />
is een soort deeg, dat buigzaam is en over<br />
het hout wordt gedrapeerd. Spanningsverschillen<br />
tussen het hout en de pâte veroorzaken<br />
vaak scheuren en schilfering in de<br />
ornamentering. Om losgeraakt pâte weer<br />
vast te lijmen gebruik je waterhoudende<br />
lijmen, die de eveneens hygroscopische<br />
lijm in het originele materiaal activeert,<br />
waardoor een goede verbinding tot stand<br />
komt. Ontbrekende stukjes in het verguldsel<br />
worden altijd ingekleurd met aquarelverf,<br />
zodat je een controlemiddel hebt:<br />
nieuwe schade valt dan direct in het oog.<br />
Dat het bovendien esthetisch een beter<br />
beeld geeft is een prettige bijkomstigheid.<br />
Na de behandeling van schilderij en lijst,<br />
moeten beiden weer bijeengebracht worden.<br />
De sponning van de lijst wordt opgevuld<br />
met houten latjes, zodat het schilderij<br />
er precies in past en niet kan schuiven.<br />
Daarna volstaat de lichte druk van metalen<br />
inlijststrips om het schilderij op zijn plaats<br />
te houden. Daarmee is afgerekend met de<br />
ouderwetse spijkers en kurkjes waarmee<br />
het schilderij oorspronkelijk was bevestigd.<br />
Van het geheel van bovenstaande behandeling<br />
wordt per object een verslag gemaakt,<br />
waarin alle gebruikte materialen staan vermeld.<br />
Dit moet toekomstig onder houd aan<br />
de schilderijen door generaties restauratoren<br />
na mij, vereenvoudigen.<br />
Edwina Brinckmann-Rouffaer<br />
Edwina Brinckmann-Rouffaer (1961), studeerde Kunst-<br />
geschiedenis aan de Universiteit van Utrecht. Gedu-<br />
rende die studie en nog enkele jaren daarna bekwaam-<br />
de zij zich in het vak van schilderijenrestaurator. Als<br />
hoeder van het erfgoed bewoont zij met haar gezin het<br />
ouderlijk huis in Amersfoort, alwaar zich ook het restauratieatelier<br />
bevindt.
zicht op twickel<br />
Een schone slaapster van<br />
wereldformaat<br />
‘De wereldcollectie van kasteel Twickel’ kopte<br />
de Telegraaf op 6 januari 2011, naar aanleiding<br />
van twee tentoonstellingen uit de<br />
kunstcollectie van Kasteel Twickel: in het<br />
Haags Historisch Museum en in Keramiek -<br />
museum Princessehof in Leeuwarden. Nu<br />
is De Telegraaf De Telegraaf, maar het<br />
staat vast dat de collectie Twickel inderdaad<br />
van uitzonderlijk niveau is, zowel<br />
kwantitatief als kwalitatief. Bovendien is de<br />
collectie grotendeels bewaard gebleven in<br />
de oorspronkelijke omgeving, wat bijna<br />
niet meer voorkomt, ook niet in de vele<br />
grote huiscollecties die bijvoorbeeld Engeland<br />
rijk is.<br />
In de tentoonstelling in Den Haag was de<br />
schilderijenverzameling van Jacob Derk<br />
Carel baron van Heeckeren van Wassenaer<br />
(1809-1875) te zien, die in 1831 trouwde<br />
met de Marie Córnelie gravin van Wassenaer<br />
Obdam, erfdochter van Twickel. Hij<br />
woonde aan de Lange Voorhout 13 in Den<br />
Haag en gebruikte Twickel als buitenhuis.<br />
Aangestoken door koning Willem II en<br />
diens broer Frederik begon hij schilderijen<br />
te verzamelen, vooral van eigentijdse schil-<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 10 11<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
Museumdirecteur Lisette Pelsers heeft op 1 maart het Rijksmuseum<br />
Twenthe in Enschede verruild voor het Kröller-Müller Museum in Otterlo.<br />
Bij haar overstap moedigt ze Twickel aan om de omvangrijke kunstcollectie<br />
toegankelijk te maken voor een breder publiek.<br />
ders als Schotel, Schelfhout, Van de Sande<br />
Bakhuyzen, Barend Koekkoek en Bosboom.<br />
De meeste van de 120 schilderijen<br />
die hij bijeenbracht, gingen na zijn dood<br />
naar Twickel. Ooit wilde Van Heeckeren bij<br />
het kasteel twee galerijen bouwen om ze<br />
ten toon te stellen, maar dat is er nooit<br />
van gekomen.<br />
In ongeveer dezelfde periode toonde het<br />
Princessehof een deel van de collectie<br />
Kakiemon-porselein van Twickel. Ook deze<br />
verzameling Japans porselein is uitzonderlijk<br />
en omvat veel sets van borden in verschillende<br />
maten, die alleen eind 17de, begin<br />
18de eeuw te koop waren toen ze nog<br />
vrij nieuw waren, en die je dus alleen in<br />
heel oude verzamelingen aantreft. In het<br />
artikel in de Telegraaf noemt Menno Fitski,<br />
conservator Aziatische Kunst van het Rijksmuseum<br />
Amsterdam, de Kakiemon-<br />
collectie van het Engelse Burghley House<br />
als enige andere voorbeeld.<br />
De vergelijking met dit majestueuze huis<br />
uit de tijd van Elizabeth I is ook anderszins<br />
interessant. Want waar de website van<br />
Burghley opent met een ‘welkom’ tot ‘one<br />
of Europe’s most outstanding and important<br />
family estates’ en foto’s toont van bezoekers<br />
in de volledig ingerichte zalen en<br />
kamers, legt twickel.nl sterk de nadruk op<br />
het landgoed en het beheer daarvan en<br />
worden geïnteresseerden gewaarschuwd<br />
dat het kasteel ‘geen museum’ is. De<br />
Stichting Twickel heeft de taak om het kasteel<br />
als particulier huis in stand te houden<br />
en bezoek wordt niet aangemoedigd.<br />
Alleen de echte doorzetters kunnen bij<br />
‘veelgestelde vragen’ lezen dat er een<br />
schriftelijk verzoek voor een rondleiding<br />
gericht kan worden aan de Stichting.<br />
Dat betekent dat de tentoonstellingen in<br />
Den Haag en Leeuwarden verleden jaar de<br />
eerste - en voorlopig laatste - gelegenheid<br />
waren om een glimp op te vangen van<br />
het indrukwekkende cultuurbezit dat de bewoners<br />
van Twickel bijeen hebben gebracht.<br />
Het lijdt geen twijfel dat (grote) publieks -<br />
stromen op gespannen voet kunnen staan<br />
met het behoud van kwetsbare interieurs en<br />
objecten en museaal beheer andere eisen<br />
stelt dan de huidige organisatie van Twickel<br />
kan opbrengen, maar om het huis zo gesloten<br />
mogelijk en met name de belangrijke<br />
collectie achter dichte (kast)deuren te houden<br />
is het andere uiterste.<br />
De beide tentoonstellingen hebben onder<br />
andere door archiefonderzoek ook informatie<br />
opgeleverd over de collectie. Uit oogpunt<br />
van verantwoord collectiebeheer en<br />
-behoud is het wenselijk om de verschillende<br />
deelcollecties (meubels, porselein,<br />
zilver, schilderijen, damast, boeken, etcetera)<br />
periodiek en structureel te laten bekijken<br />
door specialisten. Niet alleen om de<br />
conditie op peil te houden, maar ook om<br />
de beschrijvingen van de objecten actueel<br />
te houden. Onder het motto: ‘digitaal<br />
bezoek is ook bezoek’ zou de collectie zo<br />
digitaal ontsloten kunnen worden, zonder<br />
dat het kasteel wordt overspoeld door<br />
drommen toeristen. Samenwerking met<br />
externe deskundigen en instituten als<br />
musea is essentieel voor een collectie waarvan<br />
de kwaliteit, de samenstelling en de<br />
historie van zo’n evidente betekenis is. De<br />
tentoonstellingen in Den Haag en Leeuwarden<br />
verdienen daarom zeker navolging: als<br />
de schone slaapster dan niet mag ont waken<br />
in haar kasteel, gun haar dan tenminste<br />
haar bewonderaars in andere huizen.<br />
Lisette Pelsers<br />
Deldense bevolking steunt<br />
versoberd plan Rondweg<br />
Het plan om de Rondweg bij<br />
Delden beter in te passen in<br />
de omgeving, kan rekenen op<br />
steun vanuit de bevolking. Dat<br />
bleek tijdens een informatiebijeenkomst<br />
op 19 januari.<br />
Veel Deldenaren staan positief<br />
tegenover de maatregelen die<br />
de barrièrevorming van de<br />
provinciale weg moeten<br />
verminderen.<br />
De informatieavond was belegd door de<br />
Stichting Twickel om te peilen hoeveel<br />
draagvlak er is onder de bevolking. Uit de<br />
grote belangstelling - ongeveer 150 belangstellenden<br />
waren naar ’t Hoogspel gekomen<br />
- bleek dat het plan leeft. Rentmeester<br />
Albert Schimmelpenninck, landschapsarchitect<br />
Michael van Gessel en Frans<br />
Suurmond van de provincie Overijssel<br />
gaven een toelichting op de voorgestelde<br />
aanpassing. De provinciale weg N346, die<br />
aanvankelijk langs de zuidkant van Delden<br />
was geprojecteerd, staat niet ter discussie,<br />
gaf Van Gessel aan. Maar in de huidige<br />
brede vorm is de weg volgens hem nu wel<br />
“een heel erg grote inbreuk op het landschap.”<br />
Een reeks van maatregelen moet<br />
het ruimtebeslag verkleinen, waarbij tevens<br />
de verkeersveiligheid wordt verbeterd.<br />
Onder meer de taluds worden versmald,<br />
een lus bij de afslag bij Delden-West verdwijnt<br />
en beplanting wordt verwijderd.<br />
Door de aanleg van nieuwe (voetgangers)<br />
Tekst en uitleg over de versmalde Rondweg.<br />
De bewoners van Stadshagen pleiten voor geluidswerende maatregelen.<br />
bruggen worden verbroken verbindingen<br />
tussen Twickel en het centrum van Delden<br />
hersteld. In het <strong>Twickelblad</strong> winter 2011 is<br />
het plan uitvoerig toegelicht.<br />
Verschillende aanwezigen maakten van de<br />
gelegenheid gebruik om vragen te stellen.<br />
Deze gingen onder meer over het technische<br />
ontwerp, de planning van de werkzaamheden,<br />
verkeersveiligheid en de huidige<br />
geluidsoverlast. Vooral de bewoners<br />
van de appartementen in de Stadshagen<br />
dringen aan op een lagere maximum snelheid<br />
op de Rondweg ter hoogte van de bebouwde<br />
kom van Delden en toepassing<br />
van geluidsarm asfalt. Ook werden er suggesties<br />
gedaan om de taluds niet te hoog<br />
te maken zodat het omliggende landschap<br />
vanaf de weg nog zichtbaar is. Een aantal<br />
aanwezigen vroeg zich af of de nieuwe<br />
brug in het verlengde van de Twickelerlaan<br />
ook geschikt kan worden gemaakt voor<br />
fietsers. Ook werden er suggesties gedaan<br />
om de financiering rond te maken, door<br />
bijvoorbeeld sponsoring of hulp in natura.<br />
Het benodigde geld - circa 10 miljoen euro<br />
- moet grotendeels door de provincie op<br />
tafel worden gelegd. Idealiter worden de<br />
werkzaamheden aan de Rondweg gecombineerd<br />
met groot onderhoud dat in 2013<br />
en 2014 is gepland, gaf Frans Suurmond<br />
namens de provincie aan. “Het zou jammer<br />
zijn als we die kans zouden missen”,<br />
aldus Suurmond. Op 4 april moet het<br />
provinciaal bestuur een uitspraak doen<br />
over het beschikbaar stellen van de nodige<br />
middelen om het plan verder uit te werken.<br />
Gezien de grote belangen die ermee gemoeid<br />
zijn, verwacht de stichting Twickel<br />
dat ook anderen, zoals de gemeente Hof<br />
van Twente, financieel zullen bijdragen.<br />
Het college van B & W van de gemeente<br />
Hof van Twente is echter minder enthousiast<br />
dan de provincie. Rentmeester Schimmelpenninck<br />
hoopt dat die houding onder<br />
invloed van de bevolking verandert. “En<br />
daarom is een groot draagvlak voor de<br />
aanpassing zo belangrijk.” Schimmelpenninck<br />
riep de aanwezigen op om in<br />
navolging van de Vrienden van Twickel en<br />
de Stadsraad hun steun uit te spreken voor<br />
het inpassingplan, en zich waar mogelijk<br />
actief in te zetten. Van de 150 aanwezigen<br />
vulden 80 belangstellenden na afloop een<br />
formulier in. Van hen gaven 79 personen<br />
aan het plan te ondersteunen; 27 willen<br />
zich er actief voor inzetten. Stichting<br />
Twickel zou het toejuichen als er op korte<br />
termijn een plaatselijke werkgroep actief<br />
wordt.<br />
Martin Steenbeeke
Winterse herinneringen<br />
Koning Winter meldde zich laat in <strong>2012</strong> maar zijn aanwezigheid ging bepaald<br />
niet opopgemerkt voorbij. In de eerste weken van februari was er in Nederland<br />
sprake van een koudegolf, met de koudste nacht (-22,9) in 27 jaar tijd. Helaas<br />
kwam er geen Elfsteden tocht maar de schaatslief hebbers konden uitstekend uit<br />
de voeten op ijsbanen en bevroren sloten en plassen. De ijsbaan op landgoed<br />
Twickel was in trek. Er gleden duizenden bezoekers over het ijs dat van prima<br />
kwaliteit was. Het geheim van de ijsmeester: verwarmd water laten bevriezen….<br />
Het winterse weer bood ook voordelen voor het landschapsonderhoud in Twickel.<br />
De bosploeg kon door de bevroren ondergrond werkzaamheden verrichten op<br />
plekken die normaal gesproken met zware machines niet of moeilijk te bereiken<br />
zijn. In Twente viel relatief weinig sneeuw, maar dat werd in andere delen van<br />
het land ruimschoots gecompenseerd. Een impressie van de winter in de<br />
verschillende terreinen van Twickel.<br />
Geldersche Waard.<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 12 13<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
IJspret op de<br />
Ruitersbeek in Hof te Dieren.<br />
Boerderij Westerhof<br />
in Wassenaar.<br />
IJsvorming legt De Noordmolen stil.<br />
Twickelervaart.<br />
Hof te Dieren.<br />
IJsbaan Delden.
Zilverruil tussen Twickel en<br />
Middachten<br />
In februari vond op kasteel Twickel een feestelijke lunch plaats. Deze<br />
vormde het sluitstuk van een goed voorbereide zilverruil met de familie<br />
Ortenburg van kasteel Middachten. Hoe kwam deze ruiling tot stand,<br />
en wat kwam er daarbij naast de maaltijd op tafel?<br />
Barend van Benthem geeft een toelichting op<br />
het geruilde zilver.<br />
Door de zilverruil met Graf Zu Ortenburg<br />
is onder meer het koffie- en theeservies van<br />
de ouders van barones Van Heeckeren van<br />
Wassenaer weer compleet. Dit servies is een<br />
geschenk geweest ter gelegenheid van het<br />
huwelijk in 1878 van Carl von Aldenburg<br />
Bentinck en zijn nichtje Helena zu Waldeck<br />
und Pyrmont. De voorwerpen dragen het<br />
alliantiewapen Bentinck X Waldeck. Ze zijn<br />
vervaardigd door de firma Schürmann. De<br />
koffiekan, theekan, melkkan en suikervaas<br />
op het dienblaadje zijn afkomstig van kasteel<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 14 15<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
Na zijn artikel over ‘De<br />
Franse Couverts van een<br />
Friese Edelman’ in het<br />
<strong>Twickelblad</strong> van zomer 2009<br />
en zijn succesvolle lezing voor de<br />
leden van de vereniging Vrienden<br />
van Twickel in november, hoeven we<br />
de zilverkenner Barend van Benthem hier<br />
niet meer voor te stellen. Hij kent niet<br />
alleen de collectie van Twickel in al zijn<br />
details, maar ook die van Middachten! Toen<br />
hij in oktober 2010 op kasteel Middachten<br />
een presentatie van het zilver verzorgde,<br />
kwam daarbij de vraag op of het zinvol zou<br />
kunnen zijn om enkele objecten uit te ruilen<br />
met Twickel. Daardoor zouden de historische<br />
verbanden en de compleetheid van de<br />
beide collecties beter tot hun recht kunnen<br />
komen.<br />
Familieverbanden<br />
De zilvercollecties op Middachten en<br />
Twickel omvatten gebruiksvoorwerpen die<br />
door de opeenvolgende bewoners zijn gekocht,<br />
geërfd of ingebracht door huwelijken.<br />
De herkomst van de voorwerpen kan in veel<br />
gevallen worden afgeleid uit de op het zilver<br />
aangebrachte familiewapens. Zo blijkt dat<br />
de collecties op Twickel en Middachten beide<br />
veel zilver omvatten van de families Van<br />
Wassenaer Obdam en Van Heeckeren van<br />
Wassenaer. Dat is niet zo verwonderlijk,<br />
aangezien een gedeelte van het zilver op<br />
Theepotje met het monogram van de erfgename<br />
van Middachten, Christina Reiniera gravin<br />
van Reede-Ginkel (1778 - 1847). Het potje<br />
verhuisde na de zilverruil van Twickel naar<br />
Middachten. Christina en haar zusje Mary<br />
bezaten samen de kastelen Middachten en<br />
Amerongen. Uiteindelijk kwamen deze bezittingen<br />
in eigendom van twee kinderen van<br />
het echtpaar Carel von Bentinck en Mechtild<br />
zu Waldeck und Pyrmont. Graaf William erfde<br />
Middachten en graaf Godard erfde Amerongen.<br />
Wilhelm von Bentinck und<br />
Waldeck-Limpurg<br />
1848 - 1912<br />
X<br />
Marie van Heeckeren van<br />
Wassenaer<br />
1855 - 1912<br />
4 kinderen, w.o.<br />
William Aldenburg Bentinck<br />
1880 - 1958<br />
erft Middachten<br />
X<br />
Adrianne Vegelin van Claerbergen<br />
2 dochters, w.o.<br />
Isabelle Aldenburg Bentink<br />
X<br />
Aurel zu Ortenburg<br />
3 kinderen, w.o.<br />
Franz zu Ortenburg<br />
Twickel door het huwelijk van de zuster van<br />
de laatste baron, Maria Cornelia van<br />
Heeckeren van Wassenaer, met<br />
William C.P.O. von Bentinck und<br />
Waldeck-Limpurg naar hun nazaten<br />
op Middachten en Weldam is vererfd.<br />
Dit huwelijk vond plaats in 1877. Daarnaast<br />
omvatten beide collecties zilver met het<br />
familiewapen Bentinck. De laatste baron<br />
van Twickel trouwde net als zijn zusje met<br />
een Bentinck. In 1922 trad Rodolphe Frédéric<br />
van Heeckeren van Wassenaer in het<br />
huwelijk met Marie von Aldenburg Bentinck.<br />
Zij was een nichtje van zijn zwager.<br />
Ter verdere verduidelijking van de familieverbanden<br />
verwijzen we naar het bij dit<br />
artikel afgedrukte genealogische schema.<br />
Mahoniehouten kist<br />
De laatste barones van Twickel legateerde in<br />
haar laatste wilsbeschikking een aantal<br />
Carel von Bentinck<br />
1792 - 1864<br />
X<br />
Mechtild zu Waldeck und Pyrmont<br />
1826 - 1899<br />
5 kinderen, w.o.<br />
Middachten. Het alliantiewapen Bentinck X Waldeck<br />
zilveren voorwerpen die met Middachten te<br />
maken hadden, aan haar achterneef en<br />
pete kind Franz zu Ortenburg. Het ging<br />
daarbij om “het zilver, opgeborgen in de<br />
mahoniekist van Zuylestein”. De vader van<br />
de laatste barones van Twickel die bij zijn<br />
moeder op Middachten had gewoond, verhuisde<br />
na haar dood in 1899 naar kasteel<br />
Zuylestein in de omgeving van kasteel<br />
Amerongen. Bij die gelegenheid had hij een<br />
aantal zilveren voorwerpen meegekregen.<br />
Na zijn dood verhuisden deze stukken in<br />
een mahoniehouten kist naar Twickel. In de<br />
Twickelse tijd is een deel van de stukken verspreid<br />
geraakt door het huis. Hun plaats is<br />
ingenomen door voorwerpen die niet in de<br />
kist thuis hoorden. Toen graaf Zu Ortenburg<br />
de kist in 1975 uit de nalatenschap van zijn<br />
tante verwierf, ontbrak hierin het zilver van<br />
de vroegere eigenaren van Middachten uit<br />
de verwante familie Van Reede. Hun plaats<br />
was ingenomen door zilveren voorwerpen<br />
die afkomstig waren van baron en barones<br />
Van Heeckeren van Wassenaer en van de<br />
ouders van de barones. Door de ruiling die<br />
zich in februari voltrok, staan alle stukken<br />
nu op de plaats waar zij thuis horen.<br />
Aafke Brunt,<br />
met dank aan Barend van Benthem<br />
Carl von Aldenburg Bentinck<br />
1853 - 1934<br />
X<br />
Helena zu Waldeck und Pyrmont<br />
1859 - 1942<br />
1 dochter<br />
Marie<br />
1879 - 1975<br />
woonde op Middachten,<br />
Zuylestein, Twickel<br />
X<br />
Rodolphe van Heeckeren<br />
van Wassenaer<br />
1858 - 1936<br />
Bron: Nederland’s Adelsboek, jaargang 79. (1988)
‘Twickel-hackers’ kappen en kloven<br />
Vanaf de eerste zaterdag na Kerst tot 1 april ronken de motorzagen van de<br />
‘Twickel-hackers’ op zaterdagen in de bossen van Twickel. Deze<br />
vriendenclub bestaat uit dames en heren die altijd wel familieleden<br />
meenemen voor hand- en spandiensten. Een gesprek met initiatiefneemster<br />
Dineke Klevering, Albert Wiersma en Dirk van Ittersum rond de openhaard<br />
met het knappende Twickelhout.<br />
“We noemen ons de ‘Twickel-hackers’, ook<br />
wel kachelclub, omdat het hout de brandstof<br />
is in onze openhaarden.” Warme<br />
woorden van initiatiefneemster Dineke. In<br />
2000 is zij met het kap- en kloofwerk begonnen.<br />
Ook Albert is vanaf het begin van<br />
de partij en regelmatig op de zaterdagen<br />
Vele handen maken licht werk.<br />
Tijdens de lunchpauze overzien de hakkers het werkgebied.<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 16 17<br />
aanwezig. Dirk valt bij: “We zijn een hechte<br />
groep en naast het werk in de bossen genieten<br />
we ondertussen ook van de flora en<br />
de fauna om ons heen. Zo treffen we<br />
elkaar ook jaarlijks op het heideveld bij het<br />
Schievenven tijdens de natuurwerkdag,<br />
georganiseerd door de Vrienden van<br />
Twickel.” Jaren geleden werden de werkgroepleden<br />
bij aankomst in het werkgebied<br />
Deldenerbroek regelmatig verwelkomd<br />
door een zestal nieuwsgierige reeën.<br />
De kapwerkzaamheden gebeuren in nauw<br />
overleg met Twickel. De bosbaas wijst immers<br />
de plekken aan waar gekapt mag<br />
worden. Door de jaren heen zijn door de<br />
groep vele bospercelen rond het kasteel<br />
onder handen genomen. In 2005/2006<br />
was er stormschade in het bos nabij de<br />
Noordmolen. Op verzoek van Twickel werd<br />
toen door de ‘hackers’, samen met de<br />
bosploeg van Twickel, het overtollige hout<br />
geruimd. Tijdens de afgelopen vorstperiode<br />
waren ze actief in het bos naast de<br />
ijsbaan van Twickel. “Onze club”, aldus<br />
Dineke, “bestaat uit ‘hackers’ met de<br />
motorzaag, slepers, klovers en inpakkers.”<br />
In 1876 overpeinsde de wandelende<br />
dominee J. Craandijk op zijn voetreis door<br />
Nederland over de ‘koningen’ in het woud<br />
van Twickel: “Twickel is beroemd om zijn<br />
‘overvloed aan prachtig eikenhout. Het<br />
woud ontsluijert telkens meer van zijn<br />
wonderbare, aangrijpende heerlijkheid.”<br />
Het is niet altijd gemakkelijk om de plek<br />
waar gewerkt moet worden te bereiken.<br />
Het tijdelijk leggen van een plank over een<br />
sloot of drassig stukje behoort tot de voorbereidingen.<br />
Ook moet de veiligheid worden<br />
gewaarborgd want deze staat bij de<br />
kapgroep hoog in het vaandel. De motorzager<br />
draagt, naast veiligheidsschoenen,<br />
gezicht- en oorbescherming. Tijdens de<br />
lunchpauze overziet men, gelijk de wandelende<br />
dominee in 1876, het werkgebied in<br />
het lommerrijke bos. Een gebied dat<br />
bestaat uit eiken, berken, dennen en elzen<br />
met daaronder het bodemgewas.<br />
Dineke, getogen in de schaduw van het<br />
landgoed, vertelt dat de ‘Twickel-hackers’<br />
in de maand augustus of september een<br />
jaarvergadering houden met een barbecue<br />
als afsluiting. Hierbij worden ook de partners<br />
uitgenodigd. Bij de start van het<br />
‘hackseizoen’ trakteren traditiegetrouw een<br />
aantal dames in de middagpauze op heerlijke<br />
oliebollen. Tot slot wil Dirk wil nog wel<br />
even kwijt dat “één kuub hout kachelklaar<br />
maken ons elf mensuur werken kost.”<br />
Helmig Kleerebezem<br />
Van de Voorzitter<br />
Dit is de laatste keer dat ik mij onder deze<br />
titel tot u kan richten: in de komende Algemene<br />
Ledenvergadering op 21 maart zal ik<br />
de stokjes resp. overdragen aan Gillis de<br />
Bruijn als voorzitter en Lucie Musterd als<br />
secretaris van de Vereniging Vrienden van<br />
Twickel. In dit bijzondere jaar <strong>2012</strong> waarin<br />
we ons 40-jarig bestaan vieren een uitgelezen<br />
kans om als vernieuwde ploeg de<br />
handtekening te zetten! U leest er al over<br />
in dit blad.<br />
We hebben als vereniging in de laatste<br />
jaren een enorme groei doorgemaakt in<br />
het aantal leden, naar een niveau van bijna<br />
1800. Door waarschijnlijk de barre economische<br />
tijden en de vergrijzing hebben we<br />
in 2011 veel opzeggingen gekregen. Ook<br />
hebben we de wanbetalers uit het bestand<br />
geschrapt. Dankzij de aanmelding van 100<br />
nieuwe leden vormen de huidige ruim<br />
1700 leden een stevige basis voor onze<br />
Vereniging.<br />
Opvallend hoeveel mensen, inclusief<br />
Vrienden, geen onderscheid zien tussen de<br />
Vereniging en de Stichting Twickel. De<br />
Stichting is verantwoordelijk voor haar<br />
eigen handelen. De Vereniging is autonoom<br />
en dat is essentieel voor haar bestaansrecht.<br />
Wij gaan en willen het beleid<br />
van de Stichting niet verdedigen. Wel<br />
kunnen we de Stichting een platform bieden<br />
en onze leden stimuleren kennis te nemen<br />
van de cultuurhistorische waarden<br />
van het landgoed. Ook naar de buitenwereld<br />
toe (lees over heden) kunnen we zij<br />
aan zij het maatschappelijk draagvlak voor<br />
de natuur- en landschapswaarden van<br />
Twickel bevorderen. Een belangrijk punt<br />
van samenwerking is de realisatie van het<br />
<strong>Twickelblad</strong>. De afgelopen jaren is de organisatie<br />
geformaliseerd en onder de bezielende<br />
leiding van Martin Steenbeeke verder<br />
geprofessionaliseerd. Tot slot is de<br />
website het afgelopen jaar rigoureus<br />
onderhanden genomen: niet alleen qua<br />
uiterlijk en lay-out, maar vooral “onder de<br />
motorkap”. We beschikken nu over een belangrijk,<br />
modern communicatiemiddel<br />
waarvan de mogelijkheden bijna eindeloos<br />
zijn. Ik dank van hieruit mijn medebestuurders<br />
en de Stichting voor de goede samenwerking<br />
de afgelopen zes jaar en hoop u<br />
allen te zien op de ALV van 21 maart a.s.<br />
Paul Koppen de Neve<br />
V E R E N I G I N G V R I E N D E N V A N T W I C K E L<br />
Fotowedstrijd ‘bedrijvigheid’<br />
Foto’s maken daagt uit bewust te kijken naar wat er om je heen gebeurt.<br />
Dat is precies wat de Vrienden van Twickel willen bevorderen: open oog<br />
voor de cultuur en natuur- en landschapswaarden van het landgoed.<br />
In het jaar dat de Vereniging Vrienden van Twickel het 40-jarig bestaan<br />
viert, willen we Twickel met een fotowedstrijd als een levend landgoed in<br />
de schijnwerpers zetten.<br />
We kiezen voor het thema ‘Bedrijvigheid op<br />
Twickel’. Dit thema is te verbinden met het<br />
scala aan agrarische en ambachtelijke bedrijven<br />
op het landgoed, met het werk dat<br />
nodig is voor het behoud en beheer van het<br />
landgoed, met recreatieve en toeristische<br />
activiteiten, etc. We kijken uit naar veel<br />
verrassende en originele beelden. Foto’s<br />
maken kan namelijk iedereen: jong en oud,<br />
met je mobieltje of een dure camera.<br />
Een jury bestaande uit Bert Bertelink, vakfotograaf,<br />
Carlo ter Ellen, chef beeldredactie<br />
van de TC Tubantia, Lianne Niemeijer, direc-<br />
Gezocht:<br />
redactiemedewerkers <strong>Twickelblad</strong><br />
Wij zoeken enthousiaste leden die namens<br />
de VVT met enige regelmaat een<br />
bijdrage willen leveren aan de redactie<br />
van het <strong>Twickelblad</strong>. Het gaat zowel om<br />
suggesties voor de inhoud als om het<br />
daadwerkelijk schrijven van redactionele<br />
artikelen.<br />
Het <strong>Twickelblad</strong> verschijnt 4x per jaar en<br />
geeft informatie over historie, beheer en<br />
actualiteit van het landgoed Twickel in al<br />
zijn facetten. De redactie wordt gevormd<br />
teur VVV Hof van Twente en Roderik zu<br />
Castell, toekomstig bewoner van het kasteel,<br />
zal de inzendingen beoordelen. Met de ca.<br />
40 verrassendste inzendingen wordt in<br />
september een fototentoonstelling op het<br />
landgoed samengesteld. Tijdens de officiële<br />
opening worden de prijzen uitgereikt. De<br />
winnende foto’s worden gepubliceerd in het<br />
winternummer van het <strong>Twickelblad</strong>.<br />
Foto’s kunnen worden ingezonden tussen 15 juni<br />
en 15 augustus a.s. Voor nadere informatie:<br />
www.vriendenvantwickel.nl.<br />
door medewerkers vanuit de kringen van<br />
de Vereniging Vrienden van Twickel en de<br />
Stichting Twickel, die het blad gezamenlijk<br />
uit geven. Een professionele hoofdredacteur<br />
is verantwoordelijk voor de<br />
eindredactie.<br />
Ben je in brede zin betrokken bij de ontwikkelingen<br />
op en rond Twickel en heb je<br />
een vlotte pen? Stuur dan een mail naar<br />
secretaris@vriendenvantwickel.nl.
Jan Haverkate buigt zich over een plakboek vol historie.<br />
Het meegebrachte plakboek met foto’s en<br />
krantenknipsels uit 1972 roept herinneringen<br />
op. “Ik ben niet zo’n iemand die veel<br />
bewaart”, verklaart Jan Haverkate. Al bladerend<br />
herkent hij steeds meer personen<br />
en gebeurtenissen in de strijd tegen de<br />
S23. Het moment dat hij op 15 maart 1972<br />
voor het kasteel van Twickel, samen met<br />
de andere leden van de actiegroep, de barones<br />
de hand schudt, staat hem nog levendig<br />
voor de geest. Eerder die dag waren<br />
Provinciale Staten van Overijssel teruggekomen<br />
op het besluit om tussen Almelo<br />
en Delden, deels over het grondgebied van<br />
Twickel, een weg aan te leggen. Nadat via<br />
postduiven het ‘nieuws’ vanuit het provinciehuis<br />
in Zwolle naar Twente was gestuurd,<br />
besluit de werkgroep de barones<br />
hoogstpersoonlijk op de hoogte te stellen.<br />
“Het was de eerste keer dat ik haar zag”,<br />
zegt Haverkate. “Ze kwam sowieso al niet<br />
veel buiten het kasteel en met onze actie<br />
had ze zich eerder niet bemoeid.”<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
VVT bundelt belangen<br />
boeren, burgers en buitenlui<br />
De Vereniging Vrienden van Twickel viert dit jaar het 40-jarig bestaan. De<br />
VVT is voortgekomen uit de actiegroep die zich met succes verzette tegen<br />
een nieuwe provinciale weg tussen Almelo en Delden, de S23. Op 15 maart<br />
<strong>2012</strong> was het precies 40 jaar geleden dat Provinciale Staten van Overijssel<br />
een streep haalden door de aanleg. Ex-voorzitter Jan Haverkate van de<br />
Werkgroep Spaar Twickel en de Vereniging Vrienden van Twickel blikt terug.<br />
Groeiend milieubewustzijn<br />
Het verzet tegen de S23 begint begin jaren<br />
zeventig bij een groep natuurbeschermers,<br />
landbouwers en betrokken burgers. Deze<br />
verzameling ‘burgers en buitenlui’ vindt<br />
het ridicuul dat dwars door landbouwgronden<br />
en bosrijke natuur, een weg wordt aangelegd.<br />
Niet alleen is er sprake van een<br />
grote aantasting van de natuur, ook de korte<br />
afstand tussen de S23 en de Zuidelijke<br />
Bandweg Almelo -Enschede (de huidige<br />
A35) wakkert het actievuur aan. Deze nieuwe<br />
rijksweg zou ook al voor de gewenste<br />
aansluiting op de A1 zorgen. “Het was gezien<br />
de tracékeuze gewoon een dom besluit”,<br />
zegt Haverkate over de S23. De<br />
Hengeloër, destijds student in Utrecht,<br />
sluit zich vanuit een “groeiend mileubewustzijn”<br />
aan bij het protest. “Het was de<br />
tijd van het nieuwe rijkswegenplan, waarbij<br />
alles moest wijken voor de auto. Dat was<br />
de toekomst en zou garant staan voor economische<br />
groei. Maar door het opkomend<br />
natuurbesef rees er ook verzet, bijvoorbeeld<br />
bij de aanleg van een snelweg in<br />
Amelisweerd en de Leidse Baan in het<br />
Groene Hart. In Twente kreeg de aanleg<br />
van deze weg mij in de greep.”<br />
Buitenparlementair<br />
Na een hoorzitting van provinciale Waterstaat<br />
in Bornerbroek is de Werkgroep S23<br />
een feit en volgt een reeks van acties. Niet<br />
alleen worden politici bestookt met argumenten;<br />
via onder meer het plakken van<br />
stickers, het maken van een protestlied en<br />
het inzamelen van handtekeningen wordt<br />
ook de publieke opinie beïnvloed. “Men<br />
betitelde de acties als ‘buitenparlementair’,<br />
wat een scheldwoord was. Het besluit was<br />
toch immers al genomen? Sommigen burgemeesters<br />
wilden ons niet eens ontvangen<br />
om een petitie in ontvangst te nemen”,<br />
zegt Haverkate. Inspraak in<br />
ruimtelijke ordeningprocedures is begin jaren<br />
zeventig in Nederland nog niet goed<br />
geregeld en veel ervaring met actiecomités<br />
hebben overheden evenmin. Maar ook<br />
door Twickel wordt de werkgroep aanvankelijk<br />
gezien als een “raar clubje”, vertelt<br />
Haverkate. “Twickel richtte zich tot dat<br />
moment vooral op de economische<br />
levens vatbaarheid van het landgoed.<br />
Natuur was nog niet zo belangrijk en dan<br />
komt er opeens een club van buitenaf die<br />
zich beriep op het natuurbelang. Onze<br />
acties gingen dan ook grotendeels langs<br />
de stichting Twickel heen.” Door ingrijpen<br />
van verkeersminister Willem Drees jr. én<br />
de druk vanuit de bevolking keren de<br />
provinciale politici uiteindelijk op hun<br />
schreden terug.<br />
De werkgroep is in het najaar van 1972<br />
omgevormd tot de Vereniging Vrienden<br />
van Twickel. De statuten melden als doelstelling<br />
“ …behoud, onderhoud en ontwikkeling<br />
van en de kennis omtrent het natuur<br />
en parklandschap Twickel en de aangrenzende<br />
natuurgebieden … “, maar in de<br />
praktijk overheerst het activistische karakter.<br />
“Ons eerste doel was het verdedigen<br />
van Twickel tegen acties van buitenaf. Wij<br />
hadden ook het gevoel dat de stichting<br />
Twickel dat zelf onvoldoende deed. Wij<br />
gingen ons ook verzetten tegen plannen<br />
van Twickel om de moestuinmuur te<br />
slopen en nieuwbouw van de rentmeesterij<br />
op de plek van de Paardenschuur. Dat<br />
heeft in de beginjaren best wel geschuurd,<br />
maar inmiddels denken beide partijen<br />
gelijk over het belang van natuur en<br />
landschap.”<br />
18 19<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
Jan Haverkate brengt in maart 1972 als voorzitter van de werkgroep de barones het goede nieuws.<br />
Nieuwe bedreigingen<br />
Haverkate constateert dat de samenstelling<br />
van de VVT, met de diverse geledingen<br />
zoals boeren en natuurbeschermers, in<br />
wezen niet veranderd is. Wel is onder invloed<br />
van de goede verstandhouding met<br />
de stichting Twickel, het groeiende natuurbesef<br />
en verbeteringen op het gebied van<br />
planologie en wetgeving, het karakter van<br />
de vereniging veranderd. De activiteiten<br />
zijn meer gericht op het vergroten van het<br />
draagvlak en het ontwikkelen van kennis,<br />
bijvoorbeeld via de organisatie van excursies.<br />
Draagvlak is enorm belangrijk, erkent<br />
Haverkate die oprecht blij is met de groei<br />
van de vereniging. “Wij begonnen met 150<br />
sympathisanten. Nu zijn het er 1800. Dat<br />
succes vind ik fantastisch.” Maar het één<br />
hoeft het ander in zijn ogen niet uit te sluiten.<br />
“De VVT mag wat mij betreft meer een<br />
agressievere toon aanslaan. Ze dreigen<br />
een beetje onderdeel te worden van de gevestigde<br />
orde maar zouden er voor kunnen<br />
kiezen om ook stelling te nemen en vaker<br />
gebruik te maken van inspraakmogelijkheden.”<br />
Het plan om de rondweg bij Delden<br />
aan te passen, is een goed voorbeeld waarbij<br />
de Vrienden hun stem kunnen laten<br />
horen, vindt Haverkate. “Ik vind dat een<br />
uitstekend plan. Dat brede klaverblad bij<br />
de aansluiting op de weg naar Bornerbroek<br />
was gebaseerd op de aanleg van de S23. Je<br />
maakt een historische fout ongedaan.”<br />
Nieuwe bedreigingen liggen volgens de gepensioneerde<br />
journalist continu op de loer.<br />
Als voorbeeld noemt hij het geknaag aan<br />
de randen van Twickel door de verstedelijking.<br />
“Het interview met de Bornse wethouder<br />
in het vorige <strong>Twickelblad</strong> is daar<br />
een mooi voorbeeld van. Het is een beetje<br />
een ‘Schipholmodel’, altijd vind je wel een<br />
alibi om zo door te blijven gaan.”<br />
Protestlied<br />
(Zang/piano: Guus Haverkate met het ERATO combo)<br />
Overheidsgrootspraak<br />
De periode als actievoerder tegen de S23<br />
heeft Haverkate niet alleen een half jaar<br />
van zijn studie gekost, maar heeft hem als<br />
mens ook gevormd. “Sinds die tijd geloof<br />
ik de overheden niet meer op hun woord.<br />
Ik realiseer me heel goed dat we in dit land<br />
soms ruimte moeten maken voor nieuwe<br />
ontwikkelingen maar twijfel aan de noodzaak<br />
van veel van die plannen. Als ik bijvoorbeeld<br />
kijk naar Schiphol dan vraag ik<br />
me af hoe lang men nog door kan gaan<br />
met het oprekken van de milieunormen.<br />
Er komt toch een keer een einde aan de<br />
economische groei? En hoe belangrijk is<br />
de aanleg van de aftakkingen van de<br />
Betuwe lijn, als je ziet hoeveel treinen er nu<br />
daadwerkelijk over het huidige tracé rijden.<br />
De overheden schetsten veertig jaar geleden<br />
ook allerlei negatieve economische<br />
ontwikkelingen als de S23 er niet zou<br />
komen, maar daar is niets van waar<br />
gebleken. Ik zie het allemaal als overheidsgrootspraak.<br />
Je moet er juist niet aan<br />
denken wat er gebeurd was als de weg<br />
toch was aangelegd.”<br />
Martin Steenbeeke<br />
Een zwarte loper van beton komt tussen Almelo en Delden,<br />
vervuilt er Twickels horizon, ontsluit de bossen en de velden.<br />
Provincie en Rijkswaterstaat kunnen zich de luxe permitteren,<br />
in nutteloze overdaad een nieuwe weg te projecteren.<br />
Want ambtenaren zijn te klein, om zuinig op ons land te zijn.<br />
Ze weten niet meer wat ze doen, want elke boom die valt wordt nooit meer groen.<br />
Hoevele auto’s zullen niet per dag op deze weg passeren<br />
en dit uniek natuurgebied met giftig uitlaatgas versmeren.<br />
Daarmee is dan een grote kans op schoon en rein milieu verkeken<br />
en blijft alleen een dodenkrans voor wat vergiftigd is bezweken.<br />
Want Twickels bossen zijn te klein, om van betekenis te zijn.<br />
De bomen worden niet geteld, alleen de welvaart en het geld.<br />
Wat zullen onze kinderen toch over 20 jaren vragen:<br />
kon papa niet verhinderen dat ambtenaren boompjes zaagden?<br />
Speel jij maar op je flatbalkon, zult gij uw kind als antwoord geven.<br />
Want daar vind jij genoeg beton om eenzaam en alleen te leven<br />
Maar onze kinderen zijn te klein, om al zo jong alleen te zijn.<br />
En dat moet duidelijk zijn gezegd, voordat er weer een weg wordt aangelegd.
Plan Traverse Dieren: unieke kans voor<br />
parkherstel landgoed Hof te Dieren<br />
Met diverse infrastructurele maatregelen worden de veiligheid en<br />
doorstroming van de provinciale weg in Dieren verbeterd. Twickel ziet<br />
kansen om oude verbindingen te herstellen en Hof te Dieren uit te laten<br />
groeien tot een aantrekkelijk wandelpark.<br />
Het Hof te Dieren ligt, zoals veel buitenplaatsen<br />
en landgoederen langs de<br />
Veluwe zoom, precies op de grens van<br />
hoog naar laag, van droog naar nat, van<br />
voedselarm naar voedselrijk. Vanzelfsprekend<br />
om gebruik te kunnen maken van de<br />
voordelen van beide landschappen. Deze<br />
ligging is niet alleen cultuurhistorisch en<br />
landschappelijk maar ook ecologisch van<br />
grote betekenis en dient dan ook zoveel<br />
mogelijk gerespecteerd en waar mogelijk<br />
versterkt te worden.<br />
Het project “Hart van Dieren” was in 2006<br />
aanleiding voor de Stichting Twickel om<br />
een eigen visie te formuleren met betrek-<br />
0 10 20 40 60<br />
Hofstetterlaan<br />
open bos / boomweide<br />
bos met dichte struiketage<br />
boomgroep<br />
boomgroep met struiketage<br />
laan<br />
dijk<br />
brug<br />
parkmuur<br />
Lange Juffer<br />
Waterwinning<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 20 21<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
king tot de ruimtelijke ontwikkeling van het<br />
“Overpark” en de lanen in de directe omgeving<br />
van het Hof te Dieren. Voor het<br />
“Huispark” is reeds in 2000 een herstelplan<br />
gemaakt, dat inmiddels grotendeels<br />
is uitgevoerd. Daarnaast is Twickel bezig<br />
met het ontwikkelen van een passend<br />
hoofdgebouw op de historische huisplaats<br />
waar vanaf de Middeleeuwen verschillende<br />
voorgangers hebben gestaan. Sinds het<br />
hoofdgebouw op het eind van de Tweede<br />
Wereldoorlog is afgebrand mist het park<br />
node zijn middelpunt.<br />
Het project “Hart van Dieren” werd te<br />
kostbaar en is afgeblazen. Gelukkig zijn er<br />
spoorlijn<br />
wijngaard<br />
Boswachtersallee<br />
wel genoeg middelen voor het versoberde<br />
plan “Traverse Dieren”. Dit voorziet eveneens<br />
in een grote verbetering voor het Hof<br />
te Dieren. Het bundelen van de aanwezige<br />
infrastructuur, het verkeersluw maken van<br />
de Doesburgsedijk en het realiseren van<br />
een ecoduct is uit ruimtelijk, landschappelijk<br />
en recreatief oogpunt pure winst. Waar<br />
wij ons in onze visie op het landschap<br />
vooral op geconcentreerd hebben is de<br />
landschappelijke inpassing van de nieuwe<br />
weg, het herstellen van oude verbindingen<br />
en de herinrichting van het landschap. Het<br />
oorspronkelijke plan voorzag ook in een<br />
ecoduct. Dit is vanwege de hoge kosten<br />
overpark<br />
Arnhemsestraatweg<br />
huisplaats<br />
Voormalige Oostlaan<br />
school<br />
Paardenbroek Doesburgsedijk<br />
Historische huisplaats Hof te Dieren.<br />
wegbezuinigd. Wel zullen voor kleinere<br />
dieren tunnels worden geplaatst.<br />
Herstel landschapspark<br />
Aan het eind van de negentiende eeuw<br />
heeft E.D. Petzold een plan voor Hof te<br />
Dieren gemaakt dat vooral gestalte kreeg<br />
in de aanplant van grote boompartijen in<br />
het Paardenbroek gelegen aan de zuidzijde<br />
van het Huispark en het Overpark aan de<br />
noordzijde van het Huispark. De huidige<br />
provinciale weg loopt hier sinds de 50-er<br />
jaren diagonaal doorheen waardoor het<br />
fraaie gebied sterk versnipperd is en het<br />
niet aantrekkelijk meer is om er te wandelen.<br />
Na uitvoering van het plan Traverse<br />
Dieren zal de hoofdroute langs de spoorlijn<br />
lopen en kan het oude tracé van de<br />
Arnhemsestraatweg een functie krijgen<br />
voor het langzaam verkeer. Hierdoor kan<br />
de relatie met het Huispark hersteld<br />
worden en kan het uitgroeien tot een aantrekkelijk<br />
wandelpark vanuit Dieren.<br />
In het plan worden de boomgroepen en de<br />
laanbeplanting langs de Arnhemsestraatweg<br />
hersteld (gedeeltelijk al geschied) en<br />
wordt een rondgang door het Overpark<br />
mogelijk gemaakt. Aan de noordzijde van<br />
de spoorlijn worden vier nieuwe boomgroepen,<br />
zogenaamde clumps, toegevoegd<br />
om de landerijen en het bosgebied op<br />
de oostflank van het Veluwemassief ook<br />
visueel bij Hof te Dieren te betrekken<br />
Verbinding bossen Carolinaberg<br />
Het Overpark is aan oost- en westzijde<br />
altijd ingekaderd geweest door lanen. Aan<br />
de westzijde de Boswachtersallee en aan<br />
de oostzijde de Oostlaan. Verder naar het<br />
westen liggen nog de Lange Juffer en de<br />
Hofstetterlaan. Al deze 4 lanen hadden<br />
een spoorwegovergang zodat het bosgebied<br />
rond de Carolinaberg dat tot hetzelfde<br />
landgoed behoort goed bereikbaar was.<br />
Inmiddels is de spoorwegovergang van de<br />
Oostlaan opgeheven. In de toekomst zal<br />
alleen de spoorwegovergang van de<br />
Hofstetterlaan blijven bestaan. Om de verbinding<br />
met het bosgebied zo goed mogelijk<br />
in stand te houden, stellen wij voor een<br />
voetgangersbrug te realiseren ter hoogte<br />
van de Boswachtersallee.<br />
Dieren krijgt fraaie entree<br />
De Oostlaan is grotendeels verdwenen en<br />
zal, gezien de infrastructurele plannen<br />
aldaar, niet meer in die vorm hersteld<br />
kunnen worden. Hier stellen wij voor om<br />
de ligging van de voormalige laan zichtbaar<br />
te maken door alle gronden ten oosten<br />
van deze lijn in te planten met beuken<br />
of eiken. Daarmee ontstaat, vanuit het<br />
westen gezien, visueel een duidelijke en<br />
rechte groene wand, zoals voorheen de<br />
laan vormde. Vanuit Dieren gezien kijkt<br />
men onder de bomen door richting het<br />
parklandschap. De westelijke stadsrand<br />
van Dieren krijgt daarmee een parkachtige<br />
allure.<br />
Ruim baan wandelaars<br />
De Doesburgsedijk wordt voor alle verkeer<br />
behalve het langzame verkeer afgesloten.<br />
Daarmee kan de weg op de dijk versmald<br />
worden ten gunste van het landschap en<br />
de natuur. De uiterwaarden worden daarmee<br />
aanmerkelijk rustiger hetgeen de fauna<br />
ter plekke zeer ten goede zal komen.<br />
Door het smaller worden van de verharding<br />
zal de gronddruk op de vervallen<br />
Koningsmuur sterk verminderen zodat de<br />
restauratie van dit monument eindelijk kan<br />
worden voltooid.<br />
Dieren-Zuid blijft bereikbaar via een aansluiting<br />
op de afslag Dieren-West van de<br />
provinciale weg. Het beperkte plaatselijke<br />
verkeer zou bij voorkeur via de bestaande<br />
weg over het schoolterrein op deze rotonde<br />
moeten uitkomen. Het relatieve nadeel<br />
van een weg langs de hoofdtoegang wordt<br />
in deze visie ruimschoots gecompenseerd<br />
doordat de school aan de westzijde dan in<br />
het parklandschap komt te liggen zonder<br />
enig autoverkeer. Een andere mogelijkheid<br />
is de aansluiting aan de westzijde van<br />
de school te leggen en wel langs het<br />
oorspronkelijke tracé van de Oostlaan.<br />
De Arnhemsestraatweg wordt in ere<br />
hersteld en wordt de verbinding tussen<br />
Ellecom en Dieren voor langzaam verkeer.<br />
Historisch gezien liep hier ook altijd de<br />
verbinding.<br />
Dit landschapsplan is de inzet van de<br />
Stichting Twickel bij het project Traverse<br />
Dieren. Dit is zeer de moeite waard want<br />
het gaat om een gebied met grote cultuurhistorische,<br />
landschappelijke en ecologische<br />
waarde en daarmee een grote betekenis<br />
voor ons allen en de bewoners van<br />
Dieren in het bijzonder.<br />
Michael van Gessel,<br />
landschapsarchitect<br />
Albert Schimmelpenninck,<br />
rentmeester
Bijen druk in de weer<br />
voor waskaarsen<br />
De landgoedwinkel aan de Twickelerlaan is entreegebouw voor de tuin,<br />
voorlichtingscentrum van de Stichting Twickel en marktplaats voor<br />
producten van het landgoed. In de komende nummers van het<br />
<strong>Twickelblad</strong> wordt steeds een product van Twickel onder de loep<br />
genomen. Als eerste: natuurzuivere waskaarsen uit eigen bijenstal.<br />
Binnen de muren van de moestuin staat<br />
sinds enkele jaren een prachtige bijenstal.<br />
Vrijwilliger en imker Hennie Keizers houdt<br />
hier 16 kasten met evenzoveel bijenvolken.<br />
Hennie vertelt met passie over de cyclus<br />
van het bijenleven: “Nu, in februari, is de<br />
koningin al volop bezig om eitjes te leggen.<br />
Het aantal bijen is nu het laagst, maar zomers<br />
groeit een volk tot zo’n 60.000 bijen.”<br />
Een snelle rekensom leert dat er in juli een<br />
miljoen bijen actief zijn. Dit is zeer belangrijk<br />
voor de bestuiving en daarmee voor de<br />
biodiversiteit in de moestuin en de wijde<br />
omtrek. De bijen zetten het stuifmeel en<br />
de nectar met enzymen om in honing; hun<br />
wintervoorraad brandstof. Doordat de<br />
imker de honing vervangt door suikerwater<br />
kan twee keer per jaar worden geoogst.<br />
Dit gebeurt door de honingraten te slingeren.<br />
Keizers is tevreden over de oogst:<br />
“Afgelopen jaar hadden we door het mooie<br />
<strong>voorjaar</strong> en de uitbundige bloei van de lindebomen<br />
een hele goede opbrengst: zo’n<br />
30-40 kilo honing per kast.”<br />
Deze natuurzuivere honing is te koop in de<br />
landgoedwinkel. Maar de bijen produceren<br />
nog meer. Ze ‘zweten’ was waarmee de<br />
raten worden opgebouwd en afgesloten.<br />
Oude raten worden door Keizers in een<br />
wassmelter met behulp van zonnekracht<br />
omgezet in broodjes pure bijenwas. De<br />
jaarlijkse opbrengst is zo’n 500 gram was<br />
per volk.<br />
De was uit de bijenstal op Twickel gaat<br />
naar de ambachtelijke kaarsenmakerij<br />
Dipam in Driebergen. Daar wordt de<br />
was gesmolten en gefilterd. Het productieproces<br />
tot waskaars is al sinds<br />
de Romeinse tijd onveranderd: laagje<br />
voor laagje dompelen, tot de gewenste<br />
dikte is bereikt. In het kasteel<br />
Aanbieding<br />
speciaal<br />
voor de<br />
Vrienden van<br />
Twickel<br />
Op vertoon van de adresdrager van dit <strong>Twickelblad</strong> betaalt u geen 11,25 euro voor<br />
vier kaarsen in een herbruikbaar kistje, maar 10 euro.<br />
Aanbieding geldig tot 1 augustus <strong>2012</strong>, maximaal twee kistjes per klant.<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2 22 23<br />
j a a r g a n g 2 1 v o o r j a a r 2 0 1 2<br />
Imker Hennie Keizers.<br />
werden veel waskaarsen gebruikt. In de zogenaamde<br />
‘kaarsenkamer’ liggen nog zeer<br />
oude broodjes gestolde was. In de loop<br />
van de negentiende eeuw werden goedkope<br />
kunstmatige surrogaten uitgevonden:<br />
paraffine en stearine. Maar inmiddels<br />
worden ook in het kasteel weer echte waskaarsen<br />
gebrand, waarvoor Dipam maatwerk<br />
levert. En als de lonten moeten worden<br />
bijgeknipt (“gesnoten”) dan gebeurt<br />
dat met antieke speciale scharen.<br />
Exclusief voor de landgoedwinkel worden<br />
de dinerkaarsen per vier stuks in een<br />
houten kistje verpakt, waarop het Twickel<br />
haalijzer wordt ingebrand. Waskaarsen zijn<br />
een 100% natuurproduct. Ze branden<br />
prachtig en ruiken heerlijk. Om één kaars te<br />
produceren zijn duizenden bijen een heel<br />
seizoen in de weer. U mag de prijs dan ook<br />
niet vergelijken met de kunststofkaarsen<br />
uit het schap van de supermarkt.<br />
Rob Bloemendal<br />
Wilt u meer weten over onze bijenstal,<br />
breng dan een bezoek aan de moestuin.<br />
Imker Hennie Keizers leidt u<br />
graag rond. <strong>2012</strong> is het Jaar van de Bij.<br />
Op zaterdag 14 juli <strong>2012</strong> is de moestuin<br />
op de Nationale Imkerdag geopend<br />
met speciale aandacht voor de<br />
bijenstal. Voor openingstijden van<br />
moestuin en winkel zie www.twickel.nl<br />
berichten van de buitenplaats<br />
Audiotour<br />
tuinen en park<br />
Komend seizoen wordt in de tuinen<br />
een audiotour geïntroduceerd. De<br />
voordelen zijn evident. Op eigen tempo<br />
kan met een eenvoudig apparaatje<br />
op een aantal vaste punten in tuin en<br />
park een gesproken toelichting worden<br />
beluisterd. Daarnaast is het mogelijk<br />
om anderstaligen te be dienen. In een<br />
later stadium zullen ook rondleidingen<br />
voor specifieke doelgroepen mogelijk<br />
worden, kinder- of expertrondleidingen<br />
bijvoorbeeld. Het blijft voor speciale<br />
groepen mogelijk om op aanvraag een<br />
rondleiding te krijgen door een gids.<br />
Jaar van de<br />
Historische Buitenplaats<br />
In <strong>2012</strong> wordt landelijk extra aandacht gevraagd<br />
voor de historische buitenplaatsen.<br />
Ook op Twickel zal een aantal activiteiten<br />
plaatsvinden. Naast lezingen hopen we een<br />
aantal muzikale zondagmiddagen in het<br />
park te laten plaats vinden.<br />
Meer informatie leest u binnenkort op de<br />
website www.twickel.nl<br />
Agenda<br />
Dinsdag 24 april Opening kasteeltuinen<br />
Woensdag 2 mei Opening moestuin<br />
Dinsdag 22 mei Opening theeschenkerij<br />
6-15 juni Kasteelarrangementen<br />
Zaterdag 14 juli Imkerdag Moestuin<br />
28 aug. - 14 sep. Kasteelarrangementen<br />
Zaterdag 8 september Open monumentendag<br />
Zaterdag 15 september Koetsen evenement stallen<br />
Zondag 16 september Moestuindag<br />
Zaterdag 29 september Sluiting theeschenkerij<br />
Zaterdag 27 oktober Sluiting tuinen<br />
Jaarkaart tuin voordelig voor<br />
de Vrienden van Twickel<br />
Eind april openen de tuinen. Weet u dat<br />
u als vriend een mooie korting krijgt op<br />
een jaarkaart? Voor 15 euro (en 2 euro<br />
Kasteelarrangementen<br />
Het wordt eenvoudiger om een kasteelarrangement<br />
te boeken.<br />
Een kasteelarrangement bestaat uit toegang<br />
tot de tuinen, een consumptie in de<br />
theeschenkerij en een rondleiding in het<br />
kasteel. Vanaf medio maart zal het mogelijk<br />
worden om via de website www.twickel.<br />
nl een arrangement te boeken, ook voor<br />
kleinere gezelschappen. Hiermee komt<br />
Stichting Twickel tegemoet aan een veelgeuite<br />
wens van geïnteresseerden.<br />
De traditionele kasteeldag van de Vrienden<br />
van Twickel blijft en zal dit jaar weer begin<br />
september plaatsvinden.<br />
borg) heeft u het hele seizoen onbeperkt<br />
toegang tot de tuinen! Verkrijgbaar<br />
in de landgoedwinkel.
Stichting Twickel<br />
www.twickel.nl<br />
Vereniging Vrienden van Twickel<br />
www.vriendenvantwickel.nl