Magazine 2013 (pdf) - Bert Hellinger Instituut Nederland
Magazine 2013 (pdf) - Bert Hellinger Instituut Nederland
Magazine 2013 (pdf) - Bert Hellinger Instituut Nederland
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> <strong>Nederland</strong><br />
Systemisch werk met opstellingen - Familie - Organisatie - Onderwijs - Samenleving<br />
<strong>Magazine</strong> <strong>2013</strong><br />
In dit nummer o.a:<br />
- Een opstelling om opstellingen succesvol te<br />
laten worden<br />
- Drie standpunten ten aanzien van de<br />
ontwikkeling van systemisch werk<br />
- Eeuwig en de ordeningen van het zijn<br />
- Familieopstellingen als wegbereider<br />
- Coachen met paarden<br />
- Nationale en internationale Evenementen<br />
- Nieuwe Opleidingen <strong>2013</strong><br />
- Workshops uitgelicht<br />
- 1 -
Inhoud<br />
Laten gaan en inhouden... 3<br />
Niet-weten 4<br />
Wiens hart klopt in mijn borst? 6<br />
Eeuwig en de ordeningen van het zijn 9<br />
Vleugels voor verandering 11<br />
Het opstellen van gevaarlijke ideeën<br />
Familieopstellingen - Helpen ze ?<br />
12<br />
Wanneer helpen ze? En hoe? 14<br />
Organisatieopstellingen; 16<br />
van alledaags tot mythologisch 16<br />
De jongen die niet praatte 18<br />
Het geheel zegt dank aan het deel<br />
Een opstelling om opstellingen<br />
19<br />
succesvol te laten worden 21<br />
Nu 23<br />
Een waarneming<br />
Drie standpunten ten aanzien van de<br />
26<br />
ontwikkeling van systemisch werk<br />
Familieopstellingen als<br />
26<br />
wegbereider van de vrede 29<br />
We stellen ons ook dit jaar met een foto van ons team op deze pagina aan<br />
u voor. Opnieuw, omdat het goed is om er te zijn en dat te laten zien, en<br />
ook opnieuw omdat het is veranderd. Onze Janny, die velen kenden van<br />
het eerste telefonische contact met ons instituut is het afgelopen jaar ziek<br />
geworden en overleden. Op pagina 8 staat een klein verhaal over haar. Ons<br />
team is nu veranderd. We stellen ons in deze andere samenstelling aan u<br />
voor. Christa van Opzeland, die ons team is komen versterken, stelt zich<br />
aan u voor op deze pagina.<br />
Ons magazine biedt naast veel inspirerende artikelen ook het totaaloverzicht<br />
van al onze opleidingen en workshops in <strong>2013</strong>. Daarnaast zijn we het<br />
afgelopen gestart met digitale nieuwsbrieven om actuele informatie over<br />
workshops en opleidingen zo ongeveer elke twee maanden te verspreiden.<br />
We hebben besloten dit magazine, met achting voor krimp, weer een goed<br />
gevuld magazine te doen zijn.<br />
We zullen elkaar en van alles ontmoeten in het nieuwe jaar.<br />
Tot ziens in Groningen!<br />
Namens het team van het <strong>Hellinger</strong>instituut,<br />
Angelique Matthijssen<br />
Kiezen vanuit systemisch perspectief 31<br />
Familieopstellingen Professional 32<br />
Wat beweegt de ondernemingsraad? 33<br />
De druppel en de zee 35<br />
De Noösphere dient zich aan 36<br />
Systemisch werk met paarden 37<br />
IOCTI 2012 een persoonlijk verslag 39<br />
Het begint met orga.....<br />
(en eindigt met e) 40<br />
Systemisch werken binnen<br />
Plattelandsontwikkeling 42<br />
Coachen met paarden 43<br />
Opleidingen bij het<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> 44<br />
Workshops uitgelicht 47<br />
Nationale en internationale<br />
Evenementen 52<br />
Kalender <strong>2013</strong> 53<br />
Het Noorderlicht 56<br />
- 2 -<br />
Colofon<br />
Dit is een uitgave van het<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> <strong>Nederland</strong>,<br />
en verschijnt één keer per jaar.<br />
Eindredactie<br />
Bibi Schreuder en<br />
Christa van Opzeland<br />
Oplage<br />
5500<br />
Vormgeving en opmaak<br />
Mirjam Strijbosch<br />
Druk:<br />
Scholma Druk, Bedum<br />
Even voorstellen...<br />
Mijn naam is<br />
Christa van<br />
Opzeland en<br />
ik ben sinds<br />
12 november<br />
werkzaam bij<br />
het <strong>Hellinger</strong><br />
<strong>Instituut</strong> als assistent manager.<br />
Ik ben 43 jaar, getrouwd en moeder<br />
van een dochter van 9 en een zoon<br />
van 7. Hiervoor heb ik altijd in de<br />
grafi sche industrie gewerkt als ordermanager<br />
bij verschillende drukkerijen.<br />
Ik heb ontzettend veel zin<br />
om bij het <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> mijn<br />
kennis en ervaring uit te breiden in<br />
deze voor mij nieuwe sector en ik<br />
hoop je persoonlijk te ontmoeten,<br />
Christa van Opzeland
Laten gaan en inhouden...<br />
Riga, Letland, 6 december 2012.<br />
De projectleider van het Letse Ministerie van Financiën komt binnen. Haar taak<br />
is om de invoering van de Euro over een jaar voor te bereiden. Dat de Euro<br />
komt, betekent dat de huidige munteenheid, de Lats, moet verdwijnen. Ze wil<br />
weten wat ze als ministerie kunnen doen om om te gaan met de weerstand<br />
van de bevolking. We doen een zwerm-opstelling: een representant voor de<br />
Lats, een representant voor de Euro en tien representanten voor burgers uit<br />
Letland. Ze zijn allen vrij hun natuurlijke bewegingen te volgen. Meteen wordt<br />
duidelijk dat beide munten heel andere waarden hebben dan alleen maar hun<br />
wisselkoers: de Lats staat voor de Letlandse ziel, de euro staat voor kansen<br />
en beweging, maar wordt ervaren als oppervlakkig. De meeste Letten zijn<br />
verbonden met een eerdere geschiedenis: de korte periode tussen 1918 en<br />
1941, de eerste keer in de geschiedenis dat Letland onafhankelijk was, vóór de<br />
invasie van Duitsland en de latere inlijving bij de Sovjetunie. De projectleider,<br />
deels in de opstelling, deels observerend, schrijft zich een ongeluk.<br />
Het wordt haar duidelijk dat ze een andere koers moeten varen in de<br />
invoeringscampagne.<br />
Groningen, 13 September, dag na<br />
de verkiezingen. <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong>, nu<br />
87 jaar, maakt er een opmerking<br />
over: 'Ik heb gehoord dat er verkiezingen<br />
zijn geweest...... En dat<br />
iedereen gewonnen heeft....'. Even<br />
later is een groep betrokken <strong>Nederland</strong>ers<br />
bezorgd over de (geestelijke)<br />
gezondheidszorg in ons land.<br />
De opstelling ontwikkelt zich<br />
dramatisch: zodra de hulpverleners<br />
een stap doen in de richting van de<br />
tien patiënten, wringen die laatsten<br />
zich in bochten van de hulpverleners<br />
weg. Opeens zegt <strong>Bert</strong>:<br />
'Wat we hier zien is christelijke<br />
beweging: in het verlenen van hulp<br />
worden de hulpverleners groter'.<br />
Die zin hakt er in, bij de 150 aanwezigen.<br />
In de dagen die volgen komt<br />
een beweging op gang van mensen<br />
die zich afvragen of er ook andere<br />
patronen in de zorg mogelijk zijn.<br />
De laatste opstelling van <strong>Bert</strong> die<br />
dagen in het Middelberter kerkje,<br />
gaat over de kerk, als grootste organisatie<br />
ter wereld (Dit is immers<br />
een workshop over organisatie- en<br />
maatschappelijke ontwikkeling).<br />
Deze opstelling, ook een beetje een<br />
cadeau voor <strong>Bert</strong> zelf die immers<br />
gevormd is in de kerk, laat veel<br />
aanwezigen niet koud. De representant<br />
van de kerk is verstard, en<br />
even later buigt God zich over de<br />
slachtoffers van de kerk en weent.<br />
De dagen daarna besef ik, of ik nou<br />
a-religieus ben opgevoed of niet,<br />
hoe zeer onze samenleving doortrokken<br />
is van de bewegingen van<br />
het christendom.<br />
Meer en meer komen we van<br />
familieopstellingen via organisatieopstellingen<br />
naar opstellingen<br />
rond maatschappelijke vragen. Dat<br />
- 3 -<br />
verlangt ook veel van onze innerlijke<br />
discipline om oordeelloos te<br />
kijken naar de wereld om ons heen.<br />
Het aardige van crisis en krimp is,<br />
dat we gedwongen worden naar de<br />
essentie te gaan. Wat is er echt<br />
belangrijk? Welke patronen zitten<br />
zo ongeloofl ijk diep ingebakken in<br />
onze cultuur?<br />
Waar komt de moed vandaan om<br />
ons vastlopen helemaal te nemen<br />
en te voelen in welke richting de<br />
levensenergie, opgeslagen in het<br />
vastlopen, zich wil transformeren?<br />
We merken de crisis ook in de<br />
opstellingen: de vragen worden<br />
dringender, dat geeft de opstellingen<br />
meer kracht.<br />
Van meerdere kanten uit de wereld<br />
van organisaties horen we het<br />
afgelopen half jaar, dat de methode<br />
van opstellingen voor bedrijven op<br />
zich OK is, maar dat de vraag is of<br />
de begeleider van een opstelling<br />
te vertrouwen is. Kennelijk maakt<br />
de persoon van begeleider van<br />
een opstelling een meer onlosmakelijk<br />
deel uit van het proces dan<br />
we lange tijd dachten. Dat dwingt<br />
opstellers en systemisch werkers<br />
om met nog meer zelfdiscipline<br />
en zelfrefl ectie aan het werk te<br />
gaan. Het gaat serieus worden, de<br />
komende jaren....<br />
Veel leesplezier!<br />
Jan Jacob Stam
Niet-weten<br />
Bibi Schreuder<br />
Als coach of als begeleider van een opstelling kan het je zomaar gebeuren.<br />
Paniek slaat toe: “Ik weet het niet meer. Wat nu? Ik moet iets doen. Help!”<br />
Als je in een situatie terecht komt waar je niet meer weet wat te doen, dan is de<br />
kans groot dat er allerlei oordelen over jezelf door je hoofd gaan spoken, of dat<br />
er zoveel lawaai in jezelf ontstaat dat al je denken overstemd wordt. Rationeel<br />
denken gaat niet meer en vaak word je ook nog boos op jezelf, of ervaar je<br />
de buitenwereld als onveilig. Daarmee komt alles nog meer op slot te zitten,<br />
gevangen in onzekerheid. Hier beschrijf ik twee manieren van niet-weten en de<br />
manier van ermee omgaan die tot een uitweg kan leiden.<br />
Het sluitende niet-weten<br />
Waarschijnlijk ontstaat de blokkade<br />
en paniek, zoals hierboven omschreven,<br />
omdat met het niet-weten<br />
een eerder (systemisch) trauma<br />
opnieuw wordt getriggerd. Bijvoorbeeld<br />
de traumatische situatie<br />
van een grootvader, die volkomen<br />
hulpeloos en machteloos moest<br />
toekijken hoe zijn vrouw het leven<br />
verloor bij het ter wereld brengen<br />
van haar kind. Of misschien roept<br />
de situatie van nu herinneringen<br />
op aan een situatie van vroeger op<br />
school, waar je straf kreeg omdat<br />
je een antwoord niet wist. Je weet<br />
dat je iets moet doen, maar je hebt<br />
geen fl auw idee wat. “Ik moet iets<br />
doen; Help!”<br />
Zodra je je verlamming weer de<br />
baas bent ga je iets doen. Iets wat<br />
bekend is, iets wat je goed kunt. Je<br />
voelt de opluchting: “Pff, nou kan<br />
ik weer verder, gelukkig!”<br />
De paniek is over, misschien<br />
ontstaat er zelfs wel een soort<br />
overwinningsgevoel omdat je het<br />
overleefd hebt. Maar je bent bezig<br />
met iets anders, dan waar het over<br />
ging toen je het even niet wist..<br />
Dit is een voorbeeld van patroonherhaling<br />
bij onzekerheid. De onzekerheid<br />
nu triggert het patroon dat<br />
in jouw systeem ooit het antwoord<br />
was op gebeurtenissen die te<br />
moeilijk waren om onder ogen te<br />
zien. Dat patroon heeft meestal zijn<br />
wortels in een specifi eke overlevingsstrategie<br />
van iemand uit een<br />
vorige generatie, als zijn reactie op<br />
een specifi eke gebeurtenis.<br />
Een veel voorkomend patroon<br />
is bijvoorbeeld om uitermate<br />
zorgzaam voor de ander te worden,<br />
of, om geheel te focussen op wat je<br />
onder controle hebt. In een coachingsgesprek<br />
gaan samenvatten<br />
wat er tot dan toe is gezegd, kan<br />
bijvoorbeeld weer dat geruststellende<br />
gevoel geven dat je alles onder<br />
controle hebt.<br />
We hebben ons zo goed aangeleerd<br />
dat we altijd wel een antwoord<br />
hebben, dat we zijn gaan geloven<br />
in de illusie dat, ook als we het niet<br />
weten we toch iets kunnen doen.<br />
We gaan dus iets doen, zonder<br />
te weten wat we moeten doen.<br />
Dat voelt beter dan niets doen en<br />
erkennen dat we het niet weten.<br />
In het niet weten terecht komen<br />
vinden we vaak eng. We hebben<br />
het leren vermijden. En als we er<br />
dan toch in terecht komen, dan<br />
heeft het een sluitende werking.<br />
We sluiten ons zelf af van de ander,<br />
van het veld en de wereld om ons<br />
heen, en daarmee worden onze<br />
hulpbronnen ook nog eens onbereikbaar.<br />
Het openende niet-weten<br />
In het niet-weten terecht komen<br />
kan ook een openende werking<br />
hebben.<br />
Allereerst moet je je ervan bewust<br />
worden dat je het nu niet weet.<br />
Dat bewust worden kan lastig zijn.<br />
Soms hebben we namelijk zo goed<br />
geleerd om de toestand van niet-weten<br />
te vermijden, dat we niet eens<br />
- 4 -<br />
herkennen dat we het punt bereikt<br />
hebben waarop we werkelijk niet<br />
meer weten wat te doen.<br />
Herkennen dat je aangekomen bent<br />
in het niet-weten, hoe doe je dat?<br />
Haal jezelf situaties voor de geest<br />
waarvan je achteraf constateerde<br />
'ik wist het toen echt niet'. Wat deed<br />
je toen? Wat lijkt jouw patroon te<br />
zijn? Hard praten, lachen, over iets<br />
heel anders beginnen, boos worden<br />
op je cliënt, een zogenaamd wijze<br />
opmerking maken, enzovoorts. Dan<br />
heb je in ieder geval een aanknopingspunt:<br />
als ik x doe, dan mag ik<br />
mezelf afvragen of het een teken is<br />
dat ik het niet weet.<br />
Stap twee is dan: ronduit erkennen<br />
dat je het nu niet weet, punt.<br />
Zonder oordeel, zonder dat je er op<br />
dit moment ook maar iets aan kunt<br />
veranderen dat dit nu het feit is dat<br />
er is: ik weet het niet.<br />
Benoemen dat je het niet weet<br />
Hardop benoemen: “Ik weet het<br />
nu even niet”, werkt rustgevend en<br />
helpt om contact te houden met je<br />
verantwoordelijkheid en je leiderschap.<br />
Door ‘nu’ en ‘even’ te gebruiken,<br />
stel je zowel je eigen paniek<br />
en oordelen, als ook de client<br />
gerust, en heb je even de tijd om<br />
het gewoon niet te weten. In de<br />
woorden 'nu' en 'even' zit echter<br />
ook een valkuil. Heel gemakkelijk<br />
zet je daarmee -onbewust- jezelf<br />
onder druk om het aanstonds wél<br />
te weten.<br />
Verduren van het niet-weten<br />
Om jezelf te trainen in het<br />
verduren van de toestand van<br />
niet-weten, kun je beter zeggen: “Ik<br />
weet het niet”. Zonder ‘nu’, zonder<br />
‘even’.<br />
Het gaat om het werkelijk nemen<br />
van het feit dat je het niet weet.<br />
Een overgave aan “Ik weet het niet;<br />
het zij zo”. Een toestand waarin
je jezelf iets terughoudt, terwijl je<br />
wél de volle verantwoordelijkheid<br />
houdt en je leiderschap gebruikt<br />
voor ‘holding the space’. Je kunt<br />
dit trainen en checken door, in de<br />
toestand van niet-weten, in de begeleiderspositie,<br />
met de volle verantwoordelijkheid<br />
voor je eigen daden,<br />
te kijken of je de anderen recht in<br />
de ogen kunt kijken. Als je doet<br />
alsof, is het meestal niet mogelijk<br />
iemand, in stilte, recht in de ogen<br />
te kijken.<br />
Je kunt jezelf ook trainen in het<br />
verduren van het niet-weten. Als<br />
rationeel denkende volwassene<br />
kan je de absurditeit inzien van<br />
de illusie als je iets niet weet, dat<br />
je dan wel adequaat zou kunnen<br />
handelen. Misschien werkt het om<br />
je oordelen met hun eigen taal om<br />
de oren te slaan: “Het is helemaal<br />
niet dom om niet te weten wat je<br />
moet doen, het is juist dom om<br />
zomaar iets te gaan doen!”<br />
Je kunt je aanleren om te wachten,<br />
als alternatief voor het haast<br />
instinctmatige doen. Wachten,<br />
in erkennende stilte dat er op dit<br />
moment geen weten is. De tijd<br />
en stilte nemen om je te openen<br />
voor alles wat er te zien was en<br />
is, te horen was en is en te voelen<br />
wat was en is. Je te openen voor<br />
het vele, het grootse. Misschien<br />
ontstaat er verwondering. Verwondering<br />
over wat is. Verwondering<br />
geeft een heel andere kwaliteit<br />
aan wat je waarneemt dan met<br />
oordelen kijken, en verwondering<br />
brengt je ook voorbij aan ‘zonder<br />
oordelen waarnemen’.<br />
Ruimtegevend stoppen<br />
Ondanks al het voorgaande weet<br />
je in een concreet geval misschien<br />
nog steeds niet wat je moet doen.<br />
Je hebt een tijdje in stilte gewacht,<br />
je hebt het verduurd, je paniek is<br />
niet toegeslagen op een manier dat<br />
je erdoor overweldigd werd, maar<br />
je weet het nog steeds niet. Dan is<br />
er maar één mogelijkheid: Stoppen.<br />
Geopend stoppen. Dat wil zeggen<br />
dat je benoemt dat je stopt omdat<br />
je het niet weet. Niet erom heen<br />
draaien met mooi lijkende, maar<br />
verstrikkende zinnen zoals: “Het<br />
veld wil zich niet openen”, of “Is het<br />
goed dat we hier stoppen?”. Houd<br />
de verantwoordelijkheid voor het<br />
niet weten en het stoppen bij jezelf<br />
en erken dat door te zeggen: “Ik<br />
weet het niet, dus hier stop ik”.<br />
Het vreemde is, dat het lijkt of<br />
vanuit die beweging van overgave<br />
aan: “Ik stop hier, want ik weet het<br />
niet”, vaak een impuls komt, alsof<br />
die impuls vanuit het veld komt, en<br />
niet van jou.<br />
Dat gebeurt in de fractie van een<br />
seconde die ligt tussen het moment<br />
dat je het besluit om te stoppen<br />
nam en dat je het hardop uitspreekt.<br />
Daar ligt de opening naar<br />
een ander weten.<br />
De kunst is om deze opening te<br />
herkennen en uit te proberen wat<br />
die teweeg brengt. Meestal is het<br />
iets wat je nooit zelf had kunnen<br />
bedenken.<br />
Het lijkt erop dat die opening<br />
naar het ‘weten vanuit het veld’ er<br />
steeds is, maar 'overschreeuwd'<br />
wordt door onze actiegerichtheid<br />
en ons 'willen weten'. Wanneer we<br />
ons overgeven aan de stilte, aan<br />
niet-doen en aan niet-weten én<br />
tegelijkertijd in onze volle verantwoordelijkheid<br />
aanwezig blijven,<br />
kan de wijsheid van het veld ons<br />
bereiken.<br />
Verantwoordelijkheid versus<br />
controle<br />
Je verantwoordelijkheid nemen<br />
heeft te maken met aanwezig<br />
zijn en blijven en de veiligheid<br />
scheppen waarin anderen ook<br />
- 5 -<br />
aanwezig kunnen zijn en blijven.<br />
Niet alleen fysiek aanwezig zijn,<br />
maar ook innerlijk er niet vandoor<br />
gaan. Dit vergt moed. Het voeren<br />
van een systemisch coachingsgesprek<br />
of het begeleiden van opstellingen<br />
vergt moed. Ook het volledig<br />
toelaten van het niet-weten én de<br />
verantwoordelijkheid houden voor<br />
de situatie vergt moed.<br />
Door moed aan te boren, schep je<br />
een veilig kader voor anderen om<br />
ook aanwezig te blijven. Waar haal<br />
je moed vandaan?<br />
Uit vertrouwen. Waar haal je vertrouwen<br />
vandaan?<br />
Uiteindelijk komt vertrouwen met<br />
het nemen van de wereld zoals hij<br />
is. Dat is gemakkelijker gezegd dan<br />
gedaan. Als begeleider/coach van<br />
systemisch werk begint het met<br />
het nemen van je eigen achtergrond:<br />
De eersten zijn je vader en<br />
je moeder. Precies zoals ze zijn of<br />
waren. En ook hun geschiedenis,<br />
alsmede hun reactie op die geschiedenis.<br />
En hún ouders, jouw grootouders,<br />
met hun geschiedenis, en<br />
hoe zij daarmee omgingen. Nemen,<br />
zonder oordeel. Weer die overgave.<br />
Wanneer je stopt met worstelen<br />
met je eigen achtergrond, en je achtergrond<br />
gewoon neemt als jouw<br />
eigen en enige achtergrond, dan<br />
krijg je een groot cadeau: Vertrouwen!<br />
Dit vertrouwen kun je aanboren,<br />
ook in die paniekmomenten dat je<br />
het niet weet: leun achterover, leun<br />
tegen je eigen achtergrond, en laat<br />
je door je ouders en de hele achtergrond<br />
gedragen worden.
Wiens hart klopt in mijn borst?<br />
Over Otto Scharmers velden van aandacht.<br />
Guni Leila Baxa<br />
We hebben veel kennis over wát<br />
we doen en hóe we dat doen. Maar<br />
we weten weinig over de plek<br />
van binnen, de bron, het veld van<br />
aandacht van waaruit we handelen.<br />
Otto Scharmer heeft zich jarenlang<br />
gewijd aan onderzoek naar deze<br />
innerlijke plek. Daarbij kwam hij<br />
bijzondere luisterkwaliteiten op<br />
het spoor. Kwaliteiten waarin zich<br />
uiteenlopende velden van aandacht<br />
openen waardoor ons handelen<br />
gevoed wordt.<br />
Scharmer onderscheidt vier<br />
manieren van luisteren 1):<br />
Downloading – herhaling<br />
Feitgericht luisteren – op zoek<br />
naar het verschil – open mind<br />
Empatisch luisteren – open hart<br />
Creërend luisteren – open wil.<br />
Deze niveaus van luisteren kun je<br />
ook in opstellingen waarnemen.<br />
Daar manifesteren ze zich in<br />
aandachtsvelden die onmiddellijk<br />
voelbaar zijn en de sfeer meebepalen.<br />
Heb je je er eenmaal vertrouwd<br />
mee gemaakt, dan kunnen het wegwijzers<br />
worden voor het antwoord<br />
op de vraag of je als begeleider het<br />
proces van de opstelling verder<br />
kunt en wilt uitdiepen. De innerlijke<br />
plek van stilte en tijdloosheid,<br />
<strong>Hellinger</strong>s ‘lege midden’, is te<br />
bereiken via enkele stappen. Het<br />
is geen toestand die automatisch<br />
of permanent aanwezig is bij een<br />
opstelling. Doorgaans bevinden<br />
mensen, ook wij als begeleiders,<br />
zich niet vanaf het begin in die<br />
toestand. Iedere keer opnieuw<br />
openen en creëren we die.<br />
Via fragmenten van een bijzondere<br />
opstelling –bijzonder vanwege het<br />
thema waarover het ging- wil ik<br />
graag ingaan op de verschillende<br />
niveaus, c.q. Scharmers verschillende<br />
manieren van luisteren.<br />
Fragmenten van de opstelling<br />
worden cursief weergegeven.<br />
Elementen die gerepresenteerd<br />
worden zijn vermeld tussen aanhalingstekens.<br />
Ruth: de plaats van het eigen<br />
lichaam in de wereld is als het<br />
hart in het organisme. 2)<br />
Ten tijde van de opstelling was<br />
Ruth (cliënt) 76 jaar. Haar kwestie<br />
was de harttransplantatie die ze<br />
acht jaar tevoren had ondergaan.<br />
Hoogst zelden krijgen mensen op<br />
relatief hoge leeftijd nog een nieuw<br />
hart. Bij Ruth was dat op grond<br />
van bijzondere omstandigheden<br />
mogelijk geweest. Na de succesvolle<br />
transplantatie heeft Ruth<br />
vier zware, levensgevaarlijke auto<br />
ongelukken gehad. Van de acht<br />
jaar sinds de transplantatie lag ze<br />
er vier in het ziekenhuis. Na het<br />
laatste ongeluk had iemand haar<br />
aangeraden een opstelling te doen:<br />
wellicht zouden de ongelukken<br />
verband kunnen houden met de<br />
transplantatie.<br />
We beginnen de opstelling met een<br />
representant voor Ruth en één voor<br />
het hart.<br />
Weloverwogen kies ik voor HET<br />
hart. Die woordkeuze laat open om<br />
welk hart het gaat: het vroegere<br />
hart van Ruth of het donorhart. En,<br />
wie weet, zou ook de archetypische<br />
kracht van het symbool kunnen<br />
resoneren, zoals we dat wereldwijd<br />
kennen. Misschien zijn alle drie<br />
deze mogelijkheden inbegrepen, en<br />
misschien nog wel iets anders…..<br />
- 6 -<br />
Downloading – herhaling: wat<br />
kan zo’n verzameling cellen<br />
gewaarworden?<br />
Downloaden is de vorm van<br />
luisteren die dienstbaar is aan bevestiging.<br />
Alles wat gebeurt wordt<br />
afgemeten aan bestaande verwachtingen,<br />
oordelen en overtuigingen:<br />
Ja, ja, dat weet ik al. Wat we reeds<br />
weten moet bevestigd worden. In<br />
deze staat van zijn functioneert<br />
onze waarneming van de wereld op<br />
basis van een waarnemingsorgaan<br />
van de eerste orde: we zien uitsluitend<br />
datgene wat overeenkomt met<br />
onze reeds aanwezige oordelen.<br />
‘Ruth’ (cliënt) kijkt even naar ‘het<br />
hart’, keert zich ervan af en zegt dat<br />
ze er niet naar kan kijken. ‘Het hart’<br />
staat afgewend, op enige afstand<br />
van ‘Ruth’ en kijkt naar de vloer.<br />
De keuze van het element ‘hart’<br />
betekent voor Ruth een zware<br />
opgave. Ze stemt weliswaar in<br />
met mijn voorstel, schudt echter<br />
tegelijkertijd haar hoofd en zegt:<br />
‘Nou ja, wat kan zo’n klomp cellen<br />
nu voelen?’<br />
Op dit moment van de opstelling<br />
bevindt Ruth zich in een toestand<br />
van downloading. Vóór de transplantatie<br />
was ze werkzaam als wetenschapsjournalist.<br />
Met psychotherapie<br />
heeft ze nooit iets te maken gehad.<br />
Ze voelde zich zeer vertrouwd met<br />
klassieke medische opvattingen,<br />
waarin het lichaam gezien wordt<br />
als een chemische fabriek, als een<br />
voorwerp waarvan we ontwerp en<br />
functioneren rationeel begrijpen.<br />
Als we dat ontwerp eenmaal doorgronden<br />
dan kunnen we dat naar<br />
believen manipuleren en veranderen,<br />
zonder gevolgen op het niveau van<br />
ziel of geest.
Open mind: wiens hart klopt in<br />
mijn borst?<br />
Ik vraag Ruth (cliënt) iemand te<br />
kiezen voor datgene waar het hart<br />
naar kijkt. Ze kiest een jongeman,<br />
die zowel door ‘Ruth’ als ‘het hart’<br />
ogenblikkelijk benoemd wordt als<br />
‘de donor’.<br />
Ruth zelf is plotseling geschokt<br />
en opgewonden. Ze grijpt mijn<br />
hand, kijkt me met grote ogen aan<br />
en vraagt verbijsterd: ‘Wiens hart<br />
klopt in mijn borst?’ De verbreding<br />
naar het aandachtsveld van open<br />
mind toont zich in<br />
de verbaasde en verschrikte vraag.<br />
‘Toen ben ik wakker geworden’,<br />
zegt Ruth later over dit moment in<br />
de opstelling.<br />
Feitgericht luisteren – zoekend<br />
naar het verschil is een manier van<br />
luisteren die zich richt op de waarneming<br />
van feiten en op de wereld<br />
als een verzameling van dingen.<br />
We richten ons daarbij op aspecten<br />
van de realiteit die afwijken van<br />
onze eigen, reeds aanwezige opvattingen.<br />
Waar het bij downloaden<br />
gaat om het ontkennen van wat<br />
anders is, richt de waarneming zich<br />
hier op nieuwe of tegenstrijdige<br />
feiten: kijk hier eens! De innerlijke<br />
stem van het oordeel is uitgeschakeld.<br />
Feitgericht luisteren hoort<br />
bij goed wetenschap bedrijven.<br />
Scharmer zegt daarvan: ‘In deze<br />
staat van zijn activeren we een<br />
waarnemingsorgaan van de tweede<br />
ord e: het zintuig dat ons echt<br />
uitsluitsel geeft over de werkelijke<br />
aard der dingen.’<br />
In de opstelling keert ‘het hart’<br />
zich allereerst tot ‘Ruth’ en zegt: ‘Ik<br />
zou echt graag naar je toe komen.<br />
Maar ik kon werkelijk geen afscheid<br />
nemen van hem’, daarbij wijzend<br />
op ‘de donor’. Dan staart ze hem<br />
gefi xeerd aan en roept, alsof er een<br />
grote afstand te overschreeuwen is:<br />
‘Je bent niet dood! Besef je dat? Je<br />
bent niet dood! In mij leef je verder,<br />
en ik zorg voor je hart.’<br />
Onder dit harde schreeuwen van<br />
haar representant krimpt Ruth<br />
ineen. Afscheidspijn van het hart?<br />
Geïrriteerd schudt ze haar hoofd;<br />
ze is duidelijk in gevecht met<br />
zichzelf. Ze zegt: ‘Een orgaan als<br />
iets met eigen gevoelens en ervaringen?<br />
Dat haalt alles overhoop wat<br />
ik ooit gedacht heb.’<br />
Open hart: bijna iedere dag<br />
bedank ik hem<br />
En dan begint Ruth hartverscheurend<br />
te snikken, ze grijpt opnieuw<br />
mijn hand en zegt: ‘Ja, zo is het<br />
precies. Mijn representant voelt<br />
het heel precies. Bijna iedere dag<br />
beloof ik hem dat ik op zijn hart<br />
zal passen. Ik ben hem, wijzend<br />
op ‘de donor’, oneindig dankbaar.<br />
HIJ heeft mij het leven gegeven.<br />
En tegelijkertijd is het volstrekte<br />
onzin. Ik ben totaal niet bijgelovig.<br />
Ik schaam me voor mezelf en toch<br />
doe ik het.’<br />
Empathisch luisteren brengt<br />
een kentering teweeg. Het is de<br />
ommekeer van de focus op dingen<br />
en feiten, naar de focus op de jijwereld,<br />
het levende en zich ontwikkelende<br />
zelf. Ja, ik weet precies hoe<br />
je je voelt. Empathisch luisterend<br />
beleven we de wereld vanuit het<br />
perspectief van de ander. We<br />
ervaren heel precies de plek van<br />
waaruit de ander handelt. Het is<br />
een vaardigheid die je, net als elke<br />
andere vaardigheid, kunt aanleren<br />
en verder ontwikkelen. Otto<br />
- 7 -<br />
Scharmer noemt het de intelligentie<br />
van het hart, het waarnemingsorgaan<br />
van de derde orde.<br />
Een vrouw uit de groep, ‘het leven’<br />
representerend, wordt gevraagd in<br />
de opstelling een goede plek voor<br />
zichzelf te vinden. Ze gaat zo staan<br />
dat ze enige afstand heeft tot ieder<br />
van de andere drie, dat ze hen<br />
allemaal kan zien en dat de anderen<br />
haar kunnen zien. ‘Ruth’ zakt in<br />
elkaar en valt op de grond met de<br />
woorden: ‘Het leven hoort mij niet<br />
toe, het hoort bij hem’, daarbij op de<br />
donor wijzend. ‘Het hart’ trekt zich<br />
terug en zegt tegen ‘Ruth’: ‘Zolang je<br />
dat niet oplost is hier geen plek voor<br />
mij.’ De donor smeekt om gewoon<br />
dood te mogen zijn. ‘Het leven’ staat<br />
met open armen te wachten.<br />
Wanneer een echte dialoog<br />
ontstaat, vindt van binnen een<br />
beweging plaats naar een andere<br />
manier van luisteren. Zolang we<br />
luisteren op één van de twee eerst<br />
genoemde manieren bewegen we<br />
ons binnen de grenzen van onze<br />
eigen mentaal-cognitieve wereld.<br />
Bij empathisch luisteren echter<br />
verschuift onze waarneming vanuit<br />
ons eigen veld naar dat van de<br />
ander. De scheidslijn tussen mij en<br />
de ander verdwijnt. We voelen een<br />
directe verbinding, contact van hart<br />
tot hart. We stellen ons open voor<br />
de liefde.<br />
Terug naar het moment dat Ruth<br />
begint te snikken als ze geconfronteerd<br />
wordt met haar dankbaarheid
jegens de donor en zich daarvoor<br />
schaamt: dat is het moment waarop<br />
Ruth in contact komt met een<br />
kant van zichzelf die ze tot dan<br />
toe weinig onder ogen gezien en<br />
weinig plek gegeven heeft in haar<br />
manier van leven. Met het zetten<br />
van een stap in de richting van ‘het<br />
leven’, slaat ze de weg in van het Ja,<br />
van de liefde voor zichzelf.<br />
Open wil; Ja, natuurlijk!<br />
‘Ben je bereid tot een experiment?’<br />
vraag ik Ruth. ‘Ja, natuurlijk’, zegt<br />
ze. Ik vraag haar om op redelijk<br />
grote afstand van ‘het leven’ te gaan<br />
staan, er oogcontact mee te maken<br />
en er dan, steeds in contact blijvend,<br />
heel langzaam naar toe te bewegen,<br />
stapje voor stapje.<br />
Op die weg ontmoet Ruth in zichzelf<br />
terugdeinzen, twijfel, verdriet, koppigheid,<br />
bittere tranen, aarzelend<br />
loslaten, voorzichtige toenadering,<br />
geluidloos huilen, lachen, omarmen,<br />
gelukkig zijn, vredige stilte, innerlijk<br />
stralen. Het is het palet aan<br />
gevoelens en ervaringen dat we<br />
ook kennen uit het proces van het<br />
herstel van de onderbroken uitreiking.<br />
Maar tegelijkertijd ontstaat er nog<br />
iets dat erboven uitstijgt.<br />
Ongeveer halverwege Ruths gang<br />
naar ‘het leven’ begint ‘Ruth’ (representant)<br />
nauwelijks hoorbaar<br />
te neuriën. ‘Het hart’ pakt een<br />
trommel en slaat, eerst heel zachtjes,<br />
dan iets harder het ritme van een<br />
hartslag. Als Ruth bijna bij ‘het<br />
leven’ aangekomen is staan -zonder<br />
enige afspraak vooraf- plotseling<br />
alle omzittenden op, vormen een<br />
cirkel rondom Ruth en ‘het leven’ en<br />
wiegen met elkaar zachtjes op het<br />
ritme van de trommel.<br />
Dertig minuten veranderen in een<br />
tijdloos moment. Niet alleen voor<br />
Ruth, maar voor alle aanwezigen.<br />
Creërend luisteren zorgt ervoor dat<br />
we onze wil openen als een waarnemingsorgaan<br />
van de vierde orde.<br />
Als we ons op dit vlak begeven gaat<br />
het eigen ik naar de achtergrond.<br />
Daardoor openen we van binnen<br />
een plek van stilte en zijn, waar een<br />
nieuwe kwaliteit van presentie zich<br />
doorheen weeft. We ontwikkelen<br />
een gevoeligheid die ons in contact<br />
brengt met het hoogst mogelijke<br />
van de toekomst. Op dit punt<br />
aangeland zoeken we niet meer<br />
buiten onszelf. We bevinden ons<br />
in een veld, waardoor we ver over<br />
onze gewoonlijke organisatiegrenzen<br />
heen getild worden, doordat<br />
In memoriam Janny Heideveld<br />
- 8 -<br />
we een moment van tijdloze stilte<br />
binnentreden. Daarmee beleven<br />
we iets totaal anders; iets volstrekt<br />
nieuws en toekomstigs begint in<br />
ons gezamenlijke midden aanwezig<br />
te zijn.<br />
Pas aan het einde van de ervaring<br />
ontdek je dat je op het vierde<br />
niveau was. Je stelt plotseling vast<br />
dat je niet meer dezelfde persoon<br />
bent als tevoren. Je hebt een<br />
subtiele, nauwelijks waarneembare,<br />
maar diepgaande verandering doorgemaakt.<br />
1) De toelichting op de manieren<br />
van luisteren is ontleend aan de<br />
website van C. Otto Scharmer. Meer<br />
daarover in zijn boek: Theorie U.<br />
2) Merleau-Ponty: Phänomenologie<br />
der Wahrnemung. Walter de<br />
Gruyter & Co, Berlijn 1966, Blz 192<br />
Vertaald door Anton de Kroon<br />
Guni Baxa zal in <strong>2013</strong> de verdiepingsopleiding<br />
‘Familieopstellingen<br />
Professional’ geven in het<br />
<strong>Hellinger</strong>instituut. (zie elders in dit<br />
magazine of op<br />
www.hellingerinstituut.nl)<br />
Op 22 maart 2012 werd Janny Heideveld getroffen door een hersenbloeding en een<br />
auto-immuunziekte en raakte volledig verlamd. Na zeven maanden kon ze niet meer.<br />
Op 17 oktober is ze overleden.<br />
Janny werkte sinds 2006 op het kantoor van het <strong>Hellinger</strong>instituut.<br />
Janny had de gave om deelnemers, ook al waren ze nog totaal onbekend, snel te binden<br />
aan het <strong>Instituut</strong>. Alle mailtjes en telefoontjes beantwoorde ze met veel enthousiasme<br />
en liefde, waardoor mensen zich snel thuis voelden. Net toen we erover dachten om<br />
misschien met de uitgeverij Het Noorderlicht te stoppen, heeft Janny het nieuw leven ingeblazen door met<br />
on-line boekverkoop te starten. Ze bestierde haar boekwinkel vol overgave!<br />
Dank zij Janny lagen bij het begin van een opleiding de opleidingsmappen altijd keurig van naam voorzien<br />
klaar, zij hielp iedereen herinneren wie en wat er de komende tijd zouden komen en wie er nog gebeld moest<br />
worden en ze regelde de vele reizen voor Jan Jacob. Of wel, Janny zorgde zes jaar lang dat het <strong>Hellinger</strong><br />
instituut bleef draaien.<br />
Janny, dank je dat je zó je hart gaf aan de verwelkoming van onze deelnemers, aan de voorbereiding van de<br />
opleidingen, aan ons werk en aan ons, als team. We bouwen erop voort!
Praxis der Systemaufstellung<br />
Tien van de artikelen in dit magazine zijn eerder verschenen in hét Duitse tijdschrift voor opstellingen: Praxis<br />
der Systemaufstellung. Gunthard Weber is de oprichter van dit tijdschrift, dat twee maal per jaar verschijnt.<br />
Gunthard’s hobby is bomen planten. Vaak clandestien. De hele omgeving van zijn woonplaats bij Heidelberg<br />
staat vol met inmiddels grote bomen die hij ooit geplant heeft. Gunthard houdt er ook van organisaties<br />
te planten. Zo was hij de oprichter van de Duitse vereniging voor opstellers en inmiddels bouwt hij huizen<br />
voor weesmeisjes in Afrika, scholen erbij en inmiddels een fabriek om de noten die in de natuur groeien te<br />
verwerken tot karitee-boter. Gunthard had geld over van het eerste congres dat hij organiseerde en vroeg zich af<br />
hoe dat geld weer terug kon vloeien naar het veld van opstellers. Daaruit ontstond een tijdschrift. In het begin<br />
met het format van een dik schrift, inmiddels een volwaardig tijdschrift waar je je op kunt abonneren. Jacob<br />
Schneider, Albrecht Mahr, Marianne Franke-Gricksch, Ursula Franke, Claude Rosselet en anderen voeren precies<br />
en gewetensvol de redactie. Op deze manier leveren ze een belangrijke bijdrage aan het toegankelijk maken<br />
van de vele toepassingen en stijlen in systemisch werk, maar ook aan een voortdurende refl ectie op dit werk,<br />
waardoor het verder kan groeien.<br />
Wilfried de Philipp is de eindredacteur: info@de-philipp.de<br />
Voor abonnementen: www.carl-auer.de/praxis<br />
Eeuwig<br />
en de ordeningen van het zijn<br />
Joan Garriga Bacardi<br />
Als ruggengraat van ons opstellingenwerk heeft <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> de ordeningen<br />
van de liefde geïntroduceerd. Als deze ordeningen worden gerespecteerd en<br />
iedereen omvatten die tot hetzelfde systeem van geest of ziel behoort dan<br />
weten we dat die mensen gelukkiger zijn en zich verheugen in een grote vitaliteit.<br />
De ordeningen van de liefde weerspiegelen niet alleen een mooie existentiële<br />
wijsheid, ze omvatten niet alleen de goede liefde, maar bovenal het goede<br />
leven. Je zou ook kunnen zeggen dat de ordeningen van de liefde impliciet de<br />
ordeningen van het zijn bevatten. Daarover zou ik hier graag schrijven. Maar<br />
sta me toe dat ik mijn eigen verteltrant volg en zo tegelijkertijd mijn eigen<br />
geschiedenis vertel, als verhaal en als excuus.<br />
De hoofdrolspelers van mijn geschiedenis<br />
heten Jong en Oud. Ze<br />
werden geboren op dezelfde dag,<br />
hetzelfde tijdstip en in dezelfde<br />
plaats. Hoewel ze beiden dezelfde<br />
ouders hebben was het toch raar<br />
dat ze geen broers van elkaar<br />
waren.<br />
Dat raadsel wordt opgelost door<br />
het feit dat ze, hun hele leven<br />
lang, hetzelfde lichaam deelden.<br />
Jong werd als nieuweling geboren<br />
en, net als alle anderen, begon hij<br />
met een diepe ademhaling. Oud<br />
werd op precies hetzelfde moment<br />
geboren, maar het toeval wilde<br />
dat net daarvoor de illusie van<br />
de god Kronos opgeblazen werd.<br />
In overeenstemming met enkele<br />
moderne theorieën, die beweren<br />
dat tijd niet bestaat, werd Oud op<br />
96-jarige leeftijd geboren. Hem<br />
resteerde nauwelijks zijn laatste<br />
ademtocht. Jong begon zijn leven;<br />
Oud voltooide het net. Jong was<br />
een kind vol toekomst. Oud een<br />
wezen vol verleden, in feite het<br />
wezen dat Jong nu eenmaal wilde<br />
worden. Kort daarvoor het toneel<br />
van deze wereld verlaten hebbend,<br />
om naakt terug te keren tot zijn<br />
werkelijke identiteit: die van het<br />
eeuwige zijn, het eeuwige, het nooit<br />
geborene en het nooit gestorvene.<br />
In feite zijn het er drie: Jong, Oud<br />
en Eeuwig. Jong met een leven<br />
om te leven. Oud met een geleefd<br />
leven, met troost en littekens, vol<br />
- 9 -<br />
wijsheid. Eeuwig, de trommel die<br />
ons op cruciale momenten in ons<br />
leven dwingt zijn onweerstaanbaar<br />
ritme in plaats van onze eigen<br />
melodie te volgen.<br />
Jong was een kind als alle andere.<br />
Gezegend door zijn verleden,<br />
ouders en familie. Gezegend ook<br />
door de aanwezigheid van Eeuwig<br />
die ons scherp houdt en in contact<br />
met het zijn, zonder voorgeschreven<br />
vormen. Gezegend tenslotte<br />
door de hulp van Oud, de boodschapper<br />
van de toekomst, die<br />
niet ophield hem te onderrichten<br />
over een geslaagd bestaan en over<br />
de ordeningen die dat mogelijk<br />
maken. In schitterende dialogen<br />
liet hij hem vanuit de toekomst<br />
inzichten voor een gelukkig leven<br />
gewaarworden. We dopen ze ‘de<br />
ordeningen van het zijn’; en het<br />
zijn de volgende:<br />
‘Het leven is groter dan het<br />
individu’.<br />
Jong, je moet weten, dat het leven<br />
ons soms toelacht en tevreden<br />
stelt en ons op andere momenten<br />
frustreert en laat huilen. Beide
zijn juist, en eerlijk gezegd is het<br />
niet eenvoudig te onderscheiden<br />
wanneer het leven beter voor ons<br />
zorgt, als het ons tevreden stelt<br />
of als het ons verscheurt. Indien<br />
enigszins mogelijk behoud dan<br />
altijd vertrouwen, ondanks de<br />
beproevingen die op je af komen. Je<br />
wil, je wensen, je angsten, alles wat<br />
je identiteit bepaalt, alles wat je ‘ik’<br />
noemt is klein tegenover de wil van<br />
het leven. Soms zul je je voelen als<br />
een heel klein bootje op een grote<br />
oceaan. De ene keer zul je je eigen<br />
weg volgen, een andere keer zul je<br />
geleid worden. Gaandeweg leer je<br />
het geluk te verstaan als iets wat<br />
twee elkaar aanvullende factoren<br />
samenbrengt. De eerste is dat we<br />
met alle kracht die in ons is de<br />
richting opgaan die ons aanspreekt.<br />
De tweede is het leven toe te staan<br />
ons in zijn armen te houden, ook<br />
als zijn bedoelingen niet met onze<br />
vurigste verlangens overeenstemmen.<br />
Het leven zorgt ervoor dat<br />
er oneindig veel gebeurt wat ons<br />
niet bevalt, wat moeilijk en pijnlijk<br />
is: verlies, frustratie, et cetera.<br />
Het leven is een soort existentiële<br />
dialoog, creatief met het geluk<br />
tussen zijn en onze wensen. Altijd<br />
is het soeverein, meestal vraagt<br />
het niets: Het handelt slechts, en<br />
wij drijven mee op zijn stroom…<br />
Gelukkig zijn de zeelui die ook bij<br />
slecht weer een opgewekt gemoed<br />
hebben en die ook in onaangename<br />
omstandigheden nog voluit kunnen<br />
leven. De ondankbaren klampen<br />
zich vast aan hun ergernis, om<br />
te rechtvaardigen dat ze minder<br />
leven. Het gelukkigst zijn degenen<br />
die kunnen instemmen, het grote<br />
JA ten overstaan van het zijn. Als je<br />
met één erkenning zou willen uitdrukken<br />
wat werkelijk helpt, dan is<br />
dat het onverbrekelijke JA zeggen<br />
tegen het leven.<br />
Iedere keer dat je zelf een probleem<br />
hebt of dat iemand van wie je<br />
houdt een probleem heeft, kun je je<br />
afvragen tegen wie of wat hij ‘Nee’<br />
zegt. Wie of wat kan hij geen plek<br />
geven, van wie of wat kan hij niet<br />
houden? ‘Nee’ zeggen is een glasheldere<br />
poging om gevoelens van<br />
pijn, schuld, iets niet waard te zijn<br />
of schaamte te vermijden…. Maar<br />
weet dat vluchten lange schaduwen<br />
werpt.<br />
Nietzsche heeft dit in zijn biografi e<br />
‘Ecce homo’ helder uiteengezet:<br />
‘Mijn formulering om de grootsheid<br />
van de mens uit te drukken<br />
is de amor fati (liefde jegens het<br />
lot).’ Hij bedoelt daarmee ook:<br />
‘De ultieme bevestiging die uit<br />
de volheid geboren wordt, een<br />
‘Ja-zeggen’ zonder enige terughoudendheid,<br />
zelfs tegen lijden, schuld<br />
en alles wat problematisch en<br />
vreemd is aan het bestaan.’<br />
Het lot dat wij aanvaarden neemt<br />
ons in zijn armen en leidt ons<br />
naar het leven. In tegenstelling<br />
daarmee is het lot dat wij proberen<br />
te ontlopen. Het achtervolgt ons en<br />
eist het onbetwistbaar recht op zijn<br />
bestaan op.<br />
‘Het leven is in de toekomst’<br />
Jong, stel jezelf de volgende<br />
vraag: Waar leef je de rest van<br />
je leven? Het juiste antwoord<br />
luidt: in de toekomst! Dat mag je<br />
komisch voorkomen omdat onze<br />
liefde voor en binding aan het<br />
verleden, familie, ouders, jeugd<br />
en onze wortels zo sterk zijn.<br />
Het is duidelijk dat ons verleden<br />
ons draagt, maar het goede leven<br />
bevindt zich in de toekomst. Luister<br />
steeds heel goed: de toekomst zal<br />
je steeds oproepen om haar niet te<br />
vermijden gezang te horen.<br />
Naar de toekomst kijken en ervan<br />
te houden draagt ons net zo goed<br />
als onze ouders en voorouders dat<br />
doen. Kijk in de verte en je zult<br />
mij als Oud ontdekken, bejaard,<br />
gelukkig met het geleefde leven,<br />
in harmonie ermee, vruchtbaar en<br />
onbezorgd om het weer af te geven.<br />
Je zult onze kinderen en kleinkinderen<br />
zien en hoe het leven zich<br />
verder uitbreidt in onze nakomelingen,<br />
alsmaar verder, je hart met<br />
toekomst vullend. Wat het meeste<br />
- 10 -<br />
dank zegt aan het verleden is een<br />
mooie toekomst. De beste dank<br />
aan onze voorouders is de vooruitgang,<br />
het licht, het geluk van hun<br />
nakomelingen. Stop niet met je te<br />
oriënteren op morgen.<br />
Boeddhisten zeggen dat het<br />
verleden een begraafplaats is.<br />
Daarvan blijven slechts beelden en<br />
herinneringen over. Ze zeggen ook<br />
dat de toekomst slechts een verwachting<br />
is en dat uitsluitend het<br />
nu bestaat. Het leven wordt alleen<br />
vloeibaar in het zwijgende nu. Dat<br />
is zijn natuurlijke toevluchtsoord<br />
en woonplaats. Eeuwig, die onze<br />
werkelijke essentie is, kent alleen<br />
‘nu’. Hij leeft in ons als het eeuwige<br />
heden. Maar het heden is zo<br />
vluchtig dat je het alleen beheerst<br />
als je naar voren kijkt. Gebruik<br />
nooit het verleden als excuus om<br />
afwachtend te zijn met leven. Zeg<br />
nooit: ‘Mijn pijn is zo groot dat ik<br />
geen kracht meer heb.’ Misschien<br />
zijn de volgende verzen van de<br />
dichter Benedetti je behulpzaam:<br />
‘Geef niet op, er is nog tijd<br />
te bekomen en op nieuw te<br />
beginnen<br />
je schaduw te accepteren,<br />
je angsten te begraven,<br />
je ballast af te werpen,<br />
je vlucht te hervatten.’<br />
De zin van het leven is het leven<br />
te dienen.<br />
Gezien mijn leeftijd kan ik je<br />
zeggen, wat mij vervult is alles wat<br />
ik aan het leven gegeven heb, wat<br />
het leven aan mij gaf en wat ik met<br />
vreugde kon aannemen.<br />
Wat mijn geest vervolmaakt is de<br />
totaal geliefde liefde. Ooit beging<br />
ik de zonde niet te kunnen geven<br />
en niet te kunnen nemen. Maar de<br />
zonde is geen morele kwestie, maar<br />
een begrip uit de oude kunst van<br />
het boogschieten en betekent ‘het<br />
doel missen’, niet het centrum van<br />
ons existentiële doelwit te treffen.<br />
Jong, ik kijk naar jou, en ik zie je<br />
leven. Ik weet precies hoe het zal<br />
zijn en daarom kom ik in je oor<br />
fl uisteren: Er zijn drie grote zonden
die je dient te vermijden. De eerste<br />
is niet te geven wat je hebt en bent.<br />
De tweede is te geven wat je niet<br />
hebt en wat je niet bent. De derde,<br />
tenslotte, is om niet aan jezelf te<br />
werken om onderscheid te maken<br />
tussen wat je hebt en bent en wat<br />
je niet bent en niet bent. De eerste<br />
is eer bewijzen aan de boze geest<br />
van de lafheid. De tweede aan die<br />
van de onbetrouwbaarheid en<br />
huichelarij. De derde aan die van<br />
de luiheid en vadsigheid van het<br />
bewustzijn om te luisteren naar<br />
wat hem diep van binnen beweegt.<br />
Heb altijd de moed om te respecteren<br />
wat je hebt en dat aan het leven<br />
te schenken, wat het ook moge<br />
zijn: Schrijf gedichten, bespeel de<br />
harp, ga een huwelijk aan, wees<br />
tuinman, geef datgene wat jou zelf<br />
in beweging zet, wat je talent en<br />
je geschenk is. Probeer niet om je<br />
anders voor te doen dan je bent,<br />
probeer niet om te zijn wie je niet<br />
bent. Doe niet alsof je de gave van<br />
het dichten hebt als de muze je<br />
die niet gegeven heeft. Leer naar<br />
je lichaam te luisteren en naar je<br />
innerlijke waarheid ‘in de stille<br />
uren van de nacht’. Dan ervaar je<br />
wat je het meest dringend te doen<br />
hebt. Richt je pijlen alleen op de<br />
toekomst, zodat ze leven tot stand<br />
brengen. Daarin, en in de liefde<br />
die je ondervonden hebt zul je de<br />
zin ontdekken. Dat veroorzaakt<br />
andere heldendaden, hartstochten<br />
en waarden. Als je 47 jaar bent<br />
zul je <strong>Bert</strong>rand Russell lezen en<br />
begeesterd kennis nemen van wat<br />
hij helemaal voorin in zijn autobiografi<br />
e geschreven heeft: ‘Drie eenvoudige,<br />
maar geweldig intensieve<br />
hartstochten hebben mijn leven<br />
gestuurd: de hunkering naar liefde,<br />
Vleugels voor verandering<br />
Het nieuwste boek van Jan Jacob<br />
Stam, ‘vleugels voor verandering’,<br />
durf ik meteen te betitelen als een<br />
must voor iedereen die zich op de<br />
één of andere manier bezig houdt<br />
met organisaties.<br />
De heldere uitleg over de systemische<br />
principes en de vele voorbeelden<br />
uit de praktijk maken dit werk<br />
zeer waardevol voor al diegenen<br />
die beroepsmatig te maken<br />
hebben met organisaties. Ook voor<br />
mensen die (nog) niet getraind<br />
zijn in systemisch werk is dit boek<br />
toegankelijk. De manier waarop<br />
de systemische principes en de verschillende<br />
dynamieken die kunnen<br />
spelen binnen organisaties wordt<br />
uitgelegd heeft de kwaliteit van een<br />
korte, maar intensieve cursus. Of je<br />
nu een eenmanszaak hebt, manager<br />
bent bij een bank of CEO van een<br />
multinational, het andere perspectief<br />
dat je geboden wordt om naar<br />
organisaties te kijken en de nieuwe<br />
inzichten die je je eigen kunt<br />
maken, zijn onmiddellijk praktisch<br />
toepasbaar en bieden mogelijkhe-<br />
den tot veranderimpulsen.<br />
Dankzij de overzichtelijke index<br />
kan dit boek ook gezien worden als<br />
een naslagwerk dat regelmatig ter<br />
hand genomen zal worden.<br />
Jan Jacob Stam neemt ons mee<br />
langs een aantal nieuwe inzichten<br />
met betrekking tot systemisch werk<br />
binnen organisaties, die het reeds<br />
bestaande een kleine, maar signifi -<br />
cante verbreding geven.<br />
Hierdoor lijkt er een verdieping<br />
in het werk te zijn ontstaan die ik<br />
niet voor mogelijk had gehouden.<br />
Er wordt bijvoorbeeld een nieuwe<br />
wetmatigheid aan de drie al zo<br />
bekende toegevoegd. Voor mij<br />
persoonlijk was dat even slikken en<br />
ik kwam daar dan ook een behoorlijke<br />
weerstand in tegen, maar het<br />
daagde me zeker uit om weer eens<br />
met mezelf in gesprek te gaan.<br />
Er is een pioniersgeest voor nodig<br />
om heilige huisjes diepgaand te onderzoeken,<br />
en het vraagt zeer zeker<br />
moed om nieuwe inzichten aan de<br />
- 11 -<br />
de zoektocht naar erkenning, en<br />
een ondraaglijk medelijden met het<br />
menselijk lijden. Deze drie passies<br />
hebben me alle kanten op gestuurd,<br />
als krachtige stormwinden iedere<br />
keer in een andere richting, over<br />
een diepe oceaan van angst, tot aan<br />
de rand der vertwijfeling.’ En hij<br />
sluit af: ‘Dat was mijn leven. Ik heb<br />
het levenswaardig gevonden, en ik<br />
zou het graag opnieuw leven, als ik<br />
de gelegenheid zou krijgen.’<br />
Jong, nu eindigt ook mijn leven<br />
dat in jou begint: ik heb het<br />
beschouwd als mooi en de moeite<br />
waard om het te leven, en nu neem<br />
ik afscheid met zoveel liefde en met<br />
zoveel broers en zussen dat ik ze<br />
niet kan tellen. Leve jou.<br />
Vertaald door Anton de Kroon<br />
reeds lang bestaande toe te voegen.<br />
De grote liefde en het respect<br />
van de schrijver voor het systemisch<br />
werk en voor organisaties<br />
is zo duidelijk voelbaar dat je het<br />
gevoel krijgt dat hij met je aan het<br />
meelezen is en dat hij je aanmoedigt<br />
om toch vooral niet zomaar<br />
aan te nemen wat er geschreven<br />
staat, maar het juist zelf ook te onderzoeken.<br />
En daarna gaat hij graag<br />
de dialoog met je aan.<br />
Elmer Hendrix
Het opstellen van gevaarlijke<br />
ideeën<br />
Hunter Beaumont<br />
Sinds een paar jaar ben ik geïnteresseerd geraakt in het gebruik van opstellingen<br />
om iets te leren over de uitwerking van ‘gevaarlijke ideeën’ op menselijke<br />
systemen. Hoewel dat verschijnsel me al enkele jaren intrigeert en ik geleidelijk<br />
enkele mogelijkheden ontwikkeld heb om ermee te werken, had ik nog<br />
geen woorden om te beschrijven wat ik waarnam en wat ik deed. De laatste<br />
tijd echter heb ik langzamerhand een heldere en elegante manier gevonden<br />
om over deze verschijnselen na te denken. Dit is mijn eerste poging om mijn<br />
gedachten weer te geven in een tekst die geschikt is voor publicatie.<br />
In een ‘TED-gesprek’ in 2002<br />
(www.ted.com) heeft de fi losoof<br />
Dan Dennett het begrip ‘gevaarlijke<br />
ideeën’ geïntroduceerd. Hij<br />
beschrijft hoe een parasiet (Dicrocoelium<br />
dendriticum), levend in de<br />
hersens van een mier, die hersens<br />
zodanig verandert dat de mier<br />
zich gedraagt op een manier die<br />
goed is voor de parasiet en slecht<br />
voor de mier. Hij zorgt ervoor dat<br />
de mier iedere avond het mierennest<br />
verlaat, naar het uiteinde<br />
van een grasspriet klimt en zich<br />
tot de volgende morgen daarin<br />
vastbijt. Dit gedrag is gevaarlijk<br />
voor de mier. Hij kan door een<br />
koe, schaap of paard opgegeten<br />
worden, waarbij de mier sterft<br />
maar de parasiet zich kan voortplanten.<br />
Dit is een voorbeeld van<br />
genetische informatie die zich<br />
door generaties heen voortplant.<br />
Als je dit op mensen toepast, dan<br />
is het deze genetische of andere<br />
informatie die ervoor zorgt dat we<br />
ons op een voor onszelf schadelijke<br />
wijze gedragen. De Engelse bioloog<br />
Richard Dawkins introduceerde<br />
het begrip ‘meme’ voor de culturele<br />
informatie die door individuen<br />
doorgegeven wordt en zich verder<br />
ontwikkelt door generaties heen.<br />
(Wikipedia: meme is een begrip<br />
uit de memetica en betekent een<br />
idee dat zich onder informatiedragers<br />
verspreidt; het wordt ook wel<br />
omschreven als een besmettelijk<br />
informatiepatroon.)<br />
Voorbeelden van een meme zijn<br />
stonewashed jeans en baseballcaps<br />
met de klep naar achteren die door<br />
teenagers in de meest uiteenlopende<br />
culturen gedragen worden.<br />
Of een ander voorbeeld, de overtuiging<br />
dat fl essenvoeding beter is dan<br />
borstvoeding; een overtuiging die<br />
in ontwikkelingslanden aan veel<br />
baby’s het leven kost. In zijn TEDgesprek<br />
houdt Dennett zich bezig<br />
met ‘gevaarlijke ideeën’ die als parasieten<br />
bezit nemen van mensen<br />
en ons ertoe brengen onszelf en<br />
anderen te gronde te richten.<br />
Plegers van zelfmoordaanslagen<br />
bijvoorbeeld doden zichzelf en<br />
andere onschuldige mensen in de<br />
overtuiging ‘iets goeds’ te doen.<br />
Anorectische meisjes hongeren<br />
zich dood omdat ze denken dat dik<br />
zijn lelijk is. Weer anderen, van<br />
wie het gevoel voor wat gezond is<br />
door onbekende factoren verstoord<br />
wordt, blazen hun lichaam op tot<br />
een omvang die absoluut ongezond<br />
is.<br />
Voor mensen die in een westerse<br />
cultuur opgegroeid zijn is het<br />
bijvoorbeeld vanzelfsprekend dat<br />
de vrouwelijke besnijdenis niet<br />
nodig is voor een gelukkig seksueel<br />
verkeer tussen man en vrouw.<br />
Maar Waris Dirie (Desert fl ower:<br />
The Extraordinary Journey of a<br />
Desert Nomad, New York 1998) en<br />
anderen hebben beschreven dat het<br />
bij de stam horen vereist dat je je<br />
gedraagt naar die opvatting. Alle<br />
- 12 -<br />
geloofsuitspraken, overtuigingen<br />
en ideologieën werken als meme.<br />
Sommige zijn leven bevorderend<br />
en goed, andere zijn ‘gevaarlijke<br />
ideeën’. Dergelijke ideeën nemen<br />
bezit van ons omdat we erin<br />
geloven, terwijl ze slechts geïnteresseerd<br />
zijn in hun eigen voortbestaan<br />
en niet in ons welzijn.<br />
De fi lm ‘Das weisse Band’ toont<br />
op indrukwekkende wijze de<br />
uitwerking van ‘memen’ of ‘gevaarlijke<br />
ideeën’ op het platteland<br />
honderd jaar geleden. In deze fi lm<br />
onderken je ‘gevaarlijke ideeën’<br />
over het lichaam, over het uiten<br />
van gevoelens, over goed en kwaad,<br />
die duidelijk een vernietigende<br />
uitwerking hebben gehad zowel<br />
op de mensen die ervan overtuigd<br />
waren alsook op de wereldgeschiedenis.<br />
Immers, twee wereldoorlogen<br />
werden erdoor veroorzaakt.<br />
Werken in een multiculturele<br />
context confronteert ons met de<br />
moeilijke opgave te onderkennen<br />
welk meme gezond en welk gevaarlijk<br />
is. Aan de hand van welke<br />
criteria kunnen we in dit verband<br />
goed en gevaarlijk onderscheiden?<br />
Familieopstellingen kunnen ons<br />
hier verder helpen, hoewel er ook<br />
volop verhalen zijn over opstellers<br />
die hun vernietigende meme<br />
doorgeven aan hun cliënten. Eén<br />
van de vernietigende ideeën die<br />
ik met behulp van familieopstellingen<br />
onderzocht heb is de haat<br />
jegens het lichaam. Deze meme<br />
gaat vaak samen met een religieuze<br />
overtuiging en lijkt een enorme rol<br />
gespeeld te hebben in de generatie<br />
van onze grootouders bij het<br />
toelaten van lichamelijke intimiteit.<br />
Deze bijzondere meme heeft<br />
grote invloed op ons gevoel van<br />
eigenwaarde als man en vrouw en
op ons vermogen tot intimiteit met<br />
onze partner en kinderen.<br />
Vanuit de overtuiging dat hetgeen<br />
werkelijk gebeurd is meer realiteit<br />
bevat dan de geschiedenissen die in<br />
de familie verteld worden (familiegeschiedenissen?)<br />
is het bij opstellingen<br />
gebruikelijk geworden om te<br />
vragen: ‘Wat is er gebeurd?’ Het is<br />
een krachtige vraag om tot de kern<br />
van verwarrende familiegeschiedenissen<br />
door te dringen. Maar in<br />
menige opstelling is het zinvoller<br />
om te vragen: ‘Hoe verhield grootmoeder<br />
zich tot haar eigen lichaam<br />
en lichamelijke intimiteit?’ Meestal<br />
kan die vraag niet objectief beantwoord<br />
worden. Hoogst zelden<br />
herinnert iemand zich iets van<br />
wat grootmoeder gezegd heeft<br />
of gezegd zou hebben. Meestal<br />
moeten de overtuigingen afgeleid<br />
worden uit de uitwerking die ze<br />
generaties lang gehad hebben. In<br />
dat geval onderzoeken we de meme<br />
en niet grootmoeders werkelijke<br />
overtuiging.<br />
Als iemand bijvoorbeeld moeite<br />
heeft met intimiteit in de relatie<br />
dan zou je kunnen vragen naar<br />
abortussen, eerdere relaties of identifi<br />
catie met niet erkende vroegere<br />
partners van de ouders. Daarbij<br />
kunnen inzichten naar voren<br />
komen die verandering mogelijk<br />
maken. Maar omdat we dergelijke<br />
verbanden vaak vinden worden<br />
we gemakkelijk ertoe verleid om te<br />
denken dat die gebeurtenissen de<br />
huidige relatieproblemen veroorzaakt<br />
hebben. Naar mijn ervaring<br />
is het zinvoller om preciezer te<br />
kijken. Het is waarschijnlijk zo dat<br />
hetzelfde meme dat onze ouders<br />
en grootouders beïnvloed heeft ook<br />
ons beïnvloedt. Dé kans tot verandering<br />
zit dan in de opsporing en<br />
verandering van dit meme en niet<br />
in het opnieuw ontdekken van de<br />
familiegeschiedenis. Daarom is<br />
het in veel gevallen veel zinvoller<br />
om te vragen: ‘Waarvan waren ze<br />
overtuigd?’, en ons ervan bewust<br />
te zijn dat we dat nooit helemaal<br />
zeker weten.<br />
De vraag is een uitnodiging om je<br />
met de meme zelf bezig te houden<br />
en je niet te laten meeslepen door<br />
de gevolgen van de werking ervan.<br />
In veel opstellingen wordt<br />
duidelijk dat op grootmoeder of<br />
overgrootmoeder, grootvader of<br />
overgrootvader, met betrekking tot<br />
lichamelijkheid en intimiteit in het<br />
huwelijk een stempel gedrukt is<br />
dat hun veel leed berokkend heeft.<br />
Het is duidelijk dat onze ouders<br />
- 13 -<br />
en wij zelf daardoor beïnvloed<br />
zijn. Bij dergelijke opstellingen is<br />
het mogelijk een representant te<br />
kiezen voor ‘het gevaarlijke idee’ en<br />
daarnaast iemand voor de lichamelijke<br />
relatie die oma en opa gehad<br />
zouden hebben als ze niet door<br />
deze vijandige maar door een meer<br />
positieve overtuiging beïnvloed<br />
geweest zouden zijn. Zoals<br />
eerder aangegeven is het ‘haat je<br />
lichaam-meme’ vaak verbonden<br />
met religieuze overtuigingen en<br />
om die reden kan een opstelling<br />
ons helpen de familietheologie te<br />
herzien. Het is zeer eenvoudig in<br />
een opstelling het onderscheid te<br />
maken tussen een destructieve en<br />
een constructieve meme: helpt<br />
het ons leven te leiden in liefde en<br />
intense tevredenheid, of niet?<br />
Zo bezien is het waarschijnlijk dat<br />
overtuigingen meer werkelijkheid<br />
zijn dan de zogenaamde feiten die<br />
terug te voeren zijn op de invloed<br />
van diezelfde overtuigingen.<br />
Vertaald door Anton de Kroon
Familieopstellingen - Helpen ze ?<br />
Wanneer helpen ze? En hoe?<br />
Guenther Schricker<br />
“Es irrt der Mensch, solang er<br />
strebt”.<br />
Johann Wolfgang von Goethe<br />
Wat doet het jarenlang met dit<br />
werk bezig zijn met ons? Worden<br />
wij “oude rotten” of “Oergesteente”,<br />
zoals sommigen ons betitelen?<br />
Goed therapeutisch werk herken<br />
je volgens mij aan de verdieping<br />
van verwondering en dankbaarheid.<br />
Daardoor wordt je niet<br />
“oud” noch “van steen”, je blijft<br />
jong, in beweging en fl exibel.<br />
Voor sommige opstellers lijkt dit<br />
een tikkeltje mager. Wij lezen bij<br />
voorkeur zinnen zoals deze: “De<br />
methodiek van de hedendaagse<br />
familie- en systeemopstellingen<br />
heeft zich tot een van de meest succesvolle<br />
Coaching- en therapieprocessen<br />
ontwikkeld -en dat wereld<br />
breed”. Reclame, empirisch bewijs<br />
van de werkzaamheid, succesverhalen,<br />
onderscheidingen, prijzen- daar<br />
denk ik vandaag de dag anders<br />
over, dan vroeger. Misschien gaat<br />
dit streven volstrekt voorbij aan de<br />
geest van het opstellingswerk, zoals<br />
het zich steeds meer laat zien?<br />
Alles is nieuw<br />
Niemand weet, hoe een opstelling<br />
verloopt . Ook na meerdere<br />
jaren schuw ik elke hypothese,<br />
welke vanuit mijn ervaring in mij<br />
opkomt. Het zou niets meer voorstellen,<br />
dan vergelijkingen met wat<br />
we veronderstellen te weten en te<br />
kennen. Daardoor wordt de actuele<br />
opstelling star, doods. Mentale<br />
brillen, gevormd door het verleden,<br />
belemmeren onze waarneming,<br />
wij zien niet meer wat zich voor<br />
onze ogen afspeelt. Opstellingen<br />
werken meteen. Stralende ogen,<br />
geanimeerde gelaatstrekken, diepe<br />
ontspanning en dergelijke signalen<br />
zijn direct te zien. Sommige deelnemers<br />
(ik bedoel altijd mannelijke en<br />
vrouwelijke) ervaren ook later nog<br />
positieve veranderingen in hun persoonlijke<br />
leven. Is het van belang,<br />
dat direct op het werk van de<br />
opsteller terug te voeren? Misschien<br />
moeten we het open laten. Als<br />
we denkbeelden, doelen, hoop en<br />
verwachtingen afl eiden uit onze<br />
successen, bestaat de kans dat we<br />
het effect van het werk beperken.<br />
Hoe kan je je zonder de boven<br />
genoemde belemmeringen op dit<br />
werk voorbereiden en afstemmen?<br />
Uitkomsten<br />
Wie klopt aan?<br />
Een tijdje geleden kwamen ouders<br />
met hun 12 jarige zoon bij mij in<br />
de praktijk. De moeder had van<br />
tevoren gebeld en verteld, dat hun<br />
zoon volgens de artsen nog maar<br />
2 tot 3 maanden te leven had. Er<br />
groeit een niet operabele tumor in<br />
zijn hersenen. Hoe bereid je jezelf<br />
op zo’n ontmoeting voor? Men<br />
onthoudt zich van alle planning,<br />
verwachtingen, wensvoorstellingen<br />
en mogelijke strategieën. Vanuit het<br />
midden duiken beelden op, bijvoorbeeld:<br />
Wie hangt om de jongen<br />
heen? Wie heeft hij bij zich? Van<br />
wie houdt hij op deze manier? De<br />
beelden blijven als vragen staan. Als<br />
het gezin arriveert, kijkt de jongen<br />
bevreesd naar zijn ouders. ‘ij maakt<br />
je zorgen om je ouders’ zeg ik tegen<br />
hem. ‘Ja’, antwoord hij zachtjes.<br />
‘Omdat iemand bij jou heeft aangeklopt’-<br />
‘Ja’. ‘Weet jij wie het is ,<br />
die bij jou aanklopt?’- ‘Mijn ziekte,<br />
de tumor’. ‘Heb je hoofdpijn?’- ‘Ja,<br />
steeds erger’. ‘Weet jij, hoe het met<br />
jou is gesteld?’- ‘In het ziekenhuis<br />
vertelden de artsen gisteren, dat ik<br />
niet meer lang te leven heb’. ‘Dus,<br />
wie klopt bij jouw aan?’ Stilte. Dan<br />
- 14 -<br />
kijkt de jongen naar mij en zegt: ‘De<br />
dood’. ‘Luister even naar hem, hoe<br />
hij klopt…. misschien kan je hem in<br />
gedachten antwoorden’. Na een paar<br />
seconden zwijgen zegt hij : ‘Ik hoor<br />
zijn geklop.’ ‘Zeg het tegen hem: Ik<br />
hoor je kloppen.’ Vader, moeder en<br />
zoon zitten kalm op hun stoelen<br />
en luisteren aandachtig. Niemand<br />
beweegt. Als ze weggaan zegt de<br />
jongen tegen zijn moeder: ‘Het is<br />
koel geworden, in mijn hoofd.’<br />
Deze dialoog heb ik indertijd vanuit<br />
mijn herinnering opgeschreven.<br />
Vandaag liep ik toevallig langs hun<br />
huis. Is het geoorloofd, dat therapeuten<br />
willen navragen? En, als ze<br />
te weten komen hoe het verder is<br />
gegaan, mogen ze deze informatie<br />
met anderen delen? Therapeuten<br />
mogen veel niet. Uit respect voor de<br />
cliënt, uit respect voor zichzelf en<br />
uit respect voor de grotere machten,<br />
welke hier aan het werk zijn. Stille<br />
vreugde en dankbaarheid mogen<br />
therapeuten wel beleven, zelfs<br />
zonder reden.<br />
Beneden en klein<br />
Hoe groot of klein was de therapeut<br />
in de net beschreven sessie met dit<br />
gezin? Tamelijk klein. Hij kon, in<br />
aanwezigheid van het leed in dit<br />
gezin, niet teruggrijpen op soortelijke<br />
inzichten uit het verleden,<br />
laat staan zich bekommeren om<br />
mogelijke gebeurtenissen in de<br />
toekomst. Hij kon alleen erbij zijn,<br />
waarnemen, hoe het is, zonder een<br />
poging tot beïnvloeding of verandering.<br />
Ook systemisch revelante<br />
familiegebeurtenissen leverden<br />
geen aanknopingspunten op. Er<br />
restte allen nog het heden met deze<br />
jongen en onze dialoog, welke veel<br />
verder rijkte dan wij tweeën.
Begrijpen<br />
Onze liefde groeit en verdiept<br />
zich, als we iets nieuws werkelijk<br />
bevatten. Dit begrip komt niet<br />
voort uit kennis of inzicht over de<br />
ander. Begrip in opstellingen is het<br />
beleven van een enkel moment,<br />
waarin wij het vermogen hebben,<br />
de ander daadwerkelijk waar te<br />
nemen en te zien. Gedachten,<br />
oordeel, interpretaties, herinneringen,<br />
gevatte meningen, ervaring<br />
komen er bij dit proces niet aan te<br />
pas. Ook innerlijke beelden, welke<br />
opgeslagen zijn door vroegere ervaringen<br />
in opstellingen, zijn niet<br />
bevorderlijk voor deze vorm van<br />
waarnemen. Naar iemand kijken<br />
en zonder belemmeringen te zien,<br />
hoe het is, en tegelijkertijd zichzelf<br />
te laten beroeren, te beleven, wie<br />
je zelf op dit moment bent, brengt<br />
nieuwe, levendige contacten voort.<br />
Zonder verklaringen of oordeel.<br />
Een enkel ogenblik van gewaarwording<br />
volstaat, en de wereld is<br />
veranderd.<br />
Diepe verandering<br />
Papa belt<br />
Jutta, 26, komt voort uit een kortstondige<br />
relatie van haar moeder<br />
met een getrouwde man, welke<br />
bij zijn echtgenote bleef. Zij heeft<br />
haar vader maar één keer ontmoet<br />
en herinnert zich nauwelijks iets.<br />
In de opstelling zien we vader en<br />
moeder in een innige omhelzing,<br />
niets kan hen scheiden. ‘Maar zo<br />
is het in werkelijkheid niet’, klaagt<br />
Jutta, als ze voor haar ouders staat.<br />
‘Jij bent een kind voortgekomen<br />
uit een diepe liefde, die zich hier<br />
toont’, is het enige wat de opsteller<br />
erbij zegt. Jutta kijkt lang naar haar<br />
ouders, beiden met een uitnodigend<br />
gebaar naar haar uitreikend.<br />
Voor een moment dringt dit beeld<br />
van gelukkige ouders tot Jutta<br />
door en ze licht ook op. Langzaam<br />
beweegt ze zich naar haar ouders<br />
toe. De volgende ochtend vertelt<br />
ze: ‘Gisteren precies om 16.00 uur,<br />
het tijdstip van de opstelling, heeft<br />
mijn vader op mijn antwoordapparaat<br />
ingesproken, dat hij mij graag<br />
wil ontmoeten.’<br />
Verrassingen<br />
Men dient voorzichtig om te gaan<br />
met uitkomsten van opstellingen.<br />
Sommige moet men bij zich<br />
houden. Wie verwachtingen en<br />
hoop wekt, beschadigt het helingsproces.<br />
De familieopsteller geneest<br />
niet. Als genezende en verzachtende<br />
bewegingen op gang komen, is hij<br />
misschien een piepklein wieltje, dat<br />
bijdraagt aan het geheel. Net zoals<br />
de befaamde vlinder, welke met het<br />
bewegen van zijn vleugel de laatste<br />
druppel is, die een tornado tot stand<br />
brengt. Misschien is de familieopsteller<br />
nog minder dan bovengenoemde<br />
vlinder. De kans bestaat, dat<br />
hij, met al zijn betrokkenheid, ook<br />
volstrekt nutteloos is. Voor mij is dat<br />
een wonderbaarlijk denkbeeld. De<br />
opsteller doet zijn werk, zo goed hij<br />
kan, in het besef, dat hij ook staat<br />
voor nutteloosheid, onwetendheid<br />
en fouten. Gekoesterde verwachtingen<br />
beschadigen niet alleen de<br />
cliënt, maar ook de therapeut. Ik heb<br />
wel vaker ontmoetingen met zelfbenoemde<br />
helers gehad, die volledig<br />
uitgeput en opgebrand zijn. Is het<br />
dan van belang te weten, wie of wat<br />
de genezing tot stand brengt? Het<br />
mag een geheim blijven, waarvoor<br />
we met z’n allen simpelweg klein<br />
zijn. Het opstellingswerk biedt de<br />
kans te oefenen klein te blijven in<br />
aanwezigheid van het grote en niet<br />
verklaarbare. Voor Albert Einstein<br />
was de ontmoeting met het mysterie<br />
het mooiste wat er te beleven viel.<br />
Maar dan gebeuren, onder het<br />
schrijven van deze zinnen, dingen<br />
als deze, en de hele groep maakt het<br />
mee:<br />
Het verlies van een kind<br />
Een echtpaar rouwt om de dood van<br />
hun zoon, welke twee jaar geleden,<br />
op 13 jarige leeftijd overleed. In de<br />
opstelling valt zijn representant<br />
op de grond en beweegt niet meer.<br />
Hij schijnt niemand te horen en<br />
reageert totaal niet. Bij navraag<br />
komen er verscheidene doodgeboren<br />
en helemaal vergeten kinderen<br />
- 15 -<br />
van beide ouderlijke families in<br />
beeld. Die worden opgesteld. Als<br />
de ouders belangstellend naar deze<br />
familieleden kijken, glimlacht de<br />
jongen en zegt met een diepe zucht<br />
: ‘Nu gaat het goed met mij.’ De<br />
volgende dag vertelt de moeder<br />
in de groep: ‘Wij hebben gisteren<br />
met onze oudste zoon gebeld. S<br />
’middags, precies na de opstelling,<br />
kwam opa langs. Hij en onze<br />
zoon hebben geen goed contact.<br />
Opa vertelde, dat het graf van<br />
onze jongere zoon een halve meter<br />
ingezakt was. Zoon en grootvader<br />
hebben toen de hele middag eraan<br />
besteed, om het graf weer in orde te<br />
maken, en konden verbazingwekkend<br />
goed met elkaar overweg.’<br />
Bij dit bericht van de ontroerde<br />
moeder krijgt de hele groep koude<br />
rillingen. ‘Het heeft buitengewoon<br />
veel geregend’ breng ik in (augustus<br />
2010) ‘maar, als de dood van jullie<br />
zoon ertoe bijdraagt, dat er nieuwe<br />
verbindingen tussen dode en<br />
levende leden van jullie familie<br />
ontstaan, kunnen wij ervan uitgaan,<br />
dat jullie zoon gelukkig is’. Ook de<br />
representant van de jongen, die hem<br />
de dag daarvoor in de opstelling representeerde,<br />
huilt vreugde tranen.<br />
Praktijk voor het heden<br />
Wat hebben wij nodig, om in de<br />
hedendaagse wereld staande te<br />
blijven? Wat heeft de wereld van<br />
ons nodig? In opstellingen zijn wij<br />
in staat om universele wetten aan<br />
den lijve te ondervinden, online en<br />
niet offl ine. Het vaak besproken<br />
nieuwe denken en de befaamde<br />
verbondenheid komen in een<br />
traditionele setting niet goed over.<br />
In het opstellingswerk krijgen wij<br />
de kans te ervaren , dat het in het<br />
klein net zo is, als in het groot, in<br />
de relatie met ons zelf, net zo als<br />
in de relatie tussen de volkeren, in<br />
onzer houding jegens onszelf net<br />
zo als in onzer houding jegens de<br />
wereld. Overall maken we mee, dat<br />
er levensprincipes bestaan, die<br />
niet altijd de logica volgen, maar<br />
wel overeenkomen met gebeurtenissen<br />
in verband met falen en<br />
succes. Soms, en misschien wel
vaker, komen we met willen en<br />
plannen nergens. Als we in staat<br />
zijn feiten en situaties te zien en<br />
te erkennen zoals ze zijn, komt<br />
antwoord of hulp op geheimzinnige<br />
wijze van buiten af naar ons<br />
toe. Op haar eigen tijd. Het meest<br />
fascinerende, mythische en religieuze<br />
wat bij opstellingen komt<br />
kijken, is voor iedereen te beleven,<br />
in de vorm van representant te<br />
zijn voor de levenden en de doden.<br />
Wij zijn, meer dan we vermoeden,<br />
verbonden met elkaar, en met het<br />
grote mysterie. Vaak maken we<br />
mee, dat we aan de hand genomen<br />
door grotere krachten, ontzag<br />
ervaren, onvermoede dieptes<br />
beleven en heel soms oplossingen<br />
aangereikt krijgen.<br />
Vertaald door Sabine Obermayr-<br />
Adamzek<br />
Organisatieopstellingen;<br />
van alledaags tot mythologisch<br />
Friedrich Assländer<br />
Opstellingen van thema’s uit<br />
het bedrijfsleven<br />
Opstellingen in de context van bedrijfsvraagstukken<br />
worden steeds<br />
meer geaccepteerd en krijgen een<br />
steeds groter scala aan toepassingsmogelijkheden.<br />
Te midden van het<br />
hele scenario van interventiemogelijkheden<br />
in bedrijfsadvisering<br />
hebben opstellingen hun waarde<br />
als krachtig instrument bewezen:<br />
zowel in individuele- en team<br />
coaching, bij interne bedrijfsconferenties,<br />
als bij opstellingen in<br />
workshops en opleidingen. Ook in<br />
algemene managementcursussen<br />
leiden organisatieopstellingen vaak<br />
tot wezenlijke inzichten.<br />
Voorbeeld uit mijn coachingspraktijk<br />
De beide directeuren van een middelgrote<br />
uitgeverij wilden in een<br />
opstelling acht ideeën onderzoeken<br />
om te ontdekken welke daarvan ze<br />
verder zouden moeten uitwerken.<br />
Als representanten werden twee<br />
studenten uitgenodigd. In de<br />
voorbereiding van de opstelling<br />
bleek de vraag wezenlijk te zijn<br />
waaraan de beide directeuren<br />
later zouden herkennen dat ze het<br />
beste idee gekozen hadden. Beide<br />
cliënten waren het er snel over<br />
eens dat het idee ertoe zou moeten<br />
bijdragen dat het de onderneming<br />
als geheel goed zou gaan en dat<br />
het gekozen idee ook snel zou<br />
gaan bijdragen aan de winst. In de<br />
opstelling werden A-viertjes op de<br />
- 16 -<br />
grond gelegd voor de acht ideeën,<br />
voor de onderneming en voor de<br />
korte-termijn-winst. Beide studenten<br />
testten iedere keer een idee op zijn<br />
uitwerking, zowel op het bedrijf als<br />
op de winst.<br />
Eén van de studenten, die nog nooit<br />
een opstelling had meegemaakt, was<br />
sprakeloos over de helderheid van<br />
zijn waarneming. Staande op het<br />
ene A-viertje had hij het gevoel in<br />
slaap te vallen, op het papier ernaast<br />
staande zei hij: ‘Hier schraap ik als<br />
een paard met mijn hoeven over de<br />
grond.’ Op deze manier werden drie<br />
ideeën als beloftevol geïdentifi ceerd<br />
en kregen als projecten een vervolg<br />
in het bedrijf. Eén van die ideeën<br />
leidde twee jaar later, in aangepaste<br />
vorm, tot de zo gewenste uitbreiding<br />
van de onderneming.
Het opstellen van archetypes<br />
Naast deze praktische en op bedrijfsvragen<br />
gerichte opstellingen<br />
zijn er ook situaties die zich goed<br />
lenen voor het werken vanuit<br />
archetypisch perspectief. Zo kun<br />
je ‘het hogere zelf’ of ‘een waarde’<br />
opstellen, maar ook polariteiten als<br />
‘innerlijke en uiterlijke rijkdom’ of<br />
‘geld en moraal’, enzovoorts. Het<br />
is de kunst om de voor de cliënt<br />
relevante dimensie te vinden. Het<br />
opstellingswerk verplaatst zich<br />
daarbij van buiten naar binnen, van<br />
de gedaante van bedrijfsprocessen<br />
naar die van het eigen leven. Voor<br />
veel van de deelnemers aan mijn<br />
workshops openen zich daardoor<br />
volstrekt nieuwe zienswijzen op<br />
problemen waarvoor tot dan toe<br />
de oplossing in de buitenwereld<br />
gezocht werd.<br />
Een voorbeeld uit een workshop<br />
Time management<br />
Omgaan met tijd is voor veel<br />
mensen een voortdurend probleem.<br />
In workshops bieden opstellingen<br />
de mogelijkheid om de manier van<br />
omgaan met tijd inzichtelijk en<br />
voelbaar te maken. Laat de cliënt<br />
beginnen met de Griekse goden<br />
voor tijd op te stellen: Kronos en<br />
Kairos. Vervolgens zoekt hij voor<br />
zichzelf een plaats daartussen.<br />
Een korte introductie is nodig.<br />
Kronos representeert de technische,<br />
meetbare tijd. Hij vertegenwoordigt<br />
ordening, planning, het kwantitatieve<br />
aspect van tijd. In de Griekse<br />
mythologie probeert Kronos, door<br />
zijn eigen kinderen op te eten, de<br />
voorspelling te ontlopen dat hij<br />
door zijn eigen kinderen ontmand<br />
en onttroond wordt. De kleine<br />
Zeus ontkomt aan het noodlot en<br />
voltrekt de profetie. Naar analogie<br />
hiervan zou je kunnen zeggen dat<br />
wat de vergankelijke tijd voortbrengt<br />
ook weer door haar zelf<br />
wordt opgegeten. Van Kronos zijn<br />
we ons steeds bewust als we op<br />
de klok of in de agenda kijken: we<br />
zien de gelijkmatig voorbijgaande,<br />
technische tijd. Zonder tijdmeting<br />
en planning zou een cultuur zoals<br />
wij die kennen niet tot ontwikkeling<br />
kunnen komen. Begrippen als<br />
uurwerk, chronologie en geschiedschrijving<br />
getuigen van de alomtegenwoordigheid<br />
van deze machtige<br />
god.<br />
Tegenover hem staat Kairos, een<br />
jongeman met een prachtige<br />
haarlok op zijn voorhoofd en een<br />
kaal achterhoofd. Hij representeert<br />
de kwaliteit van de tijd, datgene<br />
waarvoor de tijd rijp is. Hij staat<br />
voor het juiste moment, voor de<br />
kans van het ogenblik. Het beeld<br />
dat de oude Grieken van hem<br />
geschetst hebben betekent: grijp<br />
je kans als Kairos voor je staat. Als<br />
je de kans voorbij laat gaan dan<br />
kun je hem aan de achterkant, zijn<br />
gladde achterhoofd, niet meer beet<br />
pakken.<br />
Zoals eerder aangegeven: voor de<br />
opstelling kiest de cliënt representanten<br />
voor Kronos en Kairos,<br />
stelt die op en zoekt vervolgens<br />
een plek voor zichzelf. Hij kan ook<br />
verschillende plekken uitproberen.<br />
En dan wordt nader ingegaan op<br />
de vraag van de cliënt. Zo was er<br />
een cliënt die last had van zijn<br />
grote plichtsbesef en dwangmatige<br />
nauwkeurigheid. Ik stelde hem<br />
voor tegen Kronos te zeggen: ‘Jouw<br />
eigenschappen heb ik in mijn leven<br />
tot nu toe in hoge mate gerealiseerd.<br />
Op den duur is dat niet goed<br />
voor me. Ik zou dat willen veranderen,<br />
om lichter en zorgelozer te<br />
kunnen leven.’ Zo kan een proces<br />
van verandering ingezet en kunnen<br />
nieuwe inzichten tot leven gewekt<br />
worden. Een belangrijke stap is<br />
immers om erkenning en waardering<br />
te geven aan al datgene wat<br />
Kronos aan goeds teweeg gebracht<br />
heeft in het leven, de successen<br />
die met behulp van structuur<br />
en precisie gerealiseerd konden<br />
worden.<br />
Vergelijkbaar hiermee verloopt<br />
het proces met Kairos. Hij wordt<br />
uitgenodigd om meer plek in te<br />
nemen in het leven van cliënt met<br />
zinnen als: ‘Ik ga meer in het heden<br />
leven,’ of ‘Ik ga meer stil zijn, mijn<br />
innerlijke stem horen en ernaar<br />
- 17 -<br />
luisteren.’ Daarmee ontstaat een<br />
relatie met Kairos, die in de drukte<br />
van het werk van alledag verwaarloosd<br />
werd.<br />
Dergelijke opstellingen hebben<br />
een veel grotere impact dan<br />
gewone adviesgesprekken. Een<br />
opstelling is een gebeurtenis in<br />
de ziel, doorgaans verbonden met<br />
sterke gevoelens. Deze innerlijke<br />
beweging en de intense betrokkenheid<br />
maken de ervaring zo<br />
waardevol. Tot slot zoekt de cliënt<br />
een plek voor zichzelf waar hij zich<br />
goed voelt en waar hij werkelijk<br />
ervaart dat hij met de tijd omgaat<br />
zoals hij graag zou willen. Zo kan<br />
bijvoorbeeld Kronos achter en<br />
Kairos tegenover hem staan. Een<br />
cliënt reageerde op die plek met<br />
de woorden: ‘Kronos, planning, is<br />
iets dat ik blind kan doen. Ik weet<br />
dat je er bent en dat ik op je kan<br />
vertrouwen. Maar Kairos moet ik<br />
eerst eens goed aankijken en leren<br />
kennen. Het doet me goed dat hij<br />
zo vriendelijk naar me kijkt.’<br />
Er zijn allerlei andere plekken<br />
mogelijk die door cliënten als<br />
kloppend ervaren worden. Soms<br />
worden beide goden naast elkaar<br />
opgesteld en kiest de cliënt zijn<br />
plek tegenover hen. Meestal<br />
plaatst de cliënt de goden in enige<br />
onderlinge afstand in een halve<br />
cirkel en kiest zijn positie daartussen,<br />
in het midden of wat meer<br />
aan de kant van één aspect van<br />
de tijd. Soms kiest hij zijn plek<br />
tegenover hen, om ze beide tegelijk<br />
te kunnen zien. In ieder geval zijn<br />
de gekozen plek, en veelal ook de<br />
door cliënt geleverde toelichting,<br />
de uiting van ieders individuele<br />
manier van omgaan met de tijd.<br />
Deze werkwijze helpt niet alleen<br />
om het omgaan met tijd bewuster<br />
te maken, maar ook om je te<br />
verzoenen met je eigen grenzen en<br />
de werkelijkheid.<br />
Organisatieopstellingen – quo<br />
vadis?<br />
Een organisatieopstelling in engere<br />
zin gaat in op vraagstukken die<br />
voortkomen uit de context van
organisaties. Dat leidt bijvoorbeeld<br />
tot het opstellen van reorganisaties<br />
of de relatie met klanten. Beslissingen,<br />
met name op personeelsgebied,<br />
kunnen op hun uitwerking<br />
onderzocht worden, net als fusies,<br />
bedrijfsovernames en dergelijke.<br />
Als vragen uit het bedrijfsleven via<br />
een opstelling onderzocht worden,<br />
dan worden nagenoeg altijd wezenlijke<br />
en vaak ook nieuwe aspecten<br />
zichtbaar.<br />
Voor opdrachtgevers is het<br />
rendement vaak zeer hoog. Men<br />
hoeft slechts nuchter na te rekenen<br />
hoeveel tijd (=geld) geïnvesteerd<br />
wordt om een nieuwe medewerker<br />
aan te stellen en in te werken.<br />
Dit is verloren geld als de nieuwe<br />
medewerker niet geschikt blijkt te<br />
zijn en er opnieuw geworven moet<br />
gaan worden. Opstellingen laten<br />
de beslisser wezenlijke dingen zien<br />
die hij zich vaak nog niet zo bewust<br />
was. Nog aanmerkelijk hoger dan<br />
bij personele kwesties stijgen<br />
de kosten voor investeringen in<br />
mislukte reorganisaties of fusies.<br />
Vaak gaat het om miljoenen. Bij<br />
iedere organisatieopstelling moet<br />
de precieze vraag zorgvuldig onderzocht<br />
en geformuleerd worden.<br />
Daarvoor is zowel vakkennis als<br />
een hoge mate van intuïtie van de<br />
opsteller vereist om precies datgene<br />
op te stellen waarom het werkelijk<br />
gaat. De vraag ‘Is dit de juiste<br />
medewerker voor ons?’ is meestal<br />
te kort door de bocht. Je moet<br />
doorvragen waaraan ‘de juiste’<br />
herkend kan worden. Goede vragen<br />
kunnen zijn: Past hij in het team?<br />
Hoe reageren klanten op hem? Past<br />
hij bij de cultuur en waarden van<br />
het bedrijf? Relevante personen<br />
en elementen worden opgesteld,<br />
bijvoorbeeld collega’s, klanten, het<br />
ideaal van het bedrijf.<br />
Zowel in individuele- als in team-<br />
coaching zijn dergelijke vragen<br />
heel goed met opstellingen te<br />
onderzoeken. De begeleider kan<br />
ofwel zelf als representant in de<br />
opstelling plaats nemen ofwel de<br />
cliënt verschillende plekken laten<br />
innemen. Voor belangrijke kwesties<br />
is het de moeite waard om representanten<br />
uit te nodigen. Wat ook<br />
zijn waarde bewezen heeft is om<br />
een zeer gevoelig iemand, als een<br />
soort medium, op verschillende<br />
vloerankers te laten staan en naar<br />
de verschillende gewaarwordingen<br />
te vragen. Zijn uitspraken worden<br />
dan met de cliënt verder onderzocht.<br />
De jongen die niet praatte<br />
Susan Ulfelder<br />
Een zes jaar oude jongen van<br />
Cambodjaanse afkomst was door<br />
zijn moeder meegenomen naar<br />
een van onze zaterdag-workshops<br />
omdat hij niet wilde praten,<br />
behalve tegen zijn moeder, vader,<br />
zijn zus en één tante. Hij sprak niet<br />
tegen klasgenoten, onderwijzers,<br />
dokters of wie dan ook, zelfs niet<br />
tegen zijn oudere stiefbroer die ook<br />
in het gezin woonde. Zowel door<br />
de school als door artsen was hij<br />
uitgebreid onderzocht. Er was geen<br />
enkele fysieke afwijking aan zijn<br />
stembanden vastgesteld.<br />
Ik herinnerde me <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong>, in<br />
een andere workshop een vergelijkbaar<br />
geval beschrijvend, die<br />
een soort van vasthoud-therapie<br />
toepaste. Daarom liet ik zijn<br />
moeder hem liefdevol, maar stevig<br />
vasthouden. Na een tijdje begon<br />
deze aardige jongen te kronkelen,<br />
zijn tanden op elkaar te klemmen<br />
en kwaad te kijken. Hij begon zijn<br />
moeder te knijpen, bijten, trappen<br />
en uiteindelijk ook kopstoten te<br />
geven.<br />
Hij begon diepe keelgeluiden te<br />
maken die al snel overgingen in<br />
een bloed stollende schreeuw.<br />
- 18 -<br />
Opstellingen in de context van<br />
ondernemingen blijven nog steeds<br />
een beetje verdacht, ook al hebben<br />
deelnemers op zichzelf goede<br />
ervaringen met opstellingen. Er is<br />
latente angst om geconfronteerd<br />
te kunnen worden met aspecten<br />
en ervaringen die op beheersing<br />
en ratio gerichte leidinggevenden<br />
liever vermijden. Het gevoel<br />
van verlies aan controle -als in de<br />
opstelling processen aangeraakt<br />
of ongemakkelijke waarheden aan<br />
het licht komen, en wellicht ook<br />
het irrationele van opstellingen-<br />
weerhoudt vele leidinggevenden<br />
van een meer consequente inzet<br />
van dit middel; ook waar ze het nut<br />
ervan ervaren hebben. Mensen die<br />
zich overgeven aan deze manier<br />
van ervaren en leren krijgen en<br />
passant wezenlijke impulsen voor<br />
hun persoonlijke ontwikkeling die<br />
misschien nog wel belangrijker zijn<br />
dan ‘de goede oplossing’ die in de<br />
opstelling gevonden werd.<br />
Vertaald door Anton de Kroon<br />
Zodra hij woorden begon te<br />
spreken was het duidelijk dat het<br />
niet zijn eigen stem was. Op dat<br />
moment stelde ik in de cirkel, waarbinnen<br />
de jongen en zijn moeder<br />
zaten, tegenover hen twee representanten<br />
op.<br />
De representant die iedere keer als<br />
de jongen iets zei terugdeinsde, gaf<br />
ik de opdracht om alles te herhalen.<br />
‘Laat me los!’ ‘Ik kan niet zien!’ ‘Ik<br />
kan niet bewegen!’ Na die laatste<br />
woorden controleerde zijn moeder,<br />
die hem stevig vasthield, of ze hem<br />
niet te strak vasthield. Het was<br />
duidelijk dat hij ‘ergens anders’
was en niet zozeer in deze ruimte.<br />
Naarmate de reeks uitspraken<br />
voortduurde veranderde de stem<br />
die door de jongen heen klonk in<br />
die van hemzelf. Toen dat eenmaal<br />
zover was waren de beide representanten<br />
ook rustig geworden.<br />
Toen hij zei dat hij naar beneden<br />
TV wilde gaan kijken, liet zijn<br />
moeder hem los en liep hij door de<br />
cirkel naar de trap, met zijn moeder<br />
achter hem aan.<br />
Dinsdag daarop was er een hevige<br />
sneeuwstorm en scholen waren<br />
gesloten. Op woensdag ging de<br />
jongen naar school, stapte op zijn<br />
onderwijzer af en vertelde twintig<br />
minuten lang over hoe hij de dag<br />
daarvoor gesleed en gespeeld had<br />
in de sneeuw. Dit was de eerste keer<br />
dat hij iets zei tegen iemand buiten<br />
zijn directe familie. De onderwijzer<br />
vertelde die middag tegen zijn<br />
ouders dat de jongen wel erg onder<br />
de indruk moest zijn geweest van<br />
de sneeuw. Wij weten dat het alles<br />
te maken had met het feit dat hij<br />
stem gegeven had aan een familielid,<br />
met wie hij geïdentifi ceerd was,<br />
die door de Rode Khmer gevangen<br />
genomen en gemarteld was.<br />
Vertaald door Anton de Kroon<br />
Het geheel zegt dank aan het deel<br />
Een opstellingsritueel<br />
Siegfried Essen<br />
Het hier uitgeschreven gesprek ontstond tijdens een tweedaagse retraite in<br />
een bosgebied in het oosten van Oostenrijk. Bij de lezer wordt bekendheid met<br />
de ik-zelf-dialoog verondersteld. (zie ook: S. Essen, Das Selbstliebebuch. Carl<br />
Auer Systeme, 2011) Het bos staat hier voor de natuur, respectievelijk voor het<br />
grotere geheel. Het zelf staat voor mijn/onze verbinding met alles en iedereen.<br />
Het ik voor individualiteit, uniciteit en besluitvaardigheid.<br />
Het bos: ‘Ik ben het bos. Ik ben<br />
alles wat leeft. Jij bent welkom, ik<br />
ben welkom! Dank je wel dat je me<br />
tot bloei laat komen. Jullie mensen<br />
brengen me tot bewustzijn. Als ik<br />
jullie toch niet had!. Ik wil je iets<br />
schenken. Doe een wens!’<br />
Zelf: ‘Wat zou ik me nog kunnen<br />
wensen, ik heb toch alles al; ben<br />
een deel van jou en alles!’<br />
Het bos: ‘Doe desondanks een<br />
wens!’<br />
Ik: ‘Oké, jij neemt het risico: ik wil<br />
lichamelijk en geestelijk helemaal<br />
gezond zijn, totdat ik sterf.’<br />
Het bos: ’Het zij je vergund. Je bent<br />
het waard. Ik dank je zeer!’<br />
Voor mij zitten in deze tekst<br />
minstens twee verrassingen (voor<br />
lezers die zulke gesprekken niet<br />
gewend zijn zitten er vast en zeker<br />
nog meer verrassingen in).<br />
1. Het grote geheel dankt het deel<br />
in plaats van andersom, zoals<br />
doorgaans het geval is.<br />
2. De wens heeft niet het tekort als<br />
vooronderstelling.<br />
Zoals dat bij mij past experimenteer<br />
ik ogenblikkelijk met<br />
dergelijke inzichten en geef ze<br />
een plek in mijn workshops. Zo<br />
heb ik onderstaand opstellingsritueel<br />
ontworpen en inmiddels<br />
meermalen toegepast. Het is een<br />
treffend, krachtig en ondersteunend<br />
ritueel.<br />
Zoals in iedere autopoietische<br />
opstelling is ook hier de centrale<br />
ondersteuning door het geheel de<br />
- 19 -<br />
grote kracht.<br />
De verrassing, die altijd gepaard<br />
gaat met de ontmoeting met het<br />
grotere geheel, manifesteert zich,<br />
zoals zo vaak, in de overgang naar<br />
een andere laag.<br />
Voorbereiding<br />
Allereerst wordt iedere deelnemer<br />
gevraagd om op vier vellen papier<br />
steeds één zin op te schrijven<br />
waarin het geheel zijn dank uitspreekt<br />
voor een specifi eke bijdrage<br />
die de deelnemer aan het grotere<br />
geheel geleverd heeft. De vorm<br />
hiervoor is: ‘Wij danken jou, eigen<br />
voornaam invullen, dat je . . . . .’<br />
of: ‘Wij danken jou, voornaam<br />
invullen, voor . . . . .’<br />
Bijvoorbeeld: ‘Wij danken jou,<br />
Wilfried, voor het feit dat je drie<br />
zonen hebt grootgebracht.’ Of: ‘Wij<br />
danken jou, Elise, voor je bereidheid<br />
om risico’s te nemen en voor<br />
alle fouten die je daarbij gemaakt<br />
hebt.’
Het ‘geheel’ stellen we op als de<br />
rij van voorouders<br />
De deelnemer die begint met het<br />
ritueel -laten we hem Wilfried<br />
noemen- kiest een representant<br />
voor zijn beide ouders, dat wil<br />
zeggen voor de generatie van de<br />
ouders, en geeft hem een plek in de<br />
ruimte. Deze representant op zijn<br />
beurt vraagt iemand uit de groep<br />
om de generatie van de grootouders<br />
te representeren. Dit gaat zo<br />
door tot alle deelnemers opgesteld<br />
zijn. Helemaal aan het einde stel<br />
ik meestal een man en een vrouw<br />
op als Adam en Eva, of als god en<br />
godin.<br />
Het ritueel<br />
Wilfried overhandigt zijn vier<br />
papieren aan de begeleider en<br />
neemt zijn plaats in aan het begin<br />
van de rij voorouders. De begeleider<br />
loopt langs de rij voorouders en<br />
vraagt wie van hen dank zou willen<br />
uitspreken en verdeelt de papieren<br />
onder hen. Bij de eerste drie of vier<br />
cases slaat de begeleider de ouders<br />
en grootouders over, omdat zij zich<br />
nog een heel persoonlijke representant<br />
zouden kunnen voelen. Terwijl<br />
de zegen gegeven moet worden<br />
vanuit de onvoorwaardelijke, transpersoonlijke<br />
voorouderkracht.<br />
Iemand slaat een gelijkmatig ritme<br />
op een trommel. Als er gesproken<br />
wordt klinkt de trommel wat<br />
zachter.<br />
Dan gaat de begeleider voor<br />
Wilfried staan en vraagt hem: ‘Ben<br />
jij, Wilfried, bereid om de dank van<br />
het geheel aan te nemen?’ Waarop<br />
deze antwoordt: ‘Ja!’ Vervolgens<br />
neemt de begeleider Wilfried bij<br />
de hand en zegt: ‘Kom dan en laat<br />
je roepen.’ De begeleider leidt hem<br />
langs de rij voorouders, ongeveer<br />
tot het midden, en vraagt de voorouders<br />
die dank aan hem willen<br />
uitspreken om hem te roepen,<br />
de dank luid en duidelijk uit te<br />
spreken en eraan toe te voegen:<br />
‘We zijn je zeer dankbaar.’<br />
Dat gebeurt vier keer, waarna de<br />
begeleider aan de voorouders<br />
vraagt of nog iemand anders dank<br />
aan Wilfried wil uitspreken. Daarna<br />
leidt hij hem terug naar zijn plaats,<br />
aan het begin van de rij voorouders,<br />
vraagt hem achterom te kijken en<br />
zegt daarbij: ‘Dit zijn je voorouders,<br />
en jij bent de jongste in de evolutie.’<br />
Zo wordt met alle deelnemers<br />
gewerkt.<br />
Een andere vorm is dat het geheel<br />
als een cirkel gerepresenteerd<br />
wordt, en niet als rij van voorouders.<br />
De vier dankzeggingen<br />
worden door vertegenwoordigers<br />
van de cirkel voorgelezen.<br />
In groepen waar deelnemers<br />
elkaar kennen kun je afzien van<br />
het tevoren opschrijven van de<br />
dank. Om beurten gaat iemand in<br />
het midden staan, wendt zich tot<br />
iemand in de cirkel en zegt: ‘Spreek<br />
alsjeblieft de dank van het geheel<br />
naar mij uit. Ik ben bereid om het<br />
te horen!’ Meestal volgt spontaan<br />
en intuïtief een uitspraak in de<br />
trant van: ‘In naam van het geheel<br />
dank ik je voor . . . . ‘ De persoon<br />
in het midden vraagt hetzelfde<br />
aan nog twee of drie anderen in de<br />
cirkel. Dan volgen doorgaans, ongevraagd,<br />
nog enkele uitspraken. In<br />
deze vorm wordt de dank vaak zeer<br />
intuïtief, trefzeker en ontroerend<br />
geformuleerd.<br />
- 20 -<br />
Zich baserend op Pascal en Spinoza<br />
wijst de cultuurfi losoof Robert<br />
Pfaller op de noodzaak om een<br />
onderscheid te maken tussen<br />
trots en hoogmoed, om weer trots<br />
te kunnen zijn (Das schmutzige<br />
Heilige und die reine Vernunft.<br />
Symptome der Gegenwartskultur,<br />
Fischer Verlag). Hoogmoed, in<br />
de middeleeuwen als doodzonde<br />
Superbia genoemd, ontstaat als ik<br />
een handeling, prestatie of succes<br />
alleen aan mezelf toeschrijf. Zien<br />
we onze handelingen en prestaties<br />
echter als ontstaan vanuit verbondenheid,<br />
uit co-creatie, dan smelt<br />
het narcisme van de hoogmoed.<br />
We erkennen dan zowel onze eigen<br />
bijdrage als die van alle anderen;<br />
tenzij we te trots zijn om trots te<br />
zijn. Deze houding toont zich onder<br />
andere in de moeite die het ons<br />
kost om dank aan te nemen. Als we<br />
echter het bijeen horen van ik en<br />
zelf, van individualiteit en verbondenheid<br />
onder ogen zien en ernaar<br />
handelen dan kunnen we trots en<br />
dankbaarheid tegelijkertijd ervaren.<br />
We ontlopen dan zowel valse<br />
bescheidenheid als zendelingenhoogmoed.<br />
Het ritueel ‘Het geheel<br />
dankt het deel’ brengt de Weg der<br />
Dankbaarheid tot leven waarmee<br />
Broeder David Steindl-Rast ons<br />
heeft laten kennis maken op het<br />
opstellingen congres in Keulen:<br />
dankbaarheid zonder zelfverloochening,<br />
in het bewustzijn van onze<br />
volledige geborgenheid. ‘Bemin je<br />
naaste als jezelf’ (Marcus 12, 31),<br />
niet meer en niet minder.<br />
Vertaald door Anton de Kroon
Een opstelling om opstellingen<br />
succesvol te laten worden<br />
David Mathes<br />
In essentie wil ik met dit stuk inzichtelijk maken hoe een eenvoudig concept<br />
van <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> mijn opstellingspraktijk diepgaand heeft veranderd. Ik heb<br />
nu letterlijk een andere kijk op opstellingen.<br />
Onderwerp is het eenvoudige<br />
concept dat <strong>Hellinger</strong> hanteert<br />
van het begrip ‘resultaat’ , dat hij<br />
defi nieert als het overgaan van een<br />
innerlijke beweging in een uiterlijke<br />
beweging. <strong>Hellinger</strong> stelt dat<br />
cliënten vaak naar opstellingen<br />
komen wanneer ze een blokkade<br />
ervaren als ze praktische zaken in<br />
hun leven proberen te veranderen.<br />
Het klinkt voor de hand liggend<br />
maar ik denk dat dit de kern raakt<br />
van opstellingen. Ik heb me altijd<br />
al afgevraagd waarom sommige<br />
cliënten verder konden gaan terwijl<br />
anderen geen verandering zagen<br />
in hun leven na de opstelling. Wat<br />
was hiervan de oorzaak? Kwam<br />
de opstelling niet op het juiste<br />
moment, was de opstellingsbegeleider<br />
niet competent genoeg, of<br />
ging het om iets heel anders? Om<br />
een antwoord te krijgen op deze<br />
vragen zou je na de workshop met<br />
de cliënt contact moeten onderhouden<br />
om hem te vragen hoe het hem<br />
is vergaan na de opstelling. Ik kom<br />
hier later nog op terug maar dit kan<br />
een behoorlijke uitdaging zijn voor<br />
onszelf in de rol van opstellingsbegeleider.<br />
<strong>Hellinger</strong>s defi nitie van resultaat<br />
heeft een heel praktisch aanknopingspunt:<br />
het merkbaar effect in<br />
het alledaagse leven. Ongeveer de<br />
helft van mijn opstellingen voer<br />
ik uit in mijn praktijk in China.<br />
Cliënten vragen me daar vaak hoe<br />
ze iets uit de opstelling kunnen<br />
leren dat bruikbaar is in het alledaagse<br />
leven. Chinezen zijn hele<br />
praktische mensen. Zo is bijvoorbeeld<br />
in het Ch’an (het Zen Boed-<br />
dhisme), dat is ontstaan in China,<br />
de krijgskunst ontwikkeld door<br />
zijn aanhangers, waarmee ze de<br />
vruchten van het innerlijk proces<br />
concreet en tastbaar maakten.<br />
Het is me opgevallen dat een aantal<br />
cliënten een opstelling doet zonder<br />
dat dit hen iets tastbaar oplevert, of<br />
1 keer meedoen en daarna zeggen<br />
dat het niets voor hen is. Ik begon<br />
de contouren van een nieuw opstellingssysteem<br />
te ontwaren; niet het<br />
familie of organisatie systeem maar<br />
het helingssysteem. Dit systeem<br />
bestaat uit de cliënt, de opstelling<br />
en het alledaagse, praktische leven.<br />
De opstelling kan al gedaan zijn,<br />
zelfs al jaren geleden. Hiermee kan<br />
opgesteld worden wat er met het<br />
resultaat aan de hand is.<br />
Het opstellen van dit helingssysteem<br />
had grote gevolgen voor<br />
mijn opstellingspraktijk omdat het<br />
hierdoor mogelijk werd een grotere<br />
context in ogenschouw te nemen.<br />
Bij een grotere context is er meer<br />
ruimte voor andere elementen of<br />
aspecten. In dit helingssysteem<br />
stel ik de oorspronkelijke opstelling<br />
op in een andere opstelling<br />
om vanuit een andere invalshoek<br />
te kunnen kijken. Zoals je, bij wijze<br />
van voorbeeld, vanuit een hoger<br />
gelegen uitkijkpunt ook niet alleen<br />
maar die individuele boom ziet<br />
maar ook een stuk van het bos<br />
waar die boom deel van uit maakt.<br />
Dit concept is een uitdaging aan<br />
het adres van het concept dat opstellingen<br />
‘magisch’ of ‘voor de ziel’<br />
zouden zijn. Het is me opgevallen<br />
dat mensen die opstellingen als iets<br />
- 21 -<br />
‘magisch’ zagen, vaak niet in staat<br />
waren de opstelling te integreren<br />
in hun leven. Hoe zouden we ook<br />
iets dat zo groots en magisch is tot<br />
alledaagse proporties terug kunnen<br />
brengen? Ik heb geleerd dat er een<br />
balans, een zekere aardsheid nodig<br />
is in een opstelling om deze te<br />
kunnen integreren en een heilzame<br />
uitwerking op ons dagelijks leven<br />
te laten hebben.<br />
In hoeverre is deze manier van<br />
werken behulpzaam? Ten eerste<br />
vinden cliënten het idee fi jn dat<br />
het heilzame effect van een opstelling<br />
nog beschikbaar is. De opstelling<br />
zegt vaak iets in de trant van:<br />
Ik wacht gewoon tot je er klaar<br />
voor bent. Dit maakt duidelijk dat<br />
de opstelling niet eindigt met de<br />
workshop maar daarna pas begint.<br />
De cliënt kan terug naar de opstelling,<br />
de opstelling zelf kan de cliënt<br />
zelfs helpen dat te doen. Een paar<br />
voorbeelden:<br />
Een man gaf aan zich geblokkeerd<br />
te voelen en niet vooruit te komen<br />
in het leven. Toen hij zijn laatste<br />
opstelling opstelde plaatste hij<br />
deze tussen zichzelf en zijn leven.<br />
Toen hij probeerde zijn opstelling<br />
achter zich te laten kreeg hij het<br />
gevoel een voorwaartse beweging<br />
te kunnen maken.<br />
Een man had al veel opstellingen<br />
gedaan, stuk voor stuk heel overrompelend,<br />
maar het kernthema<br />
veranderde niet. We onderzochten<br />
zijn relatie tot zijn opstellingen en<br />
hij ontdekte een dieper gelegen<br />
thema. Namelijk dat hij bij zijn<br />
familie hoorde op de voorwaarde<br />
dat hij niet genas. Dit inzicht<br />
leidde tot zijn eerste opstelling met<br />
concrete resultaten.
Een vrouw voelde zich afgesneden<br />
van haar opstelling. Dus onderbrak<br />
ik de opstelling en nodigde haar uit<br />
naar haar opstelling te gaan kijken.<br />
Daar ging ze in mee. We begonnen<br />
meteen een nieuwe opstelling en<br />
zowel de vrouw als haar representant<br />
zeiden tegelijkertijd; ik wil<br />
de concrete stappen voor verbetering<br />
weten. Een representant die<br />
opgesteld werd voor ‘de concrete<br />
stappen voor verbetering’ , gaf<br />
haar de adviezen waar ze om had<br />
gevraagd.<br />
Een vrouw die twee opstellingen<br />
had gedaan beklaagde zich over<br />
het feit dat ze nog steeds het<br />
gevoel had vastgelopen te zijn en<br />
te veel mannelijke energie uit haar<br />
familie met zich mee te dragen.<br />
Dit had effect op haar huwelijk en<br />
haar rol als moeder. Toch konden<br />
we vaststellen dat ze al niet meer<br />
zo donker gekleed ging en een<br />
lichtere, meer vrouwelijke kledingstijl<br />
droeg. Ze stelde twee<br />
elementen op; haar alledaagse<br />
leven en haar opstelling. Zichzelf<br />
stelde ze op als element achter haar<br />
opstelling waar haar zicht op haar<br />
leven geblokkeerd was. Toen ze<br />
dat deed voelde ze zich zwaar en<br />
moedeloos. We konden vaststellen<br />
dat dit, net als in de opstelling,<br />
haar familie van herkomst betrof<br />
waarbij zij opnieuw de rol op zich<br />
nam haar ouders te dragen. We<br />
stelden nog een representant op,<br />
voor dat deel van haar dat nu al<br />
lichtere kleding droeg en deze representant<br />
koos een plek tegenover<br />
haar opstelling van waaruit ze haar<br />
alledaagse leven kon zien. De cliënt<br />
glimlachte en klaarde zichtbaar<br />
op toen ze haar vrouwelijke deel<br />
zag. Nu was haar duidelijk welke<br />
stappen ze al gemaakt had en wat<br />
haar nog te doen stond.<br />
Een man wilde een opstelling<br />
doen maar wist niet waarom. Hij<br />
had geen idee wat zijn thema<br />
zou kunnen zijn en zei dat hem<br />
dat eerder ook al een keer was<br />
overkomen. We stelden feitelijk<br />
vast dat zijn lichaam hem hierheen<br />
had gebracht en dat er dus iets<br />
moest zijn. Ik nodigde hem uit<br />
twee representanten aan te wijzen.<br />
Een voor zichzelf en een voor<br />
‘een mogelijke opstelling in de<br />
toekomst’. Deze mogelijke opstelling<br />
leidde ons naar het werkelijke<br />
thema; het sterven van zijn zus en<br />
de gevolgen van dat verlies.<br />
Deze benadering stelt cliënten in<br />
de gelegenheid zichzelf in relatie<br />
tot hun opstelling te bezien. En<br />
hieruit blijkt dat deze relatie vaak<br />
gelijkenis vertoont met de relatie<br />
tot hun familie. Wellicht omdat ze<br />
zich op dat moment niet richten op<br />
de toekomst maar terugkijken naar<br />
hun voorouders. Soms verwordt<br />
de opstelling zelf tot niet meer dan<br />
een vervolgthema of een volgend<br />
symptoom in plaats van genezend<br />
te werken.<br />
Andere gevolgen van dit<br />
helingssysteem<br />
Zodra je op dit andere niveau gaat<br />
werken brengt dit andere implicaties<br />
met zich mee. Drie daarvan zijn<br />
in het bijzonder vermeldenswaard<br />
1. Er werd me zeer veel meer<br />
duidelijk over mijn rol als opstellingsbegeleider.<br />
Ik weet nu<br />
met aan zekerheid grenzende<br />
waarschijnlijkheid dat ik geen<br />
‘heler’ ben. De ‘heler’ is diegene<br />
zelf die naar mijn opstellingspraktijk<br />
komt. Tegenwoordig<br />
maak ik dat veel explicieter<br />
waardoor de opstelling aan<br />
kracht wint. Nu mijn rol<br />
duidelijk is wordt het eenvoudiger<br />
en veiliger om na de opstelling<br />
contact te onderhouden<br />
met de cliënt. Nu voer ik na de<br />
opstelling enkele rituelen uit<br />
met de cliënt waarin ieders rol<br />
wordt geëerbiedigd en wederzijds<br />
helder en transparant<br />
wordt benoemd.<br />
2. Het is net zo belangrijk voor<br />
de opstellingsbegeleider om<br />
zijn relatie tot de opstelling te<br />
- 22 -<br />
bezien als dit is voor de cliënt.<br />
Dankzij dit nieuwe inzicht ben<br />
ik beter in staat waar te nemen<br />
wanneer ik mezelf in mijn rol in<br />
de weg sta, bijvoorbeeld omdat<br />
ik gelijk wil krijgen of omdat<br />
mijn ego zich wil laten gelden.<br />
In wezen dus omdat ik mijn<br />
rechtmatige plek in het grotere<br />
geheel niet inneem. In dat geval<br />
meng ik me in het systeem van<br />
de cliënt en vervul ik een rol die<br />
niet helpt, ook nog lang nadat<br />
de opstelling is beëindigd en<br />
ik ook nog eens geen openlijk<br />
contact meer onderhoud met<br />
de cliënt. Dit had effect op mijn<br />
gezondheid zowel als op mijn<br />
relaties. Als een cliënt met een<br />
thema komt dat aan gezondheid<br />
gerelateerd is dan wijst ons dit<br />
de weg naar onze eigen gezondheidsthema’s<br />
in relatie tot opstellingswerk.<br />
Deze wegwijzer<br />
heeft me geholpen mijn opstellingspraktijk<br />
te veranderen en te<br />
toetsen en helpt me mijn juiste<br />
plek in het grotere systeem<br />
vast te houden. Nu scan ik de<br />
energiebalans van mijn lichaam<br />
regelmatig om te kijken welke<br />
energie uit de opstelling ik op<br />
neem en welk effect dit heeft<br />
op mijn organen. Het lijkt me<br />
raadzaam om met deze energie<br />
te werken en niet te wachten tot<br />
je symptomen ontwikkelt.<br />
3. In mijn praktijk bestaat dit<br />
grotere helingssysteem uit de<br />
opstelling zelf, mijzelf als opstellingsbegeleider,<br />
de cliënt en zijn<br />
systeem, ongezonde energie die<br />
ik opneem door dit werk, en<br />
dat wat is - je kunt dat ook het<br />
grote onbekende noemen. Dit<br />
hielp me in zoverre dat mijn<br />
relatie tot dat wat is helderder<br />
werd en ik steeds meer ging<br />
ontdekken over de relaties<br />
tussen dat wat is, mijn gezondheid<br />
en het merkbaar resultaat<br />
voor de cliënten, die dankzij een<br />
opstelling verder kunnen in hun<br />
dagelijkse leven.
Nu lijkt de zaak rond. Ik begon met<br />
een beschouwing over het functioneren<br />
van opstellingen en de mate<br />
waarin deze een merkbaar resultaat<br />
kunnen opleveren voor cliënten.<br />
Dit leidde mij via dagelijkse<br />
oefening in mijn opstellingsprak-<br />
Nu<br />
Albrecht Mahr<br />
tijk naar een doelgerichtere relatie<br />
tot het grote onbekende, dat wat is.<br />
Het is één groot systeem.<br />
Vertaling door Hannie Ubachs<br />
Soms vraag ik in een opstelling een ogenblik te onderbreken om helemaal in<br />
het Nu te komen. Alle betrokkenen, representanten, cliënten, de deelnemers in<br />
de buitenkring en ikzelf krijgen dan de mogelijkheid om -wat er ook tot dusver<br />
in de opstelling is gebeurd- helemaal in het Nu te komen. De woordkeuze is<br />
bewust en het Nu, eigenlijk passender weergegeven in hoofdletters, krijgt een<br />
bijzondere inkleuring.<br />
Ik opper deze mogelijkheid om<br />
in het Nu te komen, zodra ik<br />
de indruk heb dat het gaat om<br />
vastgezette herbelevingen uit<br />
het verleden die zich als enige<br />
huidige realiteit voordoen of beter<br />
gezegd: opdringen. Dan kunnen<br />
we waarnemen hoe achterliggende<br />
gebeurtenissen en hun bewuste<br />
en onbewuste consequenties het<br />
Nu overwoekeren met ervaringen,<br />
opvattingen en overtuigingen uit<br />
het verleden. Deze kenmerken zich<br />
alsof zij in het heden plaatvinden.<br />
Uiteraard is dit in de regel zo bij<br />
het herbeleven van trauma’s en de<br />
consequenties ervan. We komen dit<br />
fenomeen echter ook tegen in het<br />
leven van alledag en we ervaren dit<br />
dan niet in strikte zin als traumatisch.<br />
Een voorbeeld<br />
Een cliënte van ongeveer 55 jaar<br />
oud, na een lang en moeizaam<br />
huwelijk gescheiden, alleen levend,<br />
al geruime tijd zwaarmoedig en<br />
zoals zij zegt ‘vleugellam’, vertelt<br />
over haar door een ongeval<br />
verminkte en verbitterd gestorven<br />
vader en over haar eveneens door<br />
hartzeer verteerde moeder, ooit<br />
uit haar geboorteland verdreven.<br />
Verder vertelt zij ook nog over<br />
pijnlijke ervaringen van haar<br />
grootouders en broers en zussen<br />
van haar ouders. In de opstelling<br />
lijken eerdergenoemden inderdaad<br />
allemaal belast en laten zij zich ook<br />
niet echt raken door het leed van<br />
de cliënte. Zij tonen oprecht respect<br />
voor haar noodlot door het verzoek<br />
tot sympathie en zegen voor haar<br />
leven van dit moment.<br />
Het verzoek aan alle betrokkenen<br />
om vervolgens helemaal in het<br />
Nu te komen leidt tot indrukwekkende<br />
gevolgen. Zwijgend komen<br />
bij hen bewegingen tot ontwikkeling<br />
die niet anders kunnen<br />
worden uitgelegd dan een ontworsteling,<br />
het zich ontdoen van en<br />
zich bevrijden uit een strak korset.<br />
De tot dusver kille sfeer ontdooit<br />
duidelijk en het begint de cliënte<br />
te dagen dat zij zichzelf heeft<br />
vastgezet in voorbije beelden van<br />
leed van eerdere generaties; dat<br />
haar destijds lijdende familieleden<br />
nu niet meer in een situatie zijn die<br />
zo moeilijk is als toen; en dat zij<br />
zich nu liefdevol en teder kunnen<br />
geven waartoe zij gedurende hun<br />
leven niet in staat waren.<br />
Dit bevrijdingsproces dat de cliënte<br />
heeft ontroerd, bleek duurzaam<br />
zoals zij ruim een jaar later<br />
vertelde. Zij sprak van een aanhoudende<br />
verkwikking die voor haar<br />
van de opstelling uitging, die zich<br />
ook uitte in het aangaan van een<br />
nieuwe partnerrelatie.<br />
- 23 -<br />
Het eeuwige Toen und Nu<br />
Met het eeuwige Toen bedoel ik<br />
het tot in het heden voortdurende<br />
gestolde pijnlijke verleden zoals<br />
in bovengenoemd voorbeeld<br />
aangeduid. Ik opper om het Nu in<br />
te brengen in situaties die resistent<br />
zijn tegen de ons zo vertrouwde<br />
oplossingsrichtingen zoals het<br />
oprecht uiting geven aan pijn,<br />
eerbied, medeleven en wensen voor<br />
zegen, soms noodzakelijkerwijs via<br />
omwegen van verwijt, woede en<br />
begrenzing.<br />
Ons vasthouden aan vroeger leed<br />
en afgrijzen kan een enorme macht<br />
ontwikkelen en de toenmalige betrokkenen<br />
de kans ontnemen zich<br />
-na de oorspronkelijke gebeurtenissen-<br />
in het heden als veranderd te<br />
tonen. We zijn in staat om zowel<br />
onze naasten als onze voorzaten<br />
met het verleden te maskeren<br />
waardoor diens representanten<br />
in opstellingen inderdaad steeds<br />
hopelozer en wanhopiger lijken. En<br />
omgekeerd, zodra de tijd rijp is, kan<br />
de waarneming van het Nu onmiddellijk<br />
recht doen aan een andere<br />
werkelijkheid.<br />
Nog een voorbeeld<br />
Een Joodse cliënt leed zolang hij<br />
zich kon herinneren aan de dood<br />
van zijn grootouders, van twee<br />
oudtantes en van zijn oom die in<br />
concentratiekampen om het leven<br />
waren gebracht. De opstelling met<br />
de cliënt, zijn beide zusters, de<br />
ouders en de vermoorde familieleden<br />
liet een afschuwelijk tafereel<br />
zien -bovengenoemden voelden<br />
alsof zij zich in het concentratie-
kamp bevonden- de overlevenden<br />
en nazaten konden ten aanzien<br />
van de verschikkingen nauwelijks<br />
overeind blijven. Sommigen lieten<br />
zich op de grond zakken. Het erbij<br />
betrekken van de daders leidde<br />
bijvoorbeeld niet tot een nieuwe<br />
beweging, maar tot verdere verstarring<br />
waardoor bij de cliënt en<br />
sommige representanten duidelijke<br />
signalen van traumatisering<br />
optraden. In deze opstelling<br />
leidden de ons allen vertrouwde en<br />
anders zo vaak bevredigende interventies<br />
(die ik hier niet in detail<br />
noem) tot niets.<br />
Toen ik verzocht even te onderbreken<br />
om ons tijd te gunnen in<br />
het NU te komen, gebeurde het<br />
volgende. Enkele representanten<br />
gingen vervolgens helemaal<br />
met hun aandacht naar binnen<br />
waardoor de druk iets minder werd<br />
die de wanhoop had veroorzaakt.<br />
De op de grond liggende representanten<br />
stonden langzaam op en<br />
uiteindelijk stonden de levende<br />
en de dode familieleden op enige<br />
afstand tegenover elkaar en keken<br />
elkaar aan.<br />
Op de achtergrond stonden de<br />
representanten van de daders<br />
duidelijk meer aanwezig en<br />
betrokken dan in het begin. Na lang<br />
zwijgen zei de grootmoeder: “wij<br />
zijn er niet meer”. Dat werd door<br />
de andere gestorvenen bevestigd.<br />
Dat veroorzaakte bij de cliënt extra<br />
spanning waardoor hij eindelijk<br />
hierom begon te huilen. In veel<br />
kleine stapjes begon hij de grote<br />
welwillendheid van zijn voorouders<br />
waar te nemen en hun vreugde<br />
over hoe hij zich van de oude<br />
beelden kon ontdoen.<br />
De NU-oriëntatie vervangt niet het<br />
zorgvuldig werken aan bijvoorbeeld<br />
de gevolgen van trauma’s<br />
met hun langdurige psychische<br />
verscheuringen, somatische herinneringsbeelden<br />
of lichamelijke aandoeningen.<br />
Het NU is evenwel een<br />
soms verrassende uitnodiging aan<br />
het systeem tot duurzame verandering.<br />
Hieronder volgt een poging<br />
tot een praktische uitleg hiervan.<br />
Wat is het NU?<br />
De waardering van het NU kent<br />
een lange traditie. Het christelijke<br />
“sacrale moment” is onder verschillende<br />
benamingen terug te<br />
vinden in bijna alle fi losofi sche en<br />
spirituele richtingen en -geheel in<br />
overeenstemming met zijn aard-<br />
steeds weer opnieuw ontdekt. Een<br />
recentere herontdekking is bijvoorbeeld<br />
terug te vinden bij Eckhart<br />
Tolle met zijn boek ‘’De Kracht Van<br />
Het NU” (Ankhhermes, 2001) en de<br />
daarop volgende titels als ‘De stilte<br />
spreekt’ (Ankhhermes, 2003) of<br />
‘Een Nieuwe Aarde’ (Ankhhermes,<br />
2005).<br />
Op de vraag hoe de toestand van<br />
het NU kan worden bereikt krijgen<br />
we bijvoorbeeld het antwoord dat<br />
we graag ‘geheel in het moment’,<br />
‘van moment in moment ‘ of<br />
‘geheel aanwezig’ willen zijn. Mij<br />
lijkt deze beoefening het eenvoudigst,<br />
indien men zich niet constant<br />
op wisselende momenten richt,<br />
maar op de wijde, onbegrensde<br />
ruimte waarin deze fenomenen<br />
zich manifesteren. De beoefening<br />
van het NU is dan een bewust<br />
terugtreden in de ruimte waarin<br />
al het komen, gaan en veranderen<br />
liggen besloten. In deze ruimte<br />
verandert de lineaire tijd in de te<br />
ervaren kwaliteit van dit moment,<br />
NU. ‘Nu’ is ook thema binnen de<br />
Haiku-poëzie, hiervan twee hedendaagse<br />
voorbeelden:<br />
Afbraakwijk -<br />
een stadsplattegrond vol<br />
met wilde klaprozen<br />
Heike Stehr<br />
Uitverkocht.<br />
Maar zij schenkt mij<br />
een glimlach<br />
Udo Wenzel<br />
Een eeuwigdurend ‘Toen’ in de<br />
zin van gestold verleden kan<br />
ten aanzien van het NU net zo<br />
weinig standhouden als het ‘ooit,<br />
- 24 -<br />
misschien’ van een uitzinnig<br />
gewenste toekomst. In het NU<br />
vloeit het beste van verleden en<br />
toekomst samen: het voorbije is<br />
veranderd en het toekomstige komt<br />
ons tegemoet, wat ons inventief en<br />
creatief maakt.<br />
Het is goed zich bewust te zijn<br />
van het feit dat het NU een geheel<br />
normaal en alledaags verschijnsel<br />
is. Het ligt in het bereik van elke<br />
vrouw en man en wordt uiteraard<br />
-zoals ook bij andere ervaringen-<br />
door oefening vertrouwder en<br />
toegankelijker.<br />
Het NU is niet alleen voorbehouden<br />
aan spirituele disciplines,<br />
maar ook de neurowetenschappen<br />
besteden intensief aandacht aan<br />
de hiermee verbonden neurobiologische<br />
processen. Zie bijvoorbeeld<br />
Wolf Singer en Mattieu Ricard:<br />
‘Hersenonderzoek en Meditatie.<br />
Een Dialoog’, (editie unseld, 2008)<br />
of Daniel Goleman: ‘The Lama in<br />
the Lab: Neuroscience and Meditation’<br />
onder: www.shambalasun.com<br />
Ik denk dat het de moeite waard<br />
is het NU als ijkpunt te introduceren<br />
om te zien of er al een<br />
doorbraak valt te bespeuren en wat<br />
er eventueel moet gebeuren om<br />
dit mogelijk te maken. Er blijven<br />
echter openstaande vragen waarvan<br />
ik er twee zou willen noemen.<br />
Openstaande vragen<br />
- Wat ondervinden de representanten<br />
van overledenen?<br />
Alhoewel we erkennen dat we over<br />
het procesverloop bij en vooral na<br />
het sterven zeer weinig weten laten<br />
ervaringen in opstellingen hierover<br />
echter het een en ander zien.<br />
Het sterven schijnt een zeer ingrijpend<br />
veranderingsproces te zijn,<br />
waarin het bij leven zijnde onoplosbare<br />
kan worden losgelaten. De<br />
doden zijn niet meer op de plek<br />
van hun lijden en wij hoeven hen<br />
daar niet langer van te verlossen.
Zij zijn echter in staat -zeer tot<br />
onze opluchting- zich via representanten<br />
ook op een andere wijze te<br />
tonen in hun nu getransformeerde<br />
en bevrijde aard zoals bij benadering<br />
beschreven in de verzen van<br />
Vergilius:<br />
De dode is niet dood.<br />
Hij leeft op mysterieuze wijze voort.<br />
Hij voegt zijn beste, nu van de last<br />
des levens bevrijde krachten toe aan<br />
de onze.<br />
Op deze wijze begint hij, onszelf<br />
transformerend en louterend,<br />
in onze harten zijn tweede, hogere<br />
essentie.<br />
Wanneer wij echter -zoals eerder<br />
geschetst- vasthouden aan de<br />
machtige en verschrikkelijke<br />
beelden van hen, dan moeten zij<br />
zich wel in deze vreselijke maskers<br />
laten zien.<br />
Ik probeer niet langer in opstellingen<br />
het lijden van vroegere generaties<br />
op te heffen, wat sowieso<br />
onmogelijk is en gewaagd schijnt<br />
te zijn. Het is voldoende om een<br />
weg te vinden naar deze getransformeerde<br />
entiteit van de voorouders<br />
die via erkenning graag een waardevolle<br />
bijdrage willen leveren aan<br />
ons levenden.<br />
- Nuttig verleden - de kunst van<br />
het zich goed kunnen<br />
herinneren en vergeten?<br />
De historicus Christian Meier heeft<br />
zich met deze schijnbare tegenstelling<br />
beziggehouden in zijn onlangs<br />
verschenen boek ‘Het gebod om te<br />
vergeten en de ontkenning van het<br />
zich herinneren’. (Christian Meier:<br />
Das Gebot zu vergessen und die<br />
Unabweisbarkeit des Erinnerns<br />
(Siedler 2010), over openlijke<br />
omgang met een schrikwekkend<br />
verleden.<br />
‘Het schrikwekkende herhaalt<br />
zich soms juist omdat de mensen<br />
het zich herinneren…..want de<br />
herinnering aan iets schrikbarends<br />
roept graag op tot de drang<br />
naar wraak en tegenwraak’ en ‘de<br />
herinnering aan Auschwitz valt<br />
niet te ontkennen. Zij moet levend<br />
blijven en dreigt daardoor tot een<br />
gestold ritueel te verworden’. (In<br />
‘verzoenen en vergeten’, volgens<br />
het interview met Christian Meier<br />
over zijn boek in Der Spiegel nr.<br />
30/2010 van 26.7.10) - probeert<br />
Meier bruggen te slaan tussen dergelijke<br />
posities met voorbeelden uit<br />
de oudheid tot aan het heden.<br />
Wij worden steeds weer uitgeno-<br />
- 25 -<br />
digd om onze weg te vinden tussen<br />
verloochening van het verleden<br />
(niet herinneren) en het heden/<br />
de toekomst (eeuwig herinneren);<br />
zoiets als een wegebbende herinnering<br />
totdat we de gebeurtenissen<br />
kunnen loslaten en het ons<br />
zodoende vrijmaakt en verrijkt tot<br />
een goed leven in het NU.<br />
“Nuttig verleden” zou ik het willen<br />
noemen en weet daarbij dat er<br />
gebeurtenissen zijn uit het verleden<br />
die het in afzienbare tijd onmogelijk<br />
maken deze als nuttig waar te<br />
nemen. Niettemin bezitten we -ook<br />
bij zware en collectieve last- de bijzondere<br />
vaardigheid om los te laten,<br />
zoals we dat juist ook in opstellingen<br />
kunnen ervaren. Vergeten is<br />
dan een proces waarbij we -fi guurlijk<br />
gesproken- de betrokkenen van<br />
destijds net zolang aankijken totdat<br />
we datgene kunnen waarnemen wat<br />
ons leven via hun een bijzondere<br />
waarde geeft, zoals bijvoorbeeld<br />
het inlevingsvermogen bij ernstig<br />
noodlot of begrip voor schuld en de<br />
gevolgen ervan. Zodra de toenmalige<br />
betrokkenen ook iets waardevols<br />
kunnen achterlaten, wordt het voor<br />
hen en voor ons makkelijker los te<br />
laten, te vergeten - en geheel in het<br />
NU te komen.<br />
Vertaald door Wim Hoek
Een waarneming<br />
Bibi Schreuder<br />
Een man en een vrouw.<br />
Zij zegt dat hij wel mag beginnen.<br />
Hij leest voor wat hij thuis heeft opgeschreven.<br />
Hij voelt zich schuldig,<br />
hij kan niet omgaan met wat de<br />
scheiding zijn kinderen heeft<br />
aangedaan en de plek voor hen en<br />
zijn huidige vrouw in zijn leven.<br />
Zij heeft haar hoofd afgewend.<br />
Hij heeft zijn arm bijna om haar<br />
schouders op de leuning van de<br />
bank liggen, waarop ze naast elkaar<br />
zitten.<br />
Zij wil nu haar verhaal vertellen.<br />
‘Helemaal, zonder dat haar iets<br />
verboden wordt uit te spreken<br />
zoals zo vaak, thuis gebeurt’. Ze<br />
heeft geen plek, haar wordt niets<br />
gevraagd, zodra zijn kinderen er<br />
zijn draait alles om hen. Hij kwam<br />
altijd te laat van zijn werk en zij<br />
deed alles voor zijn kinderen.<br />
Haar verhaal duurt een uur. Een<br />
uur lang misère en verwijten.<br />
Al die tijd kijkt hij haar liefdevol<br />
aan. Al die tijd ligt zijn arm op<br />
twee centimeter afstand van haar<br />
schouders. Hij heeft kennelijk<br />
een bron. Een bron waar alsmaar<br />
weer liefde uit komt stromen. Hij<br />
heeft toegang tot die bron. En als<br />
die liefde zijn arm verlaat, spat<br />
het uiteen in die twee centimeter<br />
afstand tussen zijn arm en haar<br />
schouders.<br />
Wat doet die twee centimeter? En<br />
van wie is die twee centimeter? Is<br />
het bescherming? Is het schuld? Is<br />
het afweer? Is het hunkering? Is<br />
het verlamming? Is het onwennigheid?<br />
Misschien kent zij het niet, die<br />
- 26 -<br />
toegang tot de bron. Die bron<br />
die altijd maar weer liefde laat<br />
stromen, hoeveel je er ook van<br />
neemt. Misschien is er ooit iets<br />
gebeurd, waardoor gedacht werd<br />
dat het niet toegestaan was om ongebreideld<br />
te nemen van die bron.<br />
Een enkel gebaar, dat een klein nog<br />
woordeloos kind deed schrikken.<br />
Een gebaar dat vertaald werd in 'ik<br />
mag niet'. Het kind leerde snel. Eén<br />
gebaar was voldoende.<br />
Twee mensen, samen ouders van<br />
een kind, op twee centimeter<br />
afstand van elkaar, onbereikbaar<br />
voor elkaar.<br />
Drie standpunten ten aanzien van<br />
de ontwikkeling van systemisch<br />
werk<br />
Wilfried Nelles<br />
Standpunt 1<br />
Om een opstelling te doen, hoeven we<br />
niet meer op te stellen.<br />
Sinds enkele jaren laat ik de representanten<br />
niet meer “opstellen”. Het<br />
standaardproces ziet er intussen<br />
zo uit, dat ik de cliënt voorstel, met<br />
welke personen ik zou beginnen<br />
en dat ik hem dan vraag deze<br />
personen enkel uit te zoeken.<br />
De representanten staan dan op<br />
en gaan dan, zoals zij dat van<br />
binnenuit ervaren, vanuit hun innerlijke<br />
bewegingen, op een plek in<br />
de ruimte staan, zitten of liggen.<br />
Soms blijven ze ook (in eerste<br />
instantie) op hun stoel zitten – dat<br />
is dan al een deel van hun rol en<br />
altijd een sterke verwijzing naar<br />
een dynamiek in het systeem.<br />
Wat zijn de voordelen van dit<br />
proces? Allereerst is het voor mij<br />
belangrijk het opstellingswerk, zo<br />
normaal en alledaags als mogelijk<br />
is, te laten verlopen. Alles wat<br />
met ritueel te maken heeft, maakt<br />
hiervan iets bijzonders, uitgetild<br />
boven het alledaagse. Dan is het<br />
van daaruit niet meer zo ver naar<br />
quasi sacrale handelingen.<br />
Ik voel me steeds beter, als een<br />
opstelling eenvoudig en alledaags<br />
verloopt.<br />
Zeker speelt het ook een belangrijke<br />
rol, dat ik niet statisch<br />
(“klassiek”) werk, maar de representanten<br />
steeds uitnodig hun<br />
innerlijke bewegingen te volgen en<br />
daarbij lijkt mij dat deze nieuwe<br />
aanpak beter is.<br />
Voor veel systeemtherapeuten is<br />
echter het beeld dat de cliënt aan<br />
het begin opstelt, belangrijk. Ten<br />
eerste zou dit beeld ertoe bijdragen<br />
dat de therapeut zich een eerste<br />
beeld over de familiedynamiek kan<br />
vormen en een eerste hypothese<br />
kan ontwikkelen. Aan de andere
kant bestaat het idee dat het intuïtieve<br />
opstellen door de cliënt diens<br />
innerlijk familiebeeld ook voor<br />
de cliënt zelf zichtbaar maakt en<br />
een eerste helend effect heeft. Dit<br />
effect kan dan tot een helend einde<br />
gebracht worden, daar waar in het<br />
proces van de opstelling een nieuw,<br />
in zichzelf harmonieus familiebeeld<br />
ontstaat, dat de cliënt dan in<br />
zich kan opnemen.<br />
Wie echter fenomenologisch werkt,<br />
vormt geen hypothesen. Dat wil<br />
niet zeggen dat men niet kan<br />
opstellen als men zich door hypothesen<br />
laat leiden, maar dat is dan<br />
eerder een ervaringsgeoriënteerd,<br />
dan een fenomenologisch proces.<br />
Bij het fenomenologische proces<br />
passen geen hypothesen, men<br />
heeft ze zelfs niet nodig, het zou<br />
zijn alsof we hardloopschoenen<br />
behoeven bij het zwemmen. Zoals<br />
de schoenen, zijn de hypothesen<br />
zelfs hinderlijk, want ze leiden af<br />
van de fenomenologische waarneming.<br />
Voor dit waarnemen heb ik<br />
geen beginbeeld nodig.<br />
Dat de cliënt zijn onbewuste familiebeeld<br />
door een opstelling kan<br />
externaliseren en zich dat beeld<br />
bewust kan maken, heeft daarentegen<br />
zeker helende effecten. Voor<br />
mij echter heeft het proces van<br />
de opstelling zich ontdaan van de<br />
voorstelling om het innerlijke beeld<br />
van de cliënt door een opstelling<br />
te veranderen. Het gaat er mij veel<br />
meer om enkel zichtbaar te laten<br />
worden “wat er is”. Dat is natuurlijk<br />
veel meer dan een kleine methodische<br />
verandering, het is de afkering<br />
van de therapie. Ik verander niets<br />
meer, ik doe geen moeite iemand of<br />
iets te helen. Dat doet de opgestelde<br />
werkelijkheid zelf als ze gezien en<br />
gevoeld is, en ze doet dat veel beter<br />
dan ik het ooit zou kunnen.<br />
Een ander voordeel van deze<br />
manier van werken bestaat daarin<br />
dat de representanten direct in<br />
hun rol zijn. Zodra ze gevraagd<br />
worden, komen ze in een innerlijke<br />
beweging, zij voelen veel eerder en<br />
sneller wat van binnen gebeurt. Het<br />
werkt ook bij onervaren representanten.<br />
Ik bedoel niet dat ieder zo<br />
moet werken, maar het is zeker<br />
een interessante uitbreiding van de<br />
methode, die vaak zeer snel tot de<br />
kern van de zaak leidt.<br />
Standpunt 2<br />
Er zijn geen ordeningen van de liefde<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> heeft voor de “ordeningen<br />
van de liefde” de metafoor<br />
van de kruik en het water gebruikt.<br />
Het water symboliseert de liefde,<br />
de kruik de ordening. Zonder<br />
ordening, aldus <strong>Hellinger</strong>, wordt de<br />
liefde oeverloos en vervloeit, zoals<br />
het water wanneer de kruik breekt.<br />
Dat is een sterk beeld.<br />
Echter wie zorgvuldig kijkt, vindt<br />
geen ordeningen van de liefde.<br />
Alles, wat <strong>Hellinger</strong> daaronder<br />
verstaat, zijn de ordeningen van<br />
het sociale samenleven of zelfs van<br />
de natuur. Met liefde hebben deze<br />
ordeningen niets gemeen.<br />
Nemen we het voorbeeld van de<br />
rangorde. Ze geldt voor iedere rij<br />
aan de kassa bij de supermarkt.<br />
Wie er bij komt, sluit achter aan.<br />
Dat ook de relaties tussen broers en<br />
zussen of paren, of tussen ouders<br />
en kinderen meer ontspannen en<br />
meer vrij van confl icten worden,<br />
indien er aandacht is voor de<br />
ordening, is zeker een belangrijke<br />
waarneming. Het blijkt ook daar,<br />
waar mensen van elkaar houden<br />
dat de aandacht voor deze sociale<br />
ordening, het samenleven vergemakkelijkt.<br />
Dat betekent echter<br />
niet dat dit een ordening van<br />
de liefde zou zijn. Dat blijkt ook<br />
voor de andere ordeningen door<br />
<strong>Hellinger</strong> beschreven; de plek, en<br />
het evenwicht.<br />
Met liefde hebben ze niets van<br />
doen. Het zijn regels die het<br />
overleven dienen.<br />
De liefde is volkomen vrij en<br />
wild, je zou ook kunnen zeggen:<br />
volkomen onordelijk. Precies<br />
daarom ontstaan er steeds confl ic-<br />
- 27 -<br />
ten met de sociale ordeningen en<br />
precies daarom veranderen deze<br />
ordeningen.<br />
Weliswaar functioneren relaties<br />
(ook alle vormen van liefdesrelaties)<br />
beter wanneer ze letten op<br />
de rangorde, de plek, de rij en de<br />
balans, maar wanneer men dat niet<br />
doet, hoeft dat de liefde niet te<br />
vernietigen. Het maakt meestal de<br />
relatie stuk, maar de liefde kan heel<br />
goed blijven, want liefde en relatie<br />
zijn twee zeer verschillende paar<br />
schoenen. De ordeningen beschermen<br />
de relatie, echter ze begrenzen<br />
tegelijk de liefde en haar groei.<br />
Wanneer ik innerlijk groei en de<br />
liefde een liefde van het hart wordt,<br />
wordt ze onafhankelijker van<br />
relaties en ook van de ordeningen<br />
die in relaties gelden.<br />
Wat <strong>Hellinger</strong> dus beschreven<br />
heeft, zijn universele leefregels<br />
voor relaties. Weliswaar hebben familieopstellingen<br />
met de moderne<br />
mythe afgerekend dat men relaties<br />
–liefdesrelaties dan wel werkrelaties-<br />
naar gelieve kan vormgeven<br />
en veranderen. De begrijpelijke<br />
verknoping van deze relatieregels<br />
met de liefde leidt echter tot grote<br />
misverstanden en werkt in het<br />
voordeel van een ordenings-fundamentalisme<br />
dat men deels in de<br />
wereld van opstellingen kan aantreffen<br />
en dat terecht op afwijzing<br />
stuit.<br />
Daadwerkelijk is het zo dat de<br />
liefde -en misschien alleen zij- de<br />
kracht heeft, boven de ordeningen<br />
uit te groeien en daarbij zelf breder<br />
en dieper te worden.<br />
Standpunt 3<br />
Opstellingen zijn een zeer goed<br />
instrument voor traumaverwerking<br />
In het afgelopen decennium heeft<br />
zich onder de systeemtherapeuten<br />
het idee verspreid dat het<br />
werken met getraumatiseerde<br />
cliënten, speciale traumabegeleiding<br />
behoeft. Menigeen meent dat<br />
normale opstellingen geen recht<br />
doen aan de getraumatiseerde
cliënt, erger nog, zelfs schadelijk<br />
zou zijn. Soms wordt ook verondersteld<br />
dat de overname van een rol<br />
gevaarlijk kan zijn en tot een<br />
herbeleving van het trauma kan<br />
leiden. Deze ideeën vind ik overwegend<br />
onjuist.<br />
Opdat een trauma kan oplossen,<br />
zijn er twee processen nodig. Ten<br />
eerste dient degene die getraumatiseerd<br />
is, met het trauma in<br />
contact te komen, en dan vooral in<br />
contact met de gevoelens die daar<br />
afgespleten zijn. Dit dient echter<br />
op een manier te gebeuren, waarbij<br />
de cliënt niet meer helemaal in het<br />
trauma getrokken wordt. Idealiter<br />
zou de cliënt tussen de rollen van<br />
waarnemer en betrokkene op en<br />
neer kunnen bewegen. Het eigenlijke<br />
trauma (het bestaan ervan<br />
en de werking daarvan jaren en<br />
decennia lang) ligt namelijk niet<br />
in de verwonding zelf, maar in het<br />
niet voelen en daarmee uiteindelijk<br />
ook het niet waarnemen van wat er<br />
gebeurt.<br />
Pas het Niet-Waar-Nemen veroorzaakt<br />
de afsplitsing en daarmee<br />
het trauma (en is daarmee tegelijkertijd<br />
voorwaarde voor het<br />
overleven!). Daarom is het achteraf<br />
zien, voelen en “waar nemen” -<br />
ook het waarnemen van de overlevingsfunctie<br />
van de emotionele<br />
afsplitsing- , de eerste stap op weg<br />
naar heelheid. Het (emotionele)<br />
“Niet Waar Nemen” leidt er ook<br />
toe dat op het emotionele vlak<br />
niet waar genomen wordt, dat het<br />
trauma verleden tijd is. De tweede<br />
stap in het helingproces is juist dit<br />
waarnemen dat het voorbij is.<br />
Een eenvoudige opstelling kan aan<br />
deze twee stappen volledig recht<br />
doen. Allereerst komt de cliënt bij<br />
een opstelling in contact met zijn<br />
afgesplitste gevoelens en het traumagebeuren.<br />
Daardoor kunnen niet<br />
alleen deze gevoelens opgenomen<br />
en aangenomen worden, maar<br />
kunnen ook de neurologische<br />
processen die in en door het<br />
trauma automatisch uitgeschakeld<br />
werden en sinds die tijd in een<br />
soort “coma” liggen, opnieuw geactiveerd<br />
worden.<br />
Dat gebeurt niet indien men het<br />
contact op de emotionele laag van<br />
het trauma vermijdt.<br />
Ten tweede kan de cliënt tegelijkertijd<br />
redelijk eenvoudig een<br />
bepaalde afstand aanhouden,<br />
omdat iemand anders voor hem<br />
(een representant) zich in het<br />
gebeuren van het trauma begeeft.<br />
De cliënt zelf kan dus -met geringe<br />
ondersteuning van de begeleider-<br />
zowel meebewegen en meevoelen<br />
alsook voldoende afstand houden<br />
om niet weer in het trauma terug<br />
te vallen.<br />
Indien men het opstellingsproces<br />
daartoe beperkt tot datgene wat is<br />
of was, aan het licht komt, gezien<br />
en waar-genomen wordt, en men er<br />
bij de cliënt op toeziet dat hij in het<br />
proces van het waarnemen (vanuit<br />
de Volwassene) blijft, dan zijn alle<br />
voorwaarden er al, waarmee de<br />
cliënt het proces kan integreren,<br />
dat het trauma los kan komen en<br />
zich kan oplossen.<br />
Daartoe dient men echter bereid te<br />
zijn, om drama te vermijden:<br />
een verdere ontslakking en meer<br />
alledaagsheid bij het werken met<br />
opstellingen.<br />
Het verbruik van zakdoekjes ligt<br />
bij mij tegenwoordig slechts een<br />
tikkeltje hoger dan normaal- het<br />
pakje zakdoeken dat ieder bij zich<br />
heeft, volstaat.<br />
In het zien van wat er was, wordt<br />
ook zichtbaar dat het voorbij is.<br />
Men kan dan weliswaar nog een of<br />
andere afrondende zin of kleinere<br />
krachtige handelingen toevoegen.<br />
Men kan bijv. een representant<br />
voor het getraumatiseerde kind<br />
naast de cliënt opstellen en de<br />
cliënt vragen dit (dus het innerlijke<br />
kind) vast te houden. Echter het<br />
basisproces is het zien en innerlijk<br />
opnemen van dat wat was, zonder<br />
een enkele toevoeging en zonder<br />
een enkele verandering.<br />
- 28 -<br />
Wat het zogenaamde gevaar van<br />
het opnieuw beleven van een<br />
trauma door de overname van<br />
heftige rollen betreft, is mij in<br />
mijn eigen praktijk in 15 jaar van<br />
intensief werken met opstellingen,<br />
geen enkel geval bekend. Wat<br />
daarentegen zeer vaak gebeurt, is<br />
dat men in een rol, met een eigen<br />
verborgen trauma in contact komt.<br />
Dat kan zeker heftig zijn, en is<br />
tegelijk niets meer of minder dan<br />
de beste voorbereiding voor een<br />
eigen opstelling en voor heling van<br />
het trauma.<br />
Verder is deze vorm van “opnieuw<br />
beleven van het trauma” een heel<br />
dagelijks proces. Als bijvoorbeeld een<br />
handeling of zelfs een achteloos<br />
gemaakte opmerking bij mij een<br />
schok veroorzaakt, ben ik voor<br />
een bepaalde tijd weer gevangen<br />
door een oud trauma. Precies<br />
daardoor kan dit trauma zich<br />
echter oplossen, als men een beetje<br />
met zorg met deze situatie omgaat.<br />
Op deze wijze heelt het leven heel<br />
ongemerkt veel van de zogenoemde<br />
trauma-ervaringen.<br />
Dr. Wilfried Nelles,<br />
systeemtherapeut en opleider met<br />
een eigen praktijk in Marmagen/<br />
Eifel, schrijver van vele boeken (o.a.<br />
De helende kracht van de werkelijkheid).<br />
www.wilfried-nelles.de<br />
vertaald door Toos Nowacki
Familieopstellingen als<br />
wegbereider van de vrede<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
Ik beschouw familieopstellingen<br />
als wegbereider van de vrede<br />
in de familie<br />
in het openbare leven, in<br />
bedrijven en in de beroepsuitoefening<br />
tussen volkeren en andere grote<br />
groepen, zoals bijvoorbeeld de<br />
religies<br />
Wat houden familieopstellingen<br />
in?<br />
Zoals de naam al zegt, wordt bij<br />
familieopstellingen een familie<br />
opgesteld. In een grotere groep<br />
kiest een deelnemer representanten<br />
uit voor de afzonderlijke leden<br />
van zijn familie en zet ze volgens<br />
zijn innerlijke gevoel in relatie tot<br />
elkaar. Daarna is hij meestal verrast<br />
omdat ze anders ten opzichte van<br />
elkaar staan dan hij zich dat had<br />
voorgesteld. Dat is de uiterlijke of<br />
zichtbare gang van zaken.<br />
Tegelijkertijd blijkt dat deze representanten<br />
zich als de personen<br />
voelen die ze representeren, zonder<br />
dat ze iets van hen weten. Soms<br />
krijgen ze zelfs hun symptomen,<br />
ze krijgen bijvoorbeeld ineens<br />
ademhalingsproblemen en spreken<br />
op dezelfde wijze en met dezelfde<br />
woordkeus. Dat wil zeggen dat ze<br />
uit hun eigen geestelijk veld naar<br />
een ander gewisseld zijn en dat<br />
ze vanaf dat moment tot dat veld<br />
zouden behoren. Daarom moet<br />
er voor de representanten na een<br />
opstelling tijd overheen gaan en<br />
ze moeten een bijzondere krachtsinspanning<br />
leveren om weer in<br />
hun eigen geestelijke veld terug te<br />
keren.<br />
De achtergronden<br />
Hoezo stelt iemand zijn familie in<br />
zo’n groep op? Omdat er in zijn<br />
familie een probleem bestaat, dat<br />
hij met behulp van de familieopstelling<br />
wil oplossen.<br />
Wat zijn de achtergronden, die in<br />
de regel tot problemen leiden? Ik<br />
vat ze hier kort samen.<br />
Deze inzichten zijn het resultaat<br />
van observatie en ervaring<br />
gedurende tientallen jaren. Ze zijn<br />
hoofdzakelijk terug te voeren op<br />
twee “on-ordeningen” in de familie.<br />
Ik spreek hier allereerst van de<br />
familie. Het is echter duidelijk<br />
geworden dat deze ordeningen op<br />
de zelfde wijze voor alle menselijke<br />
relaties gelden, zelfs voor de<br />
relaties tussen de volkeren, landen<br />
en religies. En ook in bedrijven,<br />
in de beroepsuitoefening, op het<br />
gebied van de gezondheid en bij<br />
alle successen en mislukkingen,<br />
van welke aard dan ook.<br />
De beide grondordeningen of<br />
wetten die beslissend zijn voor<br />
succes en mislukking, zijn:<br />
1. Ieder heeft het zelfde recht om<br />
er bij te horen<br />
2. Ieder heeft een plaats in zijn<br />
groep die afhangt van de tijdspanne<br />
die hij tot deze groep behoort.<br />
In deze zin bestaat er een hiërarchische<br />
oorsprongsordening.<br />
Hoe komt het dat deze wetten veronachtzaamd<br />
worden?<br />
1. Ze zijn verregaand onbekend<br />
2. Als drijvende kracht staat ons<br />
geweten hen in de weg.<br />
Wat is het gevolg?<br />
Het revolutionaire dat aan het licht<br />
komt bij familieopstellingen vereist<br />
een nieuwe oriëntering op alle<br />
niveaus van het bewustzijn en van<br />
het handelen.<br />
Nu ga ik weer terug naar de familieopstellingen.<br />
- 29 -<br />
De geestelijke dimensie<br />
In de loop van de tijd is duidelijk<br />
geworden dat de begeleider van<br />
een opstelling maar weinig hoeft<br />
te weten over de familie van zijn<br />
cliënt of over zijn problemen op<br />
welk gebied dan ook. Hij stelt vaak<br />
alleen maar een representant voor<br />
hem op of voor zijn probleem.<br />
Deze laat zich, zonder dat hij iets<br />
van hen weet, door een innerlijke<br />
beweging leiden, zonder eigen<br />
bedoeling, zonder over ze na te<br />
denken, zonder vrees voor hetgeen<br />
aan het licht zal komen. Hij wordt<br />
daarbij in bezit genomen door<br />
een geestelijke kracht. Hij ervaart<br />
dat hij deze kracht dient. Uit zijn<br />
bewegingen blijkt, of nog andere<br />
representanten erbij genomen<br />
moeten worden. Bijvoorbeeld als<br />
de representant van de cliënt naar<br />
de grond kijkt, dan weet de opstellingsleider<br />
dat een representant op<br />
zijn rug voor de representant van<br />
de client op de grond moet gaan<br />
liggen. Deze representant representeert<br />
een dode waar de cliënt<br />
naar toe wil. Ook deze representant<br />
en alle andere die er nog bij<br />
moeten komen, laten zich door een<br />
beweging leiden die van binnen<br />
komt en die ze meeneemt, zonder<br />
rekening te houden met hun innerlijke<br />
beelden, voorliefdes en<br />
angsten.<br />
Wat is het resultaat? Ten slotte<br />
worden degenen die elkaar eerst in<br />
de weg stonden, op zo’n manier bij<br />
elkaar gebracht dat ze in harmonie<br />
met elkaar komen, hoe onverzoenlijk<br />
ze ook schenen, zoals bijvoorbeeld<br />
dader en slachtoffer. Er<br />
ontstaat dus een vredesbeweging<br />
onder invloed van de krachten die<br />
in de afzonderlijke representanten<br />
werken en deze sturen en leiden.<br />
Dat lukt echter alleen als alle be-
trokkenen, de opstellingsbegeleider<br />
inbegrepen, geen eigen bedoeling<br />
hebben en niet beïnvloed worden<br />
door hun bestaande waardevoorstellingen<br />
over wat goed en juist is,<br />
in tegenstelling tot wat slecht en<br />
verkeerd is.<br />
Dat wil zeggen dat deze bewegingen<br />
zich onafhankelijk van de richtlijnen<br />
van het geweten voordoen.<br />
Datgene wat onder invloed van het<br />
geweten tegenover elkaar stond,<br />
voegen deze bewegingen op een<br />
hoger niveau tezamen.<br />
Hier ben ik bij het eigenlijke punt<br />
aangekomen dat aan het licht<br />
brengt, hoe familieopstellingen tot<br />
een vredesbeweging werden en ook<br />
aan het licht brengt hoe familieopstellingen<br />
ook diep zittende en<br />
langdurige confl icten kunnen overwinnen,<br />
op een wijze die elkaar<br />
bestrijdende groepen en personen<br />
blijvend met elkaar kan verzoenen.<br />
Het goede geweten<br />
Wat ik hier nader verklaar, stoot<br />
in het begin meestal op grote<br />
weerstand want het gaat hier<br />
om het afscheid van het goede<br />
geweten. Daarom weet ik niet<br />
hoeveel ik erover zeggen mag.<br />
Het goede geweten gold tot nu toe<br />
als ons hoogste goed, ja als gods<br />
stem in onze ziel die we overal en<br />
altijd moeten volgen, ook als hij<br />
het allerlaatste van ons eist en over<br />
leven en dood beslist, zowel in dit<br />
leven als in een later leven na onze<br />
dood.<br />
Via de familieopstellingen en mijn<br />
consequente toepassing van de<br />
fenomenologische methode op het<br />
geweten, kwam aan het licht dat<br />
ieder mens een eigen goed geweten<br />
heeft. Ten gevolge daarvan ontstaan<br />
de kleine en grote confl icten bijna<br />
allemaal uit de strijd tussen twee<br />
verschillende gewetens om dominantie<br />
en ook bijna alle oorlogen.<br />
Wat leidt tot blijvende vrede? De<br />
overwinning van het eigen goede<br />
geweten door de erkenning van<br />
de andere goede gewetens dat ze<br />
gelijkwaardig zijn. Zij leidt tot<br />
mensenliefde aan de grenzen van<br />
ons goede geweten voorbij, in overeenstemming<br />
met een geestelijke<br />
beweging die met alles instemt<br />
zoals het is, omdat het van haar<br />
komt, zonder onze onderscheidingen<br />
van goed en kwaad of god welgevallig<br />
of door hem verworpen.<br />
De andere god<br />
Hier moeten we stilstaan bij een<br />
fundamenteel gegeven. Elke groep<br />
met het eigen, haar gemeenschappelijk<br />
geweten, heeft tegelijkertijd<br />
zijn eigen god, de god van het<br />
geweten. Daarom worden bijna<br />
alle confl icten in naam van twee<br />
verschillende goden uitgevochten,<br />
van de goden van twee verschillende<br />
gewetens. Soms dragen deze<br />
goden de namen van twee verschillende<br />
wereldbeschouwingen, zoals<br />
bijvoorbeeld democratie of communisme.<br />
Ook zij treden op met een<br />
claim en aanspraak op waarheid die<br />
niet onderdoet voor de pretentie<br />
van religies met ieder hun eigen<br />
god. Ook zij hebben het gevoel dat<br />
ze het recht aan hun zijde hebben<br />
tegenover andere wereldbeschouwingen<br />
en religies en houden zich<br />
voor beter. Ook zij rechtvaardigen<br />
met hun god de strijd tegen andere<br />
wereldbeschouwingen. Zoals alle<br />
dodelijke confl icten komen ook<br />
zij uit het eigen goede geweten en<br />
doen niet onder voor religieuze<br />
oorlogen.<br />
Bestaat er een universele kracht<br />
die aan de gewetensgoden voorafgaat,<br />
voorbij aan de grenzen van<br />
de afzonderlijke goede gewetens?<br />
Een universele kracht die met alle<br />
mensen op gelijke wijze instemt<br />
zoals ze zijn, omdat allen uit deze<br />
kracht ontspringen?<br />
- 30 -<br />
Bij familieopstellingen zoals ik ze<br />
hier heb beschreven, openbaart<br />
zij zich in de bewegingen van de<br />
representanten, zolang en voor<br />
zover zij zelf tijdens de opstelling<br />
in harmonie blijven met deze<br />
beweging, die hen in haar greep<br />
houdt.<br />
Het nieuwe bewustzijn<br />
Hier wordt duidelijk: Blijvende<br />
vrede verkrijgen we met een ander<br />
bewustzijn. Hij begint in de ziel.<br />
Alle andere vredesinspanningen<br />
blijven tijdelijk, vaak alleen maar<br />
omdat de confl ictpartijen uitgeput<br />
zijn.<br />
Familieopstellingen leiden tot dit<br />
bewustzijn en tot een beweging<br />
naar vrede toe. De vrede die erkent<br />
dat alle mensen door de zelfde<br />
scheppende macht in het leven<br />
geroepen en in het leven gehouden<br />
worden. Dat betekent dat de vrede<br />
begint met een andere liefde, aan<br />
gene zijde van de grenzen van de<br />
verschillende gewetens. Om die<br />
reden is deze vredesbeweging in<br />
eerste instantie een geestelijke<br />
beweging, die iets achter zich laat<br />
wat haar eerst als het hoogste en<br />
kostbaarste goed scheen: haar<br />
goede geweten en ook de hun<br />
eigen, uitsluitend hen toegewende<br />
god.<br />
Alleen in overeenstemming met<br />
deze beweging der liefde voor alles,<br />
zoals het is, lukt de vrede, die blijft.<br />
Vertaald door Regina en Evert<br />
Veenman
Kiezen vanuit systemisch<br />
perspectief<br />
Dymphie Kies<br />
In mijn professionele leven heb ik veel gesprekken gevoerd met mensen over<br />
de keuzes waar ze voor stonden: dreigend ontslag of een carrièreswitch , een<br />
re-integratie na een burnout, een doorstart met je eigen bedrijf of een faillissement,<br />
een fusie van twee scholen.<br />
Fascinerende persoonlijke verhalen in het teken van ‘Ik kies……’. Steeds vanuit<br />
verschillende rollen en functies verteld. Maar wat is ‘kiezen’ eigenlijk vanuit<br />
systemisch perspectief?<br />
Ik herinner me, dat ik als klein<br />
meisje op weg was naar school.<br />
Lopend door de kleine winkelstraat<br />
in het dorp waar ik ben opgegroeid.<br />
Het was op een mooie zonnige<br />
voorjaarsdag, ik droeg geen jas. Ik<br />
voelde de warmte van de zon op<br />
mijn armen. Er was iets gaande, het<br />
was spannend zo alleen naar school<br />
te gaan. Ik liep verder en de hoek<br />
om. Daar bleef ik opeens staan -ik<br />
weet de plek nog heel precies- en<br />
een golf van warmte en geluk trok<br />
door me heen: ik realiseerde me,<br />
dat ik kon kiezen! Dat ik vrij was<br />
om zélf te kiezen. Dat ik in vrijheid<br />
mocht kiezen en dat de wereld voor<br />
me open lag. Een soort nieuwsgierigheid<br />
maakte zich van mij meester,<br />
een heel diep gevoel van ‘zó is het in<br />
orde, dít is wie ik ben en wat ik mag<br />
laten zien’<br />
Deze diepe en rijke ervaring heeft<br />
me altijd onbewust begeleid. En het<br />
besef of ‘het weten’ hierover heeft<br />
me nooit meer losgelaten.<br />
Wat gebeurt er eigenlijk in de<br />
split second net vòòr het kiezen:<br />
aan wie of wat word je ontrouw<br />
op het moment dat je kiest, wie<br />
of wat sluit je buiten, ten koste<br />
van wat maak je de keuze en wat<br />
blijft achter en wordt niet gezien.<br />
Word je ontrouw aan jezelf, aan<br />
datgene waar jij voor staat met al<br />
je talenten, capaciteiten, je normen<br />
en waarden maar ook je identiteit?<br />
Wat neem je mee vanuit de ervarin-<br />
gen en de support en het systeem<br />
achter je, als je kiest en letterlijk ìn<br />
je toekomst stapt?<br />
Kiezen lijkt soms meer op een worsteling.<br />
Vaak leidt het tot dilemma’s<br />
en een stuck-state bij de eigenaar<br />
van de vraag. Het aanbod is te<br />
groot, er is te veel om uit te kiezen.<br />
Ook dat is een stuk van de werkelijkheid<br />
zoals we die waarnemen.<br />
Het aspect van loyaliteit speelt<br />
hierin een belangrijke rol: aan wie<br />
of wat word je ontrouw net voor<br />
het moment dat je kiest. Leidt<br />
het persoonlijk geweten je bij<br />
het maken van die keuze of is er<br />
onbewust een collectief geweten<br />
dat je ergens heen leidt om bijvoorbeeld<br />
een grootmoeder of grootvader<br />
te eren.<br />
Een jonge man is zoekend naar<br />
het werk dat bij hem past. Zijn<br />
huidige baan is zeer betrouwbaar<br />
qua inkomsten, status en zekerheid.<br />
Waarden en normen die vanuit de<br />
achtergronden van moederskant<br />
van groot belang zijn. Het bedrijf<br />
en de mensen voelt bijna als een<br />
familie voor hem. Door de veranderingen<br />
binnen het team en<br />
het bedrijf voelt hij er zich steeds<br />
minder thuis. In een voortgangsgesprek<br />
met zijn baas laat hij plots<br />
vallen, dat hij op zoek is naar een<br />
andere baan. Juist ín dit keuzemoment,<br />
net voor het in-actie-komen,<br />
zit de prijs van disloyaliteit opgesloten.<br />
- 31 -<br />
Kiezen lijkt in eerste instantie<br />
vooral een cognitief proces te zijn.<br />
Uit ervaringen van mensen en<br />
gesprekken blijkt steeds weer, dat<br />
keuzes met impact, van binnenuit<br />
gebeuren, vanuit je eigen kern.<br />
In het volle bewustzijn van jouw<br />
aanwezigheid hier met alles wat je<br />
bij je draagt en alles wat je in huis<br />
hebt. In dit volle bewustzijn is er<br />
stilte, rust en een soort vrede. Een<br />
vrede die bijna met niets te vergelijken<br />
is en je raakt in je diepste<br />
binnenste.<br />
Een cliënt had ernstige burnout<br />
verschijnselen. Hij koos voor een<br />
vrijwillige opname in een particuliere<br />
kliniek om daar te werken<br />
aan zijn herstel alvorens terug te<br />
kunnen keren in de maatschappij.<br />
Er was bij hem veel paniek en<br />
angst over deze stap. Na een vijftal<br />
weken ontmoette ik hem bij een<br />
kop koffi e. Hij vertelde me, dat<br />
hij voor het eerst in z’n leven zèlf<br />
bewust gekozen had, tegen alle<br />
stromen en meningen in: hij had<br />
‘ja’ gezegd tegen het leven. Zonder<br />
medicatie en sterk vermagerd<br />
was er een soort ‘weten’ bij hem<br />
ontstaan, dat hij in staat was om<br />
het leven te nemen met de ups<br />
en de downs. Hij wilde weer deel<br />
uit maken van zijn gezin en zijn<br />
rol daar innemen. Hij wilde weer<br />
bijdragen aan de samenleving. De<br />
‘ja’ voor het leven hier sluit dus ook<br />
alle ‘nee’ van het leven in.<br />
Het is overweldigend en ontroerend<br />
om te merken wat ‘kiezen’ met<br />
mensen en organisaties doet.<br />
De man die een dag na het overlijden<br />
van zijn zoontje tegen zijn<br />
vrouw uitspreekt: we kiezen er<br />
voor om verder te gaan, te leven<br />
met onze twee dochtertjes, wetend<br />
dat hij altijd deel uit zal maken
van ons nieuwe leven, ook al is hij<br />
fysiek niet bij ons. Een voorbeeld<br />
van een ‘ja’ tegen het leven in het<br />
volle besef van de ‘nee’ die erin<br />
besloten ligt en de prijs dit dit soms<br />
vraagt.<br />
De vrouwelijke onderneemster<br />
die zich ten volle bewust is van<br />
haar keuze die ze gemaakt heeft.<br />
Het succes voor haar onderneming<br />
maakt haar ontrouw aan<br />
de patronen van haar familie van<br />
oorsprong waarin o.a. faillissementen<br />
aan de orde waren.<br />
Bij een workshop was een vrouw<br />
Nieuw is om komend jaar de<br />
vervolgopleidingen voor familieopstellingen<br />
en organisatieopstellingen<br />
vanaf <strong>2013</strong> apart aan te<br />
bieden. Voor nog meer kwaliteit en<br />
essentie.<br />
In elk van de drie blokken komen<br />
de innerlijke houding van de begeleider,<br />
methodiek en vormen van<br />
opstellingen, en theorie<br />
in balans met elkaar weer terug.<br />
Deze opleiding van drie blokken<br />
van drie dagen leidt niet alleen<br />
tot een ongeloofl ijke fi ne-tuning<br />
van je sensitiviteit en methodisch<br />
arsenaal, de opleiding biedt ook de<br />
mogelijkheid tot grotere en kleinere<br />
transformatieprocessen bij jou als<br />
opsteller, helper of therapeut.<br />
Blok 1: Opstellingsmethodiek voor<br />
gevorderden<br />
Blok 2: De invloed van collectieve<br />
maatschappelijke thema’s<br />
en ervaringen<br />
Blok 3: Spiritualiteit en transformatie<br />
aanwezig die een zeer destructief<br />
gedragspatroon vertoonde. Ze kreeg<br />
een persoonlijke opdracht mee om<br />
een jaar lang uit te proberen. Elke<br />
ochtend twee stenen in iedere hand<br />
nemen: één voor het leven en één<br />
voor de dood. En elke ochtend het<br />
bewustzijn ervaren, dat beide er<br />
zijn, dat je voor beide opties kunt<br />
kiezen. Gedurende dit jaar ontwikkelde<br />
ze een kracht en helderheid<br />
die tot dan toe onbekend waren<br />
voor haar. In de loyaliteit naar haar<br />
moeder had ze haar eigen levenskracht<br />
nog niet eerder ontdekt.<br />
- 32 -<br />
Systemisch gezien is er nog veel<br />
te ontdekken en te achterhalen<br />
om meer inzicht te krijgen in het<br />
fenomeen ‘Ik kies……”.<br />
Als je vragen hebt, of als je verhalen<br />
en inzichten wilt delen, heel graag.<br />
Via info@kiesdekernvandezaak.nl.<br />
Zie ook www.kiesdekernvandezaak.nl<br />
Familieopstellingen Professional<br />
Een verdiepingsopleiding Familieopstellingen.<br />
Door Guni Baxa, met ondersteuning van Bibi Schreuder.<br />
Guni is een begaafde opsteller,<br />
therapeut en docent.<br />
Bibi Schreuder helpt met en bij<br />
het ‘vertalen’ van het aanbod en<br />
geleerde, soms letterlijk, want de<br />
voertaal in deze opleiding is Engels,<br />
maar het mag geen beletsel vormen<br />
als je Engels wel verstaat, maar<br />
enigszins schoorvoetend spreekt.<br />
Voor de PDF en uitgebreide inhoud<br />
van de blokken: zie de website.<br />
Mei, september en november <strong>2013</strong><br />
Hallo, mijn naam<br />
is Guni Baxa.<br />
In sommige<br />
landen denken<br />
ze dat ‘Guni’<br />
een mannen-<br />
naam is. Wel, ik<br />
ben een vrouw die woont in het<br />
bijna mediterrane klimaat van de<br />
heuvels in het zuiden van Oostenrijk.<br />
Ik houd van de stilte van onze<br />
bloementuin. Ik werk graag in die<br />
tuin, luisterend naar het koor van<br />
vogels. Ik houdt van reizen, verschillende<br />
culturen ontmoeten en<br />
wandelen in de natuur. Meer dan<br />
woorden kunnen uitdrukken ben ik<br />
dankbaar voor de liefdevolle relatie<br />
met mijn man, onze kinderen en<br />
kleinkinderen, die ons leven zo rijk<br />
maken.<br />
Tegenwoordig ligt mijn aandacht<br />
op het voelen en verwelkomen<br />
van de krachten die ons gemaakt<br />
hebben tot wie we zijn, en om<br />
dat wat ons bindt of belemmert<br />
te transformeren naar kwaliteiten<br />
die ons leven ondersteunen. Volop<br />
dansen met die essentiële kwaliteiten<br />
van het leven, zoals liefde,<br />
vergeving, vrede, vreugde, sereniteit,<br />
wijsheid, stilte, helderheid of<br />
kracht, geeft het nodige vermogen<br />
om met de spelingen van het lot<br />
die een leven veranderen om te<br />
kunnen gaan.
Wat beweegt de<br />
ondernemingsraad?<br />
Angelique Mattijssen<br />
Natuurlijk, Het antwoord op deze vraag kan van meer kanten worden benaderd.<br />
De ondernemingsraad (OR) als medezeggenschapsinstituut heeft natuurlijk<br />
van ‘binnenuit’ een beweging die hij wil volgen, om zijn bijdragen aan de organisatie<br />
ten volle te kunnen leveren. Er zijn ook andere bewegingen; die soms<br />
maken dat de OR verstrakt, remt, of juist gaat versnellen.<br />
In de (10) jaren dat ik als trainer/<br />
adviseur voor ondernemingsraden<br />
werkte heb ik tijdens trainingen<br />
regelmatig met de ondernemingsraden<br />
een organisatieopstelling of de<br />
systemische blik gebruikt om zicht<br />
te krijgen op de oplossingsrichting<br />
voor de vragen en situaties waar zij<br />
mee kwamen. Een aantal daarvan<br />
worden in dit artikel omschreven.<br />
Ondernemingsraden staan voor<br />
allerlei verschillende vragen; er<br />
zijn grote beleidsvraagstukken<br />
en bijvoorbeeld interne situaties<br />
waarbij de OR zijn rol kan spelen.<br />
De OR heeft vaak een soort<br />
antenne voor het niet goed in orde<br />
zijn van de basisprincipes in het<br />
systeem van de organisatie. In het<br />
verstrakken of remmen door een<br />
OR kan een signaal zitten: wat<br />
wordt mogelijk niet gezien dat ‘uit<br />
orde’ is? Hoe en waar in de organisatie<br />
is de ordening verstoord<br />
geraakt? Door erkenning te geven<br />
aan die signaalfunctie van het<br />
remmen en systemisch te kijken<br />
(eventueel met een opstelling) wat<br />
uit orde is geraakt is er meestal<br />
weer beweging mogelijk.<br />
Situatieschets 1: De OR van een<br />
middelgrote gemeente krijgt een<br />
lijvige notitie over veranderingen<br />
in het personeelsbeleid. Er zijn<br />
voorstellen over opleiding- en ontwikkeltrajecten<br />
voor het personeel,<br />
over roulatiemogelijkheden van<br />
functies, de lijnen waarlangs de<br />
POP-gesprekken zullen worden<br />
gevoerd. Het is enerzijds allemaal<br />
heel wenselijk, en toch… de<br />
OR heeft een nog niet goed te<br />
benoemen aarzeling. De beleidsmedewerker<br />
die verantwoordelijk is<br />
voor het stuk komt het met enthousiasme<br />
presenteren. Het MT heeft<br />
aangespoord, wil graag wat meer<br />
tempo. Naderhand besluiten we om<br />
via een opstelling te onderzoeken<br />
wat op de een of andere manier zo<br />
onbenoembaar blijft. De volgende<br />
elementen worden neergezet: de<br />
gemeentesecretaris, de verantwoordelijke<br />
beleidsmedewerker,<br />
de OR, het personeel, de nota.<br />
In de opstelling werken we met<br />
vloerankers. Dit houdt in de dat we<br />
de posities op de grond aangeven<br />
met een soort place-mat, met een<br />
‘kijkrichting’. In een geconcentreerde<br />
samenwerking wordt gekozen<br />
voor de plaatsen waar de placemats<br />
moeten liggen. Een OR-lid die het<br />
wel ‘wat apart vindt allemaal’ kijkt<br />
met belangstelling mee. Opvallend<br />
is dat het midden van de opstelling<br />
‘druk’ is, veel aandacht gericht op<br />
elkaar en op de nota. Daar staan<br />
MT, OR, de gemeentesecretaris,<br />
en de beleidsmedewerker. Ieder<br />
OR lid –die daarvoor voelt- wordt<br />
gevraagd eventueel eens op die<br />
plekken te gaan staan, en aan te<br />
geven wat hij ervaart op die plek.<br />
Ergens verderop in een soort<br />
buitengebied staat ‘het personeel’.<br />
Door de gerichtheid in de binnencirkel<br />
is er weinig zicht op<br />
waar het personeel staat. Op dat<br />
moment maken we met elkaar<br />
een afspraak dat we even afstand<br />
nemen, het plaatje van de opstelling<br />
in gedachten houden, en er<br />
- 33 -<br />
de volgende dag met elkaar over<br />
praten.<br />
In de training deed ik vaak aan<br />
het eind van de eerste dag van een<br />
twee-daagse training een opstelling.<br />
Verschillende oefeningen/opdrachten<br />
worden tijdens de training<br />
gedaan om vanuit een gezamenlijk<br />
besef over medezeggenschap, visie,<br />
verlangen aan de slag te zijn. De<br />
volgende dag is er met elkaar in<br />
een ronde doorgesproken wat de<br />
ingevingen zijn die de opstelling<br />
mogelijk opleveren. Er is later door<br />
de OR een voorstel geschreven<br />
waarin via een serie workshops al<br />
het personeel in gesprek kon zijn<br />
over de op handen zijnde veranderingen.<br />
In de zin van OR –rol: ze<br />
gaven een procedureel advies.<br />
Situatieschets 2: de OR van een<br />
zorginstelling is heel tevreden over<br />
de samenwerking met de bestuurder.<br />
Maar in de praktijk lopen de<br />
afspraken die zo duidelijk lijken in<br />
de overlegvergadering toch anders.<br />
In het gesprek dat de OR hierover<br />
met de bestuurder heeft, komt<br />
een soort ongedurigheid, het komt<br />
steeds terug. Het lijkt een elastiek<br />
dat steeds terugspringt naar zijn<br />
oude model. De OR wil niet zeuren,<br />
het gaat immers zo goed die samenwerking,<br />
die communicatie, maar<br />
heeft ook het gevoel niet serieus te<br />
worden genomen in die zorg over<br />
‘zo werkt het niet’. De opstelling die<br />
we doen, met externe representanten,<br />
laat het volgende beeld zien:<br />
De bestuurder en de OR staan<br />
in elkaars gezichtsveld, maar<br />
kunnen ook langs elkaar kijken. De<br />
afspraken als element staan er ook.<br />
Het is wat vlak, niet veel contact<br />
tussen de verschillende posities.<br />
Dan wordt het MT opgesteld. Deze<br />
staat schuin achter de OR maar
vangt de blik van de bestuurder,<br />
bijna met een fl irt in de ogen. De<br />
representant van het MT heeft desgevraagd<br />
(op de vraag wat ervaar<br />
je op deze plek, zegt hij met een<br />
lachje) de tekst:” jaa, jaaa, jahaaa,<br />
maar we doen het natuurlijk wel<br />
zoals wij het willen” De bestuurder<br />
kijkt weg, als hij dat hoort, alsof het<br />
hem niet aangaat.<br />
Er gaat een zucht van herkenning<br />
door de OR-leden die dit ingebracht<br />
hebben. Ja, dit is het.<br />
We maken geen conclusies op dat<br />
moment, het grootste belang was<br />
de herkenning en de opluchting die<br />
het ook gaf.<br />
De meerwaarde van de methode<br />
van opstellingen is naast een<br />
analyse van de ‘gewone’ soort:<br />
waar gaat het over, wie hebben hier<br />
mogelijk een rol of aandeel, is de<br />
kans om ook de relaties tussen de<br />
elementen in 1 beeld, 1 oogopslag<br />
te zien. En de effecten gewaar<br />
worden van het ontbreken of het<br />
toevoegen van een deel van de<br />
organisatie.<br />
Het effect het zien van het beeld is<br />
anders dan de cognitieve ‘route’ en<br />
brengt niet zozeer DE oplossing, als<br />
wel mogelijk onverwachte oplossingsruimte<br />
en andere oplossingsrichtingen<br />
in beeld. Het lijkt een<br />
ander besef op gang te brengen.<br />
Soms is dat alleen al een aanleiding<br />
voor een verandering in de aanpak<br />
van de OR. Het kan ook zijn dat<br />
er een besef ontstaat van niet-handelen,<br />
of in eerste instantie niethandelen.<br />
Met opdrachten vooraf<br />
waarbij de leidende principes van<br />
de OR in kaart werden gebracht,<br />
en de mogelijkheid die te ervaren<br />
door er letterlijk eens door te lopen,<br />
ontstond vaak een rustig(er) besef:<br />
“hier is het ons ten diepste om te<br />
doen”. Juist ook voor de verschillende<br />
OR leden, waarvan sommigen<br />
minder cognitief en analytisch<br />
ingesteld zijn, gaf een organisatieopstelling<br />
inzicht, een doorkijk,<br />
waar ieder goed in meekan.<br />
Binnen de OR is veel, soms<br />
onbewuste kennis over de organisatie<br />
en zijn historie, over wat wel<br />
en niet gaat werken. De manier<br />
waarop er met het schrijven van<br />
adviezen, via de gebruikelijke<br />
juridische weg, wordt geprobeerd<br />
- 34 -<br />
invloed uit te oefenen, bereikt niet<br />
altijd zijn doel. Soms helaas zelfs<br />
het tegendeel. Bij een aantal opstellingen<br />
hebben we ook geëxperimenteerd<br />
met de positie van de<br />
OR, en het type advies, en daarmee<br />
verschillende scenario’s uitgetest.<br />
Workshops voor ondernemingsraden<br />
We organiseren dit jaar<br />
twee 1-daagse workshops voor<br />
ondernemingsraden om, eventueel<br />
samen met hun adviseur/trainer,<br />
een vraagstuk via een opstelling<br />
te onderzoeken. Het is mogelijk<br />
om als voltallige OR te komen;<br />
maar het kan ook zijn dat een<br />
delegatie komt, al dan niet met hun<br />
trainer of adviseur. Hoe kunnen<br />
we datgene waar de OR voor staat<br />
in de organisatie meer naar zijn<br />
bestemming doen bewegen?<br />
Zie verder onder Workshops<br />
uitgelicht .
De druppel en de zee<br />
Siebke Kaat, Anton de Kroon<br />
Als systemisch werkend adviseur ben je alert op wat er met jezelf gebeurt in<br />
contact met (delen van) het systeem, waarvoor je gevraagd bent te werken.<br />
Daarbij zijn zowel je eigen gewaarwordingen als de gedragingen van anderen<br />
jegens elkaar en jou als buitsenstaander belangrijke informatiebronnen voor<br />
het herkennen van patronen, die op hun beurt vaak weer verwijzen naar een<br />
systemische nood van het grotere geheel. Interessante sporen dus. Enkele ervaringen<br />
uit onze adviespraktijken.<br />
Wat overkomt mij als ik een<br />
druppel ben in deze zee?<br />
Ik ga naar binnen in een nieuw,<br />
groot gebouw. Hoge hallen, grote<br />
ruimtes. Het huisvest vele opleidingen.<br />
Allerlei kleuren, vormen en<br />
materialen. Het voelt als een marktplaats:<br />
om rond te slenteren, maar<br />
ook wat verloren. Voel me nietig.<br />
Hoe vind ik mijn weg? Onzekerheid<br />
bekruipt me. Als ik hier de<br />
hele dag zou zitten, zouden ze dan<br />
’s avonds komen zeggen: ‘We gaan<br />
sluiten?’<br />
Op alle, werkelijk alle deuren zitten<br />
heel sterke drangers. Ik moet echt<br />
duwen om er een te openen. Achter<br />
me sluit hij zich ogenblikkelijk. Ik<br />
merk dat het me oplucht dat het<br />
niet met een knal gebeurt. Nergens<br />
staat een deur open. Houden ze<br />
me hier liever buiten de deur?<br />
Of bedoelen ze me veiligheid en<br />
privacy te geven?<br />
Ben ik hier iemand of ben ik hier<br />
niemand? Ik word er onzeker van<br />
als die vraag bij me opkomt. Ik<br />
besluit íemand te zijn en loop met<br />
stevige pas verder. Dat maakt dat<br />
ik me beter begin te voelen dan de<br />
omgeving. Mmm, dat was nou ook<br />
weer niet de bedoeling…..<br />
Zou er iets van dit alles te<br />
herkennen zijn in het vraagstuk dat<br />
mij aanstonds voorgeschoteld gaat<br />
worden?<br />
Hun zee overspoelt ook mij<br />
Zou het zo kunnen zijn dat… Mijn<br />
natuurlijke neiging is om wat<br />
mij opvalt in het contact toe te<br />
schrijven aan de chemie tussen<br />
mij en de ander, en alles wat<br />
daar los van staat tot het toeval<br />
te rekenen. En toch, systemisch<br />
kijkend… Ik heb contact met een<br />
opdrachtgever betreffende grensoverschrijdend<br />
gedrag van medewerkers<br />
in de vorm van pesten en<br />
intimidatie. Tijdens de uitvoering<br />
van de opdracht zijn ook meerdere<br />
malen mijn grenzen overschreden.<br />
Weliswaar manifesteerde zich<br />
dat heel anders, maar in de kern<br />
was het hetzelfde. Tijden werden<br />
overschreden, mijn agenda werd<br />
overschreden door afspraken kort<br />
tevoren te laten vervallen of te verplaatsen,<br />
de grenzen van mijn plek<br />
werden overschreden door steeds<br />
weer aanpassingen te doen op<br />
eerder gemaakte afspraken over de<br />
rolverdeling, en zo meer. Het gevoel<br />
dat bleef was jojo-en, geen heldere<br />
plek, geen heldere ordening en<br />
uiteindelijk een gespannen relatie<br />
op de balans van geven en nemen.<br />
En was dat nu niet identiek aan het<br />
grensoverschrijdende gedrag dat de<br />
medewerkers en managers zowel<br />
onderling als ten opzichte van<br />
elkaar vertoonden? De plek van de<br />
manager was diffuus, de ordening<br />
eerder informeel dan formeel, en<br />
er was zeker een verstoorde balans.<br />
En ik maakte de stap van ‘Wat<br />
een toeval dat er rond dit project<br />
zoveel mis gaat’ naar ‘Aha, als dit<br />
geen patroonherhaling is….’. Toen<br />
ik dit aankaartte was de reactie<br />
tweeledig: ‘Ja’, vanuit herkenning<br />
en erkenning van het patroon, en<br />
‘Het maakt het niet gemakkelijker;<br />
als het probleem alleen maar<br />
- 35 -<br />
op die afdeling is, bij die functies<br />
dan staat het los van mij, ons, de<br />
organisatie. Nu lijkt het veel dieper<br />
te zitten, en ik geloof niet dat ik<br />
daar verandering in kan brengen…’<br />
Waarmee dien ik als adviseur uiteindelijk<br />
het systeem het meeste?<br />
Ze vroegen een pleister, en nu zien<br />
ze de wond zelf opeens.<br />
Van de regen in de drup<br />
Ik was gevraagd om technisch<br />
adviseurs te begeleiden om hun<br />
relatie met de externe opdrachtgevers<br />
beter te monitoren. Het ging<br />
om verwachtingen bij de start<br />
afspreken, heldere contractering,<br />
betrouwbaarheid. En ja, mijn contractering<br />
met deze opdrachtgever<br />
ging van begin tot eind mis; een<br />
situatie die ik nog nooit eerder had<br />
meegemaakt. Dat deed me even<br />
loskomen uit het patroon van ‘ligt<br />
aan mij, ligt aan de chemie, ligt aan<br />
toeval’.<br />
In elke druppel herken je de zee<br />
Uit deze en andere voorbeelden<br />
houdt ons bezig: Wat gebeurt er<br />
wanneer ik als externe contact<br />
maak met een systeem, een<br />
systeem dat een vraag heeft over<br />
een patroon (meestal benoemd als<br />
‘het probleem’)? Wat kan ik leren<br />
uit wat mij gebeurt in het eerste<br />
contact, waarin de opdrachtgever<br />
ten volle verbonden is met<br />
het probleem, zodat alle energie<br />
daarvan aanwezig is? En: hoe kan<br />
ik de ander meenemen om even<br />
van een afstandje, zonder oordeel,<br />
te kijken naar wat zich toont,<br />
terwijl ook zijn neiging sterk is, net<br />
als de mijne, om wat er gebeurt toe<br />
te schrijven aan mij, zichzelf, de<br />
chemie tussen ons of aan toeval?<br />
Voor onszelf nemen we mee: het<br />
zou toch onvoorstelbaar vreemd<br />
zijn als het systeem in contact
met mij zijn patronen opeens zou<br />
loslaten! Zoals bij een opstelling de<br />
manier van lopen van de vraagsteller<br />
naar de stoel en de manier<br />
waarop hij of zij plaatsneemt en<br />
soms net de stoel even verschuift al<br />
inzichten geeft, zo speelt ditzelfde<br />
als ik uitgenodigd word door een<br />
opdrachtgever om mee te denken<br />
over een probleem.<br />
Smaakt dit naar meer? Kom naar de<br />
opleiding Systemisch Interveniëren!<br />
De Noösphere dient zich aan<br />
Tijdens het vierdaagse ‘Hatching the Eggs’ in september 2012, bood het <strong>Bert</strong><br />
<strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> ruimte voor het inbrengen van eieren: systemische mogelijkheden<br />
die niet helemaal uitgedacht waren en wel een gezamenlijke bijdrage<br />
van de verzamelde systemisch werkers konden gebruiken. Ik greep mijn kans<br />
en meldde The Media Landscape aan. Jan Jacob Stam was enthousiast, met<br />
name om het veld van sociale media (Twitter, Facebook, LinkedIn, Google+)<br />
te onderzoeken en de betekenis die ze voor organisaties kunnen hebben. We<br />
spraken een duo af: hij zou een of meer opstellingen leiden, waarmee ik mijn<br />
handen vrij had om systemische vragen te stellen. Mijn doel was uit te vinden<br />
of systemisch kijken van meerwaarde is bij PR, marketing en/of communicatie<br />
vraagstukken, relevant voor mij aangezien ik het als dienst aanbied met mijn<br />
onlangs gestarte bedrijf.<br />
Systemisch kijken naar sociale<br />
media<br />
Het antwoord op de vraag of<br />
systemisch kijken naar communicatievraagstukken<br />
zinvol is, was een<br />
luid en duidelijk “ja”. We hebben<br />
gewerkt met een inbrengster en<br />
haar vraag: “Kan ik mijn klanten<br />
en prospects het best bereiken via<br />
LinkedIn (zoals zij op dat moment<br />
deed) of zijn er andere kanalen<br />
die ik beter in kan zetten?”. In de<br />
opstelling hebben we LinkedIn aan<br />
het woord gehad, en hoewel we in<br />
de grote koepelzaal werkten, paste<br />
dat social media platform eigenlijk<br />
niet in de ruimte. De aard van het<br />
platform was serieus en zeer zelfverzekerd.<br />
Machtig interessant was<br />
het ook om Twitter te ondervragen.<br />
Dat platform maakte helder dat het<br />
‘kwetteren’ dat mensen er doen,<br />
een wezenlijk verbindende functie<br />
heeft en dus niet zozeer zinloos<br />
gekwetter faciliteert, wat wel het<br />
beeld is dat sommige mensen<br />
er van hebben. Het verraste mij<br />
aangenaam te zien dat Facebook<br />
een blije, enthousiaste en energieke<br />
aard heeft; verbinden en experimenteren<br />
is het bestaansrecht van<br />
dat netwerk, het is warm en heeft<br />
een hart.<br />
Door de onderneemster, haar organisatie,<br />
klanten en de verschillende<br />
netwerken op te stellen, kwamen<br />
we erachter welke van de communicatiekanalen<br />
het meest effectief<br />
zijn voor haar om in te zetten. In<br />
de zin van: via welke kanalen zijn<br />
klanten en toekomstige klanten<br />
het liefst in contact en waar is de<br />
organisatie en de onderneemster<br />
het meest zichtbaar? Een zo groot<br />
mogelijke zichtbaarheid is bij communicatievraagstukken<br />
vaak een<br />
kerndoel. Die vragen zijn helder<br />
- 36 -<br />
beantwoord voor de onderneemster<br />
en voor de aanwezigen was het ook<br />
boeiend om mee te maken.<br />
De Noösphere<br />
Toen we klaar dachten te zijn, zei<br />
een van de aanwezigen echter een<br />
rol in de opstelling te hebben maar<br />
niet te zijn benoemd. Jan Jacob<br />
vroeg meteen of de representant<br />
een idee had welk element hij<br />
representeerde. Ja, dat wist hij: de<br />
Noösphere (in het <strong>Nederland</strong>s vaak<br />
genoemd de Noösfeer). Inmiddels<br />
heb ik mij wat ingelezen en weet<br />
dat de Russische wetenschapper<br />
Vladimir Vernadsky hiermee het<br />
gezamenlijk menselijk denken<br />
benoemde, op Wikipedia is er een<br />
en ander over te vinden. Tijdens<br />
onze hatching sessie echter, wisten<br />
we niet wat de Noösphere was en<br />
ondervroeg Jan Jacob de representant<br />
over zijn aard en wezen. Hij<br />
legde uit dat hij de verzameling is<br />
van alle gedachten, alle weten, die<br />
op de aarde (en ook daarbuiten)<br />
rondgaat en is gegaan. Sociale<br />
media leveren momenteel een<br />
belangrijke bijdrage aan dat collectieve<br />
weten. Dezelfde functie heeft<br />
de cloud; waarmee alle diensten<br />
worden aangeduid die mensen<br />
via het internet kunnen afnemen<br />
en geen ruimte op hun computer<br />
innemen. Foto’s, video’s en andere<br />
documenten bevinden zich ‘ergens
in de cloud’ in een speciaal voor de<br />
gebruiker gereserveerde digitale<br />
ruimte. En al die ‘data’ tezamen<br />
vullen de Noösphere, de cloud is<br />
naar zijn zeggen zelfs ‘extreem<br />
belangrijk’.<br />
Kennis die uitdijt en zich bewust<br />
is van zichzelf, zelfs opgesteld<br />
kan worden en uitspraken kan<br />
doen over andere elementen: we<br />
vonden het zeer indrukwekkend.<br />
Zo indrukwekkend zelfs dat de<br />
Noösphere zei: “Jullie hoeven geen<br />
eerbied voor mij te hebben, hoor.<br />
Ik ben niet God”. We hebben om<br />
beurten een vraag gesteld aan de<br />
Noösphere, het is tenslotte niet<br />
elke dag dat je de mogelijkheid<br />
krijgt met een zo groot ‘Weten’ te<br />
spreken. Over wat mijn interesse<br />
heeft, zei de Noösphere: “Het<br />
begrijpen van het nut van sociale<br />
media is deel van de cocreatie van<br />
universeel bewustzijn”, en verder<br />
onderzoek daarnaar was wat hem<br />
betreft okay. Bij het nabespreken<br />
bleken we allemaal onder de<br />
indruk en verrast over dit element<br />
waar nog veel meer onderzoek naar<br />
mogelijk is.<br />
Co-creatiemiddag<br />
Op 14 februari <strong>2013</strong> organiseer<br />
ik (tegen kostprijs) een middag<br />
co-creatief ontdekken wat systemisch<br />
werken in combinatie met<br />
PR, marketing en/of communicatie<br />
allemaal (nog meer) kan opleveren.<br />
Als je zin hebt om mee te doen,<br />
ben je van harte welkom van 13 tot<br />
17 uur te Wageningen. Meer informatie<br />
op www.greenpepr.nl.<br />
Tessa Weber, systemisch en<br />
strategisch PR-, marketing- en<br />
communicatieadviseur<br />
GreenPePR<br />
Systemisch werk met paarden<br />
De ziel van de kudde<br />
Nicolle Themmen<br />
Al ruim 11 jaar ondersteunen mijn paarden mij in coachtrajecten. In 2006<br />
volgde ik bij Ruud Knaapen zijn opleiding Systemisch Paardencoachen en<br />
sindsdien heb ik mij verder ontwikkeld in het systemisch werk. Sinds twee<br />
jaar verzorg ik samen met Bart van Ruiten de Wind opleiding in België. Als systemische<br />
paardencoaches onderzoeken we hoe het veld van systemisch werk<br />
met paarden verder kan ontwikkelen. Dit artikel beschrijft een deel van deze<br />
ontwikkeling, het werken met de ziel van de kudde.<br />
Bij systemische paardencoaching<br />
werken we met de natuurlijke<br />
eigenschappen van het paard. Voor<br />
een paard is onafhankelijkheid wezensvreemd,<br />
het is verontrustend<br />
en niet veilig om alleen te zijn. In<br />
een coachsessie vormen paard en<br />
gecoachte een kudde waarin het<br />
paard op zoek gaat naar ordening<br />
en consistentie. In een paardenkudde<br />
is het van levensbelang dat<br />
de drie systemische principes in<br />
evenwicht zijn. In de kudde tussen<br />
mens en paard lijkt het paard te<br />
reageren op systeemdruk die in het<br />
systeem van de gecoachte aanwezig<br />
is.<br />
In coachsessies ervaar ik regelmatig<br />
dat mijn kudde paarden vanuit de<br />
wei meedoet met hetgeen in de bak<br />
ernaast plaatsvindt. In de Vervolgopleiding<br />
Systemisch werk van het<br />
<strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> onderzochten<br />
we het thema ‘ziel’, dit zette mij aan<br />
tot het onderzoeken van de ziel van<br />
de kudde en het effect hiervan op<br />
- 37 -<br />
het systemisch werk met paarden.<br />
Ontdekkingen tot nu toe:<br />
Er lijkt een verschil te zijn<br />
tussen opgenomen worden in<br />
de kudde en contact maken met<br />
de ziel van de kudde. In het<br />
eerste laten de paarden ons toe<br />
in de kudde, door ‘niets te doen’<br />
er lijkt weinig te veranderen in<br />
de kudde zelf. In contact met de<br />
ziel van de kudde lijken grenzen<br />
te vervagen en ervaren wij ons<br />
geheel in het hier en nu. Er<br />
ontstaat dan vaak als vanzelf<br />
een opstelling waarbij meerdere<br />
paarden een bijdrage leveren.<br />
Na het contact maken met de<br />
ziel van de kudde reageren de<br />
paarden anders dan gewoonlijk<br />
op individuele vragen. Zonder<br />
dat contact dient zich een paard
aan die vervolgens werkt met de<br />
individuele deelnemer. Met het<br />
contact met de ziel reageren de<br />
paarden op ons als (onderdeel<br />
van hun) kudde. Dit door bijvoorbeeld<br />
niet te accepteren dat<br />
er met een individuele vraag<br />
gewerkt wordt (door weg te<br />
lopen uit de bak) of door voortdurend<br />
alle kudde leden (mens<br />
en paard) in te sluiten en op het<br />
collectief te reageren.<br />
Het werken met de ziel en de<br />
paarden vraagt om vertragen;<br />
Op het moment dat wij ‘door’<br />
willen naar een volgende stap<br />
of vraag lijken de paarden uit<br />
te nodigen nog verder in het<br />
hier en nu te blijven en in de<br />
ervaring te gaan. Paarden en de<br />
ziel hebben de tijd.<br />
Er zijn paarden die alleen aansluiten<br />
in een coachsessie op<br />
het moment dat er verbinding<br />
is met de ziel van de kudde. Eén<br />
van mijn paarden lijkt alleen<br />
dan bereid om ‘mee te doen’<br />
Het paard zelf reageert altijd<br />
vanuit de ziel van de kudde.<br />
In het systemisch werk met<br />
de paarden maakt het wel een<br />
verschil of wij contact maken<br />
met de paarden of met de ziel<br />
van de kudde, met name in<br />
intensiteit van ervaringen die<br />
opgedaan worden in de ontmoetingen.<br />
Ruud Knaapen zegt<br />
hierover in zijn boek: ‘Werken<br />
met de ziel van de kudde, of<br />
daarmee in verbinding zijn, gaat<br />
over de grenzen van de persoonlijke<br />
kudde heen en ligt meer in<br />
een universeel domein. Echter<br />
je kunt daar pas vol zijn, nadat<br />
je eerst je eigen kudde innerlijk<br />
verzameld hebt. Net zoals je<br />
- 38 -<br />
ook niet zomaar Geest in kan<br />
stappen zonder de worsteling<br />
van het persoonlijk en collectief<br />
geweten te hebben ervaren.’<br />
Het veld van systemisch paardencoachen<br />
blijft in beweging, samen<br />
met de paarden mogen wij hier<br />
steeds meer in ontdekken.<br />
Workshop ‘Systemisch werk<br />
met paarden’ 19 maart <strong>2013</strong><br />
Op 19 maart organiseert Nicolle<br />
een Sponsorworkshop ‘Systemisch<br />
werk met paarden’<br />
Het geld uit deze workshop staat<br />
Nicolle af om scholarships voor<br />
deelnemers aan Flying the Kites<br />
te sponsoren.<br />
Voor opgave en informatie:<br />
nicolle@icoontrainingencoaching.nl
IOCTI 2012<br />
een persoonlijk verslag<br />
Stijn Tilanus<br />
Diep in de woeste binnenlanden van Noord-Spanje ligt het eeuwenoude<br />
pelgrimsdorp Arantzazu (‘doorn-oord’), waar de Baskische trots opstijgt uit<br />
beboste valleien en steile klippen – een ander besef van tijd en ruimte plooit<br />
zich als vanzelf om de bezoeker: kan het toepasselijker als lokatie voor een<br />
intensieve leerervaring over de kern van organisatie-opstellingen?<br />
Van 7-14 oktober 2012 vond daar<br />
de International Organizational<br />
Constellations Training Intensive<br />
(IOCTI) plaats, een bont gezelschap<br />
van ervaren en beginnende<br />
opstellers uit verschillende werelddelen<br />
ontmoette elkaar in artistiek<br />
vormgegeven betonnen ruimten,<br />
om te discussiëren tussen dikke<br />
kloostermuren en te oefenen onder<br />
leiding van gerenommeerde ‘topstellers’.<br />
(Zie ook www.iocti2012.<br />
com voor nadere informatie over<br />
het programma).<br />
Het was voor het eerst dat ik op<br />
een internationale conferentie was<br />
waar Engels de minderheidstaal<br />
bleek: de voertaal was Spaans,<br />
maar door de inzet van onvermoeibare<br />
tolken was alles voor iedereen<br />
te volgen. Het voordeel van deze<br />
tweetaligheid was dat het een soort<br />
natuurlijke trance teweegbracht,<br />
het waarnemen werd erdoor<br />
verscherpt (en je kon wat Spaans<br />
oppikken tussendoor).<br />
Het programma was opgebouwd<br />
rond drie groepen cq. thema’s: introductie<br />
in systemisch werk en opstellingen,<br />
systemisch adviseren en<br />
coachen, en gevorderden die dieper<br />
op bepaalde formats wilden ingaan.<br />
De meeste deelnemers kozen voor<br />
één groep gedurende de hele week,<br />
maar er waren ook switchers. Elke<br />
dag begon met een gemeenschappelijke<br />
oefening onder leiding van<br />
Arawana Hayashi: the village/el<br />
pueblo. De zes elementen hiervan<br />
zijn: liggen, zitten, staan, lopen,<br />
draaien, groeten. Hiermee werd<br />
als groep een ‘body of resonance’<br />
gevormd, wat een prachtig schouwspel<br />
opleverde en tot boeiende<br />
belevenissen leidde. Dit samen een<br />
groter geheel vormen paste ook<br />
in de traditie van de plaats: het<br />
kloosterleven is immers daarop<br />
gebaseerd, met dien verstande dat<br />
de ene helft van de mensheid geen<br />
toegang had tot dit leven. Wonderlijk<br />
genoeg kwam het thema<br />
‘gender/jenero’ in veel workshops<br />
bovendrijven; er werd door de facilitators<br />
in wisselende mate daarop<br />
ingegaan.<br />
Wat was er nu zo speciaal aan<br />
deze week? Wat vind je niet op<br />
de website terug, en kon je alleen<br />
maar beleven? Voor mij waren dat<br />
11 nationaliteiten op deze foto!<br />
- 39 -<br />
eigenlijk drie dingen: de bijzondere<br />
ontmoetingen met andere<br />
deelnemers, de verwevenheid van<br />
de oefeningen uit de workshops<br />
met ‘het echte leven’, en de fantastische<br />
werking van de natuurlijke<br />
omgeving. Om met dat laatste te<br />
beginnen: regelmatig zaten we<br />
tijdens de pauzes op het terras<br />
in de herfstzon te genieten van<br />
het uitzicht op de amberkleurige<br />
rotsen, en soms zeilden langzaam<br />
gieren over: als ze landden versmolten<br />
ze met hun achtergrond en<br />
waren nauwelijks meer zichtbaar,<br />
maar wij werden gezien ook al<br />
merkten we het niet: een bewustzijn<br />
dat een lekker systemisch<br />
onderbuikgevoel gaf. De verwevenheid<br />
van de oefeningen met<br />
alles wat daarbuiten gebeurt werd<br />
treffend verbeeld in een opstelling<br />
waarin parallel de familie en het familiebedrijf<br />
werden opgesteld: heel<br />
voelbaar was de invloed van een<br />
traumatische gebeurtenis binnen<br />
de familie op de representanten<br />
van het bedrijf, en dat bracht mij<br />
weer nieuwe inzichten over het<br />
familiebedrijf uit mijn eigen achtergrond.<br />
En dan de deelnemers:<br />
sommigen hadden hechte familiebanden<br />
onderling, zoals organisator<br />
Guillermo Echegaray met<br />
zijn vrouw Chus (en hun schattige<br />
dochtertjes die ronddartelden
tijdens de lunch), anderen ontmoetten<br />
elkaar voor het eerst, van verschillende<br />
continenten afkomstig,<br />
en vonden een verwantschap die<br />
tot een soort groot familiegevoel<br />
leidde.<br />
Taal is overal, hetzij in woorden,<br />
beelden of klank: de openingsceremonie<br />
op het kloosterplein<br />
werd luidruchtig begeleid door<br />
Baskische percussie op houtblokken.<br />
De afsluiting van IOCTI2012<br />
was eveneens muzikaal doch meer<br />
ingetogen, met een a cappella<br />
optreden van een koor dat een<br />
medley van canzónes ten gehore<br />
bracht. En het volgende IOCTI<br />
van 2014 werd als ‘business model<br />
canvas’ opgesteld, onder het motto:<br />
‘it is our professional duty to make<br />
practicing joyful’. Waarvan acte.<br />
Stijn Tilanus<br />
De IOCTI- VI is van 2-9 november<br />
2014 in Uruguay.<br />
Het begint met orga ….<br />
(en eindigt met e)<br />
Een verkenning van sexuele energie in organisaties<br />
Stijn Tilanus<br />
Er is bijna geen onderwerp zo beladen als de aantrekkingskracht tussen<br />
mensen onderling, vooral de erotische kant daarvan. Toch is deze kracht als<br />
ordenend principe in organisaties van wezenlijk belang: tijd om dus eens de<br />
culturele en maatschappelijke implicaties ervan onder de loupe te nemen. Juist<br />
in creatieve en innovatieve organisaties is deze levenskracht duidelijk geïntegreerd<br />
in het patroon van interacties, een kenmerk van vitaliteit? De vergelijking<br />
met de levensfase der volwassenheid leidt tot een nieuwe kijk: jeugd en<br />
ouderdom leveren het juiste perspectief hiervoor. En als organisaties werkelijk<br />
volwassen willen worden, is het bewust integreren van deze organische kracht<br />
een noodzakelijke (en prettige) voorwaarde.<br />
0 Defi nitiekwesties<br />
Wat is er toch met de naamgeving<br />
van het gevoel en de uitingen<br />
die ons het meest intiem zijn? In<br />
andere culturen zijn er woorden<br />
als Ερως of tweede chakra of Qi,<br />
yin en yang –wij hebben het over<br />
sex (seks) of geslachtelijkheid of<br />
erotiek: het zal wel aan de mest en<br />
modder in dit land liggen. Voor het<br />
juist communiceren over de kern<br />
van waar het hier over gaat stel<br />
ik daarom de tijdelijke werkterm<br />
LF1 (life force one) voor: wellicht<br />
dat die een boel associaties van<br />
andere termen helder maakt, en<br />
tegelijk de aandacht weet te richten<br />
op de dynamische kant van het<br />
begrip. LF1, LF1, het went heus<br />
wel. Voor de goede orde: LF1 is een<br />
polaire kracht, met een vector ‘naar<br />
buiten’(yang/mannelijk) en eentje<br />
‘naar binnen’ (yin, vrouwelijk).<br />
Deze polariteit kan zich in mensen<br />
in verschillende gradaties uiten,<br />
maar de meesten onder ons hebben<br />
een gezonde portie van beide in<br />
zich. Dan is er nog het punt van<br />
wat we onder een organisatie<br />
verstaan: gelukkig minder ingewikkeld,<br />
maar in ieder geval hoort er<br />
iets in van een samenwerking, een<br />
doel, een oorsprong en einde, en<br />
een krachtenveld –uiteraard alles<br />
naar analogie van de oerganisatie:<br />
de familie.<br />
- 40 -<br />
1 wat drijft een organisatie?<br />
Zoals een familie tot doel heeft<br />
zichzelf in stand te houden<br />
temidden van andere families<br />
(en soms ten koste daarvan) zo<br />
is een organisatie óók in eerste<br />
instantie gericht op het zichzelf<br />
in stand houden –het individu<br />
met zijn beperkte mogelijkheden<br />
wordt boven zichzelf uitgetild ten<br />
behoeve van iets groters.<br />
In het begin van het leven van een<br />
organisatie is er echter ook sprake<br />
van een specifi ek doel, iets naar<br />
buiten gekeerds, een yang-moment<br />
of in heelaltermen een ‘small Big<br />
Bang’. LF1 werkt dus vanaf het<br />
begin aan het creëren en verder<br />
uitbouwen van dat nieuwe samengestelde<br />
element, wat we organisatie<br />
of systeem kunnen noemen.<br />
2 cultuur en schaamte<br />
Maar zo eenvoudig blijft het helaas<br />
niet: zodra mensen samenkomen<br />
om iets te doen, treedt LF1 in<br />
werking. Wie vind je aardig, wie<br />
afstotelijk? Met wie zou je graag<br />
dichter in contact komen, ook
uiten de werkvloer? Wie zie je als<br />
rivaal of juist als partner? Welke<br />
gevoelens krijg je bij het contact<br />
met anderen, welke daarvan<br />
‘kunnen’ wel en niet? Hoe ver ga<br />
je in het contact: hoe dicht laat<br />
je iemand naderen in je persoonlijke<br />
ruimte, durf je oogcontact<br />
aan, wat voor intonatie leg je in je<br />
stem, neem je de vrijheid van een<br />
aanraking, enzovoort? LF1 bepaalt<br />
het allemaal, al zijn we ons dat<br />
vaak niet meer bewust. De vraag is<br />
of dat kwaad kan, of anders gezegd:<br />
wat wordt er gediend met het<br />
buiten beeld houden van LF1?<br />
Hier komt de tegenkracht van LF1<br />
om de hoek kijken, die je schaamte<br />
zou kunnen noemen. Op de keper<br />
beschouwd is dat geheel van regels<br />
die de schaamte gebruikt om LF1<br />
te reguleren binnen het geheel van<br />
een organisatie datgene wat we<br />
‘cultuur’ noemen.<br />
3 Maslow revisited<br />
Maar is niet de drang naar macht,<br />
geld, kortom ‘wie-krijgt-het-meestte-eten’<br />
een veel belangrijker<br />
ordenend principe dan zoiets<br />
triviaals als wie zich het meest<br />
voortplant (want daar draait LF1<br />
uiteindelijk op uit)? De behoeftepyramide<br />
van Maslow laat hier<br />
naar mijn smaak een aspect van<br />
het menselijk bestaan teveel buiten<br />
beschouwing, namelijk het feit dat<br />
wij in eerste instantie sociale dieren<br />
zijn, het systemisch samengevoegd<br />
zijn tot een groter geheel van soortgenoten<br />
zit zodanig in onze genen,<br />
dat de strijd om eten (het individu)<br />
daarbij vergeleken zeker niet<br />
voorop staat. Onze voor primaten<br />
uitzonderlijk lange periode van<br />
onzelfstandigheid draagt daar aan<br />
bij: wij móeten wel samenwerken,<br />
anders zouden we de puberteit niet<br />
eens halen.<br />
Terug naar organisaties: wat<br />
betekent dit inzicht voor het<br />
reilen en zeilen op de werkvloer?<br />
De interactie met medemensen<br />
is wellicht op het eerste gezicht<br />
gebaseerd op het verdelen van<br />
macht en geld om het ‘doel’ te<br />
bereiken – maar als je wat dieper<br />
kijkt is het juist LF1 die de boel<br />
bijelkaar houdt, en tot werkelijke<br />
vooruitgang leidt. Zoals de oude<br />
Plato al schrijft in het Symposium:<br />
juist voor een geliefde willen<br />
strijders zich dapper tonen, en<br />
schamen ze zich voor laf gedrag.<br />
Dat het bij de Grieken vooral om<br />
liefde tussen mannen onderling<br />
ging, is eigenlijk niet zo van belang<br />
voor de moraal van dit verhaal:<br />
ieder mens heeft immers beide<br />
kanten in zich. Ook worden in de<br />
meeste organisaties geen daadwerkelijke<br />
slachtpartijen gehouden,<br />
maar de onderliggende gevoelens<br />
en bedoelingen kunnen daar wel<br />
dicht bij liggen. Wie beseft nog dat<br />
de E in CEO staat voor executie,<br />
afslachting?<br />
4 De volwassen organisatie:<br />
tussen groen en grijs<br />
Een trend die in alle sectoren<br />
van de huidige maatschappij<br />
waarneembaar is, is de roep om<br />
innovatie. Wat men meestal bedoelt<br />
is dat de doelen van de organisatie<br />
beter moeten aansluiten bij de<br />
veranderde realiteit: er moet een<br />
betere gerichtheid naar buiten<br />
komen, zonder dat de organisatie<br />
daaraan ten onder gaat. En dat<br />
kan naar mijn mening alleen als<br />
binnen de organisatie als geheel,<br />
en in elke medewerker zelf, recht<br />
wordt gedaan aan die creatieve<br />
impuls die we hierboven hebben<br />
leren kennen als LF1. Dat daar vaak<br />
een rem op staat door onze ‘cultuur’<br />
is aanleiding om eens te kijken<br />
waar die rem nog niet of niet meer<br />
bestaat. Dat weten we eigenlijk wel:<br />
kinderen kunnen nog onbevangen<br />
genieten van en ontdekken in alles<br />
wat wij volwassenen zo moeizaam<br />
benoemen. Kinderen zijn ook bij<br />
uitstek vernieuwers, van hun eigen<br />
wereldbeeld, van hun lichaamsgevoel,<br />
en hebben dat gezonde<br />
evenwicht tussen naar buiten<br />
gericht zijn en voor zichzelf zorgen.<br />
Een echt volwassen organisatie<br />
doet er dus goed aan voldoende<br />
kinder-achtigheid te incorporeren.<br />
- 41 -<br />
Hoe dat kan? Vanuit systemisch<br />
perspectief gezien door evenzeer<br />
een tegenwicht te bieden in de<br />
vorm van ‘grootouders-aan-de-top’:<br />
mensen voor wie LF1 iets natuurlijks<br />
en moois is, waar ze zelf echter<br />
onbevangen tegenover staan, en die<br />
ze kunnen stimuleren in anderen.<br />
Voor een organisatie betekent dat<br />
dus een management dat niet bezig<br />
is met leiderschap, maar gericht is<br />
op ‘verleiderschap’.<br />
5 Een nieuwe bril<br />
Het is even wennen om LF1 te<br />
zien als ‘de’ ordenende kracht<br />
binnen organisaties. Het is ook<br />
spannend, omdat de grenzen van<br />
een cultuur opzoeken noodzakelijkerwijs<br />
risico’s met zich brengt.<br />
Aan de andere kant is het ook een<br />
bevrijding om niet meer te hoeven<br />
wegkijken van iets waar wij allen<br />
onze oorsprong aan te danken<br />
hebben. Dat herwonnen 360 graden<br />
perspectief geeft prikkels en ruimte<br />
voor het vinden van de juiste<br />
richting bij elke stap die een organisatie<br />
heeft te zetten in een onzekere<br />
omgeving. Bij het overwinnen van<br />
culturele schaamte kunnen wij<br />
leren van kinderen en ouden, om<br />
LF1 optimaal in te zetten voor de<br />
groei en bloei van onze organisatie.<br />
En als we dan toch op zoek<br />
zijn naar een woord daarvoor, dan<br />
wellicht orgasmisatie?<br />
Dr C.C. Tilanus<br />
Tjasker Consult<br />
cctilanus@hotmail.com
Systemisch werken binnen<br />
Plattelandsontwikkeling<br />
Petra van de Kop<br />
Dat systemisch werken ook binnen Plattelandsontwikkeling heel bruikbaar kan<br />
zijn ontdekte ik het afgelopen jaar. In december 2011 bracht een deelnemer<br />
van het Stedennetwerk Stadslandbouw, dat ik begeleid, zijn vraag in bij de<br />
Workshop Theory U en Social Presencing Theatre die Jan Jacob en Arawana<br />
Hayashi toen begeleidden. Het idee was om eens op een andere manier naar<br />
zijn vragen te kijken. Dit leverde hem zoveel inzicht op, dat ik besloot om bij<br />
Hatching the Eggs verder te onderzoeken hoe ik systemisch werk verder toe<br />
kan passen binnen plattelandsontwikkeling. (Hatching the Eggs was de internationale<br />
broedplaats in september 2012, waar mensen uit 17 verschillende<br />
landen hun ‘broedsels’ in cocreatie met de deelnemers verder lieten ontwikkelen.<br />
In 2014 weer..)<br />
Systemisch bekeken: de rol van<br />
veranderaar<br />
In mijn werk rond duurzaamheid<br />
heb ik veel te maken met mensen<br />
die dingen willen veranderen,<br />
dingen willen verbeteren. Hoe<br />
maak je bijvoorbeeld de lokale<br />
overheid, waar je zelf voor werkt,<br />
bewust van de werkelijke problematiek<br />
die speelt rond bijvoorbeeld<br />
voedsel of plattelandsontwikkeling?<br />
Of hoe krijg je betrokken<br />
partijen zover dat ze buiten de<br />
bestaande kaders gaan denken?<br />
Beleidsmedewerkers duurzaamheid<br />
willen dingen veranderen.<br />
Dat hoort bij hun functie. Ze zijn<br />
op zoek naar verbetering, ze zien<br />
soms al wat de toekomst die op ons<br />
afkomt van ons vraagt. Ze zijn de<br />
troepen vaak vooruit en daarmee<br />
soms al trouw aan iets nieuws. Ik<br />
zie in mijn werk dat ze vaak op<br />
zoek zijn, als mens vanuit hun<br />
eigen passie, of levensopdracht.<br />
Maar vanuit hun functie zijn ze<br />
deel van het organisatiesysteem.<br />
De ambtenarij bijvoorbeeld. En<br />
dat levert spanning. Want binnen<br />
dat systeem is nog niet iedereen<br />
zover. Daar zijn mensen vaak trouw<br />
aan vertrouwde, aan het oude, aan<br />
dingen die ooit goed of belangrijk<br />
waren voor de organisatie. Het<br />
gevaar bestaat dat dat veleden on-<br />
voldoende gezien en erkend wordt.<br />
Dan kan er een kloof ontstaan<br />
tussen de vernieuwers die op de<br />
toekomst zijn gericht en medewerkers<br />
of afdelingen die geïdentifi -<br />
ceerd raken met wat verloren dreigt<br />
te gaan.<br />
Mijn broedsels: systemen willen<br />
hun bestemming bereiken<br />
Tijdens Hatching the Eggs heb ik<br />
met Jan Jacob Stam onderzocht in<br />
hoeverre systemisch werken kan<br />
bijdragen aan plattelandsontwikkeling.<br />
We hebben met twee vragen<br />
gewerkt. Eén vraag van ambtenaar<br />
die werkt en woont in een plattelandsgebied<br />
in <strong>Nederland</strong>. En een<br />
vraag op een wat hoger aggregatieniveau:<br />
over plattelandsontwikkeling<br />
in <strong>Nederland</strong>.<br />
De inbrenger van de eerste vraag<br />
worstelde hoe zij het top-down<br />
ambtelijke gebiedsproces en een<br />
meer persoonlijk bottum-up gebiedsproces<br />
bij elkaar kon brengen.<br />
Binnen één opstelling werden twee<br />
velden opgesteld: het persoonlijke<br />
veld van de inbrenger in het gebied<br />
en het ambtelijke veld dat actief is<br />
in het gebied. En in beide velden<br />
werd een ‘deel van de inbrenger’<br />
opgesteld: haar persoonlijke deel<br />
en haar ambtelijke deel. Er bleek<br />
weinig verbinding tussen deze<br />
- 42 -<br />
velden. Opmerkelijk was dat het<br />
plaatsen van de historie van het<br />
waterschap verandering bracht.<br />
Nadat deze historie in de opstelling<br />
kwam, en gezien en erkend<br />
werd, ontstond er verbinding<br />
tussen deze twee velden. Een week<br />
na de opstelling hoorde ik van de<br />
inbrenger dat de maandag na de<br />
opstelling het waterschap in een<br />
vergadering met de gemeente had<br />
gepleit voor om ruimte te geven<br />
aan het bottom-up gebiedsproces.<br />
Ze besloten dit proces te starten en<br />
de diverse betrokken gemeenten<br />
wilden er zelfs in deelnemen.<br />
Bijzonder: het waterschap vormde<br />
ook nu de verbinding. Het waterschap,<br />
het bestaansrecht van plattelandsgebieden,<br />
met als kernfunctie<br />
verbinden. Deze opstelling lijkt<br />
iets te laten zien over het vierde<br />
systemische principe dat Jan Jacob<br />
Stam onlangs in zijn nieuwe boek<br />
‘Vleugels voor verandering’ introduceerde,<br />
namelijk: ‘systemen<br />
willen hun bestemming bereiken’.<br />
Binnen gebiedsorganisaties zou dit<br />
wel eens heel erg relevant kunnen<br />
zijn! De rol van het waterschap<br />
leek te gaan over de scheppende<br />
kracht, de bestemming om iets te<br />
bewerken binnen dit gebied. Alsof<br />
het persoonlijke bestemmingen<br />
verbond op systeemniveau. Er leek<br />
een verschuiving te ontstaan van<br />
veranderen in afstemming met de<br />
wil, naar verschuiven in afstemming<br />
met wat de bestemming van<br />
het gebied vraagt.<br />
Mijn broedsels:<br />
maatschappelijke opstellingen<br />
De tweede opstelling ging over plattelandsontwikkeling<br />
in <strong>Nederland</strong>.<br />
Het was eigenlijk een soort een<br />
maatschappelijke opstelling rond<br />
de vraag van de inbrenger. Het
was mooi om te zien hoe Jan Jacob<br />
daar eerst een dragende setting<br />
voor maakte. Binnen de kring van<br />
deelnemers ging hij de deelnemers<br />
uit de verschillende landen<br />
langs met de vraag: hebben jullie<br />
ook een nationaal plattelandsnetwerk?<br />
En zo hoorden we dat<br />
er in Engeland, België, Spanje,<br />
Duitsland, Noorwegen, Finland,<br />
Frankrijk, Australië allemaal<br />
gelijksoortige netwerken zijn. Dit<br />
rondje bracht energie op de vraag.<br />
Nadat vervolgens de ‘local area’ en<br />
‘Brussel’ waren opgesteld, meldden<br />
de aanwezigen zich spontaan als<br />
representanten. Iemand was het<br />
water dat verbinding vormt en iets<br />
te brengen heeft. En anderen de<br />
natuur, de kinderen, de gemeenschappelijke<br />
grond, de angst, de<br />
Aboriginals, de voorouders, het<br />
milieu. Bijzonder was dat iedereen<br />
in de zaal deel uit maakte van het<br />
vraagstuk. Niet alleen gaf deze<br />
Coachen met paarden<br />
Het systemisch perspectief<br />
Ruud Knaapen<br />
Uitgeverij Boom Nelissen nieuwe inzichten en oplossingen<br />
Paardencoaching is een van de<br />
meest directe manieren van<br />
coaching. Het leidt in korte tijd<br />
naar de essentie van iemands<br />
coachvraag.<br />
Bij coachen met paarden vindt<br />
er een ontmoeting plaats tussen<br />
mens en paard. De inzet van het<br />
paard biedt een extra perspectief<br />
op vraagstukken doordat paarden<br />
instinctief reageren op wat er is<br />
in het hier en nu, maar vooral ook<br />
op wat ontbreekt. Paarden houden<br />
geen rekening met de probleemdefi<br />
nitie van de cliënt en ook niet met<br />
de competenties van de begeleider.<br />
Ze maken geen analyse van wat<br />
zich aan hen voordoet; ze reageren<br />
erop met hun hele fysiek. Dit levert<br />
opstelling de inbrenger inzicht<br />
op de vraag: wie ben ik en wat is<br />
mijn rol in dit geheel. Verschillende<br />
mensen kwamen de volgende<br />
dag naar mij toe, dat hun ervaring<br />
als representant zoveel met hen<br />
had gedaan. Dat ze in die rol iets<br />
hadden gevoeld over de ‘emerging<br />
future’, de mogelijke toekomst die<br />
op ons afkomt. Een bijzondere<br />
gemeenschappelijke ervaring in het<br />
U proces!<br />
En wat zich aan het ontvouwen<br />
is<br />
Beide opstellingen hebben mij<br />
inzicht gegeven in hoe ik systemisch<br />
werk binnen plattelandsontwikkeling<br />
kan toepassen en verder<br />
kan ontwikkelen. Eigenlijk werkt<br />
het niet anders dan in organisaties.<br />
Alleen is de context soms<br />
complexer: er zijn meer partijen,<br />
organisaties met soms verschillende<br />
belangen in een gebied. Er<br />
op voor coach en coachee.<br />
Coachen met paarden beschrijft<br />
wat paardencoaching is en hoe het<br />
werkt, wat paarden geschikt maakt<br />
om te coachen en wat het van de<br />
coach vraagt. Het systemisch perspectief<br />
vormt hierbij het uitgangspunt.<br />
De vele voorbeelden brengen<br />
dit nieuwe vakgebied tot leven.<br />
Dit boek is geschreven voor<br />
iedereen die meer wil weten over<br />
deze bijzondere vorm van coaching,<br />
zowel coaches als coachees. Het<br />
is ook geschikt voor coachopleidingen.<br />
Ruud Knaapen is een van de<br />
grondleggers van paardencoaching<br />
in <strong>Nederland</strong> en grondlegger van<br />
systemische coaching met paarden.<br />
Hij is oprichter van Bureau Wind<br />
en begeleidt als consultant en coach<br />
- 43 -<br />
zijn verschillende systemen die<br />
door elkaar spelen. Zoals het persoonlijke<br />
systeem en het ambtelijke<br />
systeem in de eerste opstelling liet<br />
zien. Daarnaast lijken een aantal<br />
thema’s en dynamieken zich vaker<br />
voor te doen binnen plattelandsontwikkeling.<br />
De kern van systemisch<br />
werken is voor mij om de<br />
wereld te nemen zoals die is. Het<br />
lijkt alsof het erkennen hiervan en<br />
het loslaten van de overtuiging dat<br />
de wereld niet in orde is zoals die<br />
is, al beweging geeft! Want door<br />
te willen veranderen bestaat het<br />
gevaar dat je een deel buitensluit,<br />
dat je dat deel het bestaansrecht in<br />
de samenleving ontzegt.<br />
KOP Coaching & Ontwikkeling<br />
www.kopcoaching.nu<br />
zowel individuen als teams bij veranderingstrajecten<br />
in het bedrijfsleven<br />
en het onderwijs.<br />
www.paardencoaching.net<br />
an<br />
jd<br />
COACHEN MET PAARDEN<br />
Ruud Knaapen<br />
Coachen<br />
paarden<br />
met<br />
150<br />
Ruud Knaapen<br />
HET SYSTEMISCH PERSPECTIEF
Opleidingen bij het<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong><br />
Bij het <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> gaan opleidingen, nieuwe ontwikkelingen, verdieping, exploratie van toepassingsmogelijkheden<br />
en uitwisseling hand in hand. Opleidingen vormen een enorm goede basis om je het gedachtegoed van systemisch<br />
werk en de daarbij behorende methodes, zoals opstellingen eigen te maken. Daarnaast ondersteunen opleidingen<br />
dikwijls de deelnemers in hun persoonlijke proces van groei en ontwikkeling.<br />
Het systemisch werk ontwikkelt zich nog steeds in hoog tempo en wordt steeds breder toegankelijk. Workshops van<br />
gastdocenten, aanvullende opleidingen en verdiepingsopleidingen zijn goede manieren om in contact te blijven met de<br />
verdiepingen, verbredingen en nieuwe inzichten in binnen- en buitenland die zich voortdurend aandienen. Voor mensen<br />
die langer geleden een (basis-) opleiding hebben gevolgd biedt een verdiepingsopleiding een goede ‘update’.<br />
Routeplan opleidingen<br />
Basis Aanvullend Verdieping<br />
The Seed and<br />
the fruit<br />
Train the Trainer<br />
Masteropleiding<br />
organisatieopstellingen<br />
Organisatieopstellingen<br />
voor<br />
Familieopstellers<br />
Opleiding<br />
Familie<br />
Opstellingen<br />
Familieopstellingen<br />
Professional<br />
verdiepingsopleiding<br />
Familieopstellingen<br />
voor<br />
Organisatieopstellers<br />
Opleiding<br />
Systeem Dynamiek in<br />
Organisaties<br />
Opleiding<br />
Ziekte en<br />
Gezondheid<br />
Systemisch<br />
Coachen voor<br />
Opstellers<br />
International Training<br />
System Dynamics in<br />
Organisations<br />
Advanced<br />
System Dynamics<br />
in Organisations<br />
Opleiding<br />
Systemische<br />
Pedagogiek<br />
- 44 -<br />
Opleiding<br />
Systemisch<br />
Coachen<br />
Opleiding<br />
Systemisch<br />
Interveniëren<br />
International training<br />
Problems are<br />
solutions<br />
Basisopleidingen<br />
Basisopleidingen zijn complete, afgeronde opleidingen waarna je het systemisch werk of opstellingen kunt<br />
toepassen in je werk.<br />
Basisopleiding Systemisch Werk<br />
met Familieopstellingen<br />
levert een gedegen opleiding voor<br />
de beginselen van het begeleiden<br />
van Familieopstellingen en de Systemische<br />
houding en waarneming.<br />
Systeemdynamiek in Organisaties<br />
De opleiding is een basisopleiding<br />
voor zowel mensen die organisatie<br />
opstellingen willen leren begeleiden<br />
als voor diegenen die het<br />
systemisch gedachtegoed willen<br />
gebruiken bij hun werk met of in<br />
organisaties.<br />
Internationale opleiding System<br />
Dynamics in Organizations<br />
Deze Engelstalige versie van de<br />
opleiding Systeemdynamiek in Organisaties<br />
wordt gegeven door Jan<br />
Jacob Stam, Bibi Schreuder en<br />
gastdocenten in drie blokken van<br />
vijf dagen. De veelheid van nationaliteiten<br />
en achtergronden geeft<br />
aan deze opleiding een bijzondere<br />
intensiteit, vrolijkheid en glans.<br />
Organisatie vraagstukken en maatschappelijke<br />
vraagstukken raken<br />
elkaar in deze opleiding.<br />
Maart-oktober 2014<br />
Opleiding Systemische Pedagogiek.<br />
Bibi Schreuder met gastdocente<br />
Jane James (England) de kunst van<br />
het dagelijks systemisch werken..<br />
Een opleiding systemisch denken<br />
en handelen zonder opstellingen,<br />
gericht op het werk in en om<br />
onderwijs en kinderopvang. Vernieuwend<br />
en intens. Vier blokken<br />
van twee dagen met na een half<br />
jaar een follow-up dag. Het blok<br />
met Jane is de voertaal Engels,<br />
Opleiding<br />
vitale teams<br />
(met vertaling waar nodig), verder<br />
is de opleiding in het <strong>Nederland</strong>s.<br />
Oktober <strong>2013</strong>-maart 2014.<br />
Opleiding Systemisch Coachen<br />
Deze achtdaagse opleiding is<br />
bedoeld voor coaches die hun<br />
arsenaal willen uitbreiden. Alle<br />
aspecten van systemisch werk in<br />
gespreksvorm (zonder voorwerpen<br />
of representanten) worden eigen<br />
gemaakt: de principes, de houding,<br />
de vaardigheden en het creëren van<br />
een holding space. Het geleerde<br />
kan meteen toegepast worden<br />
in de eigen praktijk. Het is niet<br />
nodig van te voren een opleiding<br />
voor systemisch werk afgerond te<br />
hebben.
Opleiding systemisch interveniëren<br />
Met systemisch interveniëren<br />
onderzoek je, zonder een opstelling,<br />
hoe het komt dat een organisatie(-<br />
onderdeel) niet in zijn volle<br />
kracht lijkt te zijn. Je brengt een<br />
beweging op gang waardoor de<br />
organisatie terugkomt in zijn eigen<br />
sterkte en veerkracht waardoor de<br />
energie in het gehele systeem weer<br />
gaat stromen. In deze zesdaagse<br />
opleiding leer je organisatievraagstukken<br />
benaderen vanuit<br />
de systemisch-fenomenologische<br />
basishouding en te handelen vanuit<br />
de grondprincipes van systemisch<br />
werken. Een verrijkende opleiding<br />
voor adviseurs, coaches, (interim)<br />
managers; geen (voor) kennis over<br />
systemisch werken of opstellingen<br />
nodig.<br />
Nieuw!<br />
Problems are solutions<br />
Internationale opleiding systemisch<br />
interveniëren. Wereldwijd<br />
is er belangstelling voor de vraag<br />
hoe je de systemische manier<br />
van kijken kunt toepassen in de<br />
adviespraktijk. De daarvoor ontwikkelde<br />
opleiding ‘systemisch interveniëren’<br />
hebben we inmiddels<br />
al gegeven in <strong>Nederland</strong>, Spanje,<br />
Mexico en Brazilië. In <strong>2013</strong> gaan<br />
we naast de <strong>Nederland</strong>se opleiding<br />
(drie maal twee dagen, start in<br />
april) ook een internationale<br />
opleiding verzorgen in het <strong>Bert</strong><br />
<strong>Hellinger</strong>instituut (twee maal drie<br />
dagen, start in september). De<br />
voertaal is Engels; deelnemers uit<br />
<strong>Nederland</strong> en allerlei andere landen<br />
zijn welkom. Spreekt het je aan om<br />
vanuit verschillende nationale en<br />
culturele perspectieven naar organi-<br />
- 45 -<br />
saties te kijken en met mensen van<br />
verschillende nationaliteiten samen<br />
te leren, kijk dan op de site voor<br />
meer informatie. Opleiders: Siebke<br />
Kaat en Anton de Kroon. Voertaal:<br />
Engels.<br />
Nieuw!<br />
Opleiding Vitale teams<br />
Onder de titel ‘Vitale teams’ geven<br />
we een opleiding (in het midden<br />
van het land) speciaal voor leidinggevenden.<br />
We richten ons op<br />
team- en afdelingsleiders, die direct<br />
leiding geven aan teams. Het<br />
betreft een bijzonder en nieuw<br />
programma, helemaal gericht<br />
op systemisch leidinggeven aan<br />
teams. Zie elders in dit magazine<br />
en op de site voor meer informatie.<br />
Opleiders: Siebke Kaat en Anton de<br />
Kroon<br />
Aanvullende Opleidingen<br />
Aanvullende, korte opleidingen hebben ten doel om je bekwamen in een aanpalend vakgebied als waar je je basisopleiding<br />
in hebt voltooid.<br />
Organisatieopstellingen voor<br />
Familieopstellers<br />
De opleiding is een korte opleiding<br />
voor familieopstellers die een<br />
familie opstellingen basisopleiding<br />
voltooid hebben,die zich ook willen<br />
bekwamen in Systemisch werk in<br />
organisaties en Organisatieopstellingen.<br />
Familieopstellingen voor<br />
organisatieopstellers<br />
De opleiding is een vijfdaagse<br />
opleiding voor organisatieopstellers<br />
die een organisatie opstellingen<br />
basisopleiding voltooid hebben, die<br />
willen leren patronen vanuit een<br />
familiesysteem te herkennen en<br />
familieopstellingen willen kunnen<br />
begeleiden.<br />
Systemisch Coachen (kort)<br />
In drie dagen oefenen we in theorie<br />
en praktijk intensief het proces<br />
van systemisch coachen, waarbij<br />
zich bij de cliënt een vergelijkbaar<br />
proces inzet als bij een opstelling.<br />
Voor opstellers die een opstellingen<br />
basisopleiding voltooid hebben en<br />
het verbale systemisch coachen<br />
onder de knie willen krijgen.<br />
Verdiepingsopleidingen<br />
Het doel van verdiepingsopleidingen is om je sterk en vertrouwd te voelen in het werken met opstellingen en systemisch<br />
werk vanuit je eigen profi el. Vanuit de essentie van systemisch werk<br />
Nieuw!<br />
Familieopstellingen Professional<br />
Een verdiepingsopleiding Familieopstellingen,<br />
internationaal. Door<br />
Guni Baxa, met ondersteuning<br />
van Bibi Schreuder. Nieuw is om<br />
komend jaar de vervolgopleidingen<br />
voor familieopstellingen en<br />
organisatieopstellingen vanaf <strong>2013</strong><br />
apart aan te bieden. Voor nog meer<br />
kwaliteit en essentie. In elk van<br />
de drie blokken komen de innerlijke<br />
houding van de begeleider,<br />
methodiek en vormen van opstellingen,<br />
en theorie in balans met<br />
elkaar weer terug. Deze opleiding<br />
van drie blokken van drie dagen<br />
leidt niet alleen tot een ongeloofl ijke<br />
fi ne-tuning van je sensitiviteit en<br />
methodisch arsenaal, de opleiding<br />
biedt ook de mogelijkheid tot<br />
grotere en kleinere transformatieprocessen<br />
bij jou als opsteller,<br />
helper of therapeut.<br />
Blok 1: Opstellingsmethodiek voor<br />
gevorderden<br />
Blok 2: De invloed van collectieve<br />
maatschappelijke thema’s<br />
en ervaringen<br />
Blok 3: Spiritualiteit en transformatie<br />
Guni is een begaafde opsteller,<br />
therapeut en docent met enorme<br />
ervaring. Bibi Schreuder helpt met<br />
en bij het ‘vertalen’ van het aanbod<br />
en geleerde, soms letterlijk, want de<br />
voertaal in deze opleiding is Engels,
maar het mag geen beletsel vormen<br />
als je Engels wel verstaat, maar<br />
enigszins schoorvoetend spreekt.<br />
Mei, september en november <strong>2013</strong><br />
Nieuw!<br />
Masteropleiding<br />
Organisatieopstellingen<br />
door Jan Jacob Stam.<br />
‘Er zijn meer goede organisatieopstellers<br />
nodig’ Het begeleiden van<br />
opstellingen is naast een kunst<br />
ook een vak. Afgelopen jaren werd<br />
duidelijk dat opdrachtgevers in<br />
bedrijven en organisaties dan ook<br />
willen dat een opsteller zijn of haar<br />
vak verstaat. Bovendien blijken veel<br />
organisatievraagstukken ingebed<br />
in maatschappelijke vraagstukken.<br />
Dat betekent dat je als opsteller ook<br />
daarmee om moet kunnen gaan.<br />
De Masteropleiding Organisatieopstellingen<br />
is een vakopleiding die<br />
opleidt tot een gedegen opsteller<br />
die:<br />
- weet hoe je een goede setting<br />
maakt voor een organisatie-opstelling.<br />
- een goede opstelling kan<br />
uitvoeren, ook in teams waarbinnen<br />
verdeeldheid heerst<br />
- een oog en taal heeft om de<br />
meeste organisatie vraagstukken<br />
vanuit een systemisch perspectief<br />
te benaderen.<br />
- systemisch kan interveniëren,<br />
ook zonder gebruik te maken van<br />
opstellingen.<br />
- de essenties van het systemisch<br />
fenomenologisch werk door en<br />
door kent en kan toepassen.<br />
- een houding en ethiek hanteert<br />
waar de opdrachtgever en zijn of<br />
haar organisatie op kan bouwen.<br />
- weet waar systemisch fenomenologisch<br />
werk thuis hoort in het<br />
veld van systeemtheorieën die<br />
toegepast worden in organisaties.<br />
- op de hoogte is van de ‘state of the<br />
art’, en meerdere vormen van opstellingen<br />
kan toepassen, passend<br />
bij de opdracht, de vraag en de<br />
setting.<br />
- weet hoe persoonlijke vraagstukken<br />
te onderscheiden zijn van organisatievraagstukken<br />
en hoe die<br />
soms weer samenhangen met en<br />
te onderscheiden zijn van maatschappelijke<br />
vraagstukken.<br />
De opleiding bestaat uit drie<br />
blokken van drie dagen in juni,<br />
begin oktober en november <strong>2013</strong><br />
Verdiepings opleiding Opstellingen<br />
met ziekten en symptomen<br />
Door Stephan Hausner en Bibi<br />
Schreuder.<br />
Een internationale ‘fi ne-tune’opleiding<br />
in drie blokken van drie dagen<br />
om je systemische houding te<br />
fi ne-tunen, het systemisch gedachtegoed<br />
over ziekten en symptomen<br />
eigen te maken en opstellingen<br />
rond ziekte en gezondheid te leren<br />
begeleiden. Voertaal Engels.<br />
november <strong>2013</strong>, februari 2014 en<br />
juni 2014<br />
The Seed and the Fruit<br />
Train-the-trainer organisatie-opstellingen<br />
Door Jan Jacob Stam<br />
‘Een goede opsteller maakt nog geen<br />
goede opleider’.<br />
Het mag inmiddels bekend zijn,<br />
het <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> werkt<br />
in meer landen dan in <strong>Nederland</strong>.<br />
Welgeteld hebben we op dit<br />
moment in 23 verschillende landen<br />
gewerkt, en elk jaar komen daar<br />
een paar bij. Meestal gaat het om<br />
het geven van opleidingen of delen<br />
van opleidingen. Ik vind het een<br />
heel bijzondere manier om mensen<br />
en samenlevingen te ontmoeten<br />
via het werken met opstellingen. Je<br />
bent al heel snel in contact met de<br />
essentie van een land. Van huis uit<br />
hebben we geen kolonisatiedrang.<br />
Sterker nog, ik ben huiverig voor<br />
neo-kolonialisme. Neem bijvoorbeeld<br />
Brazilië. Ik kom daar al een<br />
jaar of vijf regelmatig. Inmiddels<br />
zijn daar vele goede familie- en<br />
organisatieopstellers. Ze staan op<br />
het punt om nu zelf opleidingen<br />
in organisatie-opstellingen te gaan<br />
geven. Voor mij het passende<br />
moment om me terug te trekken.<br />
‘Maar wat kan ik doen om hen nóg<br />
- 46 -<br />
meer toe te rusten?’, mijmerde het<br />
zich door me heen. Het antwoord<br />
vond zich in de vorm van het<br />
aanbieden van een Train-the-Trainer<br />
met de naam The Seed and the<br />
Fruit.<br />
Deze training vindt plaats in Costa<br />
Rica, in twee maal zes dagen in<br />
maart en oktober <strong>2013</strong>. Ik geef de<br />
training in het Engels, die wordt<br />
vertaald in Spaans en Portugees.<br />
Er is een maximum van 18 deelnemers.<br />
We zitten in een mooi hotel<br />
niet ver van de hoofdstad San José.<br />
Op dit moment zijn er nog enkele<br />
plaatsen over, dus als je geïnteresseerd<br />
bent? Voor een compleet<br />
programma en alle informatie over<br />
toelatingscriteria en prijs, verwijs ik<br />
je naar de website www.hellingerinstituut.nl,<br />
ga naar de international<br />
pages en je kunt de <strong>pdf</strong> van de<br />
brochure downloaden.<br />
Er zijn aanmelding uit Chili,<br />
Argentinië, Mexico, Colombia,<br />
Ecuador, Spanje, USA, Portugal en<br />
de Baltische staten. De wereldwijde<br />
vereniging voor organisatieopstellers<br />
Infosyon, ondersteunt dit<br />
project door onder andere een voor<br />
Latijns Amerikanen en oost-Europeanen<br />
zo belangrijke mogelijkheid<br />
tot certifi cering te verbinden aan<br />
deze opleiding.<br />
Meer informatie en details van<br />
het opleidingsprogramma op<br />
de website van het <strong>Hellinger</strong><br />
<strong>Instituut</strong>
Workshops uitgelicht<br />
In deze rubriek worden veel, maar niet alle workshops die het <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> aanbiedt, in hun volle omvang<br />
uitgelicht. Voor een volledig overzicht kunt u kijken op de kalender op blz 53-55 Voor een volledige inhoud<br />
verwijzen we naar de website. Voor vragen kun je ons altijd mailen of bellen.<br />
Workshops familie opstellingen<br />
met een thema<br />
Workshop ‘zorgen om kinderen’<br />
Bibi Schreuder, 1 februari <strong>2013</strong><br />
“Ik wil zo graag dat het nu bij mij<br />
stopt. Hoe kan ik er voor zorgen<br />
dat de familiepatronen niet worden<br />
doorgegeven aan mijn kinderen?”<br />
Een workshop voor dappere ouders,<br />
die zelf aan het werk willen gaan<br />
om het systeem in hen compleet<br />
te laten zijn. Deze workshop is ook<br />
voor professionals die kinderen en/<br />
of ouders begeleiden.<br />
Workshop Ziekte en Gezondheid.<br />
Bibi Schreuder, 11 en 12 februari<br />
<strong>2013</strong><br />
Lichamelijke symptomen leiden in<br />
de opstelling meestal naar vastgezette<br />
patronen na trauma in het<br />
systeem. Met de opstelling komt<br />
de ontspanning via de client weer<br />
in het systeem. We pretenderen<br />
niet dat een opstelling een ziekte<br />
geneest. Wel is het na een opstelling<br />
vaak makkelijker leven met de<br />
ziekte.<br />
Partners in leven, partners in werk<br />
Bibi Schreuder en Jan Jacob Stam<br />
Zoeken we een partner die bij ons<br />
past of vinden we onbewust<br />
iemand met in de achtergrond<br />
dezelfde dynamieken als die in<br />
onze achtergrond spelen? Welke<br />
patronen weerspiegelen in onze<br />
relatie? Als we boos zijn, is het dan<br />
onze eigen boosheid of is het de<br />
boosheid die van een voorouder<br />
die niet ge-uit kon worden? Hoe<br />
kunnen we onze moeilijkheden<br />
omzetten in een impuls om verder<br />
te gaan, ook al zou dat kunnen<br />
betekenen dat we scheiding onder<br />
ogen moeten zien? Hoe sterk is<br />
de liefde in de relatie en hoe sterk<br />
is de ziel van de relatie? Voor<br />
mensen, die vragen hebben over<br />
relaties, over wat wel lukt en wat<br />
niet lukt, in liefde, leven en werk.<br />
Worstelen met ouders<br />
Jan Jacob Stam, 10 december <strong>2013</strong><br />
Mag ik nog een hekel hebben<br />
aan mijn ouders? Waar wordt<br />
die hekel nog meer door gevoed,<br />
dan alleen dat ik niet weet hoe ik<br />
met hen om moe(s)t gaan en dat<br />
ze mij niet echt gezien hebben?<br />
Ik kan het verleden niet veranderen,<br />
maar toch....... Opstellingen<br />
kunnen het verleden niet veranderen,<br />
maar wel helpen om anders<br />
naar dat verleden te kijken. Een<br />
workshop voor wie worstelt met<br />
een of beide ouders of hen domweg<br />
nog een keer wil ontmoeten.<br />
Eéndaagse workshops rond<br />
pedagogische vragen<br />
Workshop over Pesten<br />
Bibi Schreuder, woensdag 20 maart<br />
De diepere dynamiek achter pesten<br />
stijgt uit boven de relatie tussen<br />
pester en gepeste. Vanuit systemisch<br />
perspectief hebben beiden<br />
een functie, veelal in het grotere<br />
systeem (klas, familie, sociale<br />
context) om hen heen.<br />
Het oordeelloos kunnen bekijken<br />
van de dynamiek rond pesten<br />
geeft ouders, opvoeders en leraren<br />
een ander beeld, en daarmee ook<br />
andere handelingsmogelijkheden.<br />
Het zien van de onderliggende<br />
dynamiek helpt betrokken ouders,<br />
leraren en opvoeders om een<br />
positie te vinden, die rust brengt en<br />
allen ten goede komt. Vaak is het<br />
pesten een symptoom, of zo je wilt,<br />
- 47 -<br />
een oplossing voor een systemisch<br />
open eind. In deze workshop kijken<br />
we aan de hand van ingebrachte<br />
cases naar het grotere perspectief<br />
van het pesten, en naar dat, wat er<br />
mogelijk is.<br />
Voor ouders van zowel pesters als<br />
gepesten, voor leraren, ook voor<br />
leraren die zelf gepest worden<br />
of werden, voor kindercoaches,<br />
opvoeders of schoolmanagers die<br />
met dit thema te maken hebben.<br />
Workshop Moeilijk gedrag: Hoe<br />
kinderen hard werken<br />
Bibi Schreuder, vrijdag 7 juni <strong>2013</strong><br />
Het is lastig om ongewenst of<br />
vervelend gedrag als positief te<br />
zien. Toch kunnen we er systemisch<br />
naar kijken met de vraag:<br />
waar werkt dit gedrag, of de concentratiestoornis,<br />
zo hard voor?<br />
Welke richting wijst de aandoening<br />
ons aan, waar we naar te kijken<br />
hebben? wat is of was er ooit zo<br />
moeilijk om te zien, te erkennen<br />
dat het er ook bij hoort?<br />
Hoe meer het gedrag/ symptomen/<br />
aandoening het effect hebben dat<br />
het kind wordt buitengesloten, des<br />
te groter is de kans dat hier een<br />
patroon herhaald wordt van buitensluiting.<br />
Dus de vraag: 'wie mocht<br />
er niet bijhoren, eerder in het<br />
systeem?' kan aanwijzingen geven<br />
naar waar we te kijken hebben. We<br />
kunnen niet het verleden herstellen.<br />
We kunnen echter wel de<br />
feiten die gebeurd zijn, erkennen<br />
zoals ze zijn. We kunnen ook<br />
erkennen dat het -kennelijk- ééns<br />
nodig was dat iemand of een<br />
gebeurtenis werd buitengesloten.<br />
Waarschijnlijk was het een goede<br />
manier om verder te gaan met het<br />
leven om een verschrikkelijke of
pijnlijke gebeurtenis te vergeten en<br />
er nooit meer over te spreken. Of<br />
om iemand te veroordelen, of slecht<br />
te noemen, of nooit meer met hem<br />
of haar te maken willen hebben.<br />
Dankzij die overlevingsmanieren<br />
van onze voorouders, leven wij..<br />
Kinderen zijn gevoelig voor<br />
systemen die niet compleet zijn.<br />
Onbewust vullen zij de gaten in<br />
het systeem op. Dit kan op allerlei<br />
manieren gebeuren. En soms<br />
gebeurt dat door wat wij vreemd<br />
gedrag noemen. Of gedrag waar we<br />
een label aan geven, zoals ADHD.<br />
Systemisch gezien kan je zeggen<br />
dat het 'vreemde gedrag' het kind<br />
meehelpt om het systeem compleet,<br />
of in orde te maken.<br />
We kunnen met een opstelling<br />
deze taak misschien iets verlichten,<br />
door groter te kijken, en door in<br />
ons eigen systeem dat wat buitengesloten<br />
was en is, weer in ons hart<br />
te sluiten. Dat betekent dus ook<br />
dat wat wij tot nu toe als slecht<br />
ervoeren, in ons hart sluiten..<br />
Als dát ons lukt, kunnen we zien<br />
hoe een kind hard werkt om aan te<br />
wijzen waar wij volwassenen nog<br />
naar te kijken hebben, en wat in<br />
ons hart gesloten wil worden.<br />
Met workshops rond een bepaald<br />
thema maakt het niet zoveel uit wie<br />
de opstelling doet: ieder kan haar of<br />
zijn eigen verhaal mee laten lopen,<br />
en representanten zullen merken<br />
dat je je soms afvraagt of je nu representant<br />
bent in de opstelling van<br />
iemand anders of van jezelf. Neem<br />
dat, wat je uit iedere opstelling kan<br />
nemen als een cadeau, ook al weet<br />
je nog niet welk, en laat de rest bij<br />
degene die de opstelling inbracht..<br />
Workshop Moeite met<br />
concentreren, adhd, pddnos, etc.<br />
Bibi Schreuder, vrijdag 29 november<br />
<strong>2013</strong><br />
Op 28 en 29 Januari <strong>2013</strong> Geeft<br />
Bibi Schreuder in samenwerking<br />
met Odette de Theije een workshop<br />
over adhd in Nijmegen.<br />
op 4 en 5 Februari <strong>2013</strong> geeft<br />
Bibi in samenwerking met Daan<br />
Wierenga een workshop ‘moeite<br />
met concentratie’ in Maastricht.<br />
Zie aankondigingen op<br />
www.hellingerinstituut.nl<br />
Workshops organisatie<br />
opstellingen met een thema<br />
Workshop organisatieopstellingen,<br />
met het thema "Horten en Stoten".<br />
Jan Jacob Stam, ma 28 januari <strong>2013</strong><br />
Een dip in je carrière, loopbaan of<br />
je werk? Ben je wel beschikbaar<br />
voor de arbeidsmarkt? Kunnen je<br />
talenten wel stromen? Worstel je<br />
met de richting in je carrière? Hoe<br />
komt jou geplande of gedroomde<br />
toekomst overeen met de Emerging<br />
Future, de toekomst zoals die op je<br />
af komt? Hoe kan ik mijn loopbaan<br />
tot nu toe tot een vloeiende lijn<br />
maken die aantrekkelijk is voor<br />
werkgevers en klanten? Hoe<br />
ontdek ik in welke richting de<br />
energie van het vastgelopen zijn<br />
weer wil stromen?<br />
In deze workshop benaderen we<br />
deze loopbaan- en keuzevragen<br />
vanuit systemisch perspectief.<br />
We houden een korte inleiding,<br />
waarna we werken met cases van<br />
deelnemers, veelal met behulp van<br />
opstellingen. Er zijn ook enkele<br />
oefeningen in kleinere groepen. Als<br />
je een case wilt inbrengen, meldt<br />
dat dan van te voren. Tijdens deze<br />
ééndaagse workshop kan er in<br />
ieder geval met de eerste zes cases<br />
gewerkt worden, meer opstellingen<br />
kan ik niet garanderen.<br />
Deze workshop is tevens een sponsorworkshop.<br />
De totale opbrengst<br />
zal gaan naar mensen uit Latijns<br />
Amerika en andere verre landen<br />
of zwakke economieën om hun<br />
deelname aan het congres Flying<br />
the Kites in Amsterdam mogelijk te<br />
maken.<br />
Startende bedrijven<br />
Jan Jacob Stam, 25 november <strong>2013</strong><br />
Een bedrijf start met een idee, soms<br />
een eigen idee, soms zonder het<br />
- 48 -<br />
te beseffen een idee van iemand<br />
anders. Dan wordt het idee materie.<br />
En na verloop van tijd ontstaat<br />
vanuit de oprichting een organisatiesysteem.<br />
Wat zijn, vanuit systemisch<br />
perspectief, de voorwaarden<br />
waaronder een bedrijf succesvol<br />
kan starten en een plek in de samenleving<br />
kan innemen. Beschouwingen,<br />
cases, theorie en met veel<br />
inzichten naar huis...... Voor zzp-ers<br />
en andere startende ondernemers.<br />
Familiebedrijven<br />
16 december <strong>2013</strong><br />
80% van de bedrijven in <strong>Nederland</strong><br />
zijn familiebedrijven. Sommigen<br />
al vele generaties lang, sommigen<br />
nieuw. Voor je het weet heb je<br />
een familiebedrijf, bedoeld of<br />
onbedoeld. Dat roept allerlei vragen<br />
op: in welke mate moeten we het<br />
familiesysteem gescheiden houden<br />
van de organisatie? Hoe lossen we<br />
confl icten in een familiebedrijf<br />
op? Welk systeem heeft voorrang?<br />
Hoe gaan we met opvolging om?<br />
Het kan enorm verrijkend zijn<br />
om vanuit systemisch perspectief<br />
naar je familiebedrijf te kijken,<br />
verbonden, en ook op afstand.<br />
Cases, inleidingen over verschillende<br />
aspecten van het familiebedrijf<br />
en oefeningen vormen de<br />
ingredienten voor het menu van<br />
deze dag.<br />
NB: Voor alle ééndaagse workshops<br />
van Jan Jacob geldt: de eerste zes<br />
deelnemers die van te voren melden<br />
dat hij/zij een case wil inbrengen<br />
komt aan de beurt.<br />
Theorie U en Systemisch Werk<br />
Jan Jacob Stam en Eva Beerends<br />
9 en 10 september <strong>2013</strong><br />
Theorie U (van Otto Scharmer)<br />
gaat over transformatieprocessen.<br />
Hele kleintjes en hele grote.<br />
Op meerdere lagen: transformatieprocessen<br />
in jou als persoon,<br />
in je team of organisatie en in de<br />
samenleving. We gaan al die lagen<br />
verkennen, en je bent welkom de<br />
vragen waar jij of je organisatie
mee worstelt mee te brengen.<br />
Daarbij is Theorie U geen stappenplan,<br />
maar we gaan de verschillende<br />
fasen in het U-proces wel<br />
ervaren. En vooral ook datgene,<br />
dat nodig is om naar een volgende<br />
fase te gaan. Om zo te komen<br />
tot inzichten in de kiemen van<br />
het nieuwe dat in de toekomst<br />
verborgen ligt en dit te helpen waar<br />
maken. We doen dat met een systemische<br />
blik. Dat verrijkt Theorie U<br />
enorm. Neem bijvoorbeeld de Voice<br />
of Judgement, de oordelen die jou<br />
of een organisatie weerhouden om<br />
vanuit de toestand van 'Downloading'<br />
naar de toestand van 'Open<br />
Mind' te gaan. Als je een oordeel<br />
hebt, kan dat voelen als je eigen<br />
oordeel, maar vanuit systemisch perspectief<br />
kun je meteen vragen: 'Wie<br />
of welke groepen in de samenleving<br />
probeer je een stem te geven in het<br />
hebben van een oordeel?' Meestal<br />
werkt dat onbewust. Als je op een<br />
systemische manier naar oordelen<br />
of weerstand kijkt, dan veranderen<br />
oordelen opeens van 'lastige<br />
elementen' in een veranderproces<br />
naar 'belangrijke informatie' om tot<br />
verandering te kunnen komen.<br />
Systemisch Werk en Theorie U<br />
vullen elkaar aan en stellen elkaar<br />
kritische vragen waardoor beiden<br />
verder groeien.<br />
In deze workshop staan het doen<br />
en ervaren centraal. Uiteraard<br />
leggen we het U-proces van<br />
Theorie U en de principes van Systemisch<br />
Werk wel uit.<br />
Deze workshop is voor mensen die<br />
in een transformatieproces zitten<br />
of daarmee te maken hebben, en<br />
voor wie wil leren over Theorie U<br />
en dat toe wil passen in haar of zijn<br />
organisatie; of voor wie begaan is<br />
met - of betrokken bij maatschappelijke<br />
vraagstukken.We reiken een<br />
syllabus met theorie en oefeningen<br />
uit als naslagwerk.<br />
Jan Jacob Stam werkt veel samen<br />
met Arawana Hayashi, de collega<br />
van Otto Scharmer van het Presencing<br />
Institute, die de fasen van<br />
Theorie U invoelbaar maakt. Jan<br />
Jacob heeft ook intens met Otto<br />
Scharmer geëxperimenteerd op<br />
het vlak waar opstellingen en de U<br />
elkaar ontmoeten. Hij is de auteur<br />
van ‘Vleugels voor Verandering’.<br />
Eva Beerends past zowel het systemisch<br />
werk als Theorie U toe in<br />
de veranderprocessen in teams en<br />
organisaties waar ze als consultant<br />
bij betrokken is. Ze is samen met<br />
Esther de Haan auteur van een<br />
praktisch boek: 'Organisatieontwikkeling<br />
met Theorie U, hoe komen<br />
we de bocht door?'<br />
De Ondernemingsraad, systemisch<br />
beschouwd<br />
Organisatieopstellingen voor ondernemingsraden<br />
Angelique Matthijssen en Christiaan<br />
Groen, 29 januari <strong>2013</strong> 22 november<br />
<strong>2013</strong><br />
In deze workshops willen we<br />
onderzoeken, aan de hand van opstellingen,<br />
hoe datgene waar de OR<br />
voor staat nog meer zijn bestemming<br />
kan bereiken.<br />
In 50+ organisaties, zeker in de<br />
<strong>Nederland</strong>se situatie, is de positie<br />
en de rol van de ondernemingsraad<br />
bepaald. Systemisch gezien is het<br />
vaak interessant wat er wel of juist<br />
niet gebeurt, juist ook vanuit en<br />
door deze positie en rol. Hoe heeft<br />
dat zijn effecten op alle lagen in<br />
de organisatie? We kijken in deze<br />
workshop vanuit het systemisch<br />
perspectief naar de mogelijke bewegingen<br />
die de OR wel of niet kan<br />
(doen) maken.<br />
Deze workshop is bedoeld voor<br />
leden van ondernemingsraden en<br />
andere medezeggenschapsorganen.<br />
Het is mogelijk met meerdere leden<br />
van een ondernemingsraad of als<br />
voltallige OR te komen. Ook voor<br />
trainers en adviseurs van ondernemingsraden<br />
is dit een interessante<br />
workshop. We zullen ingebrachte<br />
casussen opstellen. Aan het eind<br />
van de dag zullen er nieuwe<br />
inzichten zijn voor de eigen ondernemingsraad<br />
of over medezeggen-<br />
- 49 -<br />
schap in bredere zin.<br />
Zie ook: ‘Wat beweegt ondernemingsraden’,<br />
elders in dit blad.<br />
Workshop Voorbij de schuld…<br />
Jan Jacob Stam, Eva Beerends<br />
en René de Haan, 27 en 28 mei,<br />
Amsterdam.<br />
René de Haan is een aantal jaren<br />
geleden bewust uit de fi nanciële<br />
branche gestapt. Nu heeft hij de<br />
roep gevolgd om zich opnieuw<br />
te verbinden met de wereld van<br />
banken en fi nanciële dienstverlening<br />
om een bijdrage te leveren<br />
aan de ontwikkelingen in deze<br />
turbulente branche.<br />
Jan Jacob Stam, Eva Beerends<br />
en René geven een workshop op<br />
27 en 28 mei in het fi nanciële<br />
hart Amsterdam voor mensen<br />
die geïnteresseerd zijn in en een<br />
bijdrage willen leveren aan transformatieprocessen<br />
in de fi nanciële<br />
wereld. We zullen dat doen met een<br />
combinatie van systemisch werk,<br />
opstellingen en theorie U.<br />
Meer details verschijnen op de<br />
website van het <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong>.<br />
2 verdiepingsworkshops<br />
Exploreren en onderzoeken voorbij<br />
de grenzen van het bestaande<br />
18 en 19 april en 17 en 18 oktober<br />
<strong>2013</strong><br />
Het systemisch werk is voortdurend<br />
in ontwikkeling. En er is nog<br />
veel meer te exploreren en onderzoeken.<br />
Dat is wat we in deze cocreatie<br />
workshops doen. Gezamenlijk<br />
creëren we de holdingspace,<br />
het veld en het proces. We werken<br />
volledig vormvrij met wat zich<br />
vanuit stilte aandient, zo het zich<br />
aandient; en ervaren gezamenlijk<br />
wat zich toont. Met deze werkwijze<br />
gaan we voorbij de grenzen van<br />
het bestaande systemisch werk, het<br />
veld is leidend en sturend. Indringende<br />
opstellingen met verrassende<br />
ontwikkelingen en inzichten over<br />
allerlei, vaak actuele, maatschappelijke<br />
en universele, onderwerpen
zijn het gevolg.<br />
In deze 2 daagse workshops<br />
(2x) wordt louter gezamenlijk<br />
onderzocht en geëxploreerd. Er<br />
wordt geen theorie aangereikt.<br />
De workshops zijn bedoeld voor<br />
ervaren opstellers en iedereen die<br />
de vervolgopleiding systemisch<br />
werk afgerond heeft.<br />
Gastvrouw voor deze workshop is<br />
Sheila Lanting-Rodrigues Loopes.<br />
Zij vervult de rol van “anker” en<br />
legt de basis voor de holdingspace<br />
die nodig is om grensoverschrijdend<br />
te werken. Sheila is al<br />
decennia lang werkzaam op het<br />
terrein van mens- en organisatieontwikkeling<br />
en is verslingerd aan<br />
het systemisch werk. Haar grootste<br />
passie in dit werk is het grensoverschrijdend<br />
exploreren en de verwondering<br />
over wat dat allemaal<br />
brengt en toont.<br />
Workshops met buitenlandse<br />
gastdocenten<br />
Worstelen met je familie<br />
achtergrond masterclass-workshop<br />
met Jakob Schneider,<br />
16 en 17 maart <strong>2013</strong><br />
Wat speelt er in je familieachtergrond,<br />
waarmee je niet in het reine<br />
kunt komen of dat je belast?<br />
Jakob is er een meester in om<br />
vraagstukken 'thuis te brengen'.<br />
Of het nou om relatievragen gaat,<br />
familiegeheimen, er sporen van<br />
schuld door de familie heen lopen<br />
of er sprake is van psychische<br />
aandoeningen. Jakob werkt zorgvuldig<br />
en precies. Met behulp van<br />
de scripts waarmee je nu je leven<br />
leeft, bijvoorbeeld aan de hand van<br />
je favoriete sprookje, jeugdboek<br />
of fi lm, wordt duidelijk waar die<br />
scripts hun oorsprong vinden. En<br />
meer dan dat, er ontstaan onder<br />
Jakobs begeleiding heilzame<br />
beelden die je relaties en de manier<br />
waarop je in het leven staat kunnen<br />
transformeren.<br />
Deze workshop is tegelijkertijd<br />
ook een masterclass voor opstellers.<br />
Jakob legt na opstellingen heel<br />
precies uit hoe hij zich invoelt in<br />
het familiesysteem en welke sporen<br />
hij volgt.<br />
Jakob Schneider (1943) hoort tot<br />
de eerste generatie opstellers na<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong>. Hij schreef een boek<br />
over het gebruik van sprookjes<br />
bij opstellingen en een diepgaand<br />
boek over de uitgangspunten van<br />
familieopstellingen. Sinds vele<br />
jaren is hij redacteur van het Duitse<br />
tijdschrift over systeemopstellingen.<br />
Hij heeft een jongensachtige<br />
bescheiden humor.<br />
Jakob Schneider spreekt Duits, de<br />
workshop wordt vertaald in het<br />
<strong>Nederland</strong>s.<br />
Seminar Structuur opstellingen met<br />
Matthias Varga von Kibéd en Insa<br />
Sparrer<br />
23, 24 en 25 april <strong>2013</strong> in<br />
Amsterdam<br />
Structuuropstellingen, ontwikkeld<br />
door Insa Sparrer en Matthias<br />
Varga von Kibed, zijn een waardevolle<br />
benadering in het veld van<br />
organisatieopstellingen.<br />
Bij structuuropstellingen (SySt)<br />
wordt meer gewerkt met de<br />
structuur van een onderwerp of<br />
vraag dan met de inhoud. Dit sluit<br />
prachtig aan bij veel bedrijfs- en<br />
organisatieontwikkelingsvraagstukken.<br />
Programma<br />
Insa en Matthias werken op een bijzondere<br />
manier samen. Ze starten<br />
met een introductie en zullen<br />
verschillende opstellingsvormen<br />
demonstreren en doorspekken dat<br />
met veel theorie en humor..<br />
Veel van deze vormen zijn goed<br />
toepasbaar in organisatiecontext.<br />
Er zullen diverse oefeningen en opdrachten<br />
zijn, die individueel of in<br />
kleine en grotere groepen worden<br />
uitgevoerd. Deelnemers kunnen<br />
eigen (organisatie) vraagstukken<br />
inbrengen, hetzij als bedrijfseigenaar<br />
of bijvoorbeeld als lid van<br />
een managementteam, hetzij als<br />
consultant.<br />
Hieronder slechts en klein beetje<br />
- 50 -<br />
inhoud van dit seminar uit de<br />
overvloed aan kennis die Insa en<br />
Matthias graag delen:<br />
- Transverbale grammatica als basis<br />
voor structuuropstellingen.<br />
Systemen hebben een soort universele<br />
taal in zichzelf, duidelijk<br />
horend bij de mensheid als volk<br />
en als soort. Deze taal is op de een<br />
of andere manier vergeten en toch<br />
ook nog ‘onbewust-bewust’. In dit<br />
seminar zullen we ons verbinden<br />
met deze natuurlijke universele<br />
taal en onderzoeken hoe het op een<br />
productieve manier kan worden<br />
toegepast in organisaties.<br />
- De oplossingsgerichte aanpak als<br />
kern van de structuuropstellingen<br />
methode.<br />
- SySt-Miniatures (mini-opstellingen)<br />
als handige basis tools in<br />
organisaties en daarbuiten. Deze<br />
zakformaat structuuropstellingen<br />
zijn een aantrekkelijke, makkelijk<br />
te gebruiken toevoeging aan het<br />
arsenaal van systemisch werk.<br />
Voor wie?<br />
Voor iedereen die systemisch<br />
werkt, met opstellingen of zonder,<br />
is kennisnemen van de theorie en<br />
praktijk van structuuropstellingen<br />
eigenlijk een ‘must’, ongeacht<br />
of je van plan bent het te gaan<br />
gebruiken in je werk of niet.<br />
HR managers, bedrijfseigenaren<br />
en consultants zullen veel nieuwe<br />
inzichten krijgen en zullen worden<br />
geïnspireerd door deze systemische<br />
benadering van organisatieontwikkeling.<br />
Zij kunnen ook hun organisatievragen<br />
inbrengen.<br />
Voor wie al bekend is met de structuuropstellingen:<br />
zonder twijfel<br />
zal dit een goede update zijn, die<br />
nieuwe ontwikkelingen en verdieping<br />
van het begrip en inzicht erin<br />
zal opleveren.<br />
Literatuur<br />
Als je van tevoren een introductie<br />
wilt hebben in de wereld van de<br />
structuuropstellingen bevelen we<br />
Insa’s boek “Miracle, Solution and<br />
System” van Solutions Books UK,
voor.<br />
Tijdens het seminar zullen veel,<br />
heel veel fl ipovervellen worden<br />
beschreven door Matthias. Wij<br />
zullen van al deze fl ipovervellen<br />
foto’s maken en aan de deelnemers<br />
beschikbaar stellen.<br />
Aantal deelnemers: maximum 80.<br />
Locatie: Felix Meritis, Amsterdamcentrum<br />
Keizersgracht 324, 1016 EZ<br />
Amsterdam.<br />
Voor locatie en routebeschrijving:<br />
www.felix.meritis.nl<br />
Verblijf: Het is een drukke week<br />
in Amsterdam! Wij adviseren<br />
vroeg een hotel of verblijfplaats te<br />
regelen.<br />
Dit driedaagse seminar is gepland<br />
vlak voor het internationale<br />
Flying the Kites congres, ook in<br />
Amsterdam, op 26-28 april.<br />
TRAUMA:TIME, SPACE and<br />
FRACTALS met Anngwyn St. Just,<br />
Ph.D.<br />
30 en 31 mei <strong>2013</strong><br />
In onverwerkt trauma, is het<br />
verleden altijd aanwezig en de<br />
ervaring van overweldigende<br />
levensgebeurtenissen kan onze<br />
perceptie van tijd en ruimte veranderen.<br />
Een fractale visie op trauma<br />
ziet onze individuele menselijke<br />
ervaringen, relaties en families als<br />
een integraal onderdeel van een<br />
veel groter geheel, dat de natuur,<br />
cultuur en historische context<br />
omvat. We leven in een fractaal<br />
Universum en de tijd zelf is een<br />
fractaal fenomeen. Hoe laat is het<br />
eigenlijk ... in ons leven, familie,<br />
carrière, cultuur, land en op de<br />
planeet?<br />
Deze workshop onderzoekt de<br />
rol van lineaire en niet-lineaire<br />
tijd en de perceptie van tijd in<br />
het begrijpen van de oorzaken,<br />
ervaring en heling van individueel-,<br />
familie- en sociaal- trauma.<br />
De workshop is geschikt voor<br />
iedereen met interesse in persoonlijk<br />
en sociaal trauma. De hoofd doelstelling<br />
is scholing, geen therapie<br />
en zeker geen groepstherapie.<br />
Anngwyn is een heel speciale oude<br />
dame die ongelofelijk veel weet<br />
van de wereldgeschiedenis, die ze<br />
verbindt met wat de opstellingen<br />
laten zien. Angwynn St. Just, Ph.D.,<br />
is een systemisch gerichte sociaal<br />
traumatoloog, gepromoveerd aan<br />
The Western Institute for Social<br />
Research en de University of California,<br />
Berkeley, USA. Ze is ook<br />
cultuurhistoricus, psychotherapeut<br />
en leraar somatiek, gespecialiseerd<br />
in het ontwikkelen van gemakkelijk<br />
overdraagbare cross culturele<br />
methoden voor trauma, educatie en<br />
herstel.<br />
Meer dan 25 jaar werkte ze samen<br />
met Peter Levine.<br />
Angwynn St. Just heeft vaak in<br />
Noord en Zuid Amerika, Europa en<br />
Rusland onderwezen in vernieuwende<br />
methoden om individueel<br />
en sociaal trauma te helen.<br />
Ze heeft talloze artikelen geschreven.<br />
Haar nieuwste boek is<br />
‘Trauma:Time,Space and Fractals’.<br />
Workshop met Carola Castillo<br />
13 en 14 september <strong>2013</strong><br />
Carola Castillo uit Venezuela komt<br />
weer. Ze beweegt energieën. Ze is<br />
een heler, sjamaan en opsteller. Ze<br />
gaat niets uit de weg, vooral niet<br />
de waarheid, ook al is die nooit<br />
eerder in een systeem hardop uit-<br />
- 51 -<br />
gesproken. Met haar multi-etnische<br />
achtergrond geeft ze het gedachtegoed<br />
van <strong>Hellinger</strong> een eigen<br />
kleur en meedogenloze warmte. Ze<br />
werkt met dat wat in ons binnenste<br />
schreeuwt, maar niet gehoord<br />
wordt. Carola werkt gegarandeerd<br />
op het scherp van de snede.<br />
Purpose is … Ambition, animus,<br />
aspiration, big idea, bourn, calculation,<br />
design, desire, destination,<br />
determination, direction, dream,<br />
drift, end, expectation, function,<br />
goal, hope, idea,intendment, intent,<br />
mecca, mission, object,objective,<br />
plan, point, premeditation,<br />
principle, project, proposal, proposition,<br />
prospect, reason, resolve,<br />
scheme, scope, target, ulterior<br />
motive, view, whatfor, where one's<br />
headed, whole idea, why and<br />
wherefore, whyfor, will, wish.<br />
It is transmission what is wrap<br />
inside words. It is connection when<br />
we use the body. It is awareness<br />
when we establish the resources<br />
inside our families and history.<br />
It is the “spirit” the glue of your<br />
purpose in words, body, family, and<br />
on earth; life itself.<br />
Carola Castillo<br />
“Ancestral Quantum Medicine”<br />
www.carolacastillo.com<br />
voertaal Engels.
Nationale en internationale Evenementen<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
<strong>Bert</strong> (87 jaar) is weer in goede doen,<br />
na een periode van ziekte vorig<br />
jaar. Hij reist weer, geeft seminars<br />
en internationale opleidingsweken<br />
in zijn thuisbasis Bad Reichenhal,<br />
samen met zijn vrouw Maria<br />
Sophie. Wie hem mee wil maken<br />
en aan het werk wil zien, kan het<br />
beste naar www.hellinger.com<br />
reizen en speuren waar je hem aan<br />
het werk kan zien.<br />
Internationaal Congres:<br />
Flying the Kites<br />
De volgende stap<br />
Wereldcongres voor mensen die<br />
systemisch werk willen inzetten<br />
voor organisatie- en maatschappelijke<br />
ontwikkeling.<br />
Amsterdam 26-28 april <strong>2013</strong>. De<br />
Rode Hoed<br />
Twee Focuspoints in dit congres:<br />
Systemisch werk voor Organisatie-<br />
en maatschappelijke ontwikkeling,<br />
én een kritische zelfrefl ectie van<br />
het domein van systemisch werk.<br />
Systemisch werk voor Organisatie-<br />
en maatschappelijke ontwikkeling<br />
We weten nu langzamerhand wel<br />
genoeg van hoe we opstellingen<br />
op een behoorlijke manier kunnen<br />
uitvoeren. Dit congres gaat niet<br />
zozeer over de methode, maar over<br />
de vraag waar we organisatieopstellingen<br />
en opstellingen rond<br />
maatschappelijke vraagstukken nu<br />
werkelijk voor in gaan zetten. Er<br />
komen workshops en opstellingen<br />
over bijvoorbeeld:<br />
- Hoe kun je de intelligentie van<br />
een stad met behulp van systemisch<br />
werk mobiliseren (Diana<br />
Claire Douglas en Mary Hamilton,<br />
Canada)<br />
- Hoe kun je met behulp van<br />
opstellingen werken in corrupte<br />
overheden (Ingala Robl, Mexico)<br />
- Opstellingen ingezet bij de<br />
recherche om aanwijzingen te<br />
vinden voor vastgelopen onderzoeken.<br />
(Claes-Berend van der<br />
Kolk, <strong>Nederland</strong>)<br />
- Wat is de systemische positie van<br />
merken in het hele stelsel van<br />
identiteit en strategieontwikkeling<br />
van bedrijven en landen (Ulrich<br />
Cremer, Duitsland)<br />
- Systemisch werk als hulp bij gezondheidsmanagement<br />
in organisaties<br />
(Jürgen Reichert, Duitsland)<br />
- Systemisch werk als middel voor<br />
meer bewustzijn en verantwoordelijkheid<br />
in economische oplossingen<br />
en de fi nanciele branche<br />
(Njezna en Vlado Illich, Servie)<br />
- Systemische ordeningen voor het<br />
lokaal succes van multinationals,<br />
het achten van de locale cultuur.<br />
Tao Wang, Peking<br />
En nog 20 andere onderwerpen…..<br />
De workshops zullen langer zijn<br />
dan gebruikelijk (3uur) om na een<br />
intense inleiding, presentatie en<br />
demonstratie met de workshopdeelnemers<br />
in een sfeer van co-creatie<br />
het onderwerp nog een stap verder<br />
te brengen.<br />
Kritische zelfrefl ectie<br />
We doen iets helemaal verkeerd met<br />
dit werk, maar wat?<br />
Wat maakt dat het volle potentieel<br />
van opstellingen en systemisch<br />
werk, nog lang niet bereikt wordt?<br />
Hebben we een taal gecreëerd, een<br />
identiteit aangenomen, uitgangspunten<br />
gehanteerd die het volle<br />
vermogen begrenzen?<br />
Na vijftien jaar organisatieopstellingen<br />
en een jaar of vijf opstellingen<br />
rond maatschappelijke<br />
vragen wordt het hoog tijd ons<br />
deze vraag te stellen. Dit gedeelte<br />
van het congres wordt begeleid<br />
door professor Hans Vermaak<br />
en anderen, die opstellingen wel<br />
kennen maar er niet ‘aan verslaafd’<br />
zijn.<br />
Aanmelding en veel meer informatie<br />
op de international pages<br />
van de site van het <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
<strong>Instituut</strong>.<br />
€ 475, (€ 425 voor leden van<br />
Infosyon, de internationale vereniging<br />
van organisatieopstellers).<br />
- 52 -<br />
Maximaal 200 deelnemers.<br />
Sponsor een bed<br />
Mensen die in Amsterdam wonen,<br />
een bed over hebben en het leuk<br />
vinden een buitenlander gedurende<br />
het congres te logeren te hebben,<br />
nodigen we uit om dat te laten<br />
weten aan het secretariaat van het<br />
<strong>Hellinger</strong>instituut. Op die manier<br />
wordt het mogelijk voor mensen<br />
die hoge reiskosten hebben of<br />
weinig geld hebben om voor dit<br />
congres naar Amsterdam te komen.<br />
IOCTI – VI in Uruguay<br />
De International Organization<br />
Constellation Training Intensive<br />
(IOCTI) begon in 2004 in Bergen,<br />
Noord Holland. Daar verzamelden<br />
zich 100 deelnemers uit 31 landen<br />
voor een intensieve trainingsweek<br />
organisatieopstellingen. Elke twee<br />
jaar vindt deze IOCTI plaats. Twee<br />
maal in <strong>Nederland</strong>, daarna twee<br />
maal in Mexico, in 2012 in Spaans<br />
Baskenland en van 2-9 november<br />
2014 in Uruguay.<br />
Dit bijzondere land Uruguay, waar<br />
men in staat is geweest om voorbij<br />
dader-slachtofferschap te groeien<br />
na vele jaren militaire dictatuur,<br />
is nu een oord waar je voelt dat er<br />
een bijzondere vorm van vrede is.<br />
Die is ingebed in een sterk sociale<br />
samenleving. Laura Pastorini,<br />
Cecilia Rado en Andrea Caribe zijn<br />
de organisatoren van de volgende<br />
IOCTI. Voor wie wil leren en<br />
geïnteresseerd is in het ontmoeten<br />
van vele opstellers in een Latijns-<br />
Amerikaanse sfeer.<br />
Connecting Fields Internationaal<br />
congres systeemopstellingen<br />
Kopenhagen.<br />
In samenwerking met ISCA, de<br />
overkoepelende internationale<br />
organisatie van systeem-opstellingen<br />
2-5 mei <strong>2013</strong>,<br />
www.connecting-fi elds.com
Kalender <strong>2013</strong><br />
Alle opleidingen en workshops vinden plaats in de Zeven Linden te Groningen, het opleidingsinstituut<br />
van het <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> <strong>Nederland</strong>, tenzij anders vermeld.<br />
Prijzen zijn inclusief koffi e/thee en lunches.<br />
Basisopleidingen<br />
Opleiding Familieopstellingen (16 dagen)<br />
Opleiders: Bibi Schreuder, Angelique Matthijssen en Christine Blumenstein-Essen<br />
Groep 23 7 mei <strong>2013</strong> t/m 10 januari 2014 € 3500,-<br />
Opleiding Systeemdynamiek in Organisaties (15 dagen)<br />
Opleiders: Jan Jacob Stam, Angelique Matthijssen en Bibi Schreuder<br />
Groep 24 23 mei <strong>2013</strong> t/m 20 december <strong>2013</strong> € 3550,-<br />
Opleiding Systemische Pedagogiek (9 dagen)<br />
Opleiders: Bibi Schreuder en Jane James<br />
Groep 7 5 oktober <strong>2013</strong> t/m 16 maart 2014 € 1475,-<br />
Opleiding Systemisch Coachen (8 dagen)<br />
Opleiders: Jan Jacob Stam, Bibi Schreuder en Angelique Matthijssen<br />
Groep 6 24 juni <strong>2013</strong> t/m 5 november <strong>2013</strong> € 1475,-<br />
Opleiding Systemisch Interveniëren (6 dagen)<br />
Opleiders: Siebke Kaat en Anton de Kroon<br />
Groep 3 15 april t/m 18 juni <strong>2013</strong> € 1450.-<br />
Groep 5 6 februari t/m 25 april 2014<br />
Opleiding Systemisch Interveniëren Internationaal (6 dagen)<br />
Opleider: Siebke Kaat en Anton de Kroon<br />
Groep 4 18 september t/m 13 december <strong>2013</strong> € 1450,-<br />
Opleiding ’Vitale teams‘ (5 dagen)<br />
Opleider: Siebke Kaat, Anton de Kroon<br />
Groep 1 18 april t/m 9 oktober <strong>2013</strong> (locatie nog te bepalen in midden <strong>Nederland</strong>) € 2450.-<br />
Aanvullende opleidingen<br />
Familieopstellingen voor organisatieopstellers (5 dagen)<br />
Opleiders: Bibi Schreuder en Angelique Matthijssen<br />
Groep 6 9 oktober t/m 12 november <strong>2013</strong> € 1050,-<br />
Organisatieopstellingen voor familieopstellers (4 dagen)<br />
Opleiders: Angelique Matthijssen en Jan Jacob Stam<br />
Groep 8 4 december <strong>2013</strong> t/m januari 2014 € 1050,-<br />
Systemisch Coachen voor opgeleide opstellers (3 dagen)<br />
Opleider: Bibi Schreuder<br />
Groep 5 3 t/m 5 juni <strong>2013</strong> € 550,-<br />
- 53 -
Kalender <strong>2013</strong><br />
Verdiepingsopleidingen<br />
Familieopstellingen professional (9 dagen)<br />
Opleiders: Guni Baxa en Bibi Schreuder<br />
Groep 1 27 mei <strong>2013</strong> t/m 8 november <strong>2013</strong> € 2100,-<br />
Masteropleiding organisatieopstellingen (9 dagen)<br />
Opleider: Jan Jacob Stam<br />
Groep 1 12 juni <strong>2013</strong> t/m 8 november <strong>2013</strong> € 2100,-<br />
Opstellingen met ziekte en symptomen (9 dagen)<br />
Opleiders: Stephan Hausner en Bibi Schreuder<br />
Groep 3 19 november <strong>2013</strong> t/m 26 juni 2014 € 1900,-<br />
Train the Trainer<br />
‘The seed and the fruit’,<br />
Internationale opleiding train the trainer organisatieopstellingen<br />
opleider: Jan Jacob Stam.<br />
Costa Rica blok1: 29 maart-3 april, blok 2: 24-29 oktober <strong>2013</strong>.<br />
Voertaal Engels met vertaling naar Spaans en Portugees.<br />
€ 1550,- , € 85.- per dag (vol pension.)<br />
Workshops<br />
Workshops familieopstellingen zonder thema € 255.-<br />
ma 14 en di 15 januari <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen<br />
ma 25 en di 26 februari <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen<br />
di 12 en wo 13 maart <strong>2013</strong> Bibi Schreuder<br />
do 4 en vr 5 april <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen<br />
(pinkster)ma 20 en di 21 mei <strong>2013</strong> Elmer Hendrix<br />
za 15 en zo 16 juni <strong>2013</strong> Elmer Hendrix<br />
woe 3 en do 4 juli <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen<br />
di 27 en woe 28 augustus <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen<br />
ma 14 en di 15 oktober <strong>2013</strong> Bibi Schreuder<br />
za 9 en zo 10 november <strong>2013</strong> Elmer Hendrix<br />
ma 9 en di 10 december <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen<br />
Workshops familieopstellingen met thema<br />
Ouderschap en zorgen om kinderen vr 1 februari <strong>2013</strong> Bibi Schreuder € 165.-<br />
Ziekte en Gezondheid ma 11 en di 12 februari <strong>2013</strong> Bibi Schreuder € 255.-<br />
Relaties in leven en werk wo 11 en do 12 september <strong>2013</strong> Bibi Schreuder en Jan Jacob Stam € 255.partners<br />
betalen samen € 385.-<br />
Worstelen met ouders di 10 december <strong>2013</strong> Jan Jacob Stam € 165.-<br />
Workshops opstellingen rond pedagogische vragen<br />
voor ouders, kindercoaches en mensen uit het onderwijs<br />
Pesten wo 20 maart in <strong>2013</strong> Bibi Schreuder € 140.-<br />
‘Moeilijk’ gedrag vr 7 juni <strong>2013</strong> Bibi Schreuder<br />
Moeite met concentreren (adhd,<br />
pddnos)<br />
vr 29 november <strong>2013</strong> Bibi Schreuder<br />
- 54 -
Kalender <strong>2013</strong><br />
Workshops organisatieopstellingen<br />
‘Horten en Stoten’ ma 28 januari <strong>2013</strong> Jan Jacob Stam € 185.-<br />
Ondernemingsraden di 29 januari <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen en<br />
Christiaan Groen € 150,-<br />
Familiebedrijven do 7 maart <strong>2013</strong> Jan Jacob Stam € 185,-<br />
Koren en Kaf vr 8 maart <strong>2013</strong> Jan Jacob Stam € 185,-<br />
Theorie U ma 9 en di 10 september <strong>2013</strong> Jan Jacob Stam en Eva Beerends € 375.-<br />
Startende organisaties ma 25 november <strong>2013</strong> Jan Jacob Stam € 185.-<br />
Geld ma16 december <strong>2013</strong> Jan Jacob Stam € 185.-<br />
Ondernemingsraden vrij 22 november <strong>2013</strong> Angelique Matthijssen en<br />
Christiaan Groen € 150.-<br />
Verdiepingsworkshops<br />
Voor mensen die Vervolgopleiding gevolgd hebben<br />
Exploreren en onderzoeken<br />
Sheila Lanting per workshop € 195.-<br />
do 18 en vr 19 april en of voor beide workshops bij gelijktijdige inschrijving € 350.do<br />
17 en vr 18 oktober <strong>2013</strong><br />
Workshops/seminars met buitenlandse gastdocenten<br />
Jakob Schneider<br />
masterclass: Worstelen met je familieachtergrond<br />
Matthias en Insa Sparrer<br />
seminar: Structural Organizational Constellations<br />
In: Felix Meritis, Amsterdam<br />
Anngwyn St. Just<br />
Trauma: Time, Space and Fractals<br />
Carola Castillo workshop vr 13, za 14 en<br />
zo 15 september <strong>2013</strong><br />
- 55 -<br />
za 16 en zo 17 maart <strong>2013</strong> € 345,-<br />
di 23, wo 24 en do 25 april <strong>2013</strong> € 575,-<br />
workshop do 30 en vr 31 mei <strong>2013</strong> € 345,-<br />
€ 445,-<br />
Evenementen<br />
Internationaal congres:<br />
Flying the Kites<br />
Jan Jacob Stam en andere vr 26, za 27 en zo 28 april <strong>2013</strong> non Infosyon Infosyo member € 475,-<br />
(In: de Rode Hoed, Amsterdam) Infosyon Infosy<br />
member € 425,-
Het Noorderlicht<br />
Uitgeverij Het Noorderlicht is in 2002 opgericht door Jan Jacob Stam en Bibi Schreuder. De uitgeverij beoogt een<br />
bijdrage te leveren aan het toegankelijk maken van systemisch werk voor het <strong>Nederland</strong>s taalgebied. Daartoe<br />
verzorgt ze <strong>Nederland</strong>stalige uitgaven van boeken van <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> en anderen. De uitgeverij beoogt, binnen de<br />
haar gegeven mogelijkheden, een zo hoog mogelijke kwaliteit te leveren. Dat betekent dat de vertalingen die ze<br />
uitbrengt, zo goed mogelijk de bedoelingen van de auteurs weergeven. Die boeken worden vertaald en uitgegeven,<br />
waarvan de opinie in het veld is dat ze een hoge kwaliteit hebben.<br />
De uitgeverij is nauw verbonden met het <strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong> <strong>Instituut</strong> <strong>Nederland</strong>.<br />
Leven, zoals het is<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong>, Gunthard Weber, Marianne<br />
Franke-Gricksch, Albrecht Mahr en Jakob<br />
Schneider € 15,-<br />
978 90-80687-41-7.<br />
De wijsheid is voortdurend onderweg<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
978-90-80687-45-5.<br />
€ 32,90<br />
Jij hoort bij ons!<br />
Marianne Franke-Gricksch<br />
978-90-80687-49-3.<br />
€ 18,-<br />
Het Verbindende Veld<br />
Jan Jacob Stam. Organisatieopstellingen in<br />
de praktijk. 978-90-77290-02-6. € 12,50<br />
Engelstalige versie: Fields of Connection<br />
978-90-77290-08-8. € 19,-<br />
De kunst van het Helpen<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
978-90-77290-05-7.<br />
€ 20,-<br />
Kind en familielot<br />
Ingrid Dykstra<br />
978-90-77290-06-4.<br />
€ 17,50<br />
Als ik mijn ogen sluit, kan ik je zien<br />
Ursula Franke<br />
978-90-77290-07-1.<br />
€ 18,-<br />
Gedachten aan God<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
978-90-77290-10-1.<br />
€ 22,-<br />
De Helende kracht van de<br />
werkelijkheid<br />
Wilfried Nelles<br />
978-90-77200-90-05.<br />
€ 18,-<br />
Deze boeken zijn on-line te bestellen<br />
Middelberterweg 13A - 9723 ET Groningen – <strong>Nederland</strong><br />
telefoon: 00 31 (0)50 5020680 - fax: 00 31 (0)50 5425400<br />
- 56 -<br />
uitgeverij@hetnoorderlicht.com - www.hetnoorderlicht.com<br />
Zelfs als het me mijn leven kost<br />
Stephan Hausner<br />
978-90-77290-11-8.<br />
€ 22,-<br />
Daders en slachtoffers voorbij<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
978 9077 290 149<br />
€ 21,-<br />
De bewegingen van de Geest<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
978 9077 290 200<br />
€ 28,-<br />
Systemisch bekeken<br />
Met behulp van deze kaarten kunt u onderzoeken<br />
in hoeverre het organisatiesysteem<br />
in balans is.<br />
€ 5,-<br />
Succes in leven en werken<br />
<strong>Bert</strong> <strong>Hellinger</strong><br />
978 90 77290 163<br />
€ 20,-<br />
Vleugels voor Verandering<br />
Jan Jacob Stam<br />
978 90 77290 156<br />
€ 25,--<br />
www.hetnoorderlicht.com