staatssecretaris sociale Zaken in duitsland - Uwv
staatssecretaris sociale Zaken in duitsland - Uwv
staatssecretaris sociale Zaken in duitsland - Uwv
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
voor relaties van UWv april 2012<br />
Gerd Hoofe<br />
<strong>staatssecretaris</strong> <strong>sociale</strong> <strong>Zaken</strong> <strong>in</strong> <strong>duitsland</strong><br />
over Het<br />
nieuwe<br />
wirtscHaftswunder
6<br />
1o<br />
colofon UWvmagaz<strong>in</strong>e voor relaties van uitvoer<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>stituut<br />
werknemersverzeker<strong>in</strong>gen (uwv) april 2012. verschijnt 4 x per jaar<br />
realisatie: vdbj_, Postbus 215, 2060 ae Bloemendaal www.vdbj.nl,<br />
uwvmagaz<strong>in</strong>e@vdbj.nl hoofdredactie: kees diamant redactioneel<br />
management: fennie Pruim mailadres redactie: concernredactie@uwv.nl<br />
e<strong>in</strong>dredactie: Mirjam van immerzeel en Jacques Poell vormgev<strong>in</strong>g:<br />
Marc van Meurs aan dit nummer werkten mee: amke, rhonald<br />
Blommestijn, andreas chudowski, Philip dröge, dutchphotography.nl,<br />
Gert Hage, wim Hardeman, annemieke Hendriks, erik kriek, ellen Meijer,<br />
tessa Posthuma de Boer, nicolien reith, egbert Jan riethof, Peter<br />
rijnsburger, Hanny roskamp, stephan sanders, arie vreeburg, Menno<br />
de vries, Mart<strong>in</strong> waalboer correctie: annette en rien van der snoek<br />
lithografie: Grafimedia, amsterdam drukwerk: atlas, soest<br />
adreswijzig<strong>in</strong>gen s.v.p. sturen naar: uwv, Postbus 58285, 1040 HG<br />
amsterdam onder vermeld<strong>in</strong>g van: adreswijzig<strong>in</strong>g uwv Magaz<strong>in</strong>e. Het is<br />
alleen toegestaan artikelen uit uwv Magaz<strong>in</strong>e – geheel of gedeeltelijk –<br />
over te nemen na toestemm<strong>in</strong>g van de redactie<br />
6 door een r<strong>in</strong>getje<br />
Wie op sollicitatiegesprek gaat, moet zorgen<br />
dat hij er representatief uitziet; om door een<br />
r<strong>in</strong>getje te halen! Zolang dat r<strong>in</strong>getje maar niet<br />
door zijn neus zit... Kan de overheid die<br />
iemands uitker<strong>in</strong>g betaalt hem of haar verplichten<br />
zich ‘te gedragen’ bij het solliciteren?<br />
10 WirtschaftsWUnder<br />
Terwijl Nederland van de eerste <strong>in</strong> de tweede<br />
recessie terecht is gekomen, gaat de economie<br />
<strong>in</strong> Duitsland goed. De werkloosheid is bij<br />
onze oosterburen <strong>in</strong> 21 jaar nog niet zo laag<br />
geweest. Gerd Hoofe, <strong>staatssecretaris</strong> van<br />
Sociale <strong>Zaken</strong> bij onze oosterburen, over<br />
dit Wirtschaftswunder.<br />
15<br />
22<br />
15 sUf gesolliciteerd<br />
Ze zijn goed gekwalificeerd, hebben veel<br />
werkervar<strong>in</strong>g en solliciteren zich suf, maar<br />
krijgen steevast nul op het rekest. De<br />
politiek schildert ze soms af als lui en<br />
werkschuw. Drie oudere werklozen tekenen<br />
waardig protest aan.<br />
22 <strong>in</strong>clUsief Wajongers<br />
Bij veertien Nederlandse universiteiten<br />
hebben studenten onderzocht of er banen<br />
zijn die geschikt zijn voor Wajongers. De<br />
conclusies van deze Summer Course, onder<br />
auspiciën van de Universiteit van Maastricht<br />
en van UWV, zijn positief.<br />
iets voor U?<br />
Bent u op zoek naar<br />
personeel, hebt u geen<br />
vooroordelen over uiterlijk<br />
en gedrag maar<br />
beoordeelt u mensen op<br />
hun zuivere merites?<br />
Maak dan uw keus op<br />
pag<strong>in</strong>a 20, 21, 29 en 40! 30<br />
30 ‘doe mij ook zo’n pietje!’<br />
Wie een Wajonger <strong>in</strong> dienst wil nemen,<br />
moet eerst en vooral het hart op de goede<br />
plaats hebben zitten. In Zuid-Gelderland<br />
zorgt arbeidsdeskundige Alex Thomas van<br />
UWV ervoor dat ‘zijn’ Wajongers bij zulke<br />
werkgevers aan de slag kunnen.<br />
36 pro’s en contra’s van flex<br />
Er bestaat veel discussie over de toenemende<br />
flexibiliteit op de arbeidsmarkt. Wie profiteert<br />
er het meest van: de werkgever of de werknemer?<br />
Zijn we aan het doorschieten of kan de<br />
flexibele schil niet groot genoeg zijn? En wat<br />
is de rol van de overheid?<br />
en verder<br />
nieuws 4<br />
kennisdossier 20<br />
e-dienst 26<br />
stephan sanders 35<br />
open tijdens<br />
de verboUW<strong>in</strong>g<br />
een van mijn favoriete tv-programma’s gaat over het verbouwen<br />
van je huis. <strong>in</strong> een uurtje zie je de bestaande situatie,<br />
het plan voor de opknapbeurt én de uitvoer<strong>in</strong>g ervan, en<br />
tot slot de nieuwe situatie. Zo’n ‘verbouw<strong>in</strong>gsspecial’ zouden<br />
de presentatoren John williams en Martijn krabbé ook<br />
bij uwv kunnen opnemen. Ga maar na: uwv staat tot 2015<br />
voor een enorme krimpoperatie. Het personeelsbestand<br />
moet met circa 5000 afnemen, en de begrot<strong>in</strong>g moet met<br />
een half miljard omlaag naar ongeveer 1,3 miljard euro.<br />
en ondertussen geldt: tijdens de verbouw<strong>in</strong>g blijft de zaak<br />
open. Zo houden we de Polisadm<strong>in</strong>istratie met ruim 20 miljard<br />
gegevens van 12 miljoen nederlanders up-to-date.<br />
en zorgen we elke maand dat ongeveer 1,2 miljoen<br />
nederlanders hun uitker<strong>in</strong>g ontvangen.<br />
de verbouw<strong>in</strong>g van uwv zal het meest zichtbaar zijn bij de<br />
<strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van e-dienstverlen<strong>in</strong>g. <strong>in</strong> 2012 is face-to-facedienstverlen<strong>in</strong>g<br />
alleen nog beschikbaar voor ongeveer de<br />
helft van de ww-<strong>in</strong>geschrevenen, voornamelijk degenen<br />
met een grote afstand tot de arbeidsmarkt.<br />
ontegenzeggelijk zal deze digitaliser<strong>in</strong>gsklus gevolgen<br />
hebben voor de prestaties en de klanttevredenheid. de<br />
kunst is: er tóch voor zorgen dat het team elke dag weer<br />
gemotiveerd op de steiger staat. en het hele uwv-huis<br />
gaat op de schop. Zo zal – naar verwacht<strong>in</strong>g – op 1 januari<br />
2013 de wet werken naar vermogen van kracht worden.<br />
veel jongeren die voorheen een beroep deden op de<br />
wajong, zijn dan aangewezen op deze wet, die uitgevoerd<br />
wordt door de gemeenten. om die jongeren goed te blijven<br />
steunen, moeten gemeenten, divosa en uwv tijdig heldere<br />
afspraken maken – <strong>in</strong>derdaad: steigeroverleg!<br />
de verbouw<strong>in</strong>g vergt van alle uwv’ers een puntje-van-jestoel-mentaliteit.<br />
niet <strong>in</strong> een uitzend<strong>in</strong>g van een uurtje,<br />
maar over een periode van een jaar of vier. een bemoedigende<br />
klop op de schouder zal af en toe meer dan welkom<br />
zijn. van John en Martijn – of misschien wel van u?<br />
bruno bru<strong>in</strong>s, voorzitter van de raad van bestuur van uwv<br />
2 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
april 2012 3
effectieve 50-pluscampagne<br />
* uit de cijfers van een door een extern bureau gehouden met<strong>in</strong>g<br />
blijkt dat de 50-pluscampagne die uwv <strong>in</strong> november 2011 heeft<br />
geïnitieerd, bijzonder effectief is geweest. tijdens de<br />
actiemaand 50-plus werden activiteiten georganiseerd om<br />
50-plussers te koppelen aan potentiële werkgevers.<br />
* deze actiemaand werd ondersteund door een campagne <strong>in</strong> de<br />
landelijke en regionale media. van de ondervraagde<br />
werkgevers gaf 31% aan de radiocommercial te hebben<br />
gehoord en 17% had de advertentie gezien.<br />
* Het merendeel van de ondervraagden heeft er met anderen<br />
over gesproken (64%), <strong>in</strong>formatie opgezocht (36%) of het plan<br />
opgevat om een 50-plusser <strong>in</strong> dienst te nemen zodra de<br />
mogelijkheid zich voordoet (36%) of een kandidaat gezocht en<br />
<strong>in</strong> dienst genomen (beide 14%).<br />
* van de ondervraagden is bijna een kwart (24%) <strong>in</strong> positieve z<strong>in</strong><br />
van men<strong>in</strong>g veranderd over uwv. tot slot is het opvallend dat<br />
14% van de werkgevers actie heeft ondernomen naar<br />
aanleid<strong>in</strong>g van de campagne.<br />
* uwv maakt <strong>in</strong> 2012 150 extra werkcoaches vrij om ouderen<br />
aan het werk te helpen.<br />
10.000 = het aantal arbeidsgehandicapten<br />
dat werkgevers het afgelopen<br />
jaar <strong>in</strong> dienst hebben genomen. van hen zijn 7000 Wajonger. dat blijkt uit het jaarlijks<br />
onderzoek van uwv naar de personeelswerv<strong>in</strong>g door bedrijven. van de bedrijven heeft<br />
13% een of meer arbeidsgehandicapten <strong>in</strong> dienst. de meerderheid van de bedrijven<br />
(71%) die geen arbeidsgehandicapten <strong>in</strong> dienst hebben, heeft dit ook nooit overwogen<br />
te doen. ouderen hebben het onverm<strong>in</strong>derd moeilijk op de arbeidsmarkt. slechts 2% van<br />
het aantal vervulde vacatures werd <strong>in</strong> 2011 <strong>in</strong>genomen door een 55-plusser.<br />
Grotere rol uwv BiJ<br />
arBeidsMarkt<strong>in</strong>forMatie<br />
Met de komende opheff<strong>in</strong>g van de Raad van Werk en Inkomen (RWI) ontstaat er<br />
op het gebied van arbeidsmarkt<strong>in</strong>formatie een gat. Om de expertise van de Raad<br />
voor Werk en Inkomen te kunnen behouden, heeft <strong>staatssecretaris</strong> Paul de<br />
Krom van Sociale <strong>Zaken</strong> en Werkgelegenheid besloten om UWV een grotere rol<br />
te geven <strong>in</strong> het bieden van arbeidsmarkt<strong>in</strong>formatie. Omdat UWV al de <strong>in</strong>formatieverstrekk<strong>in</strong>g<br />
over landelijke en regionale arbeidsmarkt<strong>in</strong>formatie verzorgt,<br />
ziet De Krom het als een logische stap om die uit te breiden met sectorale <strong>in</strong>formatie.<br />
Daarnaast krijgen <strong>sociale</strong> partners en VNG zitt<strong>in</strong>g <strong>in</strong> een klankbordgroep<br />
die UWV gaat adviseren over de sectorale arbeidsmarkt<strong>in</strong>formatie.<br />
jaarverslag<br />
2011<br />
Het onl<strong>in</strong>ejaarverslag<br />
van UWV over 2011<br />
is te raadplegen op<br />
www.uwvjaarverslag.nl<br />
U kunt daar onder meer<br />
luisteren naar <strong>in</strong>terviews<br />
met klanten die<br />
werk vonden en met de<br />
Nationale Ombudsman.<br />
Ook UWV aan het werk<br />
2011, een beknopte<br />
publicatie waar<strong>in</strong> we<br />
terugblikken op het<br />
vorige kalenderjaar,<br />
is op deze website te<br />
v<strong>in</strong>den.<br />
UWv en g4 openen één<br />
loket voor werkgevers<br />
UWv en de arbeidsmarktregio’s van amsterdam, rotterdam,<br />
den haag en Utrecht gaan de krachten bundelen <strong>in</strong> hun<br />
dienstverlen<strong>in</strong>g aan werkgevers. <strong>in</strong> de vier grote steden komt<br />
een publiek loket waar bedrijven terechtkunnen voor <strong>in</strong>formatie,<br />
advies en het vervullen van vacatures. UWv en<br />
gemeenten richten zich daarbij op werkgevers die kansen<br />
willen bieden aan werkzoekenden met een moeilijke positie op<br />
de arbeidsmarkt, zoals langdurig werklozen en Wajongers.<br />
volgens andré timmermans, directeur van UWv Werkbedrijf,<br />
vormen de nieuwe servicepunten sterke regionale netwerken<br />
voor bedrijven: ‘Werkgevers en uitzendbureaus<br />
geven aan dat zij één publiek aanspreekpunt voor de arbeidsmarkt<br />
willen. aan die wens komen we nu tegemoet <strong>in</strong> de<br />
arbeidsmarktregio’s van de grote steden.’<br />
kort nieuws van UWv<br />
<strong>in</strong>forMatie dienstverlen<strong>in</strong>G<br />
oP uwv.nl<br />
De dienstverlen<strong>in</strong>g van UWV WERKbedrijf gaat tussen<br />
2012 en 2015 veranderen. De versnelde ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
van dienstverlen<strong>in</strong>g via <strong>in</strong>ternet voor werkzoekenden<br />
is daar een belangrijke reden voor. Om klanten en stakeholders<br />
over deze verander<strong>in</strong>gen te <strong>in</strong>formeren is een<br />
aparte pag<strong>in</strong>a op uwv.nl <strong>in</strong> het leven geroepen. Bent u<br />
benieuwd wat er verandert aan de dienstverlen<strong>in</strong>g van<br />
UWV WERKbedrijf? Op www.uwv.nl/werk<strong>in</strong>uitvoer<strong>in</strong>g<br />
kunt u de ontwikkel<strong>in</strong>gen volgen.<br />
uniek keurMerk<br />
klantencontact<br />
uwv klantencontact heeft opnieuw voldaan aan de certificer<strong>in</strong>gseisen<br />
coPc en heeft daarmee nog steeds wereldwijd als enige overheids<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<br />
dit keurmerk voor klantencontactcentra. coPc staat voor<br />
customer operations Performance center en is een <strong>in</strong>ternationale<br />
standaard voor klantencontact. Het beoogt een betere kwaliteit en<br />
klanttevredenheid tegen lagere kosten.<br />
een certificaat geldt maar voor een jaar en hercertificeren lukt alleen<br />
wanneer een organisatie bewezen betere prestaties heeft geleverd dan<br />
het jaar ervoor. klantencontact is hét leer-werkbedrijf van uwv dat ook<br />
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt opleidt tot het vak van<br />
klantadviseur.<br />
Medewerkers van uwv klantencontact weten <strong>in</strong> 83% van de gesprekken<br />
(7,5 miljoen op jaarbasis) <strong>in</strong> één keer antwoord te geven op de vraag. 77%<br />
van de klanten geeft daarbij aan (zeer) tevreden te zijn over het gesprek.<br />
4 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 5
solliciteren<br />
naar<br />
MoeiliJkHeden<br />
Wie op gesprek komt om te solliciteren naar een baan als<br />
bankemployé en weigert daarbij zijn bivakmuts af te doen,<br />
maakt niet veel kans op de functie. Maar kan de overheid die zijn<br />
uitker<strong>in</strong>g betaalt, hem verplichten zich ‘fatsoenlijk’ te gedragen?<br />
En als hij dat niet doet, hem straffen?<br />
tekst gert hage fotoGrafie dUtchphotography.nl<br />
l bijna vijfentw<strong>in</strong>tig jaar begeleidt Ria<br />
Kuipers, werkcoach bij UWV <strong>in</strong> Gouda,<br />
klanten bij het v<strong>in</strong>den van werk.<br />
Respect voor de klant staat bij haar<br />
voorop. Haar ervar<strong>in</strong>g: de meeste<br />
mensen willen dolgraag weer aan de<br />
slag en zijn zeer bereidwillig om,<br />
<strong>in</strong>dien nodig, adviezen aan te nemen, ook omtrent kled<strong>in</strong>g<br />
en gedrag. Een doodenkele keer treft ze wel eens<br />
iemand aan met – zoals zij dat omschrijft – ‘tien r<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> de neus en de armen vol tattoos’. Ze vraagt dan aan<br />
de persoon <strong>in</strong> kwestie of die het idee heeft dat het uiterlijk<br />
misschien iets te maken heeft met het feit dat hij of<br />
zij geen werk heeft. Meestal wordt dan bevestigend<br />
geknikt aan de andere kant van de tafel, direct gevolgd<br />
door de opmerk<strong>in</strong>g: ‘Maar het hoort nu eenmaal bij mij,<br />
zo ben ik.’<br />
Wat te doen? Iemand dw<strong>in</strong>gen om zich anders te presenteren<br />
op straffe van een kort<strong>in</strong>g op de uitker<strong>in</strong>g?<br />
Kuipers: ‘We gaan eerst <strong>in</strong> gesprek. Iemand die onfris<br />
ruikt of heel slordig is gekleed, zal ik daarop attent<br />
maken. Zoals ik dat ook doe als iemand van plan is voor<br />
de functie van peuterleidster te gaan solliciteren met<br />
lange gelakte nagels en <strong>in</strong> een strak mantelpakje. Ik ben<br />
niet zo van de betuttel<strong>in</strong>g. Het belangrijkste voor mij is<br />
een goed contact met de klant. Voor iedereen is wel een<br />
plekje te v<strong>in</strong>den. Wie van r<strong>in</strong>gen en tatoeages houdt,<br />
kan altijd nog ergens achter de schermen werken of <strong>in</strong><br />
een tattooshop.’<br />
Vragen klanten haar wat ze aan moeten trekken tijdens<br />
een sollicitatie – iets wat zeer regelmatig gebeurt – dan<br />
houdt Kuipers het simpel op: ‘Schoon, heel en passend<br />
bij wie je bent.’ Dus ook een boerka? Kuipers: ‘Boerka’s<br />
zijn straks verboden, dus dat speelt niet meer. Net zo<br />
m<strong>in</strong> als de hoofddoekjes, dat was vroeger misschien<br />
nog een issue, maar <strong>in</strong>middels zijn die algemeen geaccepteerd.’<br />
Als iemand qua gedrag en kled<strong>in</strong>g echt totaal<br />
uit de toon valt, is er meestal iets heel anders aan de<br />
hand, vervolgt Kuipers: ‘Zo iemand is vaak <strong>in</strong> de war of<br />
er is andersz<strong>in</strong>s wat mis mee. Anders ligt het als ik merk<br />
6 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 7
dress for success<br />
wie gaat solliciteren, maar het geld niet heeft voor passende, nette kled<strong>in</strong>g, kan s<strong>in</strong>ds<br />
2001 terecht bij de vrijwilligersorganisatie Dress for Success. <strong>in</strong> dat jaar werd <strong>in</strong> rotterdam<br />
met één simpel kled<strong>in</strong>grek gestart met een <strong>in</strong>itiatief dat <strong>in</strong>middels is uitgegroeid<br />
tot twaalf w<strong>in</strong>kels. <strong>in</strong> 2013 wil dress for success verder groeien naar dertig w<strong>in</strong>kels,<br />
verspreid over even zo veel grote gemeenten <strong>in</strong> nederland.<br />
Het idee achter de organisatie is simpel: wie representatief gekleed op een sollicitatiegesprek<br />
verschijnt, heeft meer kans op succes. niet alleen vanwege de kled<strong>in</strong>g, maar<br />
ook omdat de sollicitant zelfverzekerder het gesprek aangaat.<br />
en het werkt, zo blijkt. van de sollicitanten wordt vijftig procent aangenomen.<br />
de medewerkers <strong>in</strong> de w<strong>in</strong>kels delen niet alleen kled<strong>in</strong>g uit, maar geven tevens advies<br />
over de kled<strong>in</strong>gkeuze en zelfs over het te voeren sollicitatiegesprek. van de vrijwilligers<br />
wordt dan ook enige aff<strong>in</strong>iteit met mode gevraagd, naast mensenkennis.<br />
dress for succes kleedt alleen mensen met een m<strong>in</strong>imum<strong>in</strong>komen. die hebben de keuze<br />
uit kled<strong>in</strong>g die wordt gedoneerd door onder meer tommy Hilfiger, suit supply en – voor<br />
vrouwen – kyra & ko. de eerste twee doneren alle niet-opgehaalde maatpakken aan de<br />
sticht<strong>in</strong>g, kyra & ko levert restanten van oude collecties. daarnaast komt er kled<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nen<br />
van particulieren en bedrijven als kPMG, clifford chance en Pels rijcken.<br />
<strong>in</strong> pr<strong>in</strong>cipe krijgt de klant één outfit mee. Bij gebleken succes mag hij of zij een tweede<br />
outfit uitkiezen. naast de donaties drijven de w<strong>in</strong>kels op sponsors en worden ze ondersteund<br />
door gemeenten en won<strong>in</strong>gbouwverenig<strong>in</strong>gen, die verschillende panden ter<br />
beschikk<strong>in</strong>g hebben gesteld.<br />
<br />
dat iemand bijvoorbeeld met opzet heel slordige sollicitatiebrieven<br />
schrijft. Daar spr<strong>in</strong>g ik gelijk op <strong>in</strong>, want<br />
dan kan het zijn dat iemand dat doet om niet aangenomen<br />
te worden.’<br />
Strenger <strong>in</strong> de leer<br />
‘Het naleven van verplicht<strong>in</strong>gen’ is de titel van een<br />
recent rapport van de Inspectie Werk en Inkomen, dat<br />
is geschreven op verzoek van <strong>staatssecretaris</strong> De Krom<br />
van Sociale <strong>Zaken</strong> en Werkgelegenheid. De kernvraag<br />
uit deze verkennende studie is hoe gemeenten omgaan<br />
met WBB-(‘Bijstands’)klanten ‘van wie gedrag en/of kled<strong>in</strong>g<br />
de kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk beperken.’<br />
Het onderzoek komt voort uit de wens van het<br />
kab<strong>in</strong>et het handhav<strong>in</strong>gsbeleid aan te scherpen, zoals<br />
dat is vastgelegd <strong>in</strong> het regeerakkoord.<br />
Het uitgangspunt van de <strong>sociale</strong>zekerheidsregel<strong>in</strong>gen<br />
is dat iedereen verplicht is mee te werken aan re-<strong>in</strong>tegratie<br />
dan wel het aanvaarden van werk. Op zich biedt<br />
de regel<strong>in</strong>g, zo constateert het rapport, ‘voldoende<br />
handvatten om ongewenst gedrag en kled<strong>in</strong>g te sanctioneren’.<br />
Bij de uitvoer<strong>in</strong>g van de regel<strong>in</strong>g hebben de<br />
werkcoaches bij UWV en de klantmanagers bij de<br />
gemeenten een grote mate van vrijheid. In de praktijk<br />
leidt dat tot een verschil van aanpak tussen de coaches/klantmanagers,<br />
aldus de Inspectie. De één is wat<br />
strenger <strong>in</strong> de leer dan de ander. Maar <strong>in</strong> het algemeen<br />
wordt de lijn gevolgd zoals die eerder is geschetst door<br />
werkcoach Ria Kuipers. Zij en met haar vele anderen<br />
geven de voorkeur aan een goed gesprek boven een<br />
sanctie om ongewenst gedrag bij te sturen.<br />
Niet dat het vaak nodig is. De meeste klanten weten<br />
wat er van hen verlangd wordt. En als er een maatregel<br />
wordt opgelegd, is dat vooral omdat er te we<strong>in</strong>ig<br />
<strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen zijn gedaan om aan het werk te komen –<br />
niet vanwege kled<strong>in</strong>g en/of gedrag. UWV heeft op dat<br />
terre<strong>in</strong> de afgelopen twee jaar niet één maatregel opgelegd.<br />
Met de bestaande regelgev<strong>in</strong>g kunnen de werkcoaches<br />
<strong>in</strong> de regel dan ook prima uit de voeten, zo<br />
bleek de <strong>in</strong>spectie uit gesprekken met direct betrokkenen.<br />
Voor de WWB zijn er geen betrouwbare gegevens<br />
voorhanden, maar er is geen reden aan te nemen dat de<br />
praktijk bij gemeenten afwijkt van die bij UWV, aldus<br />
de Inspectie Werk en Inkomen.<br />
Apart onderzoek werd gedaan naar de gevolgen van de<br />
<strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van e-dienstverlen<strong>in</strong>g en e-handhav<strong>in</strong>g voor<br />
de uitvoer<strong>in</strong>gspraktijk op dit terre<strong>in</strong>.<br />
Het onderzoek werd uitgevoerd bij twee UWVvestig<strong>in</strong>gen<br />
waar de e-dienstverlen<strong>in</strong>g redelijk is<br />
gevorderd. Op basis van gesprekken met werkcoaches<br />
schrijft de <strong>in</strong>spectie dat het risico bestaat ‘dat een klant<br />
die wel formeel aan de eisen voldoet, maar zich feitelijk<br />
we<strong>in</strong>ig <strong>in</strong>zet niet (tijdig) wordt opgemerkt. M<strong>in</strong>der<br />
klantcontacten betekent dat het persoonlijk gesprek<br />
als <strong>in</strong>strument voor beïnvloed<strong>in</strong>g en bijstur<strong>in</strong>g aan<br />
kracht <strong>in</strong>boet.’<br />
Om door een oorr<strong>in</strong>getje te halen<br />
Bij Randstad Nederland kennen ze geen regels voor uitzendkrachten<br />
omtrent kled<strong>in</strong>g en gedrag. ‘Het is een<br />
onderwerp dat zich lastig <strong>in</strong> regels laat vangen.<br />
Iedereen heeft zo zijn eigen voorkeuren op dit terre<strong>in</strong>.<br />
Zoveel mensen, zoveel smaken,’ licht Marjole<strong>in</strong> ten<br />
Hoonte, directeur Arbeidsmarkt bij Randstad, toe. De<br />
wijze waarop iemand is gekleed, vervolgt Ten Hoonte,<br />
zegt bovendien niks over hoe iemand zijn werk verricht.<br />
Iets anders is of iemand bereid is zich aan te passen<br />
aan zijn toekomstige werkkr<strong>in</strong>g. ‘Je kunt je natuurlijk<br />
zo gedragen en kleden dat je vooraf kunt bedenken<br />
geen kans te maken op een bepaalde baan.’ Soms wordt<br />
door klanten expliciet aan de <strong>in</strong>tercedent gevraagd of<br />
de oorr<strong>in</strong>gen niet beter uitkunnen tijdens de sollicitatie.<br />
Het gangbare advies van de <strong>in</strong>tercedent: ‘Check het<br />
even bij het bedrijf waar je gaat solliciteren.’ Ten<br />
Hoonte: ‘De meeste mensen die bij ons komen, willen<br />
graag aan het werk. Ze zijn dus <strong>in</strong> de regel bereid zich<br />
‘Meer regels roept meer controle op.<br />
Als je, zoals het kab<strong>in</strong>et, een voorstander bent van<br />
meer dereguler<strong>in</strong>g, lijkt me dit niet de juiste weg’<br />
aan te passen aan wat van hen wordt gevraagd, ook als<br />
het gaat om kled<strong>in</strong>g. En zo niet – dan is dat hun persoonlijke<br />
keuze en zoek je een baan die aansluit bij die<br />
keuze. Het zou mijn idee niet zijn om er een regel<strong>in</strong>g op<br />
los te laten, te gecompliceerd, te veel gedoe en bovendien<br />
blijkt uit de praktijk dat het zichzelf wel regelt.’<br />
Onuitvoerbaar?<br />
‘Onuitvoerbaar’, reageerde de Verenig<strong>in</strong>g Nederlandse<br />
Gemeenten (VNG), op de aankondig<strong>in</strong>g van een wetsvoorstel<br />
waar<strong>in</strong> wordt ‘voorzien <strong>in</strong> weiger<strong>in</strong>g van een<br />
uitker<strong>in</strong>g bij gedrag<strong>in</strong>gen die leiden tot een onnodig<br />
beroep op de bijstand.’ In een toelicht<strong>in</strong>g op het voorstel<br />
schreef m<strong>in</strong>ister Kamp van Sociale <strong>Zaken</strong> en<br />
Werkgelegenheid dat het hierbij g<strong>in</strong>g ‘om gedrag<strong>in</strong>gen<br />
die betrekk<strong>in</strong>g hebben op het verkrijgen, aanvaarden<br />
en behouden van werk.’ Ook hoe iemand gekleed gaat<br />
en hoe hij zich gedraagt, vallen hieronder. Maar wanneer<br />
gedraagt iemand zich goed of slecht, vraagt de<br />
VNG zich af. ‘In de bouw wordt het hebben van een<br />
pierc<strong>in</strong>g of een tatoeage anders opgevat dan op een<br />
kantoor. En bovendien: hoe controleer je hoe een sollicitant<br />
zich opstelt of kleedt tijdens een gesprek?’ Maar<br />
het belangrijkste bezwaar van de VNG is dat je iemand<br />
die zich niet weet te gedragen of zich onverzorgd<br />
kleedt wel een uitker<strong>in</strong>g kan weigeren, maar dat die<br />
vervolgens direct kan worden doorverwezen naar de<br />
schuldhulpverlen<strong>in</strong>g. De bijstand is immers het laatste<br />
vangnet.<br />
Gevaar van discrim<strong>in</strong>atie<br />
De VNG v<strong>in</strong>dt Mart<strong>in</strong> van Hees aan haar zijde als het<br />
gaat om hun bedenk<strong>in</strong>gen bij het wetsvoorstel. Van<br />
Hees, hoogleraar Ethiek en Politieke Theorie aan de<br />
Rijksuniversiteit Gron<strong>in</strong>gen, vroeg zich na lez<strong>in</strong>g van<br />
het rapport van de Inspectie Werk en Inkomen af wat<br />
het probleem nu eigenlijk is. ‘In de praktijk blijken de<br />
ongewenste gedrag<strong>in</strong>gen nauwelijks voor te komen.<br />
En als ze zich al een keer voordoen, wordt via persoonlijk<br />
contact naar een oploss<strong>in</strong>g gezocht. Volgens het<br />
rapport werkt dat. Dus waarom zou je daar algemene<br />
richtlijnen voor uitvaardigen? Die wens lijkt vooral<br />
voort te komen uit politieke overweg<strong>in</strong>gen, eerder dan<br />
uit praktische noodzaak.’<br />
mart<strong>in</strong> van hees, hoogleraar ethiek<br />
Meer <strong>in</strong> het algemeen pleit Van Hees voor een grote<br />
mate van terughoudendheid van de overheid als het<br />
gedrag van burgers <strong>in</strong> het ged<strong>in</strong>g is. ‘Het is onverstandig<br />
en onwenselijk. Als je gaat letten op gedrag dat samenhangt<br />
met cultuur of religieuze overtuig<strong>in</strong>g, loop je al<br />
snel tegen het gevaar van discrim<strong>in</strong>atie aan. Zolang er<br />
nog geen boerkaverbod bestaat, kun je het knap lastig<br />
krijgen bij een rechter als je mensen met een boerka<br />
verbiedt om te werken <strong>in</strong> bijvoorbeeld een callcenter.’<br />
Naast de algemene norm dat een overheid er wijs aan<br />
doet zich verre te houden van regels voor kled<strong>in</strong>g en<br />
gedrag van haar burgers, levert volgens Van Hees het<br />
wetsvoorstel ook het gevaar van ‘een bureaucratische<br />
spiraal op’. Van Hees: ‘Meer regels roept meer controle<br />
op. Als je, zoals het kab<strong>in</strong>et, een voorstander bent van<br />
meer dereguler<strong>in</strong>g, lijkt me dit niet de juiste weg.’ F<br />
regeldrift<br />
Het is een discussie die al tientallen jaren woedt. de een spreekt over de juridiser<strong>in</strong>g van<br />
de samenlev<strong>in</strong>g, de ander – <strong>in</strong> navolg<strong>in</strong>g van de duitse filosoof Habermas – over ‘de koloniser<strong>in</strong>g<br />
van de levenswereld van de burgers’. Het gaat over de almaar toenemende<br />
overheidsreguler<strong>in</strong>g. <strong>in</strong> 2005 bracht het m<strong>in</strong>isterie van Justitie een brochure uit over de<br />
regeldruk. ‘Mensen kunnen regels als een last ervaren, wanneer hun mogelijkheden<br />
worden beperkt zonder dat zij de noodzaak daarvan <strong>in</strong>zien’, aldus het m<strong>in</strong>isterie. dat<br />
hangt niet alleen samen met het aantal regels, maar ook met de kwaliteit van de regelgev<strong>in</strong>g,<br />
‘regels zijn goed als zij begrijpelijk, eenduidig, proportioneel, uitvoerbaar en<br />
handhaafbaar zijn en het beoogde effect sorteren.’<br />
Peter van koppen, hoogleraar rechtspsychologie aan de universiteit van Maastricht:<br />
‘vanuit het idee van de maakbaarheid van de samenlev<strong>in</strong>g lanceert de overheid de ene<br />
na de andere regel<strong>in</strong>g, vanuit het idee dat de praktijk zich dan wel zal plooien naar de<br />
regel. Maar de werkelijkheid is weerbarstig. op zich is er niks mis met het idee dat je je<br />
als werkzoekende serieus dient te presenteren aan de arbeidsmarkt, <strong>in</strong> ruil voor het<br />
verkrijgen van een uitker<strong>in</strong>g. uiteraard moeten de uitvoerders een zekere beleidsvrijheid<br />
hebben. aan een politieman worden nu eenmaal andere eisen gesteld op dit terre<strong>in</strong><br />
dan aan een vuilnisman. Maar dat kán de overheid onder de bestaande regelgev<strong>in</strong>g al<br />
afdw<strong>in</strong>gen, dus het is de vraag of het z<strong>in</strong>vol is om deze regelgev<strong>in</strong>g aan te scherpen. Het<br />
lastige is dat dat moeilijk te voorspellen is. neem het idee van het opheffen van het bordeelverbod.<br />
Het idee was dat de legaliser<strong>in</strong>g op termijn zou leiden tot een keurige<br />
bedrijfstak. Het tegendeel is het geval. omgekeerd zag ik – en met mij vele anderen –<br />
niets <strong>in</strong> het ooit door d66 <strong>in</strong>gediende voorstel tot het verbod op stalk<strong>in</strong>g. wat blijkt? die<br />
wet werkt wonderschoon.’<br />
8 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 9
Het Bundesm<strong>in</strong>isterium für Arbeit und<br />
Soziales (BMAS) bev<strong>in</strong>dt zich vlak bij de<br />
voormalige Berlijnse Muur. In een van<br />
de samengevoegde gebouwen van dit<br />
Duitse m<strong>in</strong>isterie van Arbeid en Sociale<br />
<strong>Zaken</strong> huisde vóór de Tweede Wereldoorlog Goebbels’<br />
Propagandam<strong>in</strong>isterie, en <strong>in</strong> een ander stuk had<br />
Wilhelm Pieck zijn bureau, de eerste president van de<br />
DDR. En je kijkt uit op de standbeelden van Pruisische<br />
generaals, die na de val van de Muur zijn teruggeplaatst.<br />
Het BMAS heeft al die historie gewetensvol <strong>in</strong>gepast <strong>in</strong><br />
zijn verder moderne, lichte entourage. Staatssecretaris<br />
Gerd Hoofe (CDU) past hier goed: een toegankelijke vijftiger<br />
uit Duitslands Westen, die zich wars toont van<br />
partijformules en propagandataal.<br />
De Duitse economie gaat goed. Gerd Hoofes ‘Chef<strong>in</strong>’,<br />
m<strong>in</strong>ister Ursula von der Leyen (eveneens CDU), heeft<br />
onlangs verklaard dat de groei ook ten goede moet<br />
komen aan de werknemers – <strong>in</strong> een land waar loonmatig<strong>in</strong>g<br />
het devies is. Prompt vragen de twee grootste<br />
vakbonden, IG Metall en Verdi (dienstverlen<strong>in</strong>g) 6,5 procent<br />
loonsverhog<strong>in</strong>g. Het grondpersoneel van het vliegveld<br />
Frankfurt wil zelfs tot 70 procent meer en dreigt op<br />
deze februaridag met stak<strong>in</strong>gen. ‘Maar ze zijn, na arbitrage,<br />
zojuist 20 procent gezakt’, vertelt Hoofe. ‘Ook niet<br />
niks, trouwens.’<br />
Een paar dagen na ons gesprek, op schrikkeldag, zal<br />
openbaar worden wat Gerd Hoofe al wist: de werkloosheid<br />
is <strong>in</strong> Duitsland op het laagste niveau beland s<strong>in</strong>ds<br />
21 jaar. De <strong>staatssecretaris</strong> ziet echter nog genoeg mit-<br />
10 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
<strong>in</strong>terview met gerd hoofe, <strong>staatssecretaris</strong> ‘für arbeit und soziales’<br />
waaroM Het<br />
<strong>in</strong> dUitsland<br />
Zo Goed Gaat<br />
tekst annemieke hendriks foto’s andreas chUdoWski<br />
sen en maren. Zal de eurocrisis alsnog toeslaan <strong>in</strong><br />
Duitsland? Op diezelfde 29e februari komt <strong>in</strong> het<br />
nieuws dat de drogisterijketen Schlecker, <strong>in</strong> opspraak<br />
gekomen door loondump<strong>in</strong>gs- en afluisterpraktijken,<br />
de helft van zijn filialen sluit en bijna twaalfduizend<br />
banen schrapt. De Duitse arbeidsmarkt is even flexibel<br />
als onzeker – vooral aan de onderkant, waar, voor<br />
Nederlandse begrippen, lonen en uitker<strong>in</strong>gen erg laag<br />
zijn.<br />
De Duitse economie gaat goed, terwijl Nederland<br />
s<strong>in</strong>ds half december <strong>in</strong> een recessie zit. Welke<br />
bijdrage aan dit Duitse succes heeft de<br />
arbeidsmarktpolitiek van uw m<strong>in</strong>isterie?<br />
‘De export is gestegen en de werkloosheid, die jarenlang<br />
boven de zeven procent was, is nu net daaronder<br />
gedaald en daarmee ongeveer even hoog als die <strong>in</strong><br />
Nederland, waar die fl<strong>in</strong>k is gestegen. In deze ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
spelen de hervorm<strong>in</strong>gen op de Duitse arbeidsmarkt<br />
een belangrijke rol. S<strong>in</strong>ds een kle<strong>in</strong> decennium<br />
hebben we een heel andere, flexibeler <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<br />
tegenover werk en werkgelegenheid. De aanzet daartoe<br />
gaf de rood-groene reger<strong>in</strong>g-Schröder al <strong>in</strong> de<br />
jaren 2003-2005.’<br />
U doelt op de ‘Agenda 2010’, die de Bondsrepubliek via<br />
het drukken van loonkosten en <strong>sociale</strong> lasten een<br />
concurrerender positie <strong>in</strong> de wereld moest geven?<br />
‘Die bedoel ik. De <strong>sociale</strong> partners, de werkgevers- en<br />
werknemersorganisaties, hebben al die jaren een<br />
<br />
janUari 2012 11
* 1955: geboren te Mittelnkirchen, ten<br />
* rechtenstudie <strong>in</strong> Gött<strong>in</strong>gen<br />
* 1981-1983: werkzaam als advocaat<br />
* 1983-2003: diverse overheidsfuncties<br />
* 2003-2005: <strong>staatssecretaris</strong> <strong>in</strong> de<br />
* 2005-2009: <strong>staatssecretaris</strong> <strong>in</strong><br />
* s<strong>in</strong>ds 2009: <strong>staatssecretaris</strong> <strong>in</strong><br />
BioGrafie<br />
gerd hoofe<br />
westen van Hamburg<br />
<strong>in</strong> nordrhe<strong>in</strong>-westfalen op de terre<strong>in</strong>en<br />
jeugd, <strong>sociale</strong> zaken, school, gezondheid,<br />
verkeer, f<strong>in</strong>anciën, personeelsbeleid, it<br />
deelstaat niedersachsen, M<strong>in</strong>isterium<br />
für soziales, frauen, familie und<br />
Gesundheit<br />
het Bundesm<strong>in</strong>isterium für familie,<br />
senioren, frauen und Jugend<br />
het Bundesm<strong>in</strong>isterium für arbeit<br />
und soziales (een van de vier<br />
<strong>staatssecretaris</strong>sen van dit m<strong>in</strong>isterie)<br />
werkgelegenheidsvriendelijk beleid gevoerd: geen<br />
overdreven looneisen, niet “eruit halen wat er<strong>in</strong> zit”,<br />
maar een cao-beleid voeren dat arbeidsplaatsen op<br />
termijn veiligstelt. Het resultaat kon je <strong>in</strong> de crisisjaren<br />
2008-2009 goed zien. Ook toen wisten we de werkgelegenheid<br />
op peil te houden. Het recept was<br />
“<strong>in</strong>terne flexibiliteit”: de economische neergang <strong>in</strong> de<br />
bedrijven zelf opvangen. Dat houdt <strong>in</strong> dat je de werknemers<br />
er niet uitgooit en ze na de crisis opnieuw<br />
aanstelt. Want daarbij gaat veel verloren.’<br />
Tijdens die laatste crisis werd <strong>in</strong> uw land veel<br />
systematischer en massaler dan <strong>in</strong> Nederland<br />
gebruikgemaakt van arbeidstijdverkort<strong>in</strong>g. Hoe<br />
pakte dat uit?<br />
‘De gezamenlijke filosofie van reger<strong>in</strong>g en <strong>sociale</strong><br />
partners was om de knowhow <strong>in</strong> de bedrijven te houden.<br />
We moesten alles doen om het oude horrorscenario<br />
te voorkomen: de massale werkloosheid<br />
kort na de val van de Muur <strong>in</strong> het Oosten van ons land.<br />
In 2009 zijn maar liefst 1,6 miljoen werknemers tijdelijk<br />
van een volledige naar een deeltijdbaan <strong>in</strong> hun<br />
bedrijf overgegaan. Dat betrof met name de automobiel-,<br />
de metaal- en elektronische <strong>in</strong>dustrie. Bijna allemaal<br />
werken de betrokkenen <strong>in</strong>middels weer fulltime.<br />
Achteraf hebben we eens laten berekenen<br />
hoeveel geld met deze <strong>in</strong>greep gemoeid was. De Staat<br />
heeft 5,4 miljard euro <strong>in</strong> aanvullende uitker<strong>in</strong>gen,<br />
premies en bijschol<strong>in</strong>g geïnvesteerd; de werkgevers<br />
hebben 4,6 miljard <strong>in</strong>gezet voor de extra kosten; en de<br />
werknemers hebben <strong>in</strong>komsten <strong>in</strong>geleverd voor 2,6<br />
miljard.’<br />
Die werknemers kregen tijdens de crisis tijd en<br />
middelen om zich verder te kwalificeren. Was dat<br />
deel van het succes?<br />
‘Ja, met name laagopgeleid en ouder personeel werd<br />
zo beter op de toekomst voorbereid. Toen de crisis<br />
voorbij was, g<strong>in</strong>g het <strong>in</strong> rap tempo vooruit met de productiviteit.<br />
De werkverhoud<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de bedrijven<br />
waren niet verstoord, de werknemers waren er nog,<br />
vaak beter opgeleid en wel. Dat gaf ons een voorsprong<br />
op andere landen. Ik heb ter voorbereid<strong>in</strong>g<br />
van dit gesprek nog eens nagekeken hoe snel ons<br />
land <strong>in</strong> 2009 de nodige regel<strong>in</strong>gen heeft getroffen, en<br />
hoe snel en op welke schaal de cao-partners <strong>in</strong> de<br />
diverse sectoren deze hebben uitgevoerd. Dat is naar<br />
mijn idee beslissend geweest voor het succes. Kijk,<br />
elke Staat heeft <strong>in</strong> die crisis wel conjunctuurmaatregelen<br />
genomen. Maar dat g<strong>in</strong>g vaak aarzelend en op<br />
kle<strong>in</strong>ere schaal, zoals <strong>in</strong> Frankrijk en Nederland.’<br />
Die flexibele Duitse arbeidsmarktpolitiek heeft ook<br />
nadelen voor de werknemers. In vele sectoren is<br />
deeltijdwerk, uitzendwerk, tijdelijk werk aan de orde<br />
van de dag – slecht betaald werk sowieso. Als je <strong>in</strong><br />
Nederland vertelt dat Duitsland geen wettelijk<br />
m<strong>in</strong>imumloon kent, word je amper geloofd. Waarom<br />
is dat zo?<br />
‘Nou ja, we kennen <strong>in</strong> Duitsland wel sectoren waar<br />
een m<strong>in</strong>imumloon is vastgesteld: de bouw, de gebouwenre<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>g,<br />
de veiligheids<strong>in</strong>dustrie, en zelfs de<br />
uitzendbranche...’<br />
Maar dat m<strong>in</strong>imumloon per branche kan heel laag<br />
liggen, net als de cao’s die voor kle<strong>in</strong>ere, regionale<br />
branches zijn uitonderhandeld, waar de vakbonden<br />
merkbaar we<strong>in</strong>ig macht hebben. Een actueel lijstje<br />
uit de krant – horeca <strong>in</strong> Beieren: 5,26 euro per uur; een<br />
slagersbranche <strong>in</strong> Saksen: 6 euro; hotel- en<br />
restaurants <strong>in</strong> Brandenburg: ook 6 euro. Dit betreft<br />
dus niet alleen de deelstaten <strong>in</strong> het Oosten, zoals je<br />
vaak hoort. 4,6 miljoen mensen met een volledige<br />
baan verdienen m<strong>in</strong>der dan 7 euro per uur, aldus<br />
cijfers van de Bundesagentur für Arbeit, een soort<br />
Duitse UWV.<br />
‘Dat zullen voor een deel stokoude cao’s zijn. Maar<br />
daarvan kunnen velen <strong>in</strong>derdaad niet rondkomen.<br />
Die kunnen de Staat om een aanvullende uitker<strong>in</strong>g<br />
vragen. Duitsland kent nu eenmaal de traditie van<br />
Tarifautonomie, van arbeidsovereenkomsten waar<br />
de Staat niet tussenkomt. Ook die cao-m<strong>in</strong>imumlonen<br />
<strong>in</strong> de bouw en zo, waarover ik het had, zijn pas recent<br />
tot stand gekomen. De uitbreid<strong>in</strong>g van de Europese<br />
Unie bracht de vrees met zich mee dat werknemers<br />
uit andere, met name Oost-Europese landen voor<br />
wezenlijk ger<strong>in</strong>gere lonen <strong>in</strong> Duitsland zouden<br />
komen werken.’<br />
Dat is toch de beste reden voor een wettelijk<br />
m<strong>in</strong>imumloon? Want nu mogen Polen en andere Oost-<br />
Europese arbeidsmigranten nog <strong>in</strong> Duitsland werken<br />
op basis van cao’s die <strong>in</strong> hun eigen land gelden.<br />
‘Dat is waar, en de zaak is ook <strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g. Ook <strong>in</strong><br />
mijn eigen christen-democratische partij CDU gaan<br />
stemmen op voor een wettelijk m<strong>in</strong>imumloon. Dat<br />
geldt dan voor iedereen, ook voor Polen etc. Ikzelf<br />
ben daar ook helemaal niet op tegen.’<br />
Laten we terugkeren naar het speerpunt van uw<br />
arbeidsmarktpolitiek: mensen prikkelen om (weer)<br />
aan het werk te gaan. Met dat doel is <strong>in</strong>dertijd, <strong>in</strong> de<br />
Agenda 2010, een nieuw systeem van uitker<strong>in</strong>gen<br />
voor werklozen <strong>in</strong> het leven geroepen. Je hebt <strong>in</strong><br />
Duitsland geen recht meer op vijf jaar WW, zoals<br />
vroeger, maar ontvangt die slechts één jaar lang,<br />
ouderen anderhalf. Daarna beland je <strong>in</strong> een uitker<strong>in</strong>g<br />
die het bestaansm<strong>in</strong>imum garandeert, een soort<br />
‘bijstand’ voor werkzoekenden: de zogeheten Hartz<br />
IV, genoemd naar de Volkswagen-topman die het<br />
systeem heeft uitgedacht. Ook steeds meer<br />
deeltijdwerkers, seizoenarbeiders en, u zei het al,<br />
mensen die met hun volledige baan te we<strong>in</strong>ig<br />
verdienen om van te kunnen leven, zijn deels op<br />
Hartz IV aangewezen. In totaal betreft dit nu 6,3<br />
miljoen mensen. Is Hartz IV wel de juiste aanloop<br />
naar een fatsoenlijke baan?<br />
‘Ten opzichte van 2005 hebben we veertig procent<br />
langdurig werklozen m<strong>in</strong>der. En het aantal mensen<br />
dat Hartz IV ontvangt, was nog nooit zo laag als nu. De<br />
meesten van hen zijn werkloos. Maar het is waar dat<br />
de groep slechtbetaalde werknemers met aanvullende<br />
Hartz IV groeit. De hamvraag is hoe we ze er zo<br />
snel mogelijk weer uitkrijgen. Daar moeten we alles<br />
voor doen.’<br />
Want het welvarende Duitsland kent verrassend<br />
grote verschillen tussen arm en rijk.<br />
‘We hebben <strong>in</strong>derdaad <strong>in</strong> de afgelopen tien, vijftien<br />
jaar te maken met een schaar waarvan de bladen uit<br />
elkaar lopen. Bij de hogere <strong>in</strong>komens is een voortdurende<br />
stijg<strong>in</strong>g te zien en bij de lagere niet, soms zelfs<br />
een netto-teruggang. Dus de economische groei pakt<br />
nogal ongelijk uit.’<br />
Dat is een politieke zaak.<br />
‘Jazeker, en ook een kwestie van ethiek. Want <strong>in</strong> de<br />
crisis van 2008-2009 hebben de lagere <strong>in</strong>komens, door<br />
af te zien van looneisen, sterk bijgedragen aan het<br />
snelle herstel. Dus we moeten ons met dit probleem<br />
hier <strong>in</strong> huis, op het BMAS, <strong>in</strong>tens bezighouden – wat<br />
we ook doen. Het gaat erom de juiste balans te v<strong>in</strong>den:<br />
flexibiliteit voor het bedrijfsleven, maar tegelijk<br />
misbruik bestrijden, zoals loondump<strong>in</strong>g, zoals het<br />
vervangen van de vaste krachten door losse – trefwoord<br />
Schlecker.’<br />
In Nederland kijkt men goed naar het Duitse systeem.<br />
Er gaan stemmen op om de duur van onze<br />
werkloosheidsuitker<strong>in</strong>g te bekorten, zodat mensen<br />
sneller <strong>in</strong> de richt<strong>in</strong>g van de bijstand, van uw Hartz<br />
IV, komen. Onze bijstandsuitker<strong>in</strong>g is van het<br />
m<strong>in</strong>imumloon afgeleid: dat zou een gez<strong>in</strong> nodig<br />
hebben als bestaansm<strong>in</strong>imum, en een alleenstaande<br />
pakweg twee derde daarvan. Hartz IV kent<br />
daarentegen een basisbedrag van 337 euro per<br />
gez<strong>in</strong>spartner per maand, plus een deel daarvan per<br />
k<strong>in</strong>d, en 374 euro voor een alleenstaande. Dat geld<br />
beheert de Bundesarbeitsagentur, zeg maar uw UWV.<br />
De gemeente waar<strong>in</strong> je woont, vult deze bedragen<br />
aan met de kosten voor won<strong>in</strong>ghuur en verwarm<strong>in</strong>g.<br />
Dat geld krijg je dus niet zelf <strong>in</strong> handen. Wat is uw<br />
ervar<strong>in</strong>g met dit tweesporensysteem?<br />
‘Dat de woonkosten direct door de gemeenten worden<br />
betaald, en het leeuwendeel van de uitker<strong>in</strong>gen<br />
12 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 13
door de Staat, heeft met de Duitse del<strong>in</strong>g van verantwoordelijkheden<br />
tussen de overheden te maken. Het<br />
leverde aanvankelijk een hoop problemen en competentiestrijd<br />
op. Er moest zelfs een grondwetsverander<strong>in</strong>g<br />
aan te pas komen. Het Constitutionele Hof heeft<br />
bepaald dat genoemde basisbedragen volstrekt controleerbaar<br />
tot stand moeten komen. Daartoe worden<br />
er steekproeven gehouden die aantonen wat je per<br />
maand aan kled<strong>in</strong>g, eten, vrijetijdsbested<strong>in</strong>g, noem<br />
maar op, m<strong>in</strong>imaal nodig hebt voor een menswaardig<br />
bestaan.’<br />
Op die lijst staat bijvoorbeeld: ‘Voed<strong>in</strong>gsmiddelen en<br />
alcoholvrije dranken: 128,46 euro. Alcoholische<br />
dranken, tabak en drugs: 0,00 euro’. Dat kl<strong>in</strong>kt<br />
betuttelend.<br />
‘Wat de Staat bijdraagt, moet nu eenmaal worden<br />
gemotiveerd. Maar de uitgaven van de Hartz<br />
IV-ontvanger worden niet gecontroleerd, hoor. Wat<br />
voorop staat, is dat deze zo m<strong>in</strong> mogelijk last moet<br />
hebben van die hele bureaucratie. Hij of zij hoeft de<br />
taakverdel<strong>in</strong>g niet te kennen, die overigens <strong>in</strong> grote<br />
steden weer anders is dan <strong>in</strong> landelijke regio’s. Je gaat<br />
overal naar het Jobcenter, en daar wordt alles geregeld<br />
en aangeboden: de uitker<strong>in</strong>gen, de begeleid<strong>in</strong>g<br />
naar werk, drugshulpverlen<strong>in</strong>g, psycho-<strong>sociale</strong> hulp.<br />
Ik zou die begeleid<strong>in</strong>g graag nog beter zien. In Berlijn<br />
hebben we het Jobcenter-personeel fl<strong>in</strong>k uitgebreid<br />
en dat had direct effect op het v<strong>in</strong>den van passend<br />
werk.’<br />
De <strong>in</strong>tegratie van zwakke groepen op de<br />
arbeidsmarkt, zoals gehandicapten, is eveneens<br />
ondergebracht bij de Bundesagentur für Arbeit, en<br />
dus het Jobcenter. Maar hun arbeidsvermogen en de<br />
uitker<strong>in</strong>gshoogte worden elders bepaald. Is dat niet<br />
extra lastig?<br />
‘Zeker. Problemen heb je bij een gedeelde verantwoordelijkheid<br />
altijd. Maar wettelijk kan het bij ons<br />
niet anders. Daarom hebben we al conflictoploss<strong>in</strong>gsmechanismen<br />
<strong>in</strong> de wet <strong>in</strong>gebouwd. De <strong>in</strong>stanties<br />
moeten er samen uitkomen, en wie het met die uitkomst<br />
niet eens is, kan om arbitrage verzoeken.’<br />
Kunnen Nederlanders iets leren van de Duitse<br />
organisatie van het arbeidsmarktbeleid?<br />
‘Eigenlijk heb ik juist <strong>in</strong> Nederland geleerd hoe je een<br />
functionerend systeem kunt opzetten. Dat was e<strong>in</strong>d<br />
jaren negentig, ik werkte toen <strong>in</strong> Osnabrück bij de<br />
regionale overheid en g<strong>in</strong>g geregeld naar Amsterdam<br />
en Den Haag om te kijken en te overleggen. Je had bij<br />
jullie toen Maatwerk. Wij hebben <strong>in</strong> die tijd <strong>in</strong><br />
Osnabrück een <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g opgericht die we Maßarbeit<br />
genoemd hebben. Want het Nederlandse uitgangspunt,<br />
werklozen op lokaal niveau en <strong>in</strong>tensief begeleiden,<br />
sprak ons zeer aan. In zekere z<strong>in</strong> v<strong>in</strong>d je dat<br />
ook terug bij de uitvoer<strong>in</strong>g van Hartz IV.’<br />
‘Waar het om gaat, is dat we iedereen op de arbeidsmarkt<br />
hard nodig hebben. Zo hebben we het afgelopen<br />
jaar <strong>in</strong> het kader van het VN-verdrag Handicap<br />
een nationaal actieplan geïntroduceerd, waarvoor<br />
we honderd miljoen euro hebben vrijgemaakt. Een<br />
speerpunt daarvan is ook de werkgevers te overtuigen<br />
dat we gehandicapten op de arbeidsmarkt hard<br />
nodig hebben. Zo hebben we ook goedopgeleide<br />
immigranten nodig. Inderdaad, Duitsland heeft,<br />
anders dan Nederland, vakkrachten uit de Oost-<br />
Europese staten die <strong>in</strong> 2004 bij de Europese Unie kwamen,<br />
het werken tot mei vorig jaar belemmerd. Maar<br />
nu zijn we met een <strong>in</strong>haalslag bezig. Sterker, ook<br />
hoogopgeleiden uit landen buiten de EU zullen hier<br />
<strong>in</strong> de Bondsrepubliek vanaf 1 juli makkelijker aan de<br />
slag komen. Op die datum gaat een wet <strong>in</strong>, die hun<br />
een Blue Card kan verschaffen. Wanneer ze twee jaar<br />
<strong>in</strong> Duitsland werken, krijgen deze academici een permanente<br />
verblijfsvergunn<strong>in</strong>g.’<br />
U hebt het economisch tij nu mee. Dat geeft zulke<br />
plannen wellicht ook vleugels.<br />
‘Zo is het. Maar onze taak is niet alleen werkgevers te<br />
stimuleren om onbenutte kwaliteit aan te boren. We<br />
moeten er vooral ook voor zorgen dat ze niet de<br />
bekende fout maken: mensen b<strong>in</strong>nenhalen om ze er<br />
bij de volgende crisis weer uit te gooien.’<br />
U doelt nu op gehandicapten en immigranten, maar<br />
ook op bijvoorbeeld vrouwen en ouderen op de<br />
arbeidsmarkt?<br />
‘Precies, op al het onbenutte arbeidspotentieel. Want<br />
we hebben deze groepen hard nodig om onze welvaart<br />
te behouden. In 2025 zullen we <strong>in</strong> de<br />
Bondsrepubliek 6,3 miljoen m<strong>in</strong>der vakkrachten hebben,<br />
zelfs met de nieuwe immigranten erbij. We hebben<br />
berekend dat als het lukt om ieder jaar tot 2025<br />
honderdduizend mensen extra aan het werk te krijgen,<br />
dat 450 miljard euro aan economische groei oplevert.<br />
Het omgekeerde is ook waar: als dat niet lukt,<br />
zullen de groei en de welvaart <strong>in</strong> Duitsland met hetzelfde<br />
bedrag afnemen. Hier ligt dus een reusachtige<br />
uitdag<strong>in</strong>g.’ F<br />
op één hoop gegooid<br />
werkloos ≠<br />
WerkschUW<br />
tekst philip dröge fotoGrafie tessa posthUma de boer<br />
Bestaat ‘de’ Nederlander? Toen pr<strong>in</strong>ses Máxima twee jaar geleden een<br />
ontkennend antwoord gaf op deze vraag, kwamen er onmiddellijk<br />
Kamervragen. Sommige politici wisten heel zeker van wel, andere<br />
waren overtuigd van niet; je kunt er dus over discussiëren.<br />
Generaliseren is echter gevaarlijk. Zo is er ook een algemeen beeld<br />
van ‘de werkloze’, en dat is niet altijd even gunstig. Dat steekt veel<br />
werkzoekenden, en niet zo’n kle<strong>in</strong> beetje ook.<br />
Ze voelen zich onbegrepen door de politiek die ze <strong>in</strong> hun ogen<br />
soms te kijk zet als werkschuw en lui. Tientallen, vooral oudere<br />
werkzoekenden klommen de afgelopen maanden <strong>in</strong> de pen om dat<br />
imago recht te zetten. In <strong>in</strong>gezonden brieven naar kranten vertelden<br />
ze dat ze dolgraag willen werken, maar dat vrijwel niemand op hen<br />
zit te wachten*, de <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>gen – zoals de 50-pluscampagne, zie<br />
pag<strong>in</strong>a 4 – van UWV ten spijt. UWV Magaz<strong>in</strong>e sprak met drie van deze<br />
briefschrijvers over hun frustraties en hun onverwoestbare optimisme<br />
<strong>in</strong> de zoektocht naar werk. Een pleidooi voor meer erkenn<strong>in</strong>g van de<br />
capaciteiten van oudere werkzoekenden.<br />
* <strong>in</strong> 2011 werd slechts 2% van de vacatures vervuld door 55-plussers (bron: kenniscentrum UWv)<br />
14 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 15
freek Wiedijk<br />
‘Verwijt mij nooit dat<br />
ik ben vastgeroest’<br />
Mijn laatste baan was als tra<strong>in</strong>er bij<br />
UWV. Ik leerde oudere werknemers<br />
om een nieuwe baan te v<strong>in</strong>den. Dus toen<br />
dat project stopte, dacht ik b<strong>in</strong>nen korte<br />
tijd nieuw werk te v<strong>in</strong>den. Niemand was<br />
toch beter <strong>in</strong> het v<strong>in</strong>den van een baan<br />
dan ik? Dat is nu een half jaar geleden en<br />
ik weet niet hoe lang het nog gaat duren.<br />
Ik kan volgende maand aan de slag zijn,<br />
maar het kan ook zijn dat ik over een jaar<br />
nog steeds werk zoek. Een paar keer ben<br />
ik uitgenodigd voor een gesprek, maar<br />
uite<strong>in</strong>delijk v<strong>in</strong>den ze me als voormalig<br />
manager te zwaar voor de functies waar<br />
ik op solliciteer.<br />
Het kl<strong>in</strong>kt misschien gek voor iemand die<br />
bij UWV heeft gewerkt, maar solliciteren<br />
heeft op deze leeftijd eigenlijk geen z<strong>in</strong><br />
meer. Je moet netwerken, handen schudden,<br />
praten, aan het bureau komen. Als<br />
werkgevers iemand van vlees en bloed<br />
zien, dan reageren ze heel anders dan<br />
wanneer ze je cv ontvangen met daarop<br />
je geboortedatum. Als je ze <strong>in</strong> de ogen<br />
kijkt, merken ze gelijk dat je geen oude<br />
kerel bent, maar gewoon iemand van 57<br />
die dolgraag nog tien jaar zijn handen uit<br />
de mouwen wil steken. Zo kom je veel<br />
eerder tot een gesprek dan wanneer je<br />
met je sollicitatie op een stapel van een<br />
paar honderd soortgelijke brieven<br />
terechtkomt.<br />
De schuld voor werkloosheid wordt naar<br />
mijn idee momenteel veel te veel bij de<br />
werkzoekenden gelegd. Toen ik een<br />
<strong>in</strong>terview met m<strong>in</strong>ister Kamp las waar<strong>in</strong><br />
hij vertelt dat werklozen te we<strong>in</strong>ig doen<br />
om aan de slag te komen, werd ik echt<br />
kwaad. Je mag van men<strong>in</strong>g zijn dat ik<br />
voor werk moet verhuizen, maar verwijt<br />
mij nooit dat ik ben vastgeroest, want dat<br />
slaat nergens op. Waarom geeft hij niet<br />
eens een <strong>in</strong>terview over werkgevers die<br />
weigeren mensen van boven de veertig<br />
aan te nemen? Werkgevers die liever<br />
mensen uit Oost Europa hebben omdat<br />
die zo lekker goedkoop zijn? Laat hij zijn<br />
pijlen eens richten op de werkgever <strong>in</strong><br />
plaats van de werkzoekende te<br />
stigmatiseren.<br />
16 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
marcel heijnsbroek*<br />
‘Ik wil dolgraag<br />
aan de slag’<br />
In augustus 2011 kreeg ik te horen<br />
dat mijn contract via een detacher<strong>in</strong>gsbedrijf<br />
werd ontbonden.<br />
Uiteraard heb ik b<strong>in</strong>nen mijn netwerk<br />
verteld dat ik op zoek was naar een<br />
nieuwe baan, ik heb me <strong>in</strong>geschreven<br />
bij allerlei vacaturebanken. Op die<br />
manier dacht ik b<strong>in</strong>nen één of twee<br />
maanden weer aan de slag te komen.<br />
Maar al snel werd het me duidelijk dat<br />
de omstandigheden ten opzichte van<br />
een paar jaar geleden aardig zijn veranderd.<br />
Banen liggen niet meer voor<br />
het opscheppen en werkgevers willen<br />
geen mensen van boven de vijftig, die<br />
zijn te duur, denken ze.<br />
Wat me stoort, is dat er niet netjes met<br />
je wordt omgegaan. Ik solliciteerde bij<br />
een gemeente, g<strong>in</strong>g op gesprek en toen<br />
bleef het stil. Toen ik navraag deed,<br />
bleek dat ze iemand anders hadden<br />
aangenomen maar de afwijz<strong>in</strong>gsbrieven<br />
waren vergeten. Bij een andere<br />
gemeente hebben ze een van mijn<br />
voormalige werkgevers gevraagd of ik<br />
eigenwijs was. Ja, zei die werkgever,<br />
dat is hij wel. Dat was reden om me<br />
niet aan te nemen.<br />
En dan word je door de politiek ook<br />
nog op één hoop gegooid. Natuurlijk<br />
zijn er werklozen die niets doen om<br />
aan de slag te komen. Maar dat wil niet<br />
zeggen dat we allemaal lui zijn. Ik wil<br />
dolgraag aan de slag. Als het aan de<br />
politiek ligt, moet ik daarvoor zelfs verhuizen.<br />
Dat kl<strong>in</strong>kt heel mooi, maar wat<br />
moet ik bijvoorbeeld <strong>in</strong> Friesland als<br />
mijn <strong>sociale</strong> netwerk <strong>in</strong> Brabant ligt?<br />
In Den Haag onderschatten ze de<br />
ellende waar<strong>in</strong> je terechtkomt als je<br />
niet meer werkt. Je gaat soms aan<br />
jezelf twijfelen. Heb je nog wel de<br />
juiste vaardigheden, ben je echt zo<br />
duur? Ik mis van de politiek een positief<br />
verhaal: hoe gaan we zorgen dat<br />
het beter gaat, wat kunnen we doen<br />
om de schouders eronder te zetten.<br />
Praat dáár eens over.<br />
* Marcel Heijnsbroek heeft <strong>in</strong>middels een<br />
baan gevonden.<br />
ron van der Wal<br />
‘Je zou zeggen dat ik met<br />
42 jaar nog jong ben...’<br />
. . .maar van veel werkgevers hoor ik<br />
dat de magische grens waarop je te<br />
oud bent <strong>in</strong>middels op 40 of zelfs 35 ligt.<br />
Veel werkgevers leggen de focus op<br />
bedrijfskosten en ze denken ten onrechte<br />
dat jongere werknemers veel goedkoper<br />
zijn. Werkervar<strong>in</strong>g kun je niet <strong>in</strong> het jaarverslag<br />
zetten, gedaalde personeelskosten<br />
wel.<br />
Je krijgt bij een afwijz<strong>in</strong>g nooit letterlijk<br />
te horen dat je te oud of te duur bent. Je cv<br />
heeft “te we<strong>in</strong>ig aansluit<strong>in</strong>g op de vacature”,<br />
zo heet het dan. Bij uitzendbureaus<br />
reageer ik wel eens op een vacature die<br />
dan niet blijkt te bestaan. Ze willen mensen<br />
lokken om <strong>in</strong> hun bestand op te<br />
nemen en die prachtige baan die <strong>in</strong> de<br />
advertentie staat, komt dan “b<strong>in</strong>nenkort”,<br />
zo hopen ze.<br />
Toen ik mijn laatste vaste baan verloor,<br />
dacht ik b<strong>in</strong>nen drie maanden weer aan<br />
de slag te zijn, maar nu duurt het al meer<br />
dan 22 maanden. Van UWV heb ik we<strong>in</strong>ig<br />
steun gehad. Twee gesprekken met een<br />
coach, dat was het. Een vriendelijke<br />
dame, maar er g<strong>in</strong>g we<strong>in</strong>ig <strong>in</strong>itiatief van<br />
uit. Ik wilde graag een cursus doen om<br />
mijn kansen te vergroten, maar het potje<br />
voor opleid<strong>in</strong>gen was op, zei ze.<br />
M<strong>in</strong>ister Kamp lijkt me een capabele<br />
man, maar hij weet niet hoe de vlag er bij<br />
hangt <strong>in</strong> Nederland. Natuurlijk is er een<br />
bepaalde groep werklozen die niet vooruit<br />
te branden is, maar als je iedereen<br />
over één kam scheert, dan doe je de werklustigen<br />
tekort, je generaliseert. Het<br />
kl<strong>in</strong>kt zo makkelijk om mensen verplicht<br />
te laten verhuizen als ergens anders wel<br />
werk is. Maar mensen hebben een koopwon<strong>in</strong>g,<br />
een <strong>sociale</strong> omgev<strong>in</strong>g, een partner<br />
met wie je ook reken<strong>in</strong>g moet houden.<br />
De overheid zou er ook eens op<br />
kunnen wijzen dat oudere werknemers<br />
waardevol zijn. Op de werkvloer hoor je<br />
een goede mix te hebben tussen jeugdig<br />
enthousiasme en ervarenheid. Mensen<br />
die al een tijdje meelopen, zijn vaak wat<br />
<strong>sociale</strong>r en rustiger, dat mag Den Haag<br />
wel eens wat meer benadrukken.<br />
<br />
ron van der Wal • Woonplaats: apeldoorn • beroep: <strong>in</strong>formatiedienstverlener/medewerker bedrijfsbureau. • leeftijd: 42 •<br />
aantal sollicitaties: 300+ • z<strong>in</strong> uit zijn <strong>in</strong>gezonden brief <strong>in</strong> het nederlands dagblad: ‘Het is alsof ik met blote handen door een betonnen<br />
muur probeer te komen.’<br />
april 2012 17
marcel heijnsbroek • Woonplaats: Maarheeze • beroep: bestekschrijver <strong>in</strong> de weg- en waterbouw • leeftijd: 55 •<br />
aantal sollicitaties: 85 • z<strong>in</strong> uit zijn <strong>in</strong>gezonden brief <strong>in</strong> het e<strong>in</strong>dhovens dagblad: ‘na drie maanden kan ik concluderen dat het voor mij als<br />
55-jarige werkzoekende, bulkend van de ervar<strong>in</strong>g, niet gemakkelijk is om er weer bij te horen.’<br />
18 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
freek Wiedijk • Woonplaats: schagen • beroep: P&o’er • leeftijd: 57 • aantal sollicitaties: 80 • z<strong>in</strong> uit zijn <strong>in</strong>gezonden brief <strong>in</strong><br />
het noordhollands dagblad: ‘Beste m<strong>in</strong>ister kamp. stop toch eens met die negatieve beeldvorm<strong>in</strong>g van de werkzoekende.’ F<br />
april 2012 19
Zou u HeM aanneMen?<br />
Bent u op zoek naar personeel, hebt<br />
u geen vooroordelen over uiterlijk en<br />
gedrag maar beoordeelt u mensen op<br />
hun zuivere merites? dan is deze<br />
werknemer misschien wel iets voor u!<br />
20 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
‘Het naleven van verplicht<strong>in</strong>gen’ is de titel van een recent rapport van de<br />
<strong>in</strong>spectie werk en <strong>in</strong>komen. de kernvraag uit deze verkennende studie is hoe<br />
gemeenten omgaan met wBB-(‘Bijstands’)klanten ‘van wie gedrag en/of<br />
kled<strong>in</strong>g de kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk beperken.’ Het onderzoek<br />
komt voort uit de wens van het kab<strong>in</strong>et het handhav<strong>in</strong>gsbeleid aan te<br />
scherpen, zoals dat is vastgelegd <strong>in</strong> het regeerakkoord. Zie ook pag<strong>in</strong>a 6-9.<br />
wiM HardeMan<br />
Zou u Haar aanneMen?<br />
Bent u op zoek naar personeel, hebt<br />
u geen vooroordelen over uiterlijk en<br />
gedrag maar beoordeelt u mensen op<br />
hun zuivere merites? dan is deze<br />
werknemer misschien wel iets voor u!<br />
‘Het naleven van verplicht<strong>in</strong>gen’ is de titel van een recent rapport van de<br />
<strong>in</strong>spectie werk en <strong>in</strong>komen. de kernvraag uit deze verkennende studie is hoe<br />
gemeenten omgaan met wBB-(‘Bijstands’)klanten ‘van wie gedrag en/of<br />
kled<strong>in</strong>g de kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk beperken.’ Het onderzoek<br />
komt voort uit de wens van het kab<strong>in</strong>et het handhav<strong>in</strong>gsbeleid aan te<br />
HardeMan<br />
scherpen, zoals dat is vastgelegd <strong>in</strong> het regeerakkoord. Zie ook pag<strong>in</strong>a 6-9. wiM<br />
april 2012 21
Voorjaar 2012 mag het <strong>in</strong> de media veel over oplopende<br />
werkloosheid en m<strong>in</strong>der vacatures gaan,<br />
krapte op de arbeidsmarkt door vergrijz<strong>in</strong>g en<br />
ontgroen<strong>in</strong>g komt eraan. Vanaf 2015, heus waar.<br />
Zo zal de komende jaren een groot deel van het<br />
personeel aan Nederlandse universiteiten met pensioen<br />
gaan. Deze <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen zullen dan – samen met talloze<br />
andere ‘vissers’ – de hengel moeten uitwerpen boven een<br />
almaar sl<strong>in</strong>kende vijver met beschikbare gekwalificeerden.<br />
Er moet echt iets gebeuren, dat beseffen ook de <strong>sociale</strong> partners<br />
die de cao 2011 voor universitair personeel <strong>in</strong> elkaar<br />
hebben gezet. Zij legden daar<strong>in</strong> het voornemen vast arbeidsplaatsen<br />
te creëren voor Wajongers en andere groepen met<br />
een arbeidsbeperk<strong>in</strong>g. UWV kreeg het verzoek van de VSNU,<br />
de verenig<strong>in</strong>g van Nederlandse universiteiten, een ‘schouw’<br />
te houden op alle universiteiten om <strong>in</strong> kaart te brengen waar<br />
22 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
universiteiten kunnen Wajongers goed gebruiken<br />
studeren oP<br />
<strong>in</strong>clusief<br />
denken<br />
Voor het eerst is er aan Nederlandse universiteiten – en wel alle<br />
veertien tegelijk – gericht, praktisch onderzoek gedaan naar de<br />
mogelijkheid Wajongers duurzaam <strong>in</strong> te zetten. Het zorgvuldig<br />
onderbouwde onderzoek, uitgevoerd door enthousiaste studenten<br />
onder begeleid<strong>in</strong>g van UWV en de Universiteit Maastricht, leidt tot<br />
optimistische conclusies en aanbevel<strong>in</strong>gen.<br />
tekst egbert jan riethof fotoGrafie amke<br />
geschikte taken voor de doelgroep te v<strong>in</strong>den of geschikt te<br />
maken zijn. Daar had UWV wel oren naar, temeer daar het <strong>in</strong><br />
samenwerk<strong>in</strong>g met de Universiteit Maastricht al een paar<br />
jaar bezig was met ontwikkel<strong>in</strong>g en toepass<strong>in</strong>g van de zogenoemde<br />
<strong>in</strong>clusieve arbeidsanalyse. Deze methode voorziet <strong>in</strong><br />
een ‘<strong>in</strong>clusief herontwerp van werkprocessen’ (IHW), dat<br />
organisaties toegankelijker maakt voor mensen met een<br />
arbeidsbeperk<strong>in</strong>g. Zij krijgen <strong>in</strong> zo’n <strong>in</strong>clusieve organisatie<br />
de kans naar vermogen en duurzaam bij te dragen aan het<br />
bedrijfsresultaat.<br />
Een andere arbeidsdel<strong>in</strong>g<br />
Traditioneel is de organisatie van werk ‘exclusief’ <strong>in</strong>gericht<br />
op werv<strong>in</strong>g en selectie van de gezonde kandidaten met passende<br />
opleid<strong>in</strong>g en ervar<strong>in</strong>g. Een <strong>in</strong>clusieve organisatie heeft<br />
een ander uitgangspunt: die creëert functies die aansluiten<br />
<br />
jolijn calle (27):<br />
‘Die mensen kunnen veel’<br />
het resultaat op de afdel<strong>in</strong>g aan de<br />
Universiteit Utrecht die jolijn calle<br />
(master sociologie) en anderen onderzochten,<br />
was niet onverdeeld positief.<br />
‘maar dat is onderzoek hè. zo kan het<br />
gaan. Werknemers g<strong>in</strong>gen er hun eigen<br />
gang, er was we<strong>in</strong>ig overleg. ze zaten<br />
ook niet echt te wachten op een andere<br />
<strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g van het werk. op zich kan ik<br />
me dat ook voorstellen. komt er weer<br />
zo’n richtlijn van bovenaf, zij mogen het<br />
regelen. het lag ook wel aan het karakter<br />
van de plek: technische mensen,<br />
voor wie het vaak <strong>in</strong>derdaad z<strong>in</strong>loos leek<br />
om iemand naast zich te hebben meelopen.<br />
toch vonden we geschikte elementaire<br />
taken. maar houd<strong>in</strong>g en organisatie<br />
zouden voor “<strong>in</strong>clusief herontwerp van<br />
werkprocessen” wel anders moeten.<br />
Wajongers hebben duidelijkheid nodig,<br />
en als taken historisch zijn gegroeid en<br />
we<strong>in</strong>ig omschreven zijn, is die duidelijkheid<br />
er niet.’<br />
ooit kwam jolijn tijdens een stage hbosociaal-juridische<br />
dienstverlen<strong>in</strong>g <strong>in</strong><br />
aanrak<strong>in</strong>g met Wao’ers die bij herkeur<strong>in</strong>g<br />
<strong>in</strong> haar ogen ten onrechte werden<br />
goedgekeurd en weer aan het werk<br />
moesten – terwijl dat werk er niet was.<br />
‘<strong>in</strong> dit project is dat beter doordacht.<br />
UWv wil zorgen voor een duurzame en<br />
veilige omgev<strong>in</strong>g voor Wajongers, heel<br />
goed. die mensen kunnen veel, als je<br />
alles goed <strong>in</strong>richt. je moet mensen op de<br />
werkvloer Wajongers laten ontmoeten.<br />
dan zullen ze dat <strong>in</strong>zien en verandert de<br />
mentaliteit. We moeten ons er allemaal<br />
voor openstellen, massaal, niet op een<br />
paar uitzonderlijke plekken, zoals nu<br />
nog. er hoeft dan niet eens veel te veranderen<br />
om geschikte werkplekken te<br />
creëren.’<br />
april 2012 23
enée Bleeker<br />
marco hooghuis, student lucht- en ruimtevaarttechniek aan de technische<br />
Universiteit delft, zag de annonce voor het onderzoeksproject bij uitzendbureau<br />
studentenWerk en dacht: <strong>in</strong>teressant. ‘een mooie oploss<strong>in</strong>g, als het zou<br />
lukken om deze mensen <strong>in</strong> het arbeidsproces te krijgen. ik gebruik dat woord<br />
nu wel, arbeidsproces, maar ik had best moeite om aan de term<strong>in</strong>ologie te<br />
wennen. het is mijn vakgebied niet en dat zal het ook niet worden.’ toch is het<br />
hem allemaal goed bevallen. zijn team lichtte <strong>in</strong> delft de afdel<strong>in</strong>g facilitair<br />
management door. lampjes vervangen, studenten aanspreken op gedrag,<br />
colleges voorbereiden… ‘We vonden diverse mogelijkheden voor elementaire<br />
taken, maar er waren dan wel verander<strong>in</strong>gen nodig. nu moet elke werknemer<br />
hetzelfde kunnen: een lamp vervangen, maar ook goed zijn <strong>in</strong> <strong>sociale</strong> contacten.<br />
je zou die competenties kunnen scheiden en functies creëren voor denkers<br />
en doeners. <strong>in</strong> dat geval zouden diverse Wajongers aan de slag kunnen.’<br />
marco noemt het ‘stom’ dat het kan bestaan dat mensen die willen werken,<br />
zoals Wajongers, niet aan de bak komen alleen doordat organisaties en<br />
<strong>in</strong>stanties te behoudend zijn. ‘deze aanpak kan verander<strong>in</strong>g brengen. ook <strong>in</strong><br />
de werkkr<strong>in</strong>g waar ikzelf later aan de slag kom, geen idee waar dat zal zijn, zal<br />
ik me daarvoor <strong>in</strong>zetten.’<br />
marco hooghUis(22):<br />
‘Deze aanpak kan<br />
het verschil maken’<br />
bij het potentieel van álle werknemers, ook die met een<br />
beperk<strong>in</strong>g. Zij is dus flexibel en bundelt taken zodanig<br />
dat functies aansluiten bij de diversiteit van het aanbod.<br />
De meeste organisaties zijn exclusief, IHW is dus<br />
hard nodig – en langzaam beg<strong>in</strong>t dat <strong>in</strong>zicht te groeien.<br />
Specifieke, vaak elementaire taken zou je na <strong>in</strong>ventarisatie<br />
en analyse bedrijfsbreed en structureel kunnen<br />
losmaken uit de ene groep functies en bundelen tot<br />
nieuwe, geschikt voor bijvoorbeeld niet-hoogopgeleide<br />
Wajongers. Zo ontstaat vraag naar hun vermogens en<br />
talenten. Nieuwe arbeidsdel<strong>in</strong>g <strong>in</strong> die z<strong>in</strong> kan voor de<br />
werkgever economisch aantrekkelijk zijn, omdat je<br />
werknemers optimaal naar hun mogelijkheden <strong>in</strong>zet.<br />
‘Maar daarmee ben je er nog lang niet’, zegt Henny<br />
Mulders, adviseur <strong>in</strong>clusieve arbeidsanalyse bij UWV.<br />
‘Het gaat niet alleen over het anders verdelen van werk.<br />
De bedrijfscultuur heeft aandacht nodig en een voorwaarde<br />
is commitment van leid<strong>in</strong>g en personeel. De<br />
personeelskosten moeten niet toenemen, liever zelfs<br />
m<strong>in</strong>der worden. De IHW moet leiden tot een bedrijfseconomisch<br />
verantwoorde bus<strong>in</strong>esscase.’<br />
Summer Course<br />
Er liep al s<strong>in</strong>ds beg<strong>in</strong> 2010 een succesvol praktijkexperiment<br />
<strong>in</strong> het Slotervaartziekenhuis <strong>in</strong> Amsterdam; het<br />
verzoek van de universiteiten was voor UWV een<br />
nieuwe kans om te leren wat <strong>in</strong> de praktijk mogelijk is.<br />
Maar veertien fors uitgevallen organisaties als onze<br />
universiteiten doorlichten, dat was nogal wat. Via een<br />
uitzendbureau verzamelden Henny Mulders en consorten<br />
daarom <strong>in</strong> totaal 43 studenten van alle universiteiten,<br />
en niet alleen afkomstig uit <strong>sociale</strong> wetenschappen:<br />
zo was er bijvoorbeeld een student vliegtuigbouw<br />
bij, en een natuurkundige. Zij volgden <strong>in</strong> augustus 2011<br />
<strong>in</strong> Amsterdam een vierdaagse Summer Course. ’s<br />
Avonds g<strong>in</strong>g het overleg door <strong>in</strong> het uitgaansleven,<br />
overnachten kon <strong>in</strong> een Youth Hostel. ‘Ze waren er allemaal<br />
<strong>in</strong> vakantietijd vrijwillig bij. Het enthousiasme<br />
was hartverwarmend, dat was al goed voor het project.<br />
Het voordeel was verder dat ze op hun universiteit goed<br />
<strong>in</strong>gevoerd waren. En dan is het ook nog nuttig voor studenten<br />
om kennis te maken met de wereld van mensen<br />
met een arbeidsbeperk<strong>in</strong>g. Die kom je tijdens de doorsnee<br />
studieprogramma’s namelijk niet tegen. Ze kregen<br />
les van deskundigen over de problematiek van de<br />
arbeidsmarkt en over Wajongers. Ook hebben we de<br />
methodiek van <strong>in</strong>clusieve arbeidsanalyse uitgelegd en<br />
het onderzoekspracticum voor het najaar voorbereid.<br />
Elk team deed een praktijkoefen<strong>in</strong>g <strong>in</strong> het Slotervaartziekenhuis<br />
en presenteerde de resultaten. Ze waren<br />
diana alblas(24):<br />
‘Er zal een cultuurverander<strong>in</strong>g<br />
nodig zijn’<br />
enorm gretig om te leren, ook van elkaar. Voor mijzelf<br />
was het de leukste klus van 2011.’ De teams g<strong>in</strong>gen<br />
beg<strong>in</strong> september aan de slag door <strong>in</strong> overleg met de<br />
begeleiders op hun universiteit een afdel<strong>in</strong>g te kiezen<br />
waar een eerste verkenn<strong>in</strong>g als deze z<strong>in</strong>vol kon zijn.<br />
Wel welkom<br />
In december 2011 verscheen de e<strong>in</strong>drapportage. In vrijwel<br />
alle onderzochte bedrijfsonderdelen troffen de<br />
jonge onderzoekers werkzaamheden aan die<br />
Wajongers zouden kunnen uitvoeren of die daarvoor<br />
geschikt te maken zouden zijn. Elk van de veertien<br />
teams gaf <strong>in</strong> de eerste plaats een staalkaart aan mogelijkheden<br />
aan, maar noemde ook drempels die er bij uitvoer<strong>in</strong>g<br />
nog te nemen zijn gezien de lokale cultuur. Zo<br />
zaten hier en daar aanwezige werknemers niet te spr<strong>in</strong>gen<br />
om (weer) verander<strong>in</strong>gen. Mulders: ‘Dit was nog<br />
niet de fase om daarop <strong>in</strong> te gaan. Hoe universiteiten<br />
met de aanpak verder gaan, is de volgende stap. Maar<br />
zulke bezwaren van zittende mensen kunnen reëel<br />
zijn. Stel je dat vast, en zijn ze niet te ondervangen, dan<br />
moet je ervan afzien. Wajongers moeten wel welkom<br />
zijn. De randvoorwaarden moeten kloppen: zittende<br />
mensen moeten goed geïnformeerd en gemotiveerd<br />
zijn, net als de leid<strong>in</strong>g.’ De cao-partijen toonden zich bij<br />
de presentatie <strong>in</strong>genomen met de kwaliteit van het<br />
onderzoek, de <strong>in</strong>zet van de betrokkenen en de aanbevel<strong>in</strong>gen<br />
zelf.<br />
En hoe nu verder? Het onderzoek van de studenten was<br />
maar een eerste <strong>in</strong>dicatie: veertien zo veel mogelijk<br />
onderl<strong>in</strong>g verschillende afdel<strong>in</strong>gen, één per universiteit,<br />
zijn geanalyseerd. Of dezelfde resultaten elders op<br />
soortgelijke afdel<strong>in</strong>gen te halen zijn, is goed denkbaar<br />
maar niet zeker. In het voorjaar van 2012 zijn de caopartijen<br />
naar eigen zeggen bezig een vervolg voor te<br />
bereiden. UWV en de Universiteit Maastricht zullen er<br />
met hun expertise bij betrokken blijven. Henny<br />
Mulders: ‘Op de grote ondersteunende en facilitaire<br />
diensten die universiteiten nu eenmaal hebben, is<br />
ongetwijfeld een hoop te bereiken. Maar ook elders, <strong>in</strong><br />
grote bedrijven en vooral zorg<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gen gaat het<br />
onderzoek naar de mogelijkheden van IHW <strong>in</strong>tensief<br />
door. Iedereen beseft: het moet echt anders. En het gaat<br />
niet alleen om Wajongers; er zijn meer werkenden en<br />
werkzoekenden met beperk<strong>in</strong>gen. Denk eens aan de<br />
werknemers die <strong>in</strong> de WGA zitten, gedeeltelijk arbeidsgeschikten<br />
dus, en aan oudere werknemers; ook voor<br />
hen zijn organisatorische aanpass<strong>in</strong>gen nodig en ook<br />
hen zal de arbeidsmarkt hard nodig hebben.’ F<br />
met haar team onderzocht diana alblas aan de vrije Universiteit <strong>in</strong> amsterdam<br />
het centrum voor studie en loopbaan. hier werken decanen, adviseurs<br />
en psychologen die studenten begeleiden en cursussen opzetten, bijvoorbeeld<br />
leren omgaan met stress of een sollicitatiebrief schrijven. ‘We vonden<br />
dertien mogelijke elementaire taken. een voorbeeld: aan het e<strong>in</strong>d van de dag<br />
bijgewerkte <strong>in</strong>fo <strong>in</strong> een map stoppen en die terug op zijn plaats zetten. aan de<br />
hand hiervan stelden we nieuwe functies samen voor een bepaald aantal<br />
uren, geschikt voor bijvoorbeeld een niet-hoogopgeleide Wajonger. dit ontlast<br />
geschoolde medewerkers die hierdoor meer toekomen aan primaire<br />
taken.’ de medewerkers, ondervond zij, waren open en welwillend. momenteel<br />
volgt diana alblas de master beleid, communicatie en organisatie. ‘ik heb<br />
me voor de summer course opgegeven, deels omdat de <strong>in</strong>steek me aansprak<br />
– zo zou de samenlev<strong>in</strong>g op grotere schaal moeten ijveren voor betere<br />
arbeidsparticipatie – en daarnaast omdat ik een toekomst voor me zie als<br />
organisatieadviseur. ik zou graag <strong>in</strong> bedrijven verander<strong>in</strong>gsprocessen<br />
begeleiden – en dat kan betekenen dat je mensen mee moet krijgen bij een<br />
reorganisatie. dat is ook het thema bij de <strong>in</strong>clusieve arbeidsanalyse, waar een<br />
andere arbeidsdel<strong>in</strong>g aan de orde kan komen. er zal dan een cultuur-<br />
verander<strong>in</strong>g nodig zijn.’<br />
24 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 25
uwv is europees koploper <strong>in</strong> digitale dienstverlen<strong>in</strong>g<br />
tot uw<br />
e-dienst<br />
tekst nicolien reith en ellen meijer illustratie rhonald blommestijn<br />
UWV zet e-dienstverlen<strong>in</strong>g <strong>in</strong> als primair kanaal<br />
en loopt daarmee voorop <strong>in</strong> Europa, zo toont een<br />
onderzoek <strong>in</strong> tien Europese landen aan. Een recent<br />
voorbeeld van onze ‘e-<strong>in</strong>novatie’ is het experiment<br />
Netwerkple<strong>in</strong>: een digitaal werkple<strong>in</strong> waar<br />
hoogopgeleide werkzoekenden leren netwerken.<br />
ij het ontwikkelen van<br />
e-dienstverlen<strong>in</strong>g wil UWV leren van<br />
anderen. Daarom deed senior<br />
beleidsmedewerker Internationale<br />
<strong>Zaken</strong> Cor<strong>in</strong>e Peeters van UWV onderzoek<br />
naar de vorder<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> andere EU-landen.<br />
Uit de resultaten blijkt dat Nederland vooroploopt<br />
als het gaat om de <strong>in</strong>zet van e-dienstverlen<strong>in</strong>g<br />
als primair kanaal. UWV verplicht een groot<br />
deel van de werkzoekenden de eerste drie maanden<br />
gebruik te maken van het e-kanaal en ook de<br />
<strong>in</strong>houdelijke begeleid<strong>in</strong>g naar werk gebeurt waar<br />
mogelijk onl<strong>in</strong>e. ‘We zijn daarmee op dit moment<br />
uniek <strong>in</strong> Europa’, aldus Peeters. ‘De meeste landen<br />
hebben nog veel persoonlijke en telefonische<br />
dienstverlen<strong>in</strong>g.’<br />
Peeters en haar team bedachten een aantal vragen<br />
die ze voorlegden aan twaalf landen, aangesloten<br />
bij een netwerk van Europese arbeidsvoorzien<strong>in</strong>genorganisaties.<br />
De vragen g<strong>in</strong>gen over<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gen en aanpak van e-dienstverlen<strong>in</strong>g,<br />
strategie voor de komende jaren en handige tools<br />
die deze landen gebruiken. Tien van de twaalf lan-<br />
den werkten<br />
aan het onderzoek mee. ‘Het <strong>in</strong><br />
kaart brengen van alle data was een boeiend<br />
avontuur’, blikt Peeters terug. ‘De vraag is:<br />
leer je vooral van overeenkomsten of van verschillen?<br />
Een-op-een landen met elkaar vergelijken<br />
kan niet. Je hebt te maken met verschillen <strong>in</strong><br />
wetgev<strong>in</strong>g, arbeidsmarkt, politieke structuren en<br />
politiek klimaat.’<br />
Leren van andere landen<br />
Cor<strong>in</strong>e Peeters kwam uite<strong>in</strong>delijk tot drie hoofdconclusies:<br />
Nederland loopt voorop met de <strong>in</strong>richt<strong>in</strong>g<br />
van e-dienstverlen<strong>in</strong>g als primair kanaal; de<br />
UWV e-coach als begeleider van klanten bij het<br />
v<strong>in</strong>den van werk is uniek; en er bestaat geen<br />
blauwdruk voor de toekomst van UWV. ‘We moeten<br />
zelf onze weg v<strong>in</strong>den en leren van onze ervar<strong>in</strong>gen.<br />
UWV zal de komende jaren vooral samenwerk<strong>in</strong>g<br />
zoeken met Groot-Brittannië, Zweden,<br />
Denemarken, België – meer bepaald: Vlaanderen –<br />
en Estland. Net als Nederland streven deze landen<br />
naar een meer efficiënte en effectieve bedrijfs- <br />
uniek <strong>in</strong> europa<br />
belangrijkste conclusies van peeters’ onderzoek naar multichannelstrategieën<br />
en e-dienstverlen<strong>in</strong>g <strong>in</strong> europa zijn:<br />
* de aanpak van nederland om digitale dienstverlen<strong>in</strong>g als primair<br />
kanaal te benutten ter vervang<strong>in</strong>g van face-to-facediensten is<br />
uniek b<strong>in</strong>nen europa.<br />
* nederland kiest als enig europees land voor de <strong>in</strong>zet van een<br />
e-coach b<strong>in</strong>nen digitale arbeidsbemiddel<strong>in</strong>g.<br />
* de meeste landen houden vast aan face- to-facecontact als het<br />
gaat om handhav<strong>in</strong>g.<br />
* nederland gaat zwaardere bezu<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>gen tegemoet dan de<br />
meeste andere landen.<br />
* callcenters kunnen een belangrijke rol spelen <strong>in</strong> handhav<strong>in</strong>g,<br />
acquisitie en ondersteun<strong>in</strong>g van klanten die onvoldoende<br />
‘digivaardig’ zijn.<br />
* <strong>sociale</strong> media werken imagoversterkend en zorgen voor meer<br />
(verschillende) contactmomenten met de klant.<br />
26 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 27
voer<strong>in</strong>g. Sommige maken daarbij gebruik van methodieken<br />
waaraan UWV ook iets zou kunnen hebben.’ Wat<br />
kunnen we van de vijf genoemde landen leren? Een<br />
kle<strong>in</strong> overzicht.<br />
Groot-Brittannië is een land waar UWV veel aan kan<br />
hebben. Net als <strong>in</strong> Nederland richten de Britten, onder<br />
druk van bezu<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>gsmaatregelen en plannen ter vereenvoudig<strong>in</strong>g<br />
van de <strong>sociale</strong> wetgev<strong>in</strong>g, hun arbeidsvoorzien<strong>in</strong>genorganisatie<br />
anders <strong>in</strong>. En net als UWV<br />
focussen zij daarbij op digitale dienstverlen<strong>in</strong>g. Dat<br />
maakt onderwerpen als strategische keuzes, handhav<strong>in</strong>g,<br />
toekomstige dienstverlen<strong>in</strong>g aan kwetsbare groepen<br />
en de ontwikkel<strong>in</strong>g van e-dienstverlen<strong>in</strong>g tot<br />
belangrijke gespreksthema’s.<br />
Denemarken komt <strong>in</strong> het onderzoek van Peeters naar<br />
voren als een land met een gedegen handhav<strong>in</strong>gsbeleid.<br />
Deense werklozen moeten hun <strong>in</strong>schrijv<strong>in</strong>g elke<br />
week bevestigen, anders stopt hun uitker<strong>in</strong>g. De communicatie<br />
met hun arbeidsvoorzien<strong>in</strong>genorganisatie<br />
verloopt verplicht via <strong>in</strong>ternet. En werkloze werkzoekenden<br />
moeten hun cv op <strong>in</strong>ternet plaatsen.<br />
Werkzoekenden van wie het cv langer dan drie maanden<br />
niet is geraadpleegd, ontvangen hiervan bericht.<br />
UWV wil vooral van de Denen leren wat het verplichte<br />
<strong>in</strong>ternetgebruik nu precies <strong>in</strong>houdt, hoe de wekelijkse<br />
registratie is georganiseerd en welke voordelen die<br />
oplevert.<br />
In Vlaanderen valt vooral de <strong>in</strong>novatiedrang op. ‘De<br />
e-dienstverlen<strong>in</strong>g van de Vlaamse arbeidsvoorzien<strong>in</strong>genorganisatie<br />
is gestoeld op trends en gebruikersvriendelijkheid’,<br />
vertelt Peeters. ‘Zij maken van beg<strong>in</strong> af<br />
aan gebruik van social media, <strong>in</strong>middels ook van smart<br />
phones en plaatsen vacatures op iDTV (<strong>in</strong>teractieve<br />
televisie). Verder bieden ze middelen aan die bedoeld<br />
zijn om eigen kennis en ervar<strong>in</strong>g <strong>in</strong> kaart te brengen. Ik<br />
denk dat UWV veel kan leren van de Vlaamse market<strong>in</strong>gstrategie<br />
rond e-dienstverlen<strong>in</strong>g.’<br />
In Zweden kiezen klanten zelf het communicatiekanaal<br />
dat op een bepaald moment het best past. Het callcenter<br />
van de Zweedse arbeidsvoorzien<strong>in</strong>genorganisatie<br />
is zeven dagen per week bereikbaar. En een<br />
digicoach geeft via een speciale website antwoord op<br />
vragen. Niet-Zweeds sprekende klanten v<strong>in</strong>den op de<br />
website van de arbeidsvoorzien<strong>in</strong>genorganisatie<br />
<strong>in</strong>formatie <strong>in</strong> hun eigen taal. Ook het callcenter geeft<br />
<strong>in</strong>formatie <strong>in</strong> meerdere talen. Zweden wil de e-dienstverlen<strong>in</strong>g<br />
uitbreiden om ruimte te maken voor face-tofacedienstverlen<strong>in</strong>g<br />
aan klanten .<br />
Estland heeft e-learn<strong>in</strong>gmodules ontwikkeld voor klanten<br />
die zich computervaardigheden moeten eigen<br />
28 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
‘De vraag is: leer je vooral van<br />
overeenkomsten of van verschillen?’<br />
maken of een bus<strong>in</strong>essplan leren schrijven. UWV wil<br />
hier meer van weten. Net als van de e-agenda die klanten<br />
na drie maanden werkloosheid moeten bijhouden.<br />
Netwerkple<strong>in</strong><br />
Een veelbelovend experiment met e-dienstverlen<strong>in</strong>g<br />
dat UWV de afgelopen twee jaar zelf heeft uitgetest is<br />
het project Netwerkple<strong>in</strong>. Het werd uitgevoerd onder<br />
hoogopgeleide klanten van UWV <strong>in</strong> de regio’s<br />
Amsterdam, Utrecht en Gron<strong>in</strong>gen. Ruim 4000 klanten<br />
deden mee.<br />
Veel hoogopgeleide werkzoekenden hebben volgens<br />
werkgevers een slecht cv. Ze zijn niet gewend te solliciteren,<br />
zichzelf te profileren of te netwerken.<br />
Netwerkple<strong>in</strong> is daarom rond die thema’s georganiseerd,<br />
vertelt projectmanager Tanja Oosterbaan van<br />
UWV: ‘We hebben een communitywebsite gebouwd en<br />
daar <strong>in</strong> <strong>in</strong>teractie met klanten diensten opgezet.<br />
Tegelijkertijd nodigden we ze uit samen d<strong>in</strong>gen te organiseren.<br />
Dat hebben we gestimuleerd met een uitdagende<br />
vorm, met polls en stell<strong>in</strong>gen, en met themaweken,<br />
chatsessies en “web<strong>in</strong>ars”; sem<strong>in</strong>ars op het web<br />
dus. Na een tijdje zagen we dat klanten elkaar <strong>in</strong>derdaad<br />
opzochten. Ze gaven onderl<strong>in</strong>g cursussen en g<strong>in</strong>gen<br />
samen naar beurzen. Aankomend zelfstandig<br />
ondernemers wisselden tips uit. In een netwerk zie je<br />
dat mensen kwaliteiten hebben die ze voor zichzelf en<br />
anderen <strong>in</strong>zetten.’<br />
Interactie<br />
Een web<strong>in</strong>ar over ‘Hoe maak ik een elevator-pitch?’ kon<br />
op Netwerkple<strong>in</strong> tot een onl<strong>in</strong>eworkshop leiden. Zo<br />
werd aan de hand van klantvragen de content aangepast.<br />
Die <strong>in</strong>teractie is volgens Oosterbaan nodig als je<br />
dienstverlen<strong>in</strong>g via een nieuw kanaal vormgeeft: ‘Je<br />
moet <strong>in</strong> de praktijk uitv<strong>in</strong>den hoe mensen reageren.<br />
Klanten konden op Netwerkple<strong>in</strong> iets leren en ervaren<br />
dat ze niet alleen staan. Voor ons was het een kans<br />
<strong>in</strong>put te krijgen over hun behoefte aan kennis en vaardigheden.’<br />
Het experiment is afgelopen, maar UWV<br />
neemt de belangrijkste elementen over. Web<strong>in</strong>ars en<br />
e-modules komen dit jaar beschikbaar via www.werk.<br />
nl. Naar e-learn<strong>in</strong>g en communities volgt nader onderzoek.<br />
Oosterbaan: ‘Informatie op een website plaatsen<br />
en mensen vertellen wat ze moeten doen, is één. Wil je<br />
ze uitdagen zichzelf te profileren om een baan te v<strong>in</strong>den,<br />
dan moet je ze verleiden. Dat lukte met<br />
Netwerkple<strong>in</strong>. De waarder<strong>in</strong>g van klanten was hoger<br />
dan voor onze fysieke dienstverlen<strong>in</strong>g en de uitstroom<br />
bleek even hoog.’ F<br />
Zou u HeM aanneMen?<br />
Bent u op zoek naar personeel, hebt<br />
u geen vooroordelen over uiterlijk en<br />
gedrag maar beoordeelt u mensen op<br />
hun zuivere merites? dan is deze<br />
werknemer misschien wel iets voor u!<br />
‘Het naleven van verplicht<strong>in</strong>gen’ is de titel van een recent rapport van de<br />
<strong>in</strong>spectie werk en <strong>in</strong>komen. de kernvraag uit deze verkennende studie is hoe<br />
gemeenten omgaan met wBB-(‘Bijstands’)klanten ‘van wie gedrag en/of<br />
kled<strong>in</strong>g de kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk beperken.’ Het onderzoek<br />
komt voort uit de wens van het kab<strong>in</strong>et het handhav<strong>in</strong>gsbeleid aan te<br />
scherpen, zoals dat is vastgelegd <strong>in</strong> het regeerakkoord. Zie ook pag<strong>in</strong>a 6-9.<br />
april 2012 29<br />
wiM HardeMan
werkgevers <strong>in</strong> elst zijn blij met Wajongers<br />
‘doe MiJ ook<br />
Maar Zo‘n<br />
pietje’<br />
tekst hanny roskamp foto’s mart<strong>in</strong> Waalboer<br />
F<strong>in</strong>ancieel gew<strong>in</strong> mag nooit het argument zijn om Wajongers<br />
aan te nemen. Wat wel telt, is dat potentiële werkgevers het<br />
hart op de goede plaats hebben. In Zuid-Gelderland zorgt<br />
arbeidsdeskundige Alex Thomas van UWV ervoor dat ‘zijn’<br />
Wajongers bij zulke werkgevers aan de slag kunnen.<br />
april 2012 31
eter Slaats en zijn pupil Lars Deijnne<br />
(22) vormen een mooi stel. Ze zijn net<br />
Master Po en Grashopper, voor wie<br />
zich deze karakters uit de serie Kung<br />
Fu nog kan her<strong>in</strong>neren. De ervaren<br />
meester die een jonge spr<strong>in</strong>g-<strong>in</strong>-hetveld<br />
bij de hand neemt. Peter Slaats<br />
schildersbedrijf SGG Onderhoud groeide en<br />
Slaats had een rechterhand nodig. Lars Deijnne<br />
wilde altijd al schilder worden en volgde daarvoor<br />
een opleid<strong>in</strong>g. Maar door een probleem met taal en<br />
spraak kwam hij <strong>in</strong> de Wajong terecht. ‘Gelukkig ben ik <strong>in</strong><br />
contact gekomen met Peter. Hij wilde iemand die <strong>in</strong> zijn<br />
bedrijf paste en die alles wilde leren.’ Slaats: ‘Ik betrek Lars<br />
vanaf het beg<strong>in</strong> bij alles wat ik doe. Dus niet alleen schilderen,<br />
maar ook offertes maken. Ik wil hem alles laten zien.<br />
Lars gaat ook mee naar de beurs of naar leveranciers. Wat<br />
mij betreft blijft hij tot zijn vijfenzestigste.’<br />
Er is een plafond<br />
Het schilderwerk buiten is <strong>in</strong>middels bij Lars <strong>in</strong> goede handen.<br />
Slaats: ‘Ik durf hem een pui af te laten schilderen en die<br />
is dan strak geverfd. Alleen het tempo moet nog wat<br />
omhoog.’ En ook <strong>in</strong>formatie opnemen kost Lars soms nog<br />
wat moeite. ‘Er is een plafond. We proberen het echter op te<br />
bouwen en als het te hard gaat, dan geeft hij dat aan. Dan doe<br />
ik een stap terug.’<br />
Slaats en Deijnne hebben elkaar echt gevonden. Dat is geen<br />
gelukkig toeval, maar het werk van de arbeidsdeskundigen<br />
van UWV. Alex Thomas (UWV Nijmegen), die de match tot<br />
stand heeft gebracht, denkt dat Slaats alles <strong>in</strong> huis heeft om<br />
een Wajonger succesvol naar de arbeidsmarkt te begeleiden.<br />
‘Hij is iemand met het hart op de goede plek, hij heeft geduld,<br />
hij is vak<strong>in</strong>houdelijk goed en ziet het als zijn verantwoordelijkheid.’<br />
Dat zijn de criteria die Thomas hanteert als hij<br />
Wajongers ‘onderbrengt’. Werkgevers die alleen maar denken<br />
een goedkope arbeidskracht b<strong>in</strong>nen te halen, komen<br />
van een koude kermis thuis. Dat is voor de jongeren demotiverend<br />
en voor de werkgevers ook.<br />
Elst ligt mooi <strong>in</strong> het groen verscholen tussen Arnhem en<br />
Nijmegen. Zo mooi dat je haast zou vergeten dat ze ook hier<br />
hun best moeten doen om Wajongers aan de slag te helpen.<br />
Dankzij de voortvarendheid van het UWV-team zit het<br />
tempo er <strong>in</strong> Gelderland echter stevig <strong>in</strong>. Het team, bestaande<br />
uit onder anderen Alex Thomas, Bob Waalewijn (arbeidsdeskundige<br />
Werkgeversservicepunt Midden-Gelderland) en<br />
Suzan de Boer (adviseur Werkgeversdiensten) is bezig om <strong>in</strong><br />
36 verschillende sectoren passende werkplekken te v<strong>in</strong>den<br />
voor Wajongers. Van kwekers en bouwbedrijven tot w<strong>in</strong>kels<br />
32 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
en cafés. Thomas: ‘Het v<strong>in</strong>den van werk voor deze mensen is<br />
een probleem van ons allemaal en met zijn allen moeten we<br />
er iets aan doen. We proberen hier verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen te maken<br />
tussen mensen en partijen. Samenwerk<strong>in</strong>g is onze troef.’<br />
Carrière als fietsendief<br />
De Algemene Fiets Afhandel Centrale is een mondvol, maar<br />
heet kortweg AFAC en bev<strong>in</strong>dt zich <strong>in</strong> een loods <strong>in</strong> Elst. Die is<br />
gevuld met een paar honderd fietsen. Er gebeurt zo’n beetje<br />
alles wat te maken heeft met fietsen en fietsendiefstal. Het<br />
opknappen van kapotte fietsen, het registreren van fietsen,<br />
het herkennen van gestolen fietsen op straat, diefstalpreventie,<br />
het afhandelen van verzeker<strong>in</strong>gsfietsen en b<strong>in</strong>nenkort<br />
ook nog eens de montage van nieuwe fietsen uit gerecyclede<br />
onderdelen volgens een jarenvijftigmodel.<br />
Er werken hier <strong>in</strong> totaal twaalf Wajongers. Twee hebben een<br />
vrije dag en een groepje is on the road <strong>in</strong> Dordrecht. Op de<br />
AFAC zwaait Peter Niederer de scepter. Hij is trots op zijn<br />
jongens, die <strong>in</strong> een enkel geval een carrière als fietsendief<br />
achter de rug hebben, wat hier een enorm voordeel blijkt te<br />
zijn. Niederer: ‘Ze hebben meer expertise dan de politie op<br />
straat. De jongens die hier werken, zijn echt jachthonden, ze<br />
zien feilloos welke fietsen gestolen zijn. Al van ver af spotten<br />
ze dat een slot is doorgezaagd. Daar kan de politie veel van<br />
leren.’ Er zijn jongens bij met een relatief laag IQ. Soms speelt<br />
ADHD, autisme of gedragsproblematiek. De <strong>sociale</strong> omgev<strong>in</strong>g<br />
kan het probleem zijn, bijvoorbeeld als iemand ’s morgens<br />
liever met vrienden een biertje gaat dr<strong>in</strong>ken. Daarom is<br />
soms <strong>in</strong>tensieve begeleid<strong>in</strong>g nodig. Die wordt gedaan door<br />
de jobcoaches van Refrisk, zoals Mark Driessen. ‘In het beg<strong>in</strong><br />
sta je misschien elke morgen bij de poort, gaandeweg kun je<br />
zo’n jongere loslaten. De coach<strong>in</strong>g kan gemiddeld zes uur<br />
per week zijn. Dat is een stevige factuur, maar het is wel<br />
bedoeld om de overgang naar passend, regulier en duurzaam<br />
werk mogelijk te maken.’ Na een proefperiode kunnen<br />
de jongeren een halfjaarcontract verdienen. In die periode<br />
stromen ze met begeleid<strong>in</strong>g van een jobcoach door naar een<br />
passende werkgever. Een van hen is onlangs nog doorgestroomd<br />
naar een baan bij een drukkerij <strong>in</strong> de buurt.<br />
Gelukkig ziet men <strong>in</strong> deze regio langzaam een sneeuwbaleffect.<br />
Driessen: ‘Wat ik mooi v<strong>in</strong>d, is dat we zien dat de<br />
bereidheid om die jongens een kans te geven groeit. Als<br />
werkgevers een positieve ervar<strong>in</strong>g hebben met Pietje,<br />
gebeurt het dat andere werkgevers zeggen: doe mij ook maar<br />
zo’n Pietje.’<br />
Alex Thomas legt alvast twee vacatures voor aan Driessen.<br />
Het zijn banen bij een fietsenwerkplaats. Men zoekt een jongen<br />
die overweg kan met elektrische fietsen of die het kan<br />
leren. Omgaan met klanten is ook belangrijk. Driessen ziet <br />
voor wat<br />
hoort wat<br />
werkgevers hebben op een aantal<br />
manieren voordeel bij het aannemen<br />
van een wajonger. allereerst<br />
zijn er de loondispensatie, de noriskpolis,<br />
coach<strong>in</strong>g voor de werknemer,<br />
premiekort<strong>in</strong>g en werkvoorzien<strong>in</strong>gen.<br />
daarnaast kan een<br />
bedrijf soms lastige vacatures vervullen<br />
door schol<strong>in</strong>g b<strong>in</strong>nenshuis.<br />
Gemeenten kunnen bovendien aan<br />
bedrijven die wajongers <strong>in</strong> dienst<br />
nemen de voorkeur geven bij het<br />
aanbesteden van gemeentelijke<br />
projecten of werkzaamheden.<br />
april 2012 33
wel mogelijkheden voor de jongens die nu bij de AFAC<br />
werken.<br />
Sleutelen aan je geluk<br />
René van de Blaak (23) is nog maar net begonnen bij de AFAC.<br />
Hij had problemen met zijn concentratie en met het uiten<br />
van agressie. Inmiddels gaat het een stuk beter en hij v<strong>in</strong>dt<br />
het werk hier ‘heel leuk’. ‘Ik ben met fietsen aan het sleutelen<br />
en ik ben mee geweest naar Dordrecht om verkeerd<br />
geparkeerde fietsen weg te halen. En ik heb gewerkt <strong>in</strong> de<br />
loods waar mensen hun fiets kunnen komen halen tegen<br />
betal<strong>in</strong>g.’ Hij heeft weer voldoen<strong>in</strong>g <strong>in</strong> zijn leven, net als zijn<br />
collega Leandro Samuels (25), die hier via UWV een plek heeft<br />
gevonden nadat hij een moeilijke periode had. ‘Ik v<strong>in</strong>d dit<br />
leuk om te doen. Ik doe veel aan preventie zoals auto’s controleren<br />
op diefstal. Je benadert mensen op straat, je legt d<strong>in</strong>gen<br />
uit. Ik zou dit wel langer willen blijven doen, maar mijn<br />
contract duurt vier maanden. Op den duur wil ik meer gaan<br />
sleutelen, misschien aan brommers. Ik ben liever aan het<br />
werk dan dat ik de hele dag thuiszit.’<br />
Koen Janssen (22) heeft ADD en leed aan een psychose. Hij<br />
heeft zijn leven weer op de rit, maar moet nu werkervar<strong>in</strong>g<br />
opdoen. Hij houdt van het fietsenvak. ‘Ik zit eraan te denken<br />
om de fietsenmakersopleid<strong>in</strong>g te doen. Op zich gaat het allemaal<br />
prima. Het contact met collega’s is prettig. Dat geeft me<br />
een goed gevoel. Hier is het na een jaar helaas afgelopen.<br />
Maar ik hoop samen met mijn jobcoach passend werk te<br />
v<strong>in</strong>den.’<br />
Jack Pannekoek (18) weet al wat hij wil. Hoewel hij het leuk<br />
v<strong>in</strong>dt om bij de AFAC te werken, ligt zijn toekomst niet <strong>in</strong> de<br />
fietsen. ‘Ik ben echt een buitenmens. In het beg<strong>in</strong> ben ik op<br />
pad geweest met het promotieteam, dat was gezellig. Maar<br />
nu v<strong>in</strong>d ik het m<strong>in</strong>der. Als ik hier klaar ben, ga ik naar de<br />
markt. Mijn oom heeft een kraam, ik help hem elke vrijdag.<br />
Mijn oom gaat mij misschien begeleiden. Mijn droom is een<br />
eigen kraam met computergames.’<br />
Broodje ICT<br />
Daan Meurs en Daan van Deutekom zijn de eigenaren van<br />
D-Two, een bedrijf dat afgedankte computers een nieuw<br />
leven geeft. Alex Thomas ontmoette ze bij ‘Broodje ICT’, een<br />
netwerkbijeenkomst voor ondernemers uit de regio. Daar<br />
kwamen ze vertellen over hun positieve ervar<strong>in</strong>gen met een<br />
jongere met een beperk<strong>in</strong>g. Thomas had nog wel meer<br />
geschikte Wajongers voor ze. Gevoelsmatig hebben Daan en<br />
Daan iets met deze jongeren en het paste b<strong>in</strong>nen hun ideaal<br />
van ondernemen. ‘We hebben bij een grote club gewerkt,<br />
waar het alleen maar draaide om geld. Toen we voor onszelf<br />
begonnen, wilden we niet alleen maar dozen schuiven,<br />
maar ook maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.’<br />
Het resultaat is dat er nu een paar jongens op de werkplaats<br />
staan met een afstand tot de arbeidsmarkt. Leuke jongens,<br />
slim ook, maar met hun eigenaardigheden. David de Haan<br />
(22) werkt s<strong>in</strong>ds juni bij D-Two. Hij heeft ADHD en problemen<br />
met zijn kortetermijngeheugen, maar met computers is het<br />
een wizz kid, die zichzelf het vak heeft eigen gemaakt. Het<br />
kost hem totaal geen moeite wat extra geheugen <strong>in</strong> een computer<br />
te zetten. ‘Dit werk geeft me het gevoel dat ik meedraai<br />
<strong>in</strong> de maatschappij. Dat heb ik met een uitker<strong>in</strong>g niet. Dan<br />
voel je je toch een beetje een profiteur. Bovendien v<strong>in</strong>d ik dit<br />
werk leuk, het is erg afwisselend. En als er iets mis is met een<br />
computer, is het echt een uitdag<strong>in</strong>g.’<br />
Zijn collega-Wajonger Cir<strong>in</strong>o Schrijver (19) heeft concentratieproblemen,<br />
hij is snel afgeleid. Maar nu hij werk heeft dat<br />
hem boeit, gaat het een stuk beter. ‘Ik haal al van jongs af aan<br />
d<strong>in</strong>gen uit elkaar. Ik snap altijd meteen hoe d<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> elkaar<br />
zitten, als ik ze uit elkaar haal. Ja, dat kl<strong>in</strong>kt gek, nu ik het zeg,<br />
maar toch is het zo. Ik heb een technische knobbel.’<br />
Daan en Daan hebben veel geduld met de jongens: ‘We houden<br />
er reken<strong>in</strong>g mee dat het werk iets vaker gecontroleerd<br />
moet worden, dat er misschien wel eens iets misgaat. Maar<br />
het gaat nooit ten koste van onze kwaliteit. Het is leuk om<br />
met deze jongeren te werken. Ons uitgangspunt is dat ze veel<br />
<strong>in</strong> hun mars hebben. Een van de jongens was stelselmatig te<br />
laat. Toen hebben we hem een sleutel gegeven en de verantwoordelijkheid<br />
om ’s morgens om half negen te openen. Dat<br />
bleek een gouden greep.’ F<br />
Stephan Sanders<br />
zeer oude praat<br />
ik denk wel eens: en wat was er nu eigenlijk zo mis met het generatieconflict?<br />
kan dat niet gewoon weer <strong>in</strong> ere worden hersteld? niet dat<br />
ik er zelf nu zo’n conflictueuze bende van heb gemaakt, maar een<br />
beetje strijd met die ouders… een paar gepeperde men<strong>in</strong>gsverschillen…<br />
ik denk er wel eens melancholisch aan terug.<br />
Geboren <strong>in</strong> 1961 hoor ik niet echt tot de babyboomers – de grote<br />
geboortegolf van tussen 1945 en 1955 – maar voel me als het ware<br />
nog net door ze geadopteerd, als het nakomertje. waar mijn oudere<br />
nicht en neef, allebei van de jaren ’50, échte conflicten hadden met<br />
hun vader en moeder, waren het bij mij al ruzietjes geworden. Maar<br />
het idee dat een beetje jongel<strong>in</strong>g zich zo gauw mogelijk aan de ouderlijke<br />
<strong>in</strong>vloed wilde onttrekken – dat zat er bij mij toch ook nog <strong>in</strong>.<br />
nu praat ik met een vriend, net als ik zojuist 50 geworden, en hij vertelt<br />
over zijn zoon van 15. deze jongeman stond voor de keuze of hij<br />
havo of vwo g<strong>in</strong>g volgen, en zoals dat tegenwoordig gaat, waren pa<br />
en zoon er eens goed voor gaan zitten. Het zou me niet verbazen als<br />
ze samen een waterpijp hebben gerookt. nu, zoon had eigenlijk al een<br />
besliss<strong>in</strong>g genomen, want hem was vwo geadviseerd, maar dat zag<br />
hij niet zo zitten… hij vond het nu vooral tijd om het eens ‘een jaartje<br />
rustig aan te doen’.<br />
vijftien.<br />
vader-vriend heeft naar zijn argumenten geluisterd, en er uite<strong>in</strong>delijk<br />
mee <strong>in</strong>gestemd ‘want wat heeft het voor z<strong>in</strong> dat zo’n jongen zich<br />
meteen <strong>in</strong> de ratrace stort?’<br />
ik zei: ‘Ben jij helemaal gék geworden!’<br />
ik zei: ‘toen jijzelf 15 was, wilde je het toen rustiger aan doen? Je<br />
zocht juist meer spann<strong>in</strong>g, meer uitgaan, meer seks. wat een ongelooflijke<br />
smoes.’<br />
vriend begon nu toch enigsz<strong>in</strong>s te twijfelen, was hij met zijn gescheidenvaderstatus<br />
en het bijbehorende schuldgevoel misschien toch<br />
een tikje te toegeeflijk geweest voor zoon?<br />
Ja, man.<br />
Zo blijft het mij ook bevreemden dat k<strong>in</strong>deren – okay, adolescenten –<br />
die van de middelbare school afkomen de dr<strong>in</strong>gende behoefte gevoelen<br />
om eerst eens een GAP-year te beleven, voor avonturen, reizen,<br />
en vrijwilligerswerk dat, o ja, door de ouders moet worden bekostigd.<br />
een retourtje Zambia graag.<br />
Je bent 18 of 19, je hebt wat wiskunde, economie en Grieks geleerd<br />
en je wilt meteen al een sabbatical – ooit het voorrecht van academici<br />
die er m<strong>in</strong>stens tw<strong>in</strong>tig dienstjaren op hadden zitten.<br />
Mag ik even heel ouderwets uit de hoek komen? deze nieuwe generatie<br />
is veel te relaxed. veel te – excusez le mot – chill. wie zo ontspannen<br />
is en nog 20 moet worden, die kan voor de zekerheid maar beter<br />
tegen z’n 40 ste <strong>in</strong> het graf gaan liggen.<br />
Jongeren aller landen, ontwaak eens een keer!<br />
34 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 35
et is een bont gezelschap, de wereld<br />
van de flexwerkers. Hij wordt bevolkt<br />
door uitzend- en oproepkrachten,<br />
door werknemers met een tijdelijk<br />
contract met uitzicht op vast werk of<br />
met een tijdelijk contract zonder perspectief<br />
op een vaste aanstell<strong>in</strong>g. Dan zijn er nog werknemers<br />
met een vast dienstverband die wisselende<br />
uren hebben en – om het nog <strong>in</strong>gewikkelder te maken –<br />
soms worden ook zelfstandigen zonder personeel<br />
(zzp’ers) tot de flexwerkers gerekend. ‘Er worden <strong>in</strong>derdaad<br />
nogal wat verschillende cijfers gebruikt,’ zegt<br />
Anneke van der Giezen, hoofd Kenniscentrum van<br />
UWV. ‘Het CBS, het m<strong>in</strong>isterie van Sociale <strong>Zaken</strong> en<br />
Werkgelegenheid en UWV zijn daarom nu bezig één<br />
def<strong>in</strong>itie te ontwikkelen voor de bereken<strong>in</strong>g van het<br />
aantal mensen met vaste en flexibele arbeidsrelaties,<br />
om tot meer eenduidige cijfers te komen.’<br />
Wat hierbij speelt, is dat er twee dimensies zijn <strong>in</strong> flexibel<br />
werk: de looptijd van een contract (vast of tijdelijk)<br />
en de omvang van het contract (vast of variabel aantal<br />
36 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e<br />
flexwerken vraagt om andere zekerheden<br />
de Pro’s en<br />
contra’s<br />
van flex<br />
tekst gert hage illustratie erik kriek<br />
Er bestaat veel discussie over de toenemende flexibiliteit op<br />
de arbeidsmarkt. Wie profiteert er het meest van: de werkgever of<br />
de werknemer? Zijn we aan het doorschieten of kan de flexibele schil<br />
niet groot genoeg zijn? En wat is de rol van de overheid?<br />
werkuren). Het voorstel van CBS, SZW en UWV is nu dat<br />
alleen een vast dienstverband met vaste uren tot vaste<br />
arbeidsrelatie gerekend wordt. De overige arbeidsrelaties<br />
zoals tijdelijke dienstverbanden (ook die met uitzicht<br />
op een vast contract) en/of contracten met wisselende<br />
uren worden tot flexibele arbeidsrelaties<br />
gerekend. Zzp’ers zullen dus niet onder de nieuwe def<strong>in</strong>itie<br />
van flexibele arbeidsrelaties vallen. Ze hebben<br />
immers geen dienstverband met een werkgever.<br />
Maar welke def<strong>in</strong>itie ook wordt gehanteerd, het aantal<br />
mensen met flexibele arbeidsrelaties groeit. In een<br />
recent artikel <strong>in</strong> het blad ESB werd aan de hand van cijfers<br />
van het CBS een stijg<strong>in</strong>g van het aandeel flexwerkers<br />
aangetoond van 15 procent (van de totale beroepsbevolk<strong>in</strong>g)<br />
<strong>in</strong> 1996 naar 17 procent <strong>in</strong> 2010. In diezelfde<br />
periode verdubbelde het aantal zzp’ers bijna. Waren het<br />
er <strong>in</strong> 1996 nog 397.000, vijftien jaar later is hun aantal<br />
gegroeid tot 728.000, berekende het CBS.Over flexwerk<br />
valt dan ook veel positiefs te melden. Werknemers <strong>in</strong><br />
tijdelijke dienst zijn bijvoorbeeld gemiddeld korter<br />
werkloos dan vaste krachten als deze werknemers <br />
april 2012 37
vast versus flex<br />
Hoewel volgens cijfers van het cBs nog steeds zo’n 83% van de werknemers<br />
<strong>in</strong> vaste dienst werkt, w<strong>in</strong>t flexibele arbeid steeds meer terre<strong>in</strong>. rob witjes,<br />
manager arbeids<strong>in</strong>formatie uwv werkbedrijf: ‘werkgevers willen hun<br />
bedrijfsvoer<strong>in</strong>g en werkprocessen steeds sneller kunnen aanpassen aan veranderende<br />
omstandigheden. Zeker nu de huidige recessie de vorige snel heeft<br />
opgevolgd en tussentijds geen sprake is geweest van echt herstel, zien we dat<br />
werkgevers steeds meer overschakelen op flexibele arbeid. de onzekerheid is<br />
immers te groot. Bij de geënquêteerde werkgevers <strong>in</strong> het vacatureonderzoek<br />
2011 van uwv blijkt dat ze het opvangen van pieken verreweg het belangrijkste<br />
motief noemen om uitzendkrachten <strong>in</strong> te huren. uit een ander onderzoek<br />
van uwv weten we dat uitzendwerk een goede <strong>in</strong>- en opstap biedt voor werkzoekenden<br />
die een grote afstand tot de arbeidsmarkt ervaren. Bijna een<br />
derde van de werkzoekenden die <strong>in</strong> 2010 een baan vonden, slaagde hier<strong>in</strong> via<br />
een uitzendbureau. de samenwerk<strong>in</strong>g tussen uwv en gemeenten met de uitzendsector<br />
is dan ook essentieel voor de kansen op de arbeidsmarkt voor<br />
m<strong>in</strong>der kansrijke groepen. niet alleen nu <strong>in</strong> verslechterde arbeidsmarkt, maar<br />
juist ook als de arbeidsmarkt krapper wordt en veel van deze mensen een<br />
<strong>in</strong>middels verder opgelopen achterstand moeten zien <strong>in</strong> te halen.’<br />
werkloos raken. Ook blijkt uitzendwerk en tijdelijk<br />
werk WW’ers een uitgelezen kans te bieden de uitker<strong>in</strong>g<br />
vaarwel te zeggen. Maar liefst 76 procent van alle<br />
werkhervatt<strong>in</strong>gen is <strong>in</strong> tijdelijk werk, rekent Van der<br />
Giezen voor. ‘En al biedt dat vooralsnog misschien we<strong>in</strong>ig<br />
zekerheid, ze zijn aan het werk en dat is beter dan<br />
thuis zitten. Bovendien stroomt een deel ook nog door<br />
naar vast werk. Dus tijdelijke contracten hebben duidelijk<br />
positieve kanten.’ En lukt het niet via tijdelijk werk,<br />
dan is er altijd nog de mogelijkheid om als zzp’er de<br />
arbeidsmarkt te betreden. Van der Giezen: ‘Je ziet vooral<br />
dat oudere WW’ers op die manier proberen aan de slag<br />
te komen.’<br />
Aart van der Gaag is als directeur van de Algemene Bond<br />
Uitzendondernem<strong>in</strong>gen (ABU) uiteraard ook overtuigd<br />
van het grote maatschappelijke belang van uitzendwerk.<br />
Hij kan zich opw<strong>in</strong>den over het negatieve ‘doorgedraaide’<br />
imago dat flexwerk óók aankleeft. ‘Het beeld<br />
wordt geschetst dat de mens is verworden tot klapstoel,<br />
die kan worden <strong>in</strong>gehuurd en weggestuurd al naar<br />
gelang de werkgever het belieft. Maar als je kijkt naar<br />
de feiten, dan is flexibiliteit helemaal niet doorgeschoten.<br />
De flexibiliteit – zonder zzp – ligt rond de tien procent,<br />
waarvan drie procent uitzendkrachten. Storend is<br />
ook dat alle vormen van flexwerk gemakzuchtig op één<br />
hoop worden gegooid. Nuluren- en oproepcontracten<br />
worden <strong>in</strong> één adem genoemd met “nette” flex als uitzendwerk.<br />
Uitzendwerk is <strong>in</strong> de dikste cao geregeld.<br />
Uitzendkrachten hebben wel degelijk toegang tot opleid<strong>in</strong>gen,<br />
zijn weerbaar bij ontslag, bouwen rechten op<br />
en hebben een goede <strong>sociale</strong> zekerheid bij ziekte.’<br />
Van der Gaag v<strong>in</strong>dt dan ook dat <strong>in</strong> de discussie over flexarbeid<br />
de vele voordelen van uitzendwerk te we<strong>in</strong>ig<br />
naar voren komen. ‘De uitzendbranche vormt de<br />
“smeerolie” van onze arbeidsmarkt, en is voor veel men-<br />
sen een ontzettende belangrijke opstap naar een vaste<br />
baan (29%, bron: Ecorys Instroomonderzoek 2009 <strong>in</strong><br />
opdracht van de ABU). Vooral ook voor veel mensen met<br />
een grotere afstand tot de arbeidsmarkt, zoals allochtonen,<br />
gedeeltelijk arbeidsgehandicapten en langdurig<br />
werklozen. Ik denk dat mensen die zich flexibel opstellen,<br />
steeds bijleren en niet aan een sector gebonden<br />
zijn, de mensen zullen zijn die aan het werk blijven.<br />
Ook de toenemende schaarste op de arbeidsmarkt <strong>in</strong> de<br />
komende jaren zal de behoefte aan flexwerk vergroten.<br />
Bovendien wil de politiek meer mensen aan het werk,<br />
mensen die nu nog <strong>in</strong> een uitker<strong>in</strong>gssituatie zitten.<br />
Voor deze groep vervult de uitzendbranche een steeds<br />
belangrijker rol.’<br />
Spel zonder grenzen<br />
Ook de flexwerkers zelf – en zeker zzp’ers – tellen hun<br />
zegen<strong>in</strong>gen: zelf je tijd <strong>in</strong>delen, nooit <strong>in</strong> de file, de mogelijkheid<br />
om de k<strong>in</strong>deren na schooltijd op te vangen.<br />
Onder hen bev<strong>in</strong>den zich relatief veel hoogopgeleiden,<br />
zij redden zich over het algemeen wel. Maar er is ook<br />
een andere, veel grotere groep van flexwerkers die<br />
bestaat uit jongeren en laagopgeleiden die vooral de<br />
nadelen ervan onderv<strong>in</strong>den. Zo is het voor flexwerkers<br />
lastig om een huis te kopen, om maar eens een voorbeeld<br />
te noemen. En als ze langdurig ziek zijn of met<br />
pensioen gaan, zijn ze slechter af dan werknemers <strong>in</strong><br />
vaste dienst. Zeker zzp’ers die vanwege de hoge kosten<br />
vaak niet eens een arbeidsongeschiktheidsverzeker<strong>in</strong>g<br />
hebben en al evenm<strong>in</strong> hebben gespaard voor hun pensioen.<br />
Ook de kansen op schol<strong>in</strong>g zijn ger<strong>in</strong>g, werkgevers<br />
hoeven nu eenmaal m<strong>in</strong>der <strong>in</strong> flexwerkers te<br />
<strong>in</strong>vesteren.<br />
De toename van het aantal flexwerkers hangt dan ook<br />
voor een deel samen met de wensen van werkgevers.<br />
Uit een recente publicatie van het Sociaal Cultureel<br />
Planbureau blijkt dat driekwart van de werkgevers<br />
voorstander is van een versoepel<strong>in</strong>g van het ontslagrecht,<br />
twee derde ziet graag meer ruimte voor een eigen<br />
arbeidsvoorwaardenbeleid. ‘In het spel zonder grenzen<br />
dat de werkgevers <strong>in</strong> een globaliserende economie<br />
moeten spelen, is het zaak je snel aan te passen aan<br />
steeds weer veranderende omstandigheden,’ zegt Ton<br />
Wilthagen, hoogleraar Institutionele en Juridische<br />
Aspecten van de Arbeidsmarkt aan de Universiteit van<br />
Tilburg. ‘Daar passen flexibele arbeidsvoorwaarden bij.<br />
Natuurlijk zijn er ook werknemers die zelf kiezen voor<br />
Ton Wilthagen: ‘Bij nieuwe flexibiliteit horen<br />
nieuwe zekerheden. Die zijn er vooralsnog niet,<br />
de overheid laat het op dit punt afweten’<br />
meer flexibiliteit, bijvoorbeeld om werk en privé beter<br />
te kunnen comb<strong>in</strong>eren. Maar over het algemeen zijn de<br />
werkgevers de motor achter deze veranderende<br />
arbeidsmarkt. Zij voeren de regie, de overheid kijkt toe.<br />
Helaas, zeg ik daarbij. De overheid zou actiever moeten<br />
zijn om deze nieuwe, hardere en dynamische arbeidsmarkt<br />
te faciliteren door nieuwe zekerheden te ontwikkelen<br />
voor de flexwerkers, een groep waar<strong>in</strong> zich relatief<br />
veel jongeren en laagopgeleiden bev<strong>in</strong>den.’<br />
Hij krijgt bijval van Esther Mirjam Sent, hoogleraar<br />
Economie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en<br />
PvdA-senator. ‘Enige flexibiliser<strong>in</strong>g van de arbeidsmarkt<br />
is wenselijk en noodzakelijk, maar er is ook een<br />
schaduwkant. Er dreigt een tweedel<strong>in</strong>g op de arbeidsmarkt<br />
tussen enerzijds werknemers met een vast contract<br />
met alles wat daaraan vastzit, zoals een pensioenregel<strong>in</strong>g<br />
en een arbeidsongeschiktheidsverzeker<strong>in</strong>g, en<br />
anderzijds flexwerkers en zzp’ers die een veel onzekerder<br />
bestaan hebben. Daarbij is het de vraag of het voor<br />
werkgevers op lange termijn wel zo gunstig is om een<br />
groot bestand van flexwerkers en zzp’ers te hebben.’<br />
Proeftijd<br />
Op korte termijn sp<strong>in</strong>nen werkgevers garen bij een zo<br />
groot mogelijk flexibele schil. Van mensen met een tijdelijk<br />
contract kunnen ze desgewenst makkelijk en<br />
kosteloos af, en mede daardoor kan het flexibele personeelsbestand<br />
snel worden aangepast aan het economisch<br />
tij. Het tijdelijke contract wordt bovendien<br />
steeds vaker <strong>in</strong>gezet als een soort verlengde proeftijd.<br />
Die mogelijkheid wordt, als het aan m<strong>in</strong>ister Kamp ligt,<br />
verruimd, zo kondigde hij beg<strong>in</strong> dit jaar aan.<br />
‘Wat we zien is dat mensen met een tijdelijk contract<br />
gemiddeld een drie keer groter risico lopen om <strong>in</strong> de<br />
WW te belanden’, zegt Anneke van der Giezen. ‘Ook de<br />
<strong>in</strong>stroom <strong>in</strong> de WIA vanuit het vangnet Ziektewet, een<br />
regel<strong>in</strong>g voor onder meer zieke uitzendkrachten en<br />
“e<strong>in</strong>dedienstverbanders” (zieke mensen van wie het<br />
vaak tijdelijke dienstverband is beë<strong>in</strong>digd), is hoger dan<br />
van werknemers <strong>in</strong> vaste dienst. Aan UWV de lastige<br />
taak deze groep te re-<strong>in</strong>tegreren. Lastig, want deze mensen<br />
hebben geen werkgever bij wie ze via gedeeltelijke<br />
werkhervatt<strong>in</strong>g tot volledig herstel kunnen komen.<br />
Daarnaast zien we bij deze groep meer kenmerken die<br />
de re-<strong>in</strong>tegratie belemmeren dan bij werknemers <strong>in</strong><br />
loondienst. Ze zijn veel vaker laag opgeleid en ervaren<br />
hun gezondheid als slechter, zonder dat ze feitelijk ook<br />
meer gezondheidsproblemen hebben. Problemen <strong>in</strong> de<br />
privé-situatie, zoals schulden, scheid<strong>in</strong>g of huiselijk<br />
geweld, en persoonlijke problemen zoals een ongezonde<br />
leefstijl, verslav<strong>in</strong>gsproblematiek en slechte persoonlijke<br />
verzorg<strong>in</strong>g komen bij deze groepen relatief<br />
vaak voor. Uite<strong>in</strong>delijk v<strong>in</strong>d je onder de flexwerkers dus<br />
relatief meer langdurig zieken die niet aan het werk<br />
gaan dan bij mensen met een vast arbeidscontract die<br />
ondanks beperk<strong>in</strong>gen doorwerken bij hun werkgever.’<br />
Flex en Zekerheid 2.0<br />
De ontwikkel<strong>in</strong>gen op de arbeidsmarkt – door Sent aangeduid<br />
als ‘een stille revolutie’ – vragen om nieuwe en<br />
<strong>in</strong>novatieve collectieve arrangementen, aldus de<br />
Nijmeegse hoogleraar Economie. ‘De nieuwe armen<br />
heb ik ze wel eens genoemd: mensen die m<strong>in</strong>der dan<br />
het m<strong>in</strong>imumloon verdienen, onvoldoende mogelijkheden<br />
tot schol<strong>in</strong>g hebben, niet of nauwelijks sparen voor<br />
hun pensioen en onvoldoende verzekerd zijn tegen<br />
arbeidsongeschiktheid. In deze categorie bev<strong>in</strong>den<br />
zich veel flexwerkers en zzp’ers. De overheid zou op dit<br />
terre<strong>in</strong> actiever moeten optreden om de dreigende<br />
tweedel<strong>in</strong>g tussen werknemers met een vast dienstverband<br />
en flexwerkers en zzp’ers te voorkomen. Denk<br />
hierbij aan het beschikbaar stellen van schol<strong>in</strong>g voor<br />
alle werkenden, het garanderen van een m<strong>in</strong>imum<strong>in</strong>komen<br />
voor iedereen die fulltime werkt en het voor<br />
iedereen toegankelijk maken van collectiviteiten als<br />
pensioen.’ Voor de nieuwe arbeidsmarkt is het belangrijk<br />
dat werknemers, al dan niet met een vast dienstverband,<br />
de mogelijkheid wordt geboden tot schol<strong>in</strong>g, vult<br />
Ton Wilthagen aan. ‘Bij nieuwe flexibiliteit horen<br />
nieuwe zekerheden. Die zijn er vooralsnog niet, de<br />
overheid laat het op dit punt afweten, met als gevaar<br />
dat flexwerkers veroordeeld blijven tot zwaarder en<br />
slechter betaald werk, zonder pensioen en zonder een<br />
voorzien<strong>in</strong>g bij arbeidsongeschiktheid. Waar we op<br />
wachten zijn nieuwe arrangementen voor de flexmarkt<br />
op drie belangrijke terre<strong>in</strong>en: schol<strong>in</strong>g, pensioenen en<br />
arbeidsongeschiktheid. Maak die regel<strong>in</strong>gen toegankelijk<br />
voor mensen zonder vast dienstverband. Omdat de<br />
politiek het laat afweten neem ik, samen met andere<br />
onafhankelijke denkers, zelf maar het heft <strong>in</strong> handen.<br />
We gaan een Nationale Flex Conferentie organiseren,<br />
die moet leiden tot een concreet pakket maatregelen:<br />
Flex en Zekerheid 2.0. Dat bieden we vervolgens aan de<br />
politiek aan. We kunnen niet langer wachten.’ F<br />
38 uwvMaGaZ<strong>in</strong>e april 2012 39
Zou u Haar aanneMen?<br />
Bent u op zoek naar personeel, hebt<br />
u geen vooroordelen over uiterlijk en<br />
gedrag maar beoordeelt u mensen op<br />
hun zuivere merites? dan is deze<br />
werknemer misschien wel iets voor u!<br />
‘Het naleven van verplicht<strong>in</strong>gen’ is de titel van een recent rapport van de<br />
<strong>in</strong>spectie werk en <strong>in</strong>komen. de kernvraag uit deze verkennende studie is hoe<br />
gemeenten omgaan met wBB-(‘Bijstands’)klanten ‘van wie gedrag en/of<br />
kled<strong>in</strong>g de kansen op de arbeidsmarkt aanzienlijk beperken.’ Het onderzoek<br />
komt voort uit de wens van het kab<strong>in</strong>et het handhav<strong>in</strong>gsbeleid aan te<br />
HardeMan<br />
scherpen, zoals dat is vastgelegd <strong>in</strong> het regeerakkoord. Zie ook pag<strong>in</strong>a 6-9. wiM
Kennisdossier<br />
Tweede<br />
recessie<br />
TeKsT Arie VreeBUrG, peTer riJnsBUrGer en Menno de Vries <strong>in</strong>FoGrAPHics KAY Coenen<br />
de auteurs zijn kennisadviseur bij UWV<br />
De ongunstige economische ontwikkel<strong>in</strong>gen <strong>in</strong><br />
het afgelopen halfjaar hebben gevolgen voor<br />
vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.<br />
En wat zijn de arbeidsmarktverwacht<strong>in</strong>gen voor<br />
2012? In dit kennisdossier duiden we de laatste<br />
ontwikkel<strong>in</strong>gen op de arbeidsmarkt.<br />
April 2012 i
≥een bijzondere siTUATie<br />
1<br />
Krimp<br />
Recessie: economie krimpt al twee kwartalen achtereen (CBS)<br />
6%<br />
4<br />
2<br />
0<br />
-2<br />
-4<br />
-6<br />
Groei bbp<br />
(per kwartaal t.o.v.<br />
voorgaand kwartaal)<br />
Groei bbp<br />
(per kwartaal t.o.v.<br />
hetzelfde kwartaal<br />
van voorgaand jaar)<br />
‘05 ‘06 ‘07 ‘08 ‘09 ‘10 ‘11 ‘12<br />
Faillissementen<br />
Aantal faillissementen per maand (eenmanszaken en<br />
vennootschappen) is hoog en groeit weer (CBS)<br />
800<br />
700<br />
600<br />
500<br />
400<br />
300<br />
200<br />
JAN 2005<br />
JULI 2005<br />
JAN 2006<br />
JULI 2006<br />
JAN 2007<br />
JULI 2007<br />
JAN 2008<br />
JULI 2008<br />
JAN 2009<br />
JULI 2009<br />
JAN 2010<br />
JULI 2010<br />
JAN 2011<br />
JULI 2011<br />
JAN 2012<br />
2<br />
In het vorige Kennisdossier werd het<br />
woord ‘recessie’ nog met een vraagteken<br />
geschreven. Inmiddels weten we dat de<br />
Nederlandse economie <strong>in</strong> de tweede helft van<br />
vorig jaar <strong>in</strong> een nieuwe recessie is<br />
aanbeland.<br />
De economie steunt op vier pijlers. En alle vier<br />
laten een ongunstige ontwikkel<strong>in</strong>g zien <strong>in</strong> het<br />
laatste kwartaal. De consumentenbested<strong>in</strong>gen<br />
– de eerste pijler – nemen <strong>in</strong> de loop van<br />
vorig jaar steeds verder af. E<strong>in</strong>d vorig jaar<br />
gaven consumenten bijna 2% m<strong>in</strong>der uit dan<br />
<strong>in</strong> het voorgaande jaar. Bij de tweede pijler, de<br />
overheidsbested<strong>in</strong>gen, zien we dat <strong>in</strong> het<br />
vierde kwartaal de groei omslaat <strong>in</strong> een krimp<br />
van de bested<strong>in</strong>gen. De <strong>in</strong>vloed van de bezu<strong>in</strong>ig<strong>in</strong>gen<br />
van de overheid wordt langzaam<br />
aan zichtbaar. De <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen, de derde pijler,<br />
groeien nog wel <strong>in</strong> 2011. Maar ook hier<br />
zien we een verslechter<strong>in</strong>g: de groei wordt<br />
gedurende het jaar steeds m<strong>in</strong>der krachtig.<br />
Bedrijven hebben immers we<strong>in</strong>ig behoefte<br />
aan <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>gen voor nieuwe productiecapaciteit.<br />
Ook de laatste pijler, de export, laat<br />
een ongunstige ontwikkel<strong>in</strong>g zien. Dat laatste<br />
is van groot belang. Immers de Nederlandse<br />
economie is behoorlijk gevoelig voor ontwikkel<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> de <strong>in</strong>ternationale handel. De<br />
Nederlandse export draagt voor ongeveer 30%<br />
bij aan het bruto b<strong>in</strong>nenlands product (bbp).<br />
Een duidelijke omslag<br />
De ontwikkel<strong>in</strong>gen leiden al met al dus tot een<br />
duidelijke omslag <strong>in</strong> de economische ontwikkel<strong>in</strong>g:<br />
de groei <strong>in</strong> het eerste halfjaar van 2011<br />
maakt plaats voor een krimp <strong>in</strong> het tweede.<br />
Een nieuwe recessie, <strong>in</strong> twee jaar tijd. Dit<br />
heeft zijn uitwerk<strong>in</strong>g niet gemist op de <strong>in</strong>dicatoren<br />
van de arbeidsmarkt:<br />
* Het aantal faillissementen van bedrijven<br />
daalt niet meer en stabiliseert het afgelopen<br />
jaar op een hoog niveau en groeit <strong>in</strong><br />
januari zelfs weer.<br />
* Het aantal vacatures volgens CBS en<br />
UWV vertoont een neerwaartse trend.<br />
Het totaalaantal vacatures dat <strong>in</strong> het<br />
laatste kwartaal <strong>in</strong> Nederland ontstaat<br />
(167.000) is zelfs nog iets lager dan tijdens<br />
de kredietcrisis (171.000 <strong>in</strong> het vierde<br />
kwartaal van 2009).<br />
* Het aantal door UWV afgegeven ontslagvergunn<strong>in</strong>gen<br />
groeit. Hoewel het aantal<br />
beë<strong>in</strong>dig<strong>in</strong>gen van dienstverbanden door<br />
een ontslagvergunn<strong>in</strong>g verhoud<strong>in</strong>gsgewijs<br />
beperkt is, is de ontwikkel<strong>in</strong>g wel te<br />
zien als een arbeidsmarktbarometer.<br />
Enig tegenwicht geeft nog de ontwikkel<strong>in</strong>g<br />
van het aantal uitzenduren. Dat ontwikkelt<br />
zich het afgelopen jaar gunstig. Wel wordt de<br />
groei van het aantal uitzenduren <strong>in</strong> de loop<br />
van het jaar steeds m<strong>in</strong>der krachtig. Ook hier<br />
zien we echter recentelijk een dal<strong>in</strong>g van het<br />
aantal uitzenduren.<br />
Vraag en aanbod<br />
De verslechter<strong>in</strong>g van de economische<br />
omstandigheden zien we nog niet direct terug<br />
<strong>in</strong> een lagere vraag naar arbeid door werkgevers<br />
(werkgelegenheid). Dit is een gebruikelijk<br />
patroon: de arbeidsmarkt volgt de ontwikkel<strong>in</strong>gen<br />
<strong>in</strong> de economie gedeeltelijk met vertrag<strong>in</strong>g.<br />
In het laatste kwartaal ligt het aantal<br />
banen hoger dan een jaar daarvoor. Dit komt<br />
doordat werkgevers hun personeel niet direct<br />
aanpassen aan de gewijzigde economische<br />
omstandigheden (labour-hoard<strong>in</strong>g).<br />
Normaal gesproken leidt het negatieve senti-<br />
Kennisdossier<br />
3<br />
Ontstane vacatures<br />
Aantal ontstane vacatures <strong>in</strong> laatste kwartaal 2011<br />
lager dan tijdens de voorgaande recessie (CBS)<br />
ii UWVMAGAz<strong>in</strong>e April 2012 iii<br />
350 x 1.000<br />
300<br />
250<br />
200<br />
150<br />
100<br />
2005<br />
1e kw<br />
2006<br />
1e kw<br />
2007<br />
1e kw<br />
2008<br />
1e kw<br />
2009<br />
1e kw<br />
2010<br />
1e kw<br />
ment tot vertrek van mensen van de arbeidsmarkt<br />
(discouraged worker effect). Men is ontmoedigd<br />
en redeneert dat economische krimp<br />
leidt tot m<strong>in</strong>der kansen op werk. Men besluit<br />
later of helemaal niet toe te treden tot de<br />
arbeidsmarkt. Zo stellen huisvrouwen hun<br />
hernieuwde arbeidsdeelname uit en scholieren<br />
studeren verder. Of men vertrekt bij een<br />
recessie juist eerder van de arbeidsmarkt,<br />
zoals ouderen die <strong>in</strong> het verleden eerder met<br />
pensioen g<strong>in</strong>gen.<br />
Op dit moment hebben we te maken met een<br />
bijzondere situatie en zien we dat het arbeidsaanbod<br />
juist groeit. De arbeidsparticipatie<br />
e<strong>in</strong>d 2011 is behoorlijk hoger dan e<strong>in</strong>d 2010,<br />
vooral veroorzaakt door jongeren en ouderen.<br />
Jongeren participeren nu meer, omdat ze een<br />
paar jaar geleden tijdens de kredietcrisis<br />
kozen voor doorleren. Nu ze klaar zijn met<br />
hun vervolgstudie betreden ze alsnog de<br />
arbeidsmarkt en zoeken ze een baan. Ouderen<br />
blijven langer werken vanwege versober<strong>in</strong>g<br />
van pensioenregel<strong>in</strong>gen en onzekerheid over<br />
de hoogte van het toekomstige pensioen.<br />
Het aantal niet-werkende werkzoekenden<br />
wordt beïnvloed door ontwikkel<strong>in</strong>gen van<br />
vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Meer<br />
2011<br />
1e kw
Uitzenduren<br />
Beg<strong>in</strong> 2012 dal<strong>in</strong>g aantal uitzenduren (ABU)<br />
30<br />
20<br />
10<br />
0%<br />
-10<br />
-20<br />
-30<br />
2008<br />
65<br />
65<br />
63<br />
62<br />
61<br />
iV UWVMAGAz<strong>in</strong>e<br />
2009 2010 2011 2012<br />
60<br />
2000 ‘01 ‘02 ‘03 ‘04 ‘05 ‘06 ‘07 ‘08 ‘09 ‘10 ‘11<br />
4<br />
Pensioenleeftijd 5<br />
Werknemers gaan steeds later met pensioen (CBS)<br />
Ontwikkel<strong>in</strong>g NWW jong/oud<br />
Het aantal werkzoekende jongeren varieert veel sterker dan<br />
het aantal werkzoekende ouderen. Vanaf juni 2011 groeit het<br />
aantal werkzoekende jongeren sterk<br />
105 x 1.000<br />
100<br />
95<br />
90<br />
50-65 JAAR<br />
85<br />
80<br />
Arbeidsmarktregio’s<br />
Vi UWVMAGAz<strong>in</strong>e<br />
Aantal nww Groei t.o.v. Totaal<br />
(x 1000) 1 jaar eerder nww*<br />
Arbeidsmarktregio 2009 2010 2011 2012 2010 2011 2012 2012<br />
januari januari januari januari jan. jan. jan. jan.<br />
Totaal nww 444 520 496 479 17% -5% -3% 6,1%<br />
sterk verstedelijkt<br />
Groot-Amsterdam 46 51 44 35 11% -14% -21% 6,0%<br />
Midden-Utrecht 15 19 17 16 25% -10% -1% 4,1%<br />
Haaglanden 28 32 33 36 16% 2% 10% 7,6%<br />
rijnmond<br />
nabij grote steden<br />
46 51 54 54 12% 4% 2% 8,9%<br />
Flevoland<br />
noord-Kennemerland en<br />
12 13 13 13 12% -3% 3% 7,3%<br />
West-Friesland 11 13 13 12 14% 1% -5% 4,0%<br />
zuid-Kennemerland 8 8 8 8 6% 0% -2% 4,6%<br />
zaanstreek/Waterland 7 8 9 8 19% 9% -8% 5,5%<br />
oost-Utrecht 6 7 7 6 10% -2% -3% 4,3%<br />
Gooi- en Vechtstreek 6 6 6 6 10% -3% 3% 5,4%<br />
Midden-Holland 4 5 6 6 20% 7% -3% 4,9%<br />
drechtsteden 7 9 10 8 29% 5% -13% 3,9%<br />
Holland-rijnland 9 12 11 10 26% -7% -6% 3,9%<br />
rivierenland<br />
rond de randstad<br />
4 5 5 5 30% 0% -6% 4,7%<br />
ijssel-Vechtstreek 10 13 12 12 30% -9% 5% 5,3%<br />
stedendriehoek 13 16 16 15 21% 0% -3% 5,5%<br />
Midden-Gelderland 19 21 20 20 14% -6% 1% 6,2%<br />
zuid-Gelderland 11 13 12 12 16% -4% -3% 8,0%<br />
West-brabant 15 18 17 16 24% -5% -8% 5,4%<br />
Midden-brabant 10 13 11 11 24% -9% 0% 5,4%<br />
noordoost-brabant 13 16 15 15 23% -5% 1% 5,4%<br />
zuidoost-brabant<br />
nationaal decentraal<br />
18 24 22 20 32% -7% -11% 5,9%<br />
Gron<strong>in</strong>gen 23 25 24 23 12% -4% -7% 8,1%<br />
Friesland 19 23 23 22 20% 1% -3% 7,6%<br />
drenthe 13 16 14 14 18% -11% -1% 7,8%<br />
Twente 20 24 23 23 21% -6% -1% 8,1%<br />
Achterhoek 6 8 7 7 31% -12% 0% 5,1%<br />
zeeland 8 9 8 8 13% -7% 1% 4,7%<br />
noord- en Midden-Limburg 15 17 14 13 13% -15% -7% 5,6%<br />
zuid-Limburg 24 25 23 22 7% -8% -6% 8,1%<br />
* als percentage van de beroepsbevolk<strong>in</strong>g; nWW = niet-werkende werkzoekenden.<br />
bron: UWV WerKbedrijF<br />
NWW JONGEREN<br />
Groei aantal NWW jonger dan 27 jaar<br />
naar arbeidsmarktregio. Januari 2012<br />
t.o.v. oktober 2011<br />
ZEELAND<br />
25%<br />
20% - 25%<br />
15% - 20%<br />
10% - 15%<br />
5% - 10%<br />
0% - 5%<br />
0%<br />
ZUID-KENNEMERLAND<br />
GROOT-AMSTERDAM<br />
HOLLAND-RIJNLAND<br />
HAAGLANDEN<br />
ZAANSTREEK<br />
RIJNMOND<br />
WEST-BRABANT<br />
MIDDEN-<br />
HOLLAND<br />
NOORD-<br />
KENNEMERLAND<br />
DRECHT-<br />
STEDEN<br />
MIDDEN-<br />
BRABANT<br />
GOOI<br />
MIDDEN-<br />
UTRECHT<br />
OOST<br />
UTRECHT<br />
RIVIEREN-<br />
LAND<br />
N.O. BRABANT<br />
Z.O.<br />
BRABANT<br />
FLEVOLAND<br />
FRIESLAND<br />
MIDDEN-<br />
GELDERLAND<br />
NOORD- EN<br />
MIDDEN-<br />
LIMBURG<br />
ZUID-<br />
LIMBURG<br />
STEDEN-<br />
DRIEHOEK<br />
BRON: CBS, UWV<br />
IJSSELVECHTSTREEK<br />
ACHTERHOEK<br />
ZUID-GELDERLAND<br />
Kennisdossier<br />
TWENTE<br />
GRONINGEN<br />
DRENTHE<br />
April 2012 Vii
* Op dit moment bev<strong>in</strong>dt de Nederlandse economie<br />
* Het aantal mensen dat van de WW naar de bijstand<br />
* Tussen juni 2010 en juni 2011 zijn er veel meer<br />
zich <strong>in</strong> een recessie. Hoewel deze neergang m<strong>in</strong>der<br />
groot is dan <strong>in</strong> 2008/2009, zal dit toch gaan leiden tot<br />
een stijg<strong>in</strong>g van het aantal niet-werkende werkzoekenden<br />
<strong>in</strong> 2012. Daarnaast zal ook het aantal<br />
WW-uitker<strong>in</strong>gen e<strong>in</strong>d 2012 hoger liggen dan e<strong>in</strong>d<br />
2011 het geval was.<br />
gaat, is <strong>in</strong> de afgelopen tien jaar verdubbeld. Dit is<br />
onder andere het gevolg van de recente economische<br />
crisis. Op het geheel van de totale uitstroom uit<br />
de WW gaat het om een relatief kle<strong>in</strong> percentage dat<br />
<strong>in</strong> de bijstand komt (6% <strong>in</strong> 2011). Voor de gemeenten<br />
gaat het echter om een relatief groot aandeel van de<br />
<strong>in</strong>stroom <strong>in</strong> de bijstand (20% <strong>in</strong> 2011). Het gaat daarbij<br />
vooral om werkzoekenden die b<strong>in</strong>nen de<br />
WW-periode geen baan v<strong>in</strong>den en daardoor de maximumduur<br />
van de WW-uitker<strong>in</strong>g bereiken.<br />
Wajongers aan het werk gegaan dan een jaar eerder.<br />
Bovendien gaan Wajongers vooral aan de slag bij<br />
reguliere werkgevers, en nauwelijks <strong>in</strong> de <strong>sociale</strong><br />
werkvoorzien<strong>in</strong>g. Inmiddels heeft dat ertoe geleid<br />
dat er meer Wajongers aan het werk zijn bij een reguliere<br />
werkgever dan b<strong>in</strong>nen de <strong>sociale</strong><br />
werkvoorzien<strong>in</strong>g.<br />
Viii UWVMAGAz<strong>in</strong>e<br />
UiT HeT UKV<br />
oVer WerKzoeKenden,<br />
de bijsTAnd en<br />
de UiTzendsecTor<br />
Drie maal per jaar publiceert UWV <strong>in</strong> het UWV Kennisverslag<br />
(UKV) analyses op het gebied van de <strong>sociale</strong> zekerheid en de arbeidsmarkt.<br />
Het UKV gaat <strong>in</strong> op de verander<strong>in</strong>gen <strong>in</strong> de directe omgev<strong>in</strong>g van UWV,<br />
en wat dit kan gaan betekenen voor de dienstverlen<strong>in</strong>g.<br />
Enkele belangrijke bev<strong>in</strong>d<strong>in</strong>gen uit het UKV van maart 2012 zijn:<br />
* B<strong>in</strong>nen de Wet werk en <strong>in</strong>komen naar arbeids-<br />
* Bijna een derde van alle werkzoekenden die bij<br />
vermogen (WIA) blijkt het aantal mensen dat van de<br />
niet-duurzame en/of gedeeltelijke arbeidsongeschiktheidsregel<strong>in</strong>g<br />
(WGA) overgaat naar de regel<strong>in</strong>g<br />
voor duurzaam volledig arbeidsongeschikten (IVA)<br />
vrijwel stabiel te zijn (circa 2,4% per jaar). Op basis<br />
van de huidige <strong>in</strong>zichten zal waarschijnlijk 35 tot<br />
40% van de WGA’ers uite<strong>in</strong>delijk doorstromen naar<br />
de IVA. Het aandeel van de mensen met een IVAuitker<strong>in</strong>g<br />
b<strong>in</strong>nen de WIA zal dan toenemen van 26%<br />
nu tot 35% <strong>in</strong> 2040.<br />
UWV stonden <strong>in</strong>geschreven, vond <strong>in</strong> 2009 een baan<br />
<strong>in</strong> de uitzendsector. Hoewel dit werk vaak een tijdelijk<br />
karakter had, was bijna driekwart van deze mensen<br />
een jaar later nog steeds aan het werk. Zo’n 40%<br />
van de mensen die een jaar later nog werk had, was<br />
<strong>in</strong>middels werkzaam <strong>in</strong> een reguliere sector. In eerste<br />
<strong>in</strong>stantie gaat iemand die gaat werken <strong>in</strong> de uitzendsector<br />
er <strong>in</strong> <strong>in</strong>komen op achteruit. Dit is slechts<br />
tijdelijk: een jaar later is deze achteruitgang <strong>in</strong>gelopen,<br />
en gaat men er zelfs op vooruit. Het aanpakken<br />
van werk <strong>in</strong> de uitzendsector kan daarmee dus<br />
gezien worden als een goede opstap naar werk <strong>in</strong><br />
een reguliere sector.<br />
De <strong>in</strong>tegrale versie van het UKV is te v<strong>in</strong>den op<br />
www.uwv.nl/kenniscijfersonderzoek F