1994 - 4 - Orchideeën Vereniging Vlaanderen
1994 - 4 - Orchideeën Vereniging Vlaanderen
1994 - 4 - Orchideeën Vereniging Vlaanderen
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
land, noch in het hooggebergte zijn aan te<br />
treffen; dit zijn de orchideeen van het<br />
middelgebergte, Het aantal orchideeensoorten<br />
in de wouden rond Lake Kutubu<br />
moet in de honderden lopen, Wat wij in een<br />
klein gebied in een veeI te korte week aantreffen<br />
kan maar een kleine steekproef zijn.<br />
Laten we met de aardorchideeen beginnen.<br />
Dit zijn hier zonder uitzondering bosplanten,<br />
die op vochtige, beschaduwde, maar<br />
meestal niet al te donkere plaatsen groeien.<br />
Misschien de algemeenste is Neuwiedia<br />
veratrifolia , Dit is een forse, maar onopvallende<br />
plant, met lange dichte aren die wei<br />
een meter hoog kunnen worden, Van de<br />
dooiergele, circa drie centimeter lange<br />
bloemen zijn er maar enkele tegelijk geopend,<br />
Ze zijn voor een orchidee bijzonder<br />
eenvoudig geboLlwd; er is nauwelijks<br />
verschil tussen de petalen en de lip, en in<br />
tegenstelling tot bijna aile andere orchideeen<br />
zijn de meeldl'aden en de stamper<br />
niet vergroeid tot een zuiltje, Om deze en<br />
andere redenen wordt Neuwiedia beschouwd<br />
als een primitief geslacht. Oat wil<br />
zeggen dat Neuwiedia diverse kenmerken<br />
heeft die vermoedelijk ook al voorkwamen<br />
bij de eerste orcilideeen die in de loop der<br />
evolutie zijn ontstaan, Zoals veel aard <br />
orchideeen is Neuwiedia in cultuur moeilijk<br />
in leven te houden,<br />
Nog forser, en veel opvallender, is<br />
Lepidogyne longifolia, Uit een rozet van<br />
lange smalle bladeren verrijst een kaarsrechte<br />
bloeistengel van ruim een meter<br />
lengte, waarvan de dlchte aar met vele<br />
tientallen bloempjes ongeveer een kwart tot<br />
een derde deel in beslag neemt.<br />
De bloemen zijn ongeveer een centimeter<br />
breed, met roestoranje sepalen en een witte<br />
lip en witte petalen, Ook de forse bracteeen<br />
zijn roestoranje, en dit maakt Lepidogyne<br />
longifolia tot een bijzonder opvallende<br />
versch ijning, Je kunt haar onmogelijk over<br />
het hoofd zien. Vreemd genoeg is<br />
Lepldogyne verwant aan Goodyera, een<br />
geslacht waartoe ook onze Dennenorchis<br />
behoort, Tot de groep van de Goodyerinae<br />
behoren vrijwel uitsluitend kleinblijvende,<br />
tere bosplantjes, en Lepidogyne is in dit<br />
gezelschap een ware reus, Hoewel meer<br />
dan Neuwiedia waard om in cultuur genomen<br />
te worden, zijn onze ervaringen ook<br />
in dit geval niet bemoedigend, Door de<br />
plaatselijke bevolking wordt Lepidogyne<br />
gebruikt als medicijn tegen bepaalde<br />
varkensziekten, L, longifolia komt ook op<br />
Java en Borneo voor, maar daar is ze,<br />
eigenaardig genoeg , vee I minder opvallend<br />
van kleur, bleek bruinachtig,<br />
Niet ver van de plek waar wij een fraaie<br />
groep Lepidogyne als oranje toortsen uit de<br />
ondergroei zien oprijzen ontdekken we een<br />
andere vertegenwoordiger van de<br />
Goodyerinae, Op een helling tussen<br />
rotsblokken, diep in de sclladuw, losjes<br />
wortelend in de humus, prijken de fraaie<br />
bladrozetten van Macodes sanderiana, een<br />
van de mooiste 'jewel OI'chids', De bladeren<br />
zijn fluweelachtig donker bronsgroen met<br />
een dicht netwerk van zilverkleurige nerven,<br />
Geen van de planten staat in bloei,<br />
Macodes is helaas , zoals de meeste 'jewel<br />
OI'chids', lastig te kweken (de bekende<br />
Ludisia discolor is een gunstige uit<br />
22<br />
zondering). Hoewel de planten in de natuur<br />
op zeer vochtige en donkere plaatsen<br />
groeien, en absoluut niet van droogte<br />
houden, zijn ze in cultuur zeer gevoelig voor<br />
rot. Bovendien schijnen slakken de jonge<br />
uitlopers als een speciale delicatesse te<br />
bescflouwen. De broze, sappige wortelstokken<br />
mogen beslist niet worden ingegraven,<br />
maar moeten losjes op het<br />
substraat liggen (bijvoorbeeld een mengsel<br />
van beukeblad en veenmos), Het is af te<br />
raden de planten direct te besproeien en<br />
bezoek van slakken moet ten sterkste<br />
worden ontmoedigd,<br />
Vee I eenvoudiger te kweken, maar toch vrij<br />
zelden in cultuur te vinden, is Spathoglottis.<br />
De planten, die eruit zien als zaailingen van<br />
een palm, zijn mnd Lake Kutubu plaatselijk<br />
talrijk, maar er staat er niet €'len in bloei, Een<br />
meegebracht exemplaar heeft in de Leidse<br />
Hortus gebloeid; het blijkt te gaan om de<br />
zeer algemene Spathoglottls plicata.<br />
Een bet ere vondst doen we met een aard <br />
orchidee met geel gevlekte bladeren; ook<br />
clie staat niet in bloei, zodat we twijfelen<br />
tussen Calanthe en Plocoglottis. Deze plant<br />
was zo welwillend later voor ons te gaan<br />
bloeien, en zo kvvamen we erachter dat het<br />
een Calanthe was; een vorm van of een<br />
nauwe verwant van C. torricellensis , met<br />
mooie ivoorwitte bloemen,<br />
De laatste aardorchidee die we hier zullen<br />
vermelden is een merkwaardige klimplant,<br />
Dip odium pictum. Deze orchidee, in de<br />
verte verwant aan Cymbidium, heeft riemvormige<br />
bladeren in twee dichte rijen langs<br />
een meterslange stengel, die spiraalsgewijs<br />
mnd de stammen van dunne boompjes<br />
klimt, De groeiwijze doet sterk denken aan<br />
die van bepaalde Freycinetla soorten uit de<br />
familie der Pandanaceae, Een van de<br />
synoniemen van Dipodium pictum is niet<br />
voor niets 0, pandanum, Freycinetia's in<br />
aile soorten en maten zijn overigens Ileel<br />
algemeen in dit bos. De bloemen van<br />
Dipodium pictum zijn niet onaardig, en de<br />
plant is gemakkelijk in eultullr.<br />
Bulbophyllum foetidum Is een twijfelgeval: is<br />
het een klimplant of een epifiet? Deze forse<br />
soort (bladeren ruim 30 bij 10 em) groeit op<br />
ongeveer dezelfde manier als Dipodium<br />
pic tum : de dikke wortelstokken slingeren<br />
zich als een slang rond kaar'srechte boomstammen,<br />
Voor zover w ij konden nagaan<br />
schijnt B. foetidum zijn bestaan steeds als<br />
aardorehidee te beginnen, maar oudere<br />
exemplaren , die aan de basis zijn afgestorven,<br />
zijn zuivere epifyten,<br />
Volgens Schlechter, die cleze soort voor het<br />
eerst beschreef, verspreidden de bloemen<br />
van een door hem ver'zameld exemplaar<br />
zo'n afschuwelijke stank, clat hij de plant<br />
niet bij zieh in de tent kon houden, niet<br />
aileen doordat de stank onverdraaglijk was,<br />
maar ook vanwege de massa's vliegen die<br />
erop af kwamen. Foetidum betekent dan<br />
ook 'stinkend', Wij vinden geen bloeiende<br />
exemplaren (misschien gellikkig maar), en<br />
de enige maal dat B. foetidum in Leiden<br />
heeft gebloeid waren wij op reis, zodat w i)<br />
niet kunnen beoordelen of en in hoeverre<br />
Schlechter overdreef. Volgens een notitie<br />
van J.J. Smith, clie deze soort voor de<br />
oOl'log in Buitenzorg in cultuur had, valt de<br />
stank heel erg mee. Een soort uit Borneo,<br />
Bulbophyllum beccarii, verheugt zieh ook in<br />
de reputatie een geweldige stinker te zijn,<br />
et.l heeft ongeveer dezelfde groeiwijze als<br />
B. foetidum, Maar terwijl B, beccarii<br />
leerachtig blad en een zeer diehte veelbloemige<br />
bloeiwijze heeft, zijn de blacleren<br />
van B. foetidum veel dunner en de losse<br />
bloemtros heeft aanzienlijk minder bloemen,<br />
Deze zijn groen met een wijnrode lip.<br />
Bulbophyllum is zonder twijfel het soortenrijkste<br />
orchideeengesiacht in Nieuw<br />
Guinea (ongeveer 600 soorten), en de<br />
bossen rond Lake Kutubu zijn uitermate rijk<br />
aan vertegenwoordigers ervan, Het zou te<br />
ver voeren aile soorten te bespreken die we<br />
hier aantreffen: het zijn er tientallen, en<br />
bovendien zijn ze nog niet allemaal op<br />
naam gebracht.<br />
Ongetwijfeld de fraaiste bloeier onder de<br />
plaatselijke Bulbophyllums is B, speciosum,<br />
Deze behoort tot de sectie Hapalochilus,<br />
die door sommigen als een zelfstandig<br />
geslacht wordt beschouwd, De tere, grote,<br />
bijna geurloze bloemen blijven maar een<br />
paar dagen fris, ze sluiten tegen de avond,<br />
om's ochtencls weer geleidelijk open te<br />
gaan, Tot deze sectie behoort ook<br />
B. cuniculiforme, die een merkwaardige<br />
kokervormige, met stekelige wratjes bezette<br />
lip heeft. Een andere opvallende SOOl't is<br />
B. macrobulbon L1it de sectie Sestochilus,<br />
Deze heeft vuistgrote pseudobulben en<br />
zeer dikke, loodrecht afhangende bladeren<br />
van ruim een halve meter lengte, De blauwgroene<br />
bladeren zijn sterk wasachtig bel·ijpt.<br />
We vinden maar een exemplaar, Minder<br />
zeldzaam is hier een tweede vertegenwoordiger<br />
van de sectie Sestochilus, Het is<br />
een kruipende plant die je op het eerste<br />
gezicht eerder voor een Hoya zou verslijten<br />
clan VOOl' een orehidee, De soort is onlangs<br />
door Jaap Vermeulen beschreven als<br />
B, hoyifolium, met een van onze planten als<br />
type-exemplaar. De witte bloemen van<br />
ongeveer anderhalve centimeter doorsnede<br />
zijn groen en kersrood getekend,<br />
B, hoyifolium was pas twee keer tevoren<br />
verzameld, eveneens in de omgeving van<br />
Lake Kutubu, Een andere door ons<br />
verzamelde nieuwigheid is zo mogelijk nog<br />
exclusiever, want zij was nog nooit eerder<br />
gevonden. B, ustusfortiter, zoals Vermeulen<br />
haar genoemd heeft, behoort tot de kleine<br />
seetie Vesicisepalum, waal'Van de bloemen<br />
sterke gelijkenis vertonen met die van<br />
bepaalde soorten Zootrophion uit Zuid<br />
Amerika. De sepalen zijn grotendeels met<br />
elkaar vergroeid, zodat er maar een kleine<br />
opening overblljft als ingang voor de insekten<br />
die deze vreemde bloemen moeten<br />
bestuiven. De kort gesteelde bloemen van<br />
B, ustusfortiter, een centimeter groot, zijn<br />
zeer donker purper, op het eerste gezicht<br />
vrijwel zwart. De verwante B. folliculiferum is<br />
een schaarse soort in dit bos. Tot de<br />
hoogst interessante sectie Lepanthanthe<br />
behoren B. bulliferum en B, lepanthiflorum.<br />
Deze hebben zeer kleine, maar buitengewoon<br />
complexe bloempjes, clie aan<br />
kleine insecten doen clenken .<br />
B, lepanthiflorum heeft slap naar beneclen<br />
hangende, zeer lange wortelstokken , en is<br />
voorallangs rivieroevers aan te treffen.<br />
vervolg zie nr. 5/94