Vijf jaar Wisenten in het Kraansvlak - ARK Natuurontwikkeling
Vijf jaar Wisenten in het Kraansvlak - ARK Natuurontwikkeling
Vijf jaar Wisenten in het Kraansvlak - ARK Natuurontwikkeling
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Figuur 12. Relatieve aanwezigheid van meest voorkomende soorten (>3%) plantensoorten<br />
<strong>in</strong> wisent- en hooglandermest <strong>in</strong> mei tot en met september 2008. L<strong>in</strong>ks de<br />
aanwezigheid <strong>in</strong>clusief brandnetel voor beide diersoorten, rechts zonder brandnetel. Bron:<br />
Leuven<strong>in</strong>k, 2010.<br />
en Agrostis capillaris (gewoon struisgras). Bij hooglandermest<br />
kwam Juncus articulatus (zomprus) daarnaast ook relatief<br />
veel voor.<br />
Ook is een duidelijk verschil <strong>in</strong> relatieve aanwezigheid per<br />
plantensoort aangetoond (figuur 12). De zaaddichtheid was<br />
significant hoger bij wisenten vergeleken met hooglanders.<br />
Dit resultaat werd sterk beïnvloed door de aanwezigheid van<br />
brandnetel. Soortenrijkdom was significant hoger <strong>in</strong> de mest<br />
van hooglanders ten opzichte van wisenten. De soortensamenstell<strong>in</strong>g<br />
was vergelijkbaar tussen de diersoorten en bestond<br />
voornamelijk uit kruiden en grassen (figuur 12).<br />
Zaaddichtheid <strong>in</strong> wisentmest gaf een significante piek <strong>in</strong> augustus<br />
(exclusief brandnetel) en september (<strong>in</strong>clusief brandnetel).<br />
Bij hooglandermest was dit juni (exclusief brandnetel)<br />
en september en november (<strong>in</strong>clusief brandnetel). Significante<br />
pieken voor soortenrijkdom werden bij wisenten gevonden<br />
<strong>in</strong> de maanden juli en augustus. Hooglandermest gaf deze<br />
pieken aan <strong>in</strong> juni en september. De zaaddichtheid en soortenrijkdom<br />
<strong>in</strong> de zomerperiode zijn veel hoger gebleken dan <strong>in</strong> de<br />
w<strong>in</strong>terperiode. Soorten die alleen <strong>in</strong> w<strong>in</strong>termest gevonden zijn,<br />
kwamen alleen <strong>in</strong> lage dichtheden voor. Inwendige zaadverspreid<strong>in</strong>g<br />
<strong>in</strong> <strong>het</strong> du<strong>in</strong>gebied van Nationaal Park Zuid-Kennemerland<br />
door wisenten en hooglanders blijkt dan ook meer<br />
afhankelijk van de zomerperiode, de periode dat planten ook<br />
verse rijpe zaden hebben.<br />
Ecologisch is <strong>het</strong> <strong>in</strong>teressant dat naast overlap (waaronder<br />
Carex arenaria, Poa pratensis, Veronica chamaedrys en V.<br />
offic<strong>in</strong>alis) ook tal van soorten alleen <strong>in</strong> wisentmest of hooglandermest<br />
(bijvoorbeeld Potentilla reptans, vijfv<strong>in</strong>gerkruid) zijn<br />
aangetroffen. Beide soorten lijken elkaar aan te vullen bij de<br />
verspreid<strong>in</strong>g van zaden via de mest. Dit blijkt uit de verschillen<br />
<strong>in</strong> graasgedrag (1c) en de verschillen <strong>in</strong> de piek van soortenrijkdom.<br />
Schatteleijn, M. 2009. Seed dispersal through endozoochory by<br />
European bison and Highland cattle <strong>in</strong> coastal dune areas <strong>in</strong> the<br />
Netherlands. MSc thesis, Wagen<strong>in</strong>gen Universiteit.<br />
Leuven<strong>in</strong>k, I. 2010. Endozoochorous Seed Dispersal by European<br />
Bison and Scottish Highland Cattle <strong>in</strong> a Dutch Coastal Dune Area<br />
(summer). MSc thesis, Wagen<strong>in</strong>gen Universiteit.<br />
6. Sociaal gedrag<br />
Een van de eerste aspecten waaraan aandacht is besteed<br />
tijdens de pilot, is <strong>het</strong> onderzoeken van <strong>het</strong> sociale gedrag van<br />
de wisenten <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>Kraansvlak</strong>. Na de komst van de eerste drie<br />
wisenten <strong>in</strong> april 2007, is gestart met <strong>het</strong> observeren van de<br />
dieren, die waren uitgezet <strong>in</strong> de helft (114 hectare) van <strong>het</strong><br />
wisentgebied. Tussen mei en augustus 2007 werden middels<br />
een gedragsprotocol activiteiten, habitatgebruik en sociaal<br />
gedrag van de <strong>in</strong>dividuen genoteerd.<br />
Uit de data bleek dat de wisenten meer dan de helft van de<br />
geobserveerde tijd liggend doorbrachten. Grazen was <strong>het</strong><br />
daarna meest voorkomende gedrag (21%) en gecomb<strong>in</strong>eerd<br />
met andere vormen van foerageren (‘brows<strong>in</strong>g’, ‘debark<strong>in</strong>g’)<br />
bedroeg de totale tijd besteed aan foerageren 24%.<br />
De wisenten werden <strong>in</strong> alle habitattypes waargenomen maar ze<br />
lieten een voorkeur zien voor open zand, dennenbos en water.<br />
Bovendien werd aangetoond dat ze de voorkeur gaven om bepaalde<br />
gedrag<strong>in</strong>gen te uiten <strong>in</strong> bepaalde habitat types. Zo werd<br />
grasland gebruikt voor grazen, zich verzorgen (likken), lopen en<br />
daarnaast takken eten en herkauwen. In open zand werden<br />
voornamelijk de gedrag<strong>in</strong>gen rollen, liggen en herkauwen waargenomen.<br />
In dennenbos werd vooral gelegen en nauwelijks<br />
gegraasd.<br />
Uit figuur 13 blijkt dat de gedrag<strong>in</strong>gen niet gelijk verdeeld zijn<br />
over de verschillende habitats. Analyse van <strong>het</strong> sociale gedrag<br />
toonde verder aan dat de stier de dom<strong>in</strong>ante positie <strong>in</strong>nam.<br />
Dit is niet conform de bekende natuurlijke situatie, waarbij een<br />
koe deze rol <strong>in</strong>neemt. Het afwijkende resultaat kan veroorzaakt<br />
zijn door de nog onnatuurlijke groepsomvang en de jonge leeftijd<br />
van beide koeien. Vervolgonderzoek waar<strong>in</strong> meer <strong>in</strong>dividuen<br />
zijn opgenomen is dan ook aan te bevelen. (Lokhoff, 2007).<br />
In de w<strong>in</strong>ter van 2011/2012 is vervolgonderzoek uitgevoerd,<br />
waarbij dezelfde aspecten geanalyseerd zijn. De kudde wisen-<br />
Figuur 13. Gedrag per habitattype. Tabel gebaseerd op Lokhoff, 2007.<br />
<strong>Vijf</strong> <strong>jaar</strong> <strong>Wisenten</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>Kraansvlak</strong> | 25