december - Meet- en Regeltechniek
december - Meet- en Regeltechniek
december - Meet- en Regeltechniek
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
INGENIEURSMEDEDELINGEN<br />
MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER<br />
adreswijziging<strong>en</strong>: VIK, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem<br />
jaargang 39 • nummer 12, <strong>december</strong> 2001<br />
verschijnt niet in juli <strong>en</strong> augustus<br />
afgiftekantoor Overpelt 1
2 I.M.- DECEMBER 2001<br />
NL FR ENG D<br />
www.vik.be
INGENIEURSMEDEDELINGEN<br />
MAANDBLAD VAN DE VLAAMSE INGENIEURSKAMER<br />
adreswijziging<strong>en</strong>: VIK, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem<br />
jaargang 39 • nummer 12, <strong>december</strong> 2001<br />
verschijnt niet in juli <strong>en</strong> augustus<br />
afgiftekantoor Overpelt 1<br />
VERANTWOORDELIJKE UITGEVER<br />
Ing. Eti<strong>en</strong>ne Beernaerts<br />
E. Claeslaan 29, 9051 Sint-D<strong>en</strong>ijs-Westrem<br />
HOOFDREDACTEUR<br />
Ing. Ivan Born<br />
REDACTIERAAD<br />
Ing. E. Aelbrecht<br />
Ing. E. Beernaerts<br />
Ing. I. Born<br />
Ing. B. Demol<br />
Ing. H. Derycke<br />
Ing. N. Lagast<br />
Ing. G. Roymans<br />
Ing. L. Van Bouwel<br />
REDACTIESECRETARIAAT<br />
Francine Demaret<br />
Eddy De Winter<br />
SECRETARIAAT VIK<br />
Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem<br />
Tel. +32 3 259 11 00<br />
Fax +32 3 259 11 01<br />
URL: http://www.vik.be<br />
E-mail: ing@vik.be<br />
Doorlop<strong>en</strong>d op<strong>en</strong> van 08u30 tot 17u00<br />
U kan lid word<strong>en</strong> door betaling op rek<strong>en</strong>ing<br />
406-0098501-56 van de VIK te Wommelgem<br />
50,00 € (2.017 BEF)<br />
voor technisch <strong>en</strong> industrieel ing<strong>en</strong>ieurs,<br />
die meer dan drie jaar gediplomeerd zijn;<br />
voor geassocieerde led<strong>en</strong><br />
25,00 € (1.008 BEF)<br />
voor h<strong>en</strong>, die 3 jaar of minder dan<br />
drie jaar gediplomeerd zijn;<br />
voor e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>won<strong>en</strong>d lid<br />
(1 e lidmaatschap teg<strong>en</strong> 50,00 €)<br />
of voor gep<strong>en</strong>sioneerd<strong>en</strong><br />
12,50 € (504 BEF)<br />
voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>-industrieel ing<strong>en</strong>ieur<br />
65,00 € (2.622 BEF)<br />
voor led<strong>en</strong> woonachtig in het buit<strong>en</strong>land<br />
350,00 € (14.119 BEF)<br />
voor bedrijv<strong>en</strong>, schol<strong>en</strong>, instelling<strong>en</strong>, <strong>en</strong>z.<br />
met meer dan 250 werknemers<br />
200,00 € (8.068 BEF)<br />
voor bedrijv<strong>en</strong>, schol<strong>en</strong>, instelling<strong>en</strong>, <strong>en</strong>z.<br />
met minder dan 250 werknemers<br />
DRUKKERIJ & LAY-OUT<br />
Drukkerij SLEURS nv, Overpelt<br />
Tel +32 11 80 90 90<br />
Fax +32 11 80 90 95<br />
Maandblad<br />
van de VIK,<br />
Vlaamse<br />
Ing<strong>en</strong>ieurskamer<br />
Jaargang 39<br />
Nummer 12<br />
<strong>december</strong><br />
2001<br />
Lid van de Unie van de Uitgevers van<br />
de Periodieke Pers (U.U.P.P.)<br />
Voor de ondertek<strong>en</strong>de artikels zijn alle<strong>en</strong><br />
de auteurs aansprakelijk.<br />
EDITORIAAL<br />
Nieuwe tijd-ing.<br />
Op 7 september spatte de champagnefles feestelijk uite<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de<br />
mur<strong>en</strong> van het nieuwe VIK-huis. Enthousiast sned<strong>en</strong> de geleg<strong>en</strong>heidssprekers<br />
<strong>en</strong>kele belangwekk<strong>en</strong>de onderwerp<strong>en</strong> aan, zo ondermeer de<br />
Vlaamse Innovatie Sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong>, kortweg “VIS”, de nieuwe<br />
financieringsmogelijkheid voor Vlaamse netwerk<strong>en</strong> van bedrijv<strong>en</strong>.<br />
Dit nieuwe initiatief lijkt op het eerste gezicht weinig uitstaans te hebb<strong>en</strong> met<br />
Momba, e<strong>en</strong> vis van 30 c<strong>en</strong>timeter in rood, geel <strong>en</strong> blauw velours. Fish! is<br />
de laatste nieuwe inspiratiebron voor managers <strong>en</strong> konsoort<strong>en</strong>. We kunn<strong>en</strong><br />
gerust gewag mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> nieuwe beweging. Het ess<strong>en</strong>tiële is dat je met<br />
e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> houding moet spel<strong>en</strong>, aanwezig zijn <strong>en</strong> zo ander<strong>en</strong> gelukkig mak<strong>en</strong>.<br />
Bij nader toezi<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong> er ev<strong>en</strong>wel toch raakvlakk<strong>en</strong> te zijn met Momba.<br />
Immers, innovaties creëer je door eig<strong>en</strong>zinnig <strong>en</strong> creatief nieuwe technologieën<br />
toe te pass<strong>en</strong>. De goede resultat<strong>en</strong> pres<strong>en</strong>teer je vervolg<strong>en</strong>s in overvloed<br />
aan je collega’s. Zo kunn<strong>en</strong> zij del<strong>en</strong> in je geluk.<br />
We lev<strong>en</strong> heel ons lev<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> zekere speelsheid - we zijn immers m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />
Thuis, op het werk <strong>en</strong> op elke plek daarbuit<strong>en</strong> schepp<strong>en</strong> we ‘speelplaats<strong>en</strong>’<br />
waar we onze lev<strong>en</strong>svreugde tot uitdrukking br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Maar af <strong>en</strong><br />
toe word<strong>en</strong> we toch met de neus op de minder ludieke realiteit gedrukt. De<br />
Ver<strong>en</strong>igde Stat<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> er van meesprek<strong>en</strong>. Wat daar gebeurd is staat wel<br />
lijnrecht teg<strong>en</strong>over Fish! Wat e<strong>en</strong> ongeloofwaardige plot leek voor Hollywood<br />
werd harde realiteit in New York. De gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> scherp<strong>en</strong> de behoedzaamheid<br />
voor e<strong>en</strong> onbek<strong>en</strong>de toekomst aan. En waar de ing<strong>en</strong>ieur actief<br />
zoekt naar k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> wetmatige zekerheid, om dan nieuwe opportuniteit<strong>en</strong><br />
te creër<strong>en</strong>, g<strong>en</strong>ereert dergelijke calamiteit onvermijdelijk meer onzekerheid.<br />
Wereldwijd mak<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> periode van verandering, <strong>en</strong> dus van onzekerheid<br />
door. Ook voor de ing<strong>en</strong>ieur tijd om te bezinn<strong>en</strong>. Het C<strong>en</strong>trum Industrie geeft<br />
op 25 oktober 20.00u alvast e<strong>en</strong> voorzet met de uite<strong>en</strong>zetting “Onze maatschappij<br />
in de kering”, in het nieuwe VIK-huis te Wommelgem.<br />
Ing. Ivan Born<br />
In dit nummer:<br />
Op<strong>en</strong>ing VIK-huis Hoger Onderwijs Geschied<strong>en</strong>is van<br />
in D<strong>en</strong>emark<strong>en</strong> de ing<strong>en</strong>ieur<br />
4 14 18
1<br />
4 I.M.- DECEMBER 2001<br />
STANDPUNTEN<br />
Vlaamse industrieel ing<strong>en</strong>ieurs will<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> Europees ersatzdiploma<br />
Historisch: de toevoeging "Sci<strong>en</strong>ce" bij de bachelor- <strong>en</strong><br />
mastergraad.<br />
De toevoeging van “Arts” <strong>en</strong> “Sci<strong>en</strong>ce” bij de grad<strong>en</strong> van<br />
bachelor <strong>en</strong> master is nauw verbond<strong>en</strong> met de geschied<strong>en</strong>is<br />
van het hoger onderwijs. In het begin onderwees<br />
m<strong>en</strong> vooral de zog<strong>en</strong>aamde humane vakk<strong>en</strong> (humane<br />
wet<strong>en</strong>schap). In de 18de eeuw deed de exacte (toegepaste–<br />
of praktische) wet<strong>en</strong>schap haar intrede (techniek,<br />
ing<strong>en</strong>ieurswet<strong>en</strong>schap, fysica, chemie, <strong>en</strong>z.). Vanaf de<br />
19de eeuw kreg<strong>en</strong> ook de maatschappij <strong>en</strong> m<strong>en</strong>swet<strong>en</strong>schap<br />
e<strong>en</strong> onderwijskundige belangstelling.<br />
Deze 3 groep<strong>en</strong> (humane-, exacte- <strong>en</strong> maatschappij/m<strong>en</strong>s<br />
wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>) rangschikt m<strong>en</strong> onder<br />
de 3 eerste letters van het Grieks alfabet. Op deze wijze<br />
ontstond de bek<strong>en</strong>de indeling alfa-, bêta- <strong>en</strong> gamma<br />
wet<strong>en</strong>schap (α, β, γ).<br />
In de Angelsaksische land<strong>en</strong> (Ver<strong>en</strong>igd Koninkrijk,<br />
Ver<strong>en</strong>igde Stat<strong>en</strong>, Canada, Australië <strong>en</strong> Nieuw Zeeland)<br />
word<strong>en</strong> de alfa <strong>en</strong> gamma vakk<strong>en</strong> gerangschikt onder de<br />
geme<strong>en</strong>schappelijke b<strong>en</strong>aming “Arts”. De bêta-vakk<strong>en</strong><br />
rangschikt m<strong>en</strong> onder de b<strong>en</strong>aming “Sci<strong>en</strong>ce”. Deze indeling<br />
wordt vandaag algeme<strong>en</strong> als ‘standaard’ aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
De opleiding van ing<strong>en</strong>ieurs is e<strong>en</strong> “Sci<strong>en</strong>ce”-opleiding<br />
<strong>en</strong> behoort tot de bêta-groep.<br />
5 goede red<strong>en</strong><strong>en</strong> waarom de V.I.K. de<br />
of Sci<strong>en</strong>ce (MSc) eist voor industrie<br />
In de Angelsaksische land<strong>en</strong> verwijz<strong>en</strong> de toevoeging<strong>en</strong><br />
“Arts” (A) <strong>en</strong> “Sci<strong>en</strong>ce” (Sc) dus NIET naar e<strong>en</strong> beroepsgerichte<br />
of academische oriëntatie van de opleiding,<br />
maar WEL naar het onderscheid tuss<strong>en</strong> de alfa-, bêta<strong>en</strong><br />
gammagroep.<br />
Het niveau (level) van de opleiding is gekoppeld aan de<br />
b<strong>en</strong>aming bachelor <strong>en</strong> master (of undergraduate – and<br />
graduate level). De aard van de opleiding (modules) herk<strong>en</strong>t<br />
m<strong>en</strong> aan de toevoeging “Arts” <strong>en</strong> “Sci<strong>en</strong>ce” bij<br />
bachelor <strong>en</strong> master. Bijvoorbeeld, BA, MA, BSc <strong>en</strong> MSc.<br />
Soms wordt de specifieke discipline toegevoegd, bijvoorbeeld<br />
“MSc in Engineering”. Als we deze terminologie<br />
toepass<strong>en</strong> voor industrieel ing<strong>en</strong>ieurs is de <strong>en</strong>ige internationaal<br />
aanvaardbare titulatuur: Ing. (naam) MSc.<br />
2<br />
Wet<strong>en</strong>schapsfilosofisch: "industriële" wet<strong>en</strong>schap =<br />
"toegepaste" wet<strong>en</strong>schap<br />
Het beoef<strong>en</strong><strong>en</strong> van wet<strong>en</strong>schap behoort al lang niet meer<br />
tot het strikte domein van universiteit<strong>en</strong> of onderzoeksinstelling<strong>en</strong>.<br />
Ook aan de hogeschol<strong>en</strong> wordt wet<strong>en</strong>schappelijk<br />
werk <strong>en</strong> onderzoek verricht. De Overheid heeft<br />
immers de onderzoeksopdracht voor de hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
voor de universiteit<strong>en</strong> decretaal vastgelegd.<br />
Het begrip wet<strong>en</strong>schap kan echter verschill<strong>en</strong>de betek<strong>en</strong>iss<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong>. Wet<strong>en</strong>schap wordt vaak gedefinieerd als<br />
“het wet<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t iets” of “als e<strong>en</strong> systeem van gefundeerde<br />
of minst<strong>en</strong>s toetsbare uitsprak<strong>en</strong>”.<br />
M<strong>en</strong> definieert wet<strong>en</strong>schap ook “als organisatie<br />
van k<strong>en</strong>nisprocess<strong>en</strong> <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nisproduct<strong>en</strong>,<br />
als leer- <strong>en</strong> onderzoeksinstitut<strong>en</strong>” (zie<br />
Drs. F. Verbeck “Wat is Wet<strong>en</strong>schap?”, Uitg.<br />
Neliss<strong>en</strong> B.V. Baarn Nederland).<br />
Er wordt ook e<strong>en</strong> onderscheid gemaakt tuss<strong>en</strong><br />
de begripp<strong>en</strong> fundam<strong>en</strong>tele (theoretische)<br />
wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> toegepaste wet<strong>en</strong>schap.<br />
Toegepaste wet<strong>en</strong>schappelijke arbeid leidt<br />
meestal tot direct concrete realisaties. De<br />
k<strong>en</strong>nis van de techniek (= de technische handeling<strong>en</strong><br />
) <strong>en</strong> de technologie (= de leer inzake<br />
het toepass<strong>en</strong> van de techniek) speelt hierbij<br />
e<strong>en</strong> belangrijke rol. Techniek <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schap<br />
zijn bijgevolg niet antigonaal. Historisch<br />
gezi<strong>en</strong> is er nerg<strong>en</strong>s <strong>en</strong> in ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele periode<br />
e<strong>en</strong> sociaal-cultuur van <strong>en</strong>ige betek<strong>en</strong>is
αontstaan vooraleer er technische welstand heerste.<br />
In wez<strong>en</strong> is elke ing<strong>en</strong>ieursopleiding gesteund op toegepaste<br />
wet<strong>en</strong>schap. Dit geldt zowel voor de opleiding<br />
van industrieel als van burgerlijk ing<strong>en</strong>ieur.<br />
Ing<strong>en</strong>ieurs word<strong>en</strong> opgeleid <strong>en</strong> gevormd om de<br />
titel van Master<br />
el ing<strong>en</strong>ieurs.<br />
β<br />
wet<strong>en</strong>schappelijke k<strong>en</strong>nis in concrete toepassing<strong>en</strong><br />
om te zett<strong>en</strong>. Industrieel ing<strong>en</strong>ieurs word<strong>en</strong> opgeleid<br />
aan e<strong>en</strong> departem<strong>en</strong>t industriële wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>,<br />
d.w.z. voor toepassing<strong>en</strong> die de industrie interesser<strong>en</strong>.<br />
Het is duidelijk dat het begrip “industriële<br />
wet<strong>en</strong>schap” synoniem is aan “toegepaste wet<strong>en</strong>schap”.<br />
Dat de toegepaste wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> nu onder het<br />
academisch tempeldak van de universiteit thuishor<strong>en</strong><br />
was niet steeds evid<strong>en</strong>t. Zo heeft de KU Leuv<strong>en</strong><br />
zich daarteg<strong>en</strong> bijna e<strong>en</strong> volle eeuw verzet. Pas in<br />
1961 zull<strong>en</strong> de in 1864 aan de KU Leuv<strong>en</strong> opgerichte<br />
Speciale Schol<strong>en</strong> voor Ing<strong>en</strong>ieurs e<strong>en</strong> faculteit<br />
word<strong>en</strong>. Hopelijk duurt het niet opnieuw e<strong>en</strong> volle<br />
eeuw vooraleer m<strong>en</strong> beseft dat de op wet<strong>en</strong>schap<br />
gesteunde techniek (waarmee de industrieel ing<strong>en</strong>ieurs<br />
word<strong>en</strong> opgeleid) m.a.w. de toegepaste<br />
wet<strong>en</strong>schap, voor de maatschappij e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> hoogstaande<br />
bedrijvigheid is als zoveel andere opleiding<strong>en</strong>.<br />
Als wet<strong>en</strong>schappelijke k<strong>en</strong>nis e<strong>en</strong> vorm is van “wijsheid”,<br />
van “kunde” of van “geverifieerde k<strong>en</strong>nis” dan<br />
zou het van e<strong>en</strong> onbegrijpelijke misk<strong>en</strong>ning van de<br />
opleiding aan de hogeschol<strong>en</strong> getuig<strong>en</strong> om deze<br />
eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> te monopoliser<strong>en</strong> voor de universiteit<strong>en</strong>.<br />
γ3<br />
Conclusie van vergelijk<strong>en</strong>de studies: Ing. = MSc<br />
De internationale erk<strong>en</strong>ning <strong>en</strong> herk<strong>en</strong>ning van de<br />
opleiding van industrieel ing<strong>en</strong>ieur kan word<strong>en</strong> verankerd<br />
in e<strong>en</strong> internationaal aangepaste titulatuur:<br />
Ing. (naam van de persoon) MSc.<br />
De graad die in gans Europa hoort bij het niveau van<br />
de opleiding van industrieel ing<strong>en</strong>ieur is deze van<br />
Master of Sci<strong>en</strong>ce (MSc). De VIK steunt zich hierbij<br />
op haar vergelijk<strong>en</strong>de studie “Opleiding van bachelor,<br />
master <strong>en</strong> Ph.D in Europa”.<br />
Deze uitgave, waarvan er ook e<strong>en</strong> Engelse versie<br />
bestaat, werd onder deskundig<strong>en</strong> van diverse land<strong>en</strong><br />
verspreid. De kritiek was algeme<strong>en</strong> positief. De<br />
VIK blijft overig<strong>en</strong>s bereid om, in sam<strong>en</strong>werking met<br />
deg<strong>en</strong>e die deze studie aanvecht, deze vergelijk<strong>en</strong>de<br />
studie opnieuw te mak<strong>en</strong>, te besprek<strong>en</strong> <strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong><br />
ervan te aanvaard<strong>en</strong>.<br />
STANDPUNTEN<br />
Uit deze vergelijk<strong>en</strong>de studie blijkt andermaal dat de<br />
opleiding van industrieel ing<strong>en</strong>ieur hetzelfde niveau<br />
heeft als de opleiding<strong>en</strong> die in diverse Europese land<strong>en</strong><br />
leid<strong>en</strong> tot de graad van MSc.<br />
4<br />
Wettelijk <strong>en</strong> decretaal: de opleiding van Ing. stemt<br />
overe<strong>en</strong> met MSc.<br />
Het universitair <strong>en</strong> academisch niveau van de opleiding<br />
van industrieel ing<strong>en</strong>ieur werd vastgelegd in de<br />
wet van 7 juli 1970 op de algem<strong>en</strong>e structuur van<br />
het hoger onderwijs (BS 12 september 1970) <strong>en</strong> in<br />
het decreet van 13 juli 1994 (BS 31 augustus<br />
1994).<br />
Het hoogstaand wet<strong>en</strong>schappelijk niveau van de<br />
opleiding wordt decretaal gewaarborgd in de bepaling<strong>en</strong><br />
die de vereiste bekwaamheidsbewijz<strong>en</strong> voor<br />
het onderwijz<strong>en</strong>d personeel vastlegg<strong>en</strong>. Deze zijn<br />
dezelfde als voor het onderwijz<strong>en</strong>d personeel aan<br />
e<strong>en</strong> rijksuniversiteit.<br />
Het concept-voorontwerp van decreet betreff<strong>en</strong>de<br />
de herstructurering van het hoger onderwijs in<br />
Vlaander<strong>en</strong> (11 oktober 2001) biedt in dit opzicht<br />
dezelfde waarborg. Het voorziet ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s in de academisering<br />
van de opleiding van industrieel ing<strong>en</strong>ieur,<br />
stipuleert de accreditering van de opleiding,<br />
bepaalt het associatiekader <strong>en</strong> voorziet in de internationaal<br />
gangbare grad<strong>en</strong> van bachelor <strong>en</strong> master.<br />
Het concept-voorontwerp voorziet echter niet in de<br />
invulling van de graad van MSc voor de industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs. Dit zou nochtans e<strong>en</strong> logische opvolging<br />
zijn van de reeds gestipuleerde artikels van het concept<br />
van voorontwerp van decreet. Decretaal komt<br />
de opleiding van industrieel ing<strong>en</strong>ieur immers overe<strong>en</strong><br />
met deze van MSc.<br />
5<br />
Bij aanwerving: in op<strong>en</strong>bare di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> vervaagt<br />
het onderscheid tuss<strong>en</strong> de Ing. <strong>en</strong> ir.- diploma’s<br />
Regelmatig meldt het Belgisch Staatsblad dat dezelfde<br />
vacante betrekking wordt op<strong>en</strong>gesteld voor zowel<br />
industrieel als burgerlijk ing<strong>en</strong>ieurs. Rec<strong>en</strong>t:<br />
Universiteit G<strong>en</strong>t - vacature ref. 2001/CD24L/09<br />
(BS 24 mei 2001) <strong>en</strong> vacature ref.<br />
2001/LA06V/07 (BS 10 juli 2001); GOM West-<br />
Vlaander<strong>en</strong> (BS 1 november 2001). Dit duidt erop<br />
dat de diploma’s van beide typ<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieurs voor de<br />
op<strong>en</strong>bare functies dezelfde waarde hebb<strong>en</strong>. Voor de<br />
private sector is dat reeds jar<strong>en</strong> het geval.<br />
Als het principe van de gelijkwaardigheid van diploma’s<br />
bij de aanwerving voor op<strong>en</strong>bare functies e<strong>en</strong><br />
feit is, dan kan m<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> dat de graad van MSc<br />
die wordt opgeëist door de burgerlijk ing<strong>en</strong>ieurs<br />
ev<strong>en</strong>goed e<strong>en</strong> rechtvaardige eis is van de industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs.<br />
Ing. Noël Lagast.<br />
5 I.M.- DECEMBER 2001
6 I.M.- DECEMBER 2001<br />
STANDPUNTEN<br />
Voorontwerp van decreet betreff<strong>en</strong>de<br />
de herstructurering van het hoger<br />
onderwijs in Vlaander<strong>en</strong><br />
Op 20 november 2001 versche<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tweede versie<br />
(versie 20.11.01)<br />
van tekst<strong>en</strong> (e<strong>en</strong> bundel van 53 bladzijd<strong>en</strong>) die moet<br />
leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> decreet voor de herstructurering van<br />
het hoger onderwijs in Vlaander<strong>en</strong>. Dit is e<strong>en</strong> gevolg<br />
M<br />
van de Sorbonne-Bolognaverklaring die e<strong>en</strong> Europese<br />
harmonisering van de structuur <strong>en</strong> de eraan gekoppelde<br />
grad<strong>en</strong>, diploma’s <strong>en</strong> titels beoogt. De 34 land<strong>en</strong><br />
die deze verklaring hebb<strong>en</strong> ondertek<strong>en</strong>d, werk<strong>en</strong><br />
inmiddels aan het sam<strong>en</strong>stell<strong>en</strong> van tekst<strong>en</strong> die zull<strong>en</strong><br />
leid<strong>en</strong> tot wettelijke- of decretale bepaling<strong>en</strong>. Het <strong>en</strong>e<br />
land staat met deze opdracht al verder dan het andere,<br />
maar er zijn ook land<strong>en</strong> die gewoon afwacht<strong>en</strong>.<br />
Teg<strong>en</strong> deze internationale onrechtvaardigheid voert de<br />
VIK e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>se actie. Aan alle Vlaamse politici, directies<br />
van hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> universiteit<strong>en</strong> stuurde de VIK afgelop<strong>en</strong><br />
dag<strong>en</strong> e<strong>en</strong> brief waarin ze haar standpunt toelichtte<br />
<strong>en</strong> motiveerde.<br />
Vlaander<strong>en</strong> behoort echter tot deg<strong>en</strong>e die het voortouw<br />
nem<strong>en</strong>. De Vlaamse minister van Onderwijs <strong>en</strong> Vorming<br />
houdt zich aan haar vooropgesteld werkschema. Op 10<br />
oktober 2001 versche<strong>en</strong> e<strong>en</strong> werkdocum<strong>en</strong>t, e<strong>en</strong> gedetailleerd<br />
concept-voorontwerp betreff<strong>en</strong>de de herstructurering<br />
van het hoger onderwijs in Vlaander<strong>en</strong>. Het werkdocum<strong>en</strong>t<br />
van de Vlaamse Regering werd voorgelegd<br />
aan de led<strong>en</strong> van de VIK op 20 oktober 2001.<br />
De Algem<strong>en</strong>e Led<strong>en</strong>vergadering was van m<strong>en</strong>ing dat het<br />
concept-voorontwerp voor de industrieel ing<strong>en</strong>ieurs <strong>en</strong><br />
de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> industrieel ing<strong>en</strong>ieurs e<strong>en</strong> aantal positieve<br />
punt<strong>en</strong> omvatte maar bijzonder vaag was over de titulatuur.<br />
De Vlaamse industrieel ing<strong>en</strong>ieurs <strong>en</strong> ook de<br />
Franstalige collega’s will<strong>en</strong> immers dat de decreetgever<br />
zich houdt aan de internationale gangbare titulatuur voor<br />
ing<strong>en</strong>ieurs, met name deze van Master of Sci<strong>en</strong>ce<br />
(MSc).<br />
In het concept-voorontwerp was deze titulatuur voorbehoud<strong>en</strong><br />
voor burgerlijk ing<strong>en</strong>ieurs, lic<strong>en</strong>tiat<strong>en</strong><br />
Economische <strong>en</strong> Toegepaste Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> bioing<strong>en</strong>ieurs.<br />
Op het eerste gezicht lijkt de titulatuur waarmee<br />
m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> graad aanduidt bijzaak.<br />
Niets is echter minder waar. In het kader van de mondiale<br />
activiteit<strong>en</strong> waarmee e<strong>en</strong> meerderheid van de<br />
Vlaamse industrieel ing<strong>en</strong>ieurs dagelijks wordt gelast,<br />
houdt het voer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> correcte gangbare internationale<br />
titulatuur ook e<strong>en</strong> correcte erk<strong>en</strong>ning in van de opleiding.<br />
De opleiding van de Vlaamse industrieel ing<strong>en</strong>ieur behoort<br />
tot het hoogste niveau van soortgelijke opleiding<strong>en</strong><br />
in Europa. Dit strekt Vlaander<strong>en</strong> tot fierheid. Wanneer de<br />
decreetgever dit kwalitatief hoog Europees niveau niet<br />
zou erk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> dan minacht ze op e<strong>en</strong> schromelijke wijze<br />
duiz<strong>en</strong>d<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> afgestudeerd<strong>en</strong>. Door het ev<strong>en</strong>tueel<br />
niet toek<strong>en</strong>n<strong>en</strong> van de titel van MSc aan de industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs discrimineert de decreetgever bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
de industrieel ing<strong>en</strong>ieurs op het vlak van onderlinge<br />
erk<strong>en</strong>ning van de grad<strong>en</strong> in Europa.<br />
Het verheugt de VIK dat ze heel wat positieve reacties<br />
ontving. De regionale afdeling<strong>en</strong> van de VIK bezoek<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
informer<strong>en</strong> de lokale politici. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> werd e<strong>en</strong> VIKafvaardiging<br />
gehoord door de onderscheid<strong>en</strong> politieke<br />
fracties van de Kamer <strong>en</strong> S<strong>en</strong>aat.<br />
Uit al deze gesprekk<strong>en</strong> is duidelijk geblek<strong>en</strong> dat de<br />
Vlaamse industrieel ing<strong>en</strong>ieurs niet het slachtoffer<br />
mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> situatie waaraan ze ge<strong>en</strong> schuld<br />
hebb<strong>en</strong>. Het Europees opzet om het hoger onderwijs te<br />
harmoniser<strong>en</strong> biedt aan de Vlaamse politici e<strong>en</strong> geleg<strong>en</strong>heid<br />
om werk te mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> sinds ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> jar<strong>en</strong><br />
aanslep<strong>en</strong>de geschied<strong>en</strong>is die e<strong>en</strong> internationale misk<strong>en</strong>ning<br />
inhoudt van de industrieel ing<strong>en</strong>ieurs.<br />
VOORONTWERP STRUCTUUR DECREET<br />
VERSIE 20 NOVEMBER 2001<br />
Wat eerst nog e<strong>en</strong> concept van voorontwerp was, is nu<br />
reeds e<strong>en</strong> “voorontwerp van decreet”. De grote lijn<strong>en</strong> van<br />
het “concept “ zijn behoud<strong>en</strong>, maar van de titel van<br />
Master of Sci<strong>en</strong>ce (MSc) voor industrieel ing<strong>en</strong>ieurs is er<br />
(nog) ge<strong>en</strong> sprake.<br />
Behalve voor de reeds opgesomde opleiding<strong>en</strong> zoals<br />
gestipuleerd in het concept-voorontwerp (11.10.01)<br />
wordt het toek<strong>en</strong>n<strong>en</strong> van de titel van Master of Sci<strong>en</strong>ce<br />
na e<strong>en</strong> 4-jarige opleiding nu ook toegek<strong>en</strong>d voor het studiegebied<br />
aan de universiteit<strong>en</strong> van: Economische<br />
Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>, Lichamelijke Opvoeding, Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Biomedische Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Dit zijn alle<br />
lic<strong>en</strong>tiaatsopleiding<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> universiteit. Voor al deze<br />
opleiding<strong>en</strong> geldt e<strong>en</strong> Bachelor of Sci<strong>en</strong>ce (BSc) met e<strong>en</strong><br />
studieduur van 3 jaar in vervanging van de graad van<br />
kandidaat. Deze studies word<strong>en</strong> afgeslot<strong>en</strong> met de graad
Sc<br />
van Master of Sci<strong>en</strong>ce (MSc). Daarvoor geldt e<strong>en</strong> studieduur<br />
van 1 jaar, wat overe<strong>en</strong>komt met 60 studiepunt<strong>en</strong>.<br />
GEEN BSC OF MSC VOOR HOGESCHOOL-<br />
OPLEIDINGEN VAN 2 CYCLI<br />
De lijst van studiegebied<strong>en</strong> van de opleiding<strong>en</strong> van 2 cycli aan<br />
de hogeschol<strong>en</strong> (Art. 16 & 2 van het voorontwerp van<br />
decreet van 20.11.01) voorziet <strong>en</strong>kel de “bachelor” <strong>en</strong> “master”<br />
als corresponder<strong>en</strong>de graad. De hogeschol<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
nochtans alle<strong>en</strong> de academische grad<strong>en</strong> van bachelor <strong>en</strong><br />
master verl<strong>en</strong><strong>en</strong> in het kader van e<strong>en</strong> associatie.<br />
De 7 studiegebied<strong>en</strong> die hiervoor in aanmerking kom<strong>en</strong> zijn:<br />
architectuur, gezondheidszorg, industriële wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> technologie (industrieel ing<strong>en</strong>ieur), biotechniek (industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieur), productontwikkeling, toegepaste taalkunde,<br />
handelswet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> bedrijfskunde. De graad van<br />
bachelor komt overe<strong>en</strong> met 180 studiepunt<strong>en</strong> (3 jaar), deze<br />
van master met 60 studiepunt<strong>en</strong> (1 jaar).<br />
Voor architect<strong>en</strong>, interieur-architect<strong>en</strong>, handelsing<strong>en</strong>ieurs<br />
<strong>en</strong> productontwikkeling geldt de graad van master die overe<strong>en</strong>stemt<br />
met 120 studiepunt<strong>en</strong> of 2 jaar. Het ontwerp van<br />
decreet vermeldt niet het adjectief “Sc” voor de industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs, niet bij de titel van bachelor <strong>en</strong> niet bij deze van<br />
master. Wel wordt “master, industrieel ing<strong>en</strong>ieur” vermeld<br />
voor industrieel ing<strong>en</strong>ieurs, “master, handelsing<strong>en</strong>ieur” voor<br />
de handelsing<strong>en</strong>ieurs <strong>en</strong> “master, lic<strong>en</strong>tiaat in de nautische<br />
wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>”. Vreemd is de vermelding “master, industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieur” die overe<strong>en</strong>stemt met 120 studiepunt<strong>en</strong> (2<br />
jaar) voor het studiegebied industriële wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> in de<br />
landbouw <strong>en</strong> de biologie.<br />
INDUSTRIEEL INGENIEURS EISEN TITEL<br />
VAN MSC<br />
In e<strong>en</strong> afzonderlijke bijdrage hebb<strong>en</strong> we 5 goede red<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
aangegev<strong>en</strong> waarom de VIK de titel van “Master of Sci<strong>en</strong>ce”<br />
voor industrieel ing<strong>en</strong>ieurs eist. Met andere woord<strong>en</strong> de<br />
industrieel ing<strong>en</strong>ieurs will<strong>en</strong> met het nieuw decreet ge<strong>en</strong><br />
Europees ersatzdiploma.<br />
De VIK wisselt hierover grondig van gedacht<strong>en</strong> met de politici<br />
die binn<strong>en</strong>kort over het decreet zull<strong>en</strong> stemm<strong>en</strong>. Niemand<br />
heeft onze argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in twijfel getrokk<strong>en</strong>. Integ<strong>en</strong>deel. De<br />
burgerlijk ing<strong>en</strong>ieurs stell<strong>en</strong> echter bij monde van de K VIV<br />
dat e<strong>en</strong> MSc overe<strong>en</strong>stemt met de studieduur, bijvoorbeeld<br />
5 jaar. De invulling in het nieuw decreet van de titel van MSc<br />
voor studiegebied<strong>en</strong> van 4 jaar aan de universiteit ontkracht<br />
hun stelling.<br />
MSC OOK VOOR UNIVERSITAIRE<br />
OPLEIDINGEN VAN 4 JAAR<br />
Het ontwerp van decreet somt de studiegebied<strong>en</strong> van de universiteit<strong>en</strong><br />
op die na e<strong>en</strong> studieduur van 3 jaar leid<strong>en</strong> tot de<br />
graad van BSc <strong>en</strong> na e<strong>en</strong> aanvull<strong>en</strong>d jaar tot MSc (lic<strong>en</strong>tiaatsopleiding<strong>en</strong>).<br />
Waarom de graad van MSc voor deze<br />
lic<strong>en</strong>tiat<strong>en</strong> wel mogelijk is <strong>en</strong> niet voor industrieel ing<strong>en</strong>ieurs<br />
is e<strong>en</strong> Belgisch raadsel. Wie het antwoord weet mag het ons<br />
lat<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>.<br />
Ing. Noël Lagast<br />
7 I.M.- DECEMBER 2001
In juni jongstled<strong>en</strong> publiceerde de K VIV haar officieel<br />
standpunt.<br />
Het algem<strong>en</strong>e K VIV-standpunt van juni schat trouw<strong>en</strong>s<br />
de opleiding van de industrieel ing<strong>en</strong>ieur in op zijn juiste<br />
waarde:<br />
«Ook de opleiding tot industrieel ing<strong>en</strong>ieur staat internationaal<br />
op zeer hoog niveau».<br />
“Verscheid<strong>en</strong>e opleiding<strong>en</strong> tot industrieel ing<strong>en</strong>ieur<br />
kunn<strong>en</strong> zich kwalitatief gerust met<strong>en</strong> met bepaalde<br />
lic<strong>en</strong>tiaatsopleiding<strong>en</strong> aan de universiteit»<br />
hetge<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>lijk e<strong>en</strong> bevestiging is van wat de VIK al<br />
jar<strong>en</strong> zegt.<br />
Toch kan de titel die bij e<strong>en</strong> dergelijke opleiding hoort<br />
(Master of Sci<strong>en</strong>ce) er volg<strong>en</strong>s de K VIV niet af.<br />
T<strong>en</strong> eerste omdat er kwaliteitsverschill<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong><br />
bestaan tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de hogeschol<strong>en</strong>, <strong>en</strong> daarnaast<br />
o.a. omdat daardoor de praktisch wet<strong>en</strong>schappelijk<br />
Ing.’s opleiding<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> inschuiv<strong>en</strong> naar de theoretisch<br />
wet<strong>en</strong>schappelijk gevormde ir.-opleiding<strong>en</strong>.<br />
Daardoor zoud<strong>en</strong> kandidat<strong>en</strong> voor de opleiding tot<br />
industrieel ing<strong>en</strong>ieur ge<strong>en</strong> opleiding meer vind<strong>en</strong> die bij<br />
hun aanleg past.<br />
Wat die kwaliteitsverschill<strong>en</strong> betreft rad<strong>en</strong> wij de K VIV<br />
aan om de Dimarso-studie van 26 juni 1999 ev<strong>en</strong> na te<br />
lez<strong>en</strong>: de kwaliteitsspreiding van de opleiding<strong>en</strong> tot burgerlijk<br />
ing<strong>en</strong>ieur ligg<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong> verder uit elkaar dan<br />
deze van de opleiding<strong>en</strong> tot industrieel ing<strong>en</strong>ieur. Dat is<br />
trouw<strong>en</strong>s ge<strong>en</strong> typisch Vlaams verschijnsel: in gans de<br />
wereld k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> wij grote verschill<strong>en</strong> in de kwaliteit van<br />
opleiding<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> gelijkwaardige titel. E<strong>en</strong> internationale<br />
accreditatie zal op termijn dit probleem trouw<strong>en</strong>s<br />
voor e<strong>en</strong> groot stuk oploss<strong>en</strong>.<br />
Wat de verschuiving van profiel betreft hebb<strong>en</strong> de burgerlijk<br />
ing<strong>en</strong>ieurs dan maar de omgekeerde beweging<br />
ingezet:<br />
de toelatingsproef wordt praktisch afgeschaft<br />
er is e<strong>en</strong> programmaherzi<strong>en</strong>ing.<br />
Door dit commercieel opbod is het aantal inschrijving<strong>en</strong><br />
voor de opleiding tot burgerlijk ing<strong>en</strong>ieur fors gesteg<strong>en</strong>.<br />
De instroom van het totaal aantal ing<strong>en</strong>ieurs (burgerlijk<br />
<strong>en</strong> industrieel) is echter constant geblev<strong>en</strong>. Al bij al e<strong>en</strong><br />
mooi «welkomstgesch<strong>en</strong>k» voor de hogeschol<strong>en</strong> in de<br />
nieuwe associaties van hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> universiteit<strong>en</strong>.<br />
Het standpunt dat de toek<strong>en</strong>ning van e<strong>en</strong> volwaardige<br />
academische titel (Master of Sci<strong>en</strong>ce) aan de industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs «e<strong>en</strong> gevaar kan betek<strong>en</strong><strong>en</strong> voor ons economisch<br />
gestel» is ing<strong>en</strong>ieurs onwaardig.<br />
8 I.M.- DECEMBER 2001<br />
STANDPUNTEN<br />
Het was e<strong>en</strong> tijdje geled<strong>en</strong> dat we in het kader van de<br />
Bologna hervorming<strong>en</strong> nog iets van de K VIV gehoord<br />
hadd<strong>en</strong>. De laatste keer dat dit gebeurde was via het<br />
door de K VIV gedomineerde Cawet. Dit standpunt<br />
werd unaniem door alle hogeschol<strong>en</strong> verworp<strong>en</strong>. De<br />
verantwoordelijk<strong>en</strong> van hogeschol<strong>en</strong> <strong>en</strong> IWT-departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> daarbij terecht gemeld dat<br />
«Wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> Technologie» ge<strong>en</strong> exclusiviteit van de<br />
universiteit is, <strong>en</strong> dus zeker niet van de K VIV.<br />
Dat Vlaander<strong>en</strong>, <strong>en</strong>erzijds door de misk<strong>en</strong>ning van het<br />
diploma van industrieel ing<strong>en</strong>ieur, <strong>en</strong> anderzijds<br />
door de blijv<strong>en</strong>de onduidelijkheid <strong>en</strong> sociale<br />
onrechtvaardigheid, plotseling e<strong>en</strong> sterke<br />
terugval k<strong>en</strong>t in de instroom naar deze studies,<br />
is wat de K VIV betreft plotseling ge<strong>en</strong><br />
probleem meer voor ons economisch<br />
gestel.<br />
Nochtans toonde e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijke<br />
studie van AGORIA, K VIV <strong>en</strong> de<br />
VIK duidelijk aan dat Vlaander<strong>en</strong> vooral<br />
e<strong>en</strong> tekort heeft aan<br />
industrieel ing<strong>en</strong>ieurs.<br />
Het ganse standpunt van<br />
K VIV van juni 2001, waarbij<br />
zij de exclusiviteit van de<br />
titel van de «Master of<br />
Sci<strong>en</strong>ce» opeis<strong>en</strong> houdt<br />
voor de rest weinig in.<br />
Met de rec<strong>en</strong>te reactie van K VIV op<br />
het VIK standpunt (K VIV-web) gaat<br />
K VIV e<strong>en</strong> nieuwe toer op.<br />
In e<strong>en</strong> officieel standpunt tracht m<strong>en</strong><br />
de VIK-standpunt<strong>en</strong> te weerlegg<strong>en</strong>,<br />
om dan nadi<strong>en</strong> via «georchestreerde»<br />
e-mail antwoord<strong>en</strong> de zak<strong>en</strong> ev<strong>en</strong><br />
te «lat<strong>en</strong>» zegg<strong>en</strong> die m<strong>en</strong> al lang zo<br />
graag e<strong>en</strong>s had gezegd, maar die<br />
m<strong>en</strong> eig<strong>en</strong>lijk niet mag zegg<strong>en</strong>…<br />
Als VIK zull<strong>en</strong> wij op e<strong>en</strong> objectieve <strong>en</strong><br />
waardige manier ons standpunt blijv<strong>en</strong><br />
verdedig<strong>en</strong>.<br />
Bed<strong>en</strong>king<strong>en</strong><br />
ir. Vik Ing<strong>en</strong>ieurs<br />
Master of Sci<strong>en</strong>ce<br />
Het is spijtig dat de K VIV <strong>en</strong> de VIK ge<strong>en</strong><br />
geme<strong>en</strong>schappelijk standpunt kunn<strong>en</strong> naar vor<strong>en</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Wij zoud<strong>en</strong> er heel wat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> mee gelukkig<br />
mak<strong>en</strong>, zoals bijvoorbeeld de minister van onderwijs,<br />
maar ook alle led<strong>en</strong> van de nieuwe associaties. Het zou<br />
e<strong>en</strong> blijk zijn van respect voor deze nieuwe vorm van<br />
sam<strong>en</strong>werking.<br />
Voor de VIK blijft inderdaad één discussiepunt belangrijk<br />
in het ganse dossier van de hervorming<strong>en</strong>: de titel die<br />
aan de huidige stud<strong>en</strong>t of afgestudeerde industrieel ing<strong>en</strong>ieur<br />
wordt meegegev<strong>en</strong>. Voor de rest kunn<strong>en</strong> wij ons in<br />
grote lijn<strong>en</strong> akkoord verklar<strong>en</strong> met de krijtlijn<strong>en</strong> van het<br />
concept van voorontwerp tot ontwerp van decreet dat nu<br />
aan alle betrokk<strong>en</strong> partij<strong>en</strong> werd voorgelegd. Onze aanmerking<strong>en</strong><br />
bij dit ontwerp werd<strong>en</strong> trouw<strong>en</strong>s schriftelijk<br />
overgemaakt aan het kabinet van de minister van onderwijs.<br />
Dat wij sterk op de juiste titulatuur staan heeft niets te<br />
mak<strong>en</strong> met strep<strong>en</strong> of lintjes. Wij will<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel correct<br />
behandeld word<strong>en</strong> in het kader van e<strong>en</strong> nieuw onderwijsbeleid<br />
in Europa <strong>en</strong> daarbij de erk<strong>en</strong>ning <strong>en</strong> de herk<strong>en</strong>ning
van de VIK op het K VIV-standpunt<br />
i.v.m. de master-titulatuur<br />
krijg<strong>en</strong> die wij met deze hoogwaardige opleiding verdi<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
in Europa.<br />
Die erk<strong>en</strong>ning reflecteert zich onder meer in de<br />
titel.<br />
De discussies omtr<strong>en</strong>t de titulatuur lop<strong>en</strong> echter<br />
hoog op.<br />
Beide ing<strong>en</strong>ieursopleiding<strong>en</strong> eis<strong>en</strong> de titel van<br />
Master of Sci<strong>en</strong>ce. Dat is ook maar logisch.<br />
Beide opleiding<strong>en</strong> staan inderdaad in Europa<br />
op e<strong>en</strong> erg hoog niveau (zoals trouw<strong>en</strong>s<br />
bevestigd wordt door het K VIV-standpunt<br />
van juni 2001).<br />
Ing. Vik Ing<strong>en</strong>ieurs<br />
Master of Sci<strong>en</strong>ce<br />
Als Vlaming zoud<strong>en</strong> wij daar<br />
fier over moet<strong>en</strong> zijn.<br />
Vlaander<strong>en</strong> kan echter niet<br />
anders dan in deze nieuwe<br />
Europese structuur al zijn<br />
ing<strong>en</strong>ieurs de titel van<br />
Master of Sci<strong>en</strong>ce mee te<br />
gev<strong>en</strong>.<br />
De gedetailleerde VIK-nota in deze I.M.<br />
geeft de juridische <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijke<br />
verantwoording van deze titel.<br />
De titel «Master of Sci<strong>en</strong>ce» is de<br />
<strong>en</strong>ige juiste titel die bij deze opleiding<br />
hoort.<br />
Bij de K VIV maakt m<strong>en</strong> de interpretatiefout<br />
dat het adjectief «Sci<strong>en</strong>ce» te<br />
mak<strong>en</strong> heeft met e<strong>en</strong> bepaald niveau. In<br />
eerste instantie slaat "Sci<strong>en</strong>ce” op e<strong>en</strong><br />
oriëntatie, zoals in de nota wordt aangetoond. Vanuit<br />
deze invalshoek heeft één bepaalde groep ge<strong>en</strong> recht om<br />
dit adjectief te monopoliser<strong>en</strong>. Het niveau daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong><br />
wordt bepaald door de titel van «Master».<br />
Hier heeft de VIK e<strong>en</strong> uitgebreide studie gedaan tuss<strong>en</strong> de<br />
opleiding<strong>en</strong> tot ing<strong>en</strong>ieur in de land<strong>en</strong> van de Europese<br />
Unie. Het is trouw<strong>en</strong>s de <strong>en</strong>ige vergelijking die op e<strong>en</strong> ernstige<br />
manier is gebeurd.<br />
Deze studie is duidelijk: het opleidingsniveau van de<br />
Vlaamse industrieel ing<strong>en</strong>ieur zal in alle andere land<strong>en</strong><br />
gehonoreerd word<strong>en</strong> met de titel van Master of<br />
Sci<strong>en</strong>ce.<br />
De K VIV wil deze studie niet aanvaard<strong>en</strong>, maar is ook niet<br />
bereid e<strong>en</strong> nieuwe studie te lat<strong>en</strong> mak<strong>en</strong>. De VIK heeft verschill<strong>en</strong>de<br />
mal<strong>en</strong> voorgesteld om e<strong>en</strong> nieuwe onafhankelijke<br />
vergelijk<strong>en</strong>de studie te lat<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>. De VIK heeft<br />
steeds gesteld de resultat<strong>en</strong> van dergelijke studie consequ<strong>en</strong>t<br />
te will<strong>en</strong> aanvaard<strong>en</strong>. (onze laatste brief aan K VIV<br />
van 11 juli). De K VIV verwijst wel naar e<strong>en</strong> CHEPS-studie,<br />
maar vergeet erbij te vermeld<strong>en</strong> dat de Vlaamse medewerkers<br />
deze studie, in het kader van e<strong>en</strong> internationale<br />
vergelijking, als niet relevant beschouw<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast blijft de K VIV hamer<strong>en</strong> op het kwaliteitsonderscheid<br />
tuss<strong>en</strong> bepaalde hogeschol<strong>en</strong> in Vlaander<strong>en</strong>. Dat<br />
dit argum<strong>en</strong>t zou gebruikt word<strong>en</strong> om de titel van «Master<br />
of Sci<strong>en</strong>ce» niet toe te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> aan de industrieel ing<strong>en</strong>ieur<br />
is e<strong>en</strong> zwakke <strong>en</strong> onrechtvaardige red<strong>en</strong>ering. Wij verwijz<strong>en</strong><br />
nogmaals naar de hogervermelde Dimarso-studie <strong>en</strong><br />
onze comm<strong>en</strong>taar hierbij.<br />
M<strong>en</strong> moet vertrekk<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> juiste <strong>en</strong> correcte inschaling<br />
van het diploma. De accreditering zorgt er dan voor<br />
dat bepaalde instelling<strong>en</strong> (zowel universitaire als hogeschol<strong>en</strong>)<br />
zich zull<strong>en</strong> aanpass<strong>en</strong> aan de accreditati<strong>en</strong>orm<strong>en</strong>,<br />
waardoor het niveau gegarandeerd blijft.<br />
Indi<strong>en</strong> de nieuwe associaties tot e<strong>en</strong> succes will<strong>en</strong> uitgroei<strong>en</strong><br />
zull<strong>en</strong> zij moet<strong>en</strong> bewijz<strong>en</strong> dat zij op e<strong>en</strong> objectieve<br />
manier bereid zijn de hogeschol<strong>en</strong> op hun waarde te<br />
integrer<strong>en</strong> in het universitaire onderwijs.<br />
Europa evolueert naar e<strong>en</strong> totale herschikking van zijn<br />
hoger onderwijs, waarbij de professionele gelijkwaardigheid<br />
van de ing<strong>en</strong>ieursopleiding<strong>en</strong> evid<strong>en</strong>t wordt.<br />
Daarom heeft de Vlaamse industrieel ing<strong>en</strong>ieur e<strong>en</strong> erk<strong>en</strong>ning<br />
<strong>en</strong> niveau nodig dat door de ganse Europese Unie<br />
bevestigd wordt. De juiste inschaling van de graad <strong>en</strong> titel<br />
is <strong>en</strong>kel e<strong>en</strong> correcte <strong>en</strong> sociaal verantwoorde erk<strong>en</strong>ning<br />
voor onze opleiding die door de industrie zo hoog wordt<br />
ingeschat.<br />
Daarom pleit de VIK voor volg<strong>en</strong>de titulatuur:<br />
ir. «Naam», Master of Sci<strong>en</strong>ce<br />
Ing. «Naam», Master of Sci<strong>en</strong>ce.<br />
Het onderscheid tuss<strong>en</strong> het opleidingsprofiel van de ir. <strong>en</strong><br />
de Ing. is reeds jar<strong>en</strong> gek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> erg duidelijk. Wij zijn<br />
ervan overtuigd dat het in de toekomst ook zo zal blijv<strong>en</strong>.<br />
Zij die ooit gepleit hebb<strong>en</strong> voor de titel van Master of<br />
Engineering di<strong>en</strong><strong>en</strong> te beseff<strong>en</strong> dat deze titel slechts<br />
bestaat in <strong>en</strong>kele Angelsaksische land<strong>en</strong>, <strong>en</strong> dat de opleiding<br />
tot Master of Engineering overe<strong>en</strong>stemt met het<br />
niveau van onze technische graduaatsopleiding<strong>en</strong>.<br />
De Vlaamse overheid heeft slechts één kans om de<br />
industrieel ing<strong>en</strong>ieurs op e<strong>en</strong> rechtvaardige manier, met<br />
respect voor zijn opleiding, correct in te schal<strong>en</strong> in het<br />
Europees opleidingslandschap. Het kan dus niet zijn dat<br />
m<strong>en</strong> zich hierbij laat leid<strong>en</strong> door het standpunt van e<strong>en</strong><br />
kleine elitaire groep of e<strong>en</strong> verteg<strong>en</strong>woordiger ervan.<br />
Ing. Leo Wez<strong>en</strong>beek<br />
9 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
"Ik b<strong>en</strong> aan het doctorer<strong>en</strong> aan de faculteit g<strong>en</strong>eeskunde<br />
van de UIA. M’n onderzoeksproject werk ik uit in het<br />
Augustinusziek<strong>en</strong>huis in Antwerp<strong>en</strong>. Nee, ik b<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
arts - ik blijf wel degelijk industrieel ing<strong>en</strong>ieur. Mijn doctoraat<br />
gaat natuurlijk over cochlear-elektrod<strong>en</strong>: waarom <strong>en</strong><br />
in welke mate is de <strong>en</strong>e elektrode selectiever dan de<br />
andere?<br />
Chirurg-prof. Offeciers is mijn promotor. Mijn curriculum<br />
(industrieel ing<strong>en</strong>ieur met e<strong>en</strong> bijkom<strong>en</strong>d jaar bio-medische<br />
ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong>) was net g<strong>en</strong>oeg om me te<br />
aanvaard<strong>en</strong> bij het departem<strong>en</strong>t g<strong>en</strong>eeskunde. Om voldo<strong>en</strong>de<br />
studiepunt<strong>en</strong> te verzamel<strong>en</strong> heb ik e<strong>en</strong> vakk<strong>en</strong>pakket<br />
medische <strong>en</strong> technische cursuss<strong>en</strong> die binn<strong>en</strong><br />
mijn eig<strong>en</strong> vakgebied ligg<strong>en</strong>, maar ook algem<strong>en</strong>e cursuss<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast schrijf ik artikels over mijn onderzoeksresultat<strong>en</strong>.<br />
Dit soort artikels zijn belangrijk voor de financiering<br />
van de onderzoek<strong>en</strong>. Er zijn ontzett<strong>en</strong>d veel<br />
gespecialiseerde tijdschrift<strong>en</strong> in het circuit. Zo hebb<strong>en</strong><br />
‘Nature’ <strong>en</strong> ‘the Lancet’ e<strong>en</strong> nét iets hogere quoteringsfactor<br />
dan ‘Ing<strong>en</strong>ieursmededeling<strong>en</strong>’. Zelf had ik al e<strong>en</strong><br />
publicatie als stud<strong>en</strong>t. Financieel word je er niet beter<br />
van maar het verhoogd je kans<strong>en</strong> om je onderzoek verder<br />
te kunn<strong>en</strong> zett<strong>en</strong>."<br />
Wat is de rol van de promotor?<br />
Om te doctorer<strong>en</strong> moet je e<strong>en</strong> universiteitsprof hebb<strong>en</strong><br />
die je promotor wil zijn. Immers, profs hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onderwijstaak<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> onderzoekstaak. Voor dat laatste hebb<strong>en</strong><br />
ze onderzoeksgroep<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> hun vakgebied. De onderzoeksgroep<strong>en</strong><br />
bestaan uit onderzoekers die verschill<strong>en</strong>de<br />
statut<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Er zitt<strong>en</strong> zowel vaste medewerkers, labvoorbereiders,<br />
stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, doctoraatsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, postdocs<br />
als andere profs bij. Op de faculteitswebsites van<br />
universiteit<strong>en</strong> vind je onderzoeksthema’s waarvoor m<strong>en</strong><br />
doctorandi zoekt. Je kan je dus ook aansluit<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong><br />
bestaand onderzoek dat je interesseert.<br />
Hoe b<strong>en</strong> jij bij prof. Offeciers terechtgekom<strong>en</strong>?<br />
Voor mij is het allemaal nogal organisch verlop<strong>en</strong>. Ik<br />
maakte e<strong>en</strong> eindwerk industrieel ing<strong>en</strong>ieur aan de<br />
Leuv<strong>en</strong>se univ. Dat bestond uit e<strong>en</strong> klinische opstelling<br />
voor glucose-opmeting bij nierdialyse-patiënt<strong>en</strong>. Daarna<br />
heb ik bio-medische ing<strong>en</strong>ieurtechniek<strong>en</strong> gevolgd aan<br />
dezelfde universiteit. Dat eindwerk verfijnde mijn eindwerk<br />
industrieel ing<strong>en</strong>ieur, in die zin dat interferer<strong>en</strong>de<br />
stoff<strong>en</strong> uit het signaal gefilterd werd<strong>en</strong>. Dit project was<br />
direct toepasbaar. To<strong>en</strong> b<strong>en</strong> ik aan de UIAntwerp<strong>en</strong><br />
terechtgekom<strong>en</strong> waar ik het m’n onderzoek kon verder<br />
zett<strong>en</strong> op steeds hetzelfde terrein. Aan de UIA blek<strong>en</strong> de<br />
10 I.M.- DECEMBER 2001<br />
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
Doctorer<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> praktijkervaring<br />
E<strong>en</strong> doctoraat bestaat uit het zelfstandig uitdiep<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> bepaald onderzoeksthema, het zelfstandig<br />
uitvoer<strong>en</strong> van het project, het uitschrijv<strong>en</strong> in e<strong>en</strong><br />
doctoraatsthesis <strong>en</strong> het publiek verdedig<strong>en</strong> van die<br />
thesis voor e<strong>en</strong> jury. E<strong>en</strong> doctoraat duurt gewoonlijk<br />
vijf jaar <strong>en</strong> het parcours verloopt niet altijd over<br />
roz<strong>en</strong>. E<strong>en</strong>s hor<strong>en</strong> hoe Tech-Art 2000-winnaar Ing.<br />
Peter De Man pakt het aanpakt.<br />
mogelijkhed<strong>en</strong> voorhand<strong>en</strong> om te doctorer<strong>en</strong>.<br />
Verschill<strong>en</strong>de profs wild<strong>en</strong> me steun<strong>en</strong>. Prof. Offeciers is<br />
uiteindelijk m’n promotor geword<strong>en</strong>. Ik had dus van in het<br />
begin e<strong>en</strong> onderzoeksgebied dat me boeide <strong>en</strong> waarop ik<br />
steeds verder heb gebouwd. Je moet als het ware<br />
getrouwd zijn met je thema én e<strong>en</strong> prof hebb<strong>en</strong> die je<br />
steunt.<br />
Als de status van e<strong>en</strong> doctorstitel je <strong>en</strong>ige motivatie is<br />
hou je het niet vol. Uitdaging, passie, vastberad<strong>en</strong>heid <strong>en</strong><br />
betrokk<strong>en</strong>heid, daar draait het om. Je moet echt wel<br />
bereid zijn om e<strong>en</strong> aantal jar<strong>en</strong> van je lev<strong>en</strong> te wijd<strong>en</strong> aan<br />
wat je passioneert. En zelfs tijd<strong>en</strong>s het doctoraat moet je<br />
constant weg<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> om je onderzoek te kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong><br />
verder zett<strong>en</strong>.<br />
De sam<strong>en</strong>werking van industrie in universiteitsonderzoek<br />
zorgt soms voor discussies. Merk jij daar wat<br />
van?<br />
Sommige profs krijg<strong>en</strong> beurz<strong>en</strong> van de industrie om<br />
bepaalde onderzoek<strong>en</strong> te do<strong>en</strong>. Je kan als doctorandus<br />
op die basis je doctoraat volmak<strong>en</strong>. Natuurlijk wil het<br />
bedrijf ook <strong>en</strong>ige return. Wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek<br />
houdt in dat je je resultat<strong>en</strong> objectief publiek maakt, ook<br />
als je onderzoek uitmondt in conclusies die het bedrijfslev<strong>en</strong><br />
niet di<strong>en</strong><strong>en</strong>. De consequ<strong>en</strong>tie is dat je je beurs kwijt<br />
b<strong>en</strong>t. Over de sam<strong>en</strong>werking industrie-universiteit<strong>en</strong> is<br />
allang e<strong>en</strong> discussie gaande: hoe toegepast kan wet<strong>en</strong>schappelijk<br />
onderzoek wel zijn? Wie wordt er beter van?<br />
En met wi<strong>en</strong>s c<strong>en</strong>t<strong>en</strong>? De industrie heeft nu e<strong>en</strong>maal<br />
andere objectiev<strong>en</strong> dan de universiteit<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong>der hoe, het blijft e<strong>en</strong> dure zaak?<br />
De financies kunn<strong>en</strong> ook kom<strong>en</strong> van het IWT-fonds (website:<br />
iwt.be) voor toegepast onderzoek voor project<strong>en</strong> die<br />
nuttig zijn, maar waar nog ge<strong>en</strong> financiering voor<br />
bestaat. Je moet dan wel jonger zijn dan 28. De prof
stelt je dan e<strong>en</strong> thema voor, je verwerkt literatuur over<br />
dat terrein <strong>en</strong> op basis daarvan kan je e<strong>en</strong> voorstel indi<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
bij het IWT-fonds waar je je project verdedigt. E<strong>en</strong><br />
jury beslist over de project<strong>en</strong> <strong>en</strong> k<strong>en</strong>t tweejaarlijkse beurz<strong>en</strong><br />
toe. Je krijgt dan zo’n 50.000 BEF per maand. Als<br />
industrieel ing<strong>en</strong>ieur concurreer je daar met afgestudeerd<strong>en</strong><br />
uit allerlei richting<strong>en</strong>. Naast het IWT-fonds is er<br />
ook het FWO-fonds, dat beurz<strong>en</strong> van vier jaar toek<strong>en</strong>t die<br />
eerder voor fundam<strong>en</strong>teel wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek<br />
bestemd zijn. E<strong>en</strong> andere piste is het assist<strong>en</strong>tschap bij<br />
e<strong>en</strong> universiteitsdepartem<strong>en</strong>t als je e<strong>en</strong> academische<br />
graad (vandaag nog lic<strong>en</strong>ciaat) hebt. Dan combineer je<br />
onderwijsopdracht<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> doctoraat. Je wordt dan<br />
betaald door de universiteit. Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> hogeschool<br />
kunn<strong>en</strong> halftijds vrijgesteld word<strong>en</strong> om aan e<strong>en</strong><br />
doctoraat te werk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> Ing. kan praktijkassist<strong>en</strong>t word<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> practica gev<strong>en</strong>. Ervaring wijst uit dat doctorer<strong>en</strong><br />
dan erg moeilijk wordt weg<strong>en</strong>s tijdsgebrek.<br />
Zelf heb ik nog e<strong>en</strong> ander statuut. Uiteindelijk sponsor<strong>en</strong><br />
zowel de UIA als KULeuv<strong>en</strong> mijn doctoraat nog voor e<strong>en</strong><br />
jaar. Daarna is de toekomst onzeker. Desnoods wil ik in<br />
e<strong>en</strong> café garçonn<strong>en</strong> om m’n doctoraat af te werk<strong>en</strong>.<br />
Maar e<strong>en</strong>der hoe, elk doctoraatsstatuut is onzeker, niet<br />
in het minst omdat je je onderzoek dikwijls moeilijk kan<br />
inschatt<strong>en</strong> in de tijd. De IWT-beurz<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong><br />
nog de meest stabiele basis om te doctorer<strong>en</strong>.<br />
Anderzijds: als IWT-doctorandus zing je het wel twee jaar<br />
uit, maar het is onwaarschijnlijk dat je doctoraatsthesis<br />
dan af is. Daarna moet je opnieuw je project gaan verdedig<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> krijg je ev<strong>en</strong>tueel e<strong>en</strong> nieuwe beurs voor twee<br />
jaar. Feit blijft: de prof is de spilfiguur van het hele gebeur<strong>en</strong>:<br />
hij zorgt voor je begeleiding, voor de omkadering,<br />
voor je statuut, voor het verloop van het onderzoek <strong>en</strong> je<br />
thesis.<br />
Lijkt me allemaal niet e<strong>en</strong>voudig om te organiser<strong>en</strong>?<br />
Da’s inderdaad niet zo simpel. Het <strong>en</strong>e doctoraat is ook<br />
het andere niet. Als de prof je e<strong>en</strong> heel duidelijk afgebak<strong>en</strong>de<br />
opdracht aanbiedt kan hij mete<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> studiepakket<br />
sam<strong>en</strong>stell<strong>en</strong>. Ik heb m’n studiepakket min of<br />
meer zelf sam<strong>en</strong>gesteld binn<strong>en</strong> de faculteit g<strong>en</strong>eeskunde.<br />
Welke titel ik na m’n doctoraat zal hebb<strong>en</strong> is me nog<br />
niet duidelijk. Waarschijnlijk zal dat ‘doctor in de biomedische<br />
ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong>’ zijn. Wat voor titel ik zal<br />
ik na de Bolognatribulaties hebb<strong>en</strong>? Eerlijk gezegd, ik lig<br />
er niet wakker van. Als ik m’n onderzoek maar kan afrond<strong>en</strong>.<br />
Ed De Winter<br />
11 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
12 I.M.- DECEMBER 2001<br />
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
"Als kind keek ik geïnteresseerd toe hoe mijn vader allerlei<br />
huishoudapparat<strong>en</strong> vlot herstelde. Ik raakte gefascineerd<br />
door technologie <strong>en</strong> wilde steeds wet<strong>en</strong> hoe de<br />
ding<strong>en</strong> precies in elkaar zat<strong>en</strong>. Na mijn middelbare<br />
school wilde ik ing<strong>en</strong>ieur word<strong>en</strong>.<br />
In het tweede kandidaatsjaar van mijn studies industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieur in Groep T te Leuv<strong>en</strong> kwam ik voor de eerste<br />
maal op dramatische wijze in contact met de ziek<strong>en</strong>huiswereld.<br />
Na e<strong>en</strong> verblijf van maand<strong>en</strong> in het ziek<strong>en</strong>huis<br />
overleed mijn 9-jarig zusje aan e<strong>en</strong> ernstige ziekte.<br />
Ondanks alle ‘high-tech’ <strong>en</strong> ‘know-how’ werd mij duidelijk<br />
dat in de medische sector nog veel werk aan de winkel<br />
was. In onze welvaartsmaatschappij is de nood aan e<strong>en</strong><br />
goede gezondheid vandaag nog zowat de <strong>en</strong>ige overblijv<strong>en</strong>de<br />
onbevredigde behoefte. Maar wat voor één…<br />
In het derde jaar moest<strong>en</strong> er keuzes gemaakt word<strong>en</strong>.<br />
Welke afstudeerrichting kiez<strong>en</strong>? Deze keuze zou wel niet<br />
definitief de weg naar later bepal<strong>en</strong> maar toch… Chemie<br />
<strong>en</strong> Elektromechanica lag<strong>en</strong> mij niet zo, dus opteerde ik<br />
voor elektronica. In die tijd moest<strong>en</strong> we naast e<strong>en</strong> afstudeerrichting<br />
(major) ook e<strong>en</strong> afstudeeroptie (minor) kiez<strong>en</strong>.<br />
Deze keuze was snel gemaakt: de nieuwe technologieën<br />
toepass<strong>en</strong> in de klinische wereld leek me e<strong>en</strong><br />
Getuig<strong>en</strong>is van<br />
Ing. Mario Van Hirtum<br />
mooie uitdaging, dus koos ik voor de afdeling Elektronica<br />
met als optie Medische Elektronica. De laatste twee<br />
jar<strong>en</strong> van mijn ing<strong>en</strong>ieursopleiding omvatt<strong>en</strong> wel wat<br />
‘medische’ vakk<strong>en</strong> zoals fysiologie, biologie, s<strong>en</strong>sor<strong>en</strong>technologie<br />
<strong>en</strong> labo’s. Deze vakk<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>d<strong>en</strong> e<strong>en</strong> welgekom<strong>en</strong><br />
afwisseling tuss<strong>en</strong> al die ander louter technische<br />
leerpakkett<strong>en</strong>.<br />
Tijd<strong>en</strong>s de thesisperiode kreeg ik voor de eerste maal te<br />
mak<strong>en</strong> met medische apparatuur <strong>en</strong> kwam ik ook voor<br />
het eerst in contact met wet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek in<br />
e<strong>en</strong> ziek<strong>en</strong>huis. De thesis behandelde ‘Quantificatie van<br />
infarctgroottes door middel van e<strong>en</strong> gamma-camera’ op<br />
de di<strong>en</strong>st Nucleaire G<strong>en</strong>eeskunde van het Universitair<br />
Ziek<strong>en</strong>huis Gasthuisberg te Leuv<strong>en</strong>. Het betrof het optimaliser<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> softwarepakket dat ontwikkeld was<br />
om infarctgroottes te bepal<strong>en</strong> door beeld<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong><br />
van het hart na inspuiting van e<strong>en</strong> radioactieve vloeistof.<br />
De geïnfarcteerde zones van het hart word<strong>en</strong> niet meer<br />
doorbloed <strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> dus ook ge<strong>en</strong> radioactiviteit. De 3dim<strong>en</strong>sionale<br />
beeld<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> gebruikt om softwarematig<br />
de grootte van het infarct te bepal<strong>en</strong>. Ettelijke avond<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> nacht<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> doorgebracht in het ziek<strong>en</strong>huis om<br />
meting<strong>en</strong> met de scanner uit te voer<strong>en</strong>. Het toestel werd<br />
immers overdag gebruikt bij patiënt<strong>en</strong>.<br />
In datzelfde jaar maakte ik met de laatstejaarsstud<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> veerti<strong>en</strong>daagse studiereis naar Chicago. Met onze<br />
afstudeerrichting hebb<strong>en</strong> we meerdere zeer gespecialiseerde<br />
ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> bezocht <strong>en</strong> ik was verbaasd over de<br />
manier waarop hoogtechnologische apparatuur kon ingeschakeld<br />
word<strong>en</strong> in de medische wereld. Ik wilde absoluut<br />
in de medisch-technische wereld verder werk<strong>en</strong>, dat<br />
werd in Chicago duidelijk. Het leek mij uitermate interessant<br />
om de technologie te gebruik<strong>en</strong> om m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te<br />
help<strong>en</strong>.<br />
Ik heb dan ook niet lang getwijfeld om na mijn ing<strong>en</strong>ieursstudies<br />
te specialiser<strong>en</strong> in die sector. Het postuniversitaire<br />
programma Biomedische Ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong><br />
van de Faculteit Toegepaste Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> van de KU<br />
Leuv<strong>en</strong> leek mij uitermate geschikt. Dit programma biedt<br />
deeltijds, verspreid over 2 jaar, of voltijds, verspreid over<br />
één jaar e<strong>en</strong> boei<strong>en</strong>d pakket van medische vakk<strong>en</strong>, ing<strong>en</strong>ieursvakk<strong>en</strong>,<br />
geïntegreerde practica, seminaries ziek<strong>en</strong>huistechnologie<br />
<strong>en</strong> algem<strong>en</strong>e vakk<strong>en</strong> i.v.m. gezondheidszorg.<br />
In onze internationale groep zat<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieurs,<br />
maar ook lic<strong>en</strong>tiat<strong>en</strong> biologie <strong>en</strong> fysica, e<strong>en</strong> huisarts<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> chirurg.<br />
Zowel ing<strong>en</strong>ieurs als arts<strong>en</strong> zijn vrij individualistisch met<br />
hun sector bezig. Maar toch slaagt dit multidisciplinair<br />
programma erin de kloof tuss<strong>en</strong> beid<strong>en</strong> op te heff<strong>en</strong>.
Meda N.V. is e<strong>en</strong> KMO die meer dan 60 werknemers telt <strong>en</strong> die gespecialiseerd is in<br />
de distributie <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>tatie van hoogtechnologische medische apparatuur <strong>en</strong> di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
in ziek<strong>en</strong>huisomgeving<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> bij gespecialiseerde<br />
privé-arts<strong>en</strong>.<br />
Meda wil als lokale partner<br />
voor haar klant<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> ‘best-fit’ oplossing<br />
aanbied<strong>en</strong> in geselecteerdemedico-technische<br />
domein<strong>en</strong>.<br />
Biomedische vooruitgang is immers alle<strong>en</strong> mogelijk wanneer<br />
deze specialist<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>.<br />
Mijn thesis werd deze keer niet in het ziek<strong>en</strong>huis, maar<br />
op de universiteit zelf afgewerkt. Het legde de basis voor<br />
de ontwikkeling van e<strong>en</strong> planaire hematocriet analyse<br />
s<strong>en</strong>sor. Door het stur<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> stroom door e<strong>en</strong> druppel<br />
bloed kan de impedantie bepaald word<strong>en</strong> <strong>en</strong> deze<br />
impedantie staat in relatie tot de hematocrietwaarde.<br />
Met dit behaalde ik het bijkom<strong>en</strong>d diploma Lic<strong>en</strong>tiaat in<br />
de Biomedische Ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong>.<br />
Op het einde van mijn legerdi<strong>en</strong>st solliciteerde ik heel<br />
bewust bij medische bedrijv<strong>en</strong>. Op 2 januari 1992, één<br />
dag na ‘mijn afzwaai’, trad ik in di<strong>en</strong>st bij Meda N.V., to<strong>en</strong><br />
nog gelokaliseerd in Wilrijk.<br />
Ik begon bij Meda als Productmanager<br />
Cardiorespiratoire Diagnostiek. Mijn taak was de product<strong>en</strong><br />
die tot ons gamma behoord<strong>en</strong> (vooral longfunctie<br />
<strong>en</strong> ergospirometrie apparatuur) optimaal voor te bereid<strong>en</strong><br />
om op de markt gebracht te word<strong>en</strong> alsook nieuwe<br />
interessante product<strong>en</strong> op te spor<strong>en</strong>. Dit was e<strong>en</strong> zeer<br />
polyval<strong>en</strong>te taak. In eerste instantie is de<br />
Productmanager e<strong>en</strong> productspecialist. E<strong>en</strong> productma-<br />
Meda heeft 5 divisies:<br />
De divisie Anesthesie & Care is gespecialiseerd in patiënt<strong>en</strong>monitoring,<br />
v<strong>en</strong>tilatie <strong>en</strong> therapeutische system<strong>en</strong><br />
in het operatiekwartier <strong>en</strong> de int<strong>en</strong>sieve zorg<strong>en</strong> afdeling<strong>en</strong>.<br />
De Diagnostics divisie specialiseert zich in niet-invasieve<br />
diagnostische apparatuur voor pneumologie <strong>en</strong> cardiologie.<br />
Supplies & Accessories biedt e<strong>en</strong> volledig <strong>en</strong> gespecialiseerd<br />
gamma toebehor<strong>en</strong> voor v<strong>en</strong>tilatie-, monitoring-,<br />
diagnostische <strong>en</strong> infant care apparatuur. Rec<strong>en</strong>t werd de<br />
Infant Care-afdeling opgericht, die zich toelegt op hightech<br />
thermoregulatie bewakingssystem<strong>en</strong> <strong>en</strong> therapeutisch<br />
materiaal voor neonatologie.<br />
M Square t<strong>en</strong>slotte omvat Informatie Managem<strong>en</strong>t<br />
System<strong>en</strong> voor Anesthesie, Int<strong>en</strong>sieve zorg<strong>en</strong>, medische<br />
interfacing alsook e<strong>en</strong> oplossing voor het beheer van het<br />
operatiekwartier. De expertise van deze informatica-afdeling<br />
omvat consultancy, systeemintegratie <strong>en</strong> ontwikkeling,<br />
training, upgrading <strong>en</strong> servicing. Naast deze 5 commerciële<br />
divisies is er natuurlijk ook e<strong>en</strong> financiële <strong>en</strong><br />
boekhouddivisie <strong>en</strong> de Customer Services afdeling, die de<br />
logistieke process<strong>en</strong> optimaliseert, instaat voor het projectbeheer van grotere installaties<br />
<strong>en</strong> ook de ‘inservicing’ van nieuwe apparatuur begeleidt.<br />
nager moet de product<strong>en</strong> technisch <strong>en</strong> commercieel<br />
goed k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, net zoals de applicaties waarvoor ze<br />
gebruikt word<strong>en</strong>. Training<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>, zowel intern als<br />
extern, vormde e<strong>en</strong> belangrijk deel van mijn bezighed<strong>en</strong>.<br />
Tal<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis is in zulke communicatieve functie onontbeerlijk<br />
maar daarom niet zo evid<strong>en</strong>t. Na 4 à 5 jaar ing<strong>en</strong>ieursstudies,<br />
kom je op de arbeidsmarkt terecht <strong>en</strong><br />
word je ook nog verondersteld minst<strong>en</strong>s drietalig te zijn.<br />
Engels was ge<strong>en</strong> probleem - het postgraduaat<br />
Biomedische Ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong> werd volledig in het<br />
Engels gedoceerd, maar Frans was sinds de middelbare<br />
school nag<strong>en</strong>oeg opgeborg<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat maakte er m’n job<br />
in het begin niet gemakkelijk op.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is het niet voldo<strong>en</strong>de om specialist van de product<strong>en</strong><br />
te zijn, je moet ze ook ‘manag<strong>en</strong>’. De apparatuur<br />
moet door middel van de juiste marketingtools <strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> goede strategie op de markt gebracht word<strong>en</strong>.<br />
Productmanagem<strong>en</strong>t slaat e<strong>en</strong> brug tuss<strong>en</strong> de klant<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong> de firma <strong>en</strong> fabrikant anderzijds. E<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de<br />
aanwezigheid ‘in the field’ is daarom zeer belangrijk.<br />
Je moet immers uitzoek<strong>en</strong> wat de behoeft<strong>en</strong> van je<br />
klant<strong>en</strong> zijn vooraleer je ze kunt invull<strong>en</strong>. Tijd<strong>en</strong>s nationa-<br />
13 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
le <strong>en</strong> internationale congress<strong>en</strong> voel je wat er leeft in de<br />
medische wereld <strong>en</strong> pas dan kan daar op ingespeeld<br />
word<strong>en</strong>. Deze functie heeft mij zeer veel bijgebracht<br />
omwille van de diversiviteit.<br />
Na 6 jaar Productmanagem<strong>en</strong>t kreeg ik e<strong>en</strong> nieuwe uitdaging<br />
als Salesmanager Diagnostics. De focus werd in<br />
deze nieuwe functie natuurlijk verlegd van het product<br />
zelf naar de klant. Het relationele <strong>en</strong> communicatieve<br />
aspect is uiterst belangrijk. In de verkoop b<strong>en</strong> je verantwoordelijk<br />
voor je klant, op alle gebied. De ‘kick’ van<br />
het commerciële is iets dat je na e<strong>en</strong> tijd nodig hebt.<br />
Daarbij kwam dan nog de nieuwe uitdaging van het coach<strong>en</strong><br />
van je verkoopsm<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />
Als Salesmanager moet je niet alle<strong>en</strong> specialist zijn in de<br />
materie, je moet ook consuler<strong>en</strong>. Commerciële dossiers<br />
in de medische wereld kunn<strong>en</strong> immers al snel e<strong>en</strong><br />
jaar of langer aanslep<strong>en</strong> vooraleer e<strong>en</strong> beslissing wordt<br />
g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Maar technische k<strong>en</strong>nis blijft ook in deze<br />
commerciële functie uiterst belangrijk. Meer dan de<br />
helft van de verteg<strong>en</strong>woordigers bij Meda zijn ing<strong>en</strong>ieurs.<br />
Bij het behandel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> aankoopdossier van e<strong>en</strong> ziek<strong>en</strong>huis<br />
kom je in aanraking met verschill<strong>en</strong>de groep<strong>en</strong><br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, die elk hun ste<strong>en</strong>tje bijdrag<strong>en</strong> tot de uiteindelijke<br />
beslissing. Natuurlijk heb je eerst <strong>en</strong> vooral de<br />
medici, de arts<strong>en</strong> <strong>en</strong> het verpleg<strong>en</strong>d personeel - zij zijn<br />
de gebruikers. Meer <strong>en</strong> meer wordt ook de technische<br />
di<strong>en</strong>st van het ziek<strong>en</strong>huis betrokk<strong>en</strong> bij het aankoopproces.<br />
Alle aangebod<strong>en</strong> apparatuur moet immers aan<br />
str<strong>en</strong>ge medische norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> eis<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> <strong>en</strong> de gebod<strong>en</strong><br />
service-na-verkoop (met onder meer de onderhoudscontract<strong>en</strong>)<br />
is uiterst belangrijk. Sommige appa-<br />
14 I.M.- DECEMBER 2001<br />
rat<strong>en</strong> (bijv. beademingstoestell<strong>en</strong>) zijn immers letterlijk<br />
van lev<strong>en</strong>sbelang. De laatste jar<strong>en</strong> is dikwijls ook de integratie<br />
van de apparatuur in het c<strong>en</strong>traal medisch dossier<br />
e<strong>en</strong> behoefte. Deze bespreking<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gevoerd<br />
met de informaticadi<strong>en</strong>st van het ziek<strong>en</strong>huis. Uiteindelijk<br />
moet het aangebod<strong>en</strong> dossier ook binn<strong>en</strong> het beschikbare<br />
budget vall<strong>en</strong>. Hier komt dan de financiële- of aankoopdirectie<br />
op de propp<strong>en</strong>. Als consul<strong>en</strong>t <strong>en</strong> partner<br />
van je klant moet je elke partij in hun eig<strong>en</strong> ‘taal’ aansprek<strong>en</strong>.<br />
Dit vergt e<strong>en</strong> multidisciplinaire aanpak <strong>en</strong><br />
maakt dat ge<strong>en</strong> twee dossiers dezelfde zijn.<br />
Sinds begin dit jaar b<strong>en</strong> ik geëvolueerd naar Manager<br />
Diagnostics Division. Mijn ervaring in de verkoop <strong>en</strong> in<br />
het product managem<strong>en</strong>t war<strong>en</strong> e<strong>en</strong> goede basis. Ter<br />
voorbereiding zocht ik naar e<strong>en</strong> studieprogramma waar<br />
algeme<strong>en</strong> managem<strong>en</strong>t voldo<strong>en</strong>de aan bod kwam. Ik<br />
kwam terecht bij de Vlerick Leuv<strong>en</strong> G<strong>en</strong>t Managem<strong>en</strong>t<br />
School waar ik met <strong>en</strong>thousiasme het jaarprogramma<br />
Middle Managem<strong>en</strong>t volgde. In maandelijkse sessies<br />
van twee of drie dag<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de aspect<strong>en</strong><br />
van het moderne managem<strong>en</strong>t uit de doek<strong>en</strong><br />
gedaan.<br />
Als ing<strong>en</strong>ieur in de medische wereld krijg je de mogelijkheid<br />
sam<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong> met klinisch opgeleide m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
om sam<strong>en</strong> de beschikbare spitstechnologie te gebruik<strong>en</strong><br />
om de gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> van het medische kunn<strong>en</strong> te verlegg<strong>en</strong>,<br />
zodat kwalitatief hoogstaande verzorging gegarandeerd<br />
blijft. Het multidisciplinaire karakter van deze<br />
medisch-technische sector zorgt voor e<strong>en</strong> continue <strong>en</strong><br />
boei<strong>en</strong>de uitdaging".<br />
Ing. Mario Van Hirtum<br />
Getuig<strong>en</strong>is van<br />
Ing. Mario Van Hirtum
Medische elektronica<br />
E<strong>en</strong> getuig<strong>en</strong>is uit de sector<br />
Ing. Filip Vanthuyne<br />
Zo’n twintig jaar geled<strong>en</strong> voorspelde één van onze<br />
onvolprez<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> in de to<strong>en</strong>malige KIHO twee<br />
ding<strong>en</strong> die me altijd zijn bijgeblev<strong>en</strong>: polshorloges<br />
zoud<strong>en</strong> e<strong>en</strong> wegwerpartikel word<strong>en</strong> <strong>en</strong> medische<br />
elektronica zou e<strong>en</strong> hoge vlucht nem<strong>en</strong>. Beide voorspelling<strong>en</strong><br />
kwam<strong>en</strong> uit. Vooral zijn voorspelling over<br />
de medische elektronica bleef, vanwege mijn interesse<br />
in biologie, in mijn or<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>. Als laatstejaarsstud<strong>en</strong>t<br />
was ik vast van plan in die sector te<br />
gaan werk<strong>en</strong>.<br />
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
Na het behal<strong>en</strong> van mijn diploma combineerde<br />
ik mijn burgerdi<strong>en</strong>st (vervang<strong>en</strong>de legerdi<strong>en</strong>st)<br />
met e<strong>en</strong> tweejarige studie biomedical <strong>en</strong>gineering<br />
aan de VUB. Daar werkte ik eerst als tek<strong>en</strong>aar op de bouwwerf<br />
van het Jan Palfijnziek<strong>en</strong>huis <strong>en</strong> daarna als technicus bij het<br />
Universitair Ziek<strong>en</strong>huis, beide te G<strong>en</strong>t. Op dat og<strong>en</strong>blik war<strong>en</strong> er<br />
in het UZ reeds e<strong>en</strong> klein aantal ing<strong>en</strong>ieurs <strong>en</strong> technici werkzaam<br />
op het terrein van de medische apparatuur. Dat war<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die al do<strong>en</strong>de leerd<strong>en</strong>. Ook vandaag durf ik nog stell<strong>en</strong> dat je<br />
slechts goed kan word<strong>en</strong> in deze specialiteit als je e<strong>en</strong> méér dan<br />
normale belangstelling hebt in de m<strong>en</strong>sbiologie <strong>en</strong> de medische<br />
praktijk.<br />
Na m’n burgerdi<strong>en</strong>st begon ik bij het UZ. Mijn eerste opdracht<br />
was om e<strong>en</strong> di<strong>en</strong>st biotechniek avant la lettre op te richt<strong>en</strong> voor<br />
de drieëntwintig operatiezal<strong>en</strong>. Die moest<strong>en</strong> tot dan toe voor de<br />
kleinste apparat<strong>en</strong>panne steeds e<strong>en</strong> beroep<br />
do<strong>en</strong> op toeleveringsbedrijv<strong>en</strong>.<br />
To<strong>en</strong> de di<strong>en</strong>st vijf medewerkers telde kwam<br />
e<strong>en</strong> voor de hand ligg<strong>en</strong>de fusie met e<strong>en</strong> gelijkaardige hersteldi<strong>en</strong>st,<br />
die simultaan met de onze was gegroeid <strong>en</strong> andere ziek<strong>en</strong>huisafdeling<strong>en</strong><br />
bedi<strong>en</strong>de die veel elektromedische apparatuur<br />
hadd<strong>en</strong>, zoals int<strong>en</strong>sieve zorg<strong>en</strong> <strong>en</strong> spoed. Zo werd in het UZ te<br />
G<strong>en</strong>t de Biomedisch-Technische Di<strong>en</strong>st gebor<strong>en</strong>. Met e<strong>en</strong> steeds<br />
stijg<strong>en</strong>d aantal medewerkers ging de di<strong>en</strong>st stap voor stap het<br />
totale managem<strong>en</strong>t van de medische apparat<strong>en</strong> beher<strong>en</strong>.<br />
Mijn taak was gevarieerd. Naast de uitbouw van de di<strong>en</strong>st <strong>en</strong> de<br />
opleiding van nieuwe personeelsled<strong>en</strong> moest<strong>en</strong> er nieuwe apparat<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> gefabriceerd <strong>en</strong> werd mijn medewerking bij wet<strong>en</strong>schappelijk<br />
onderzoek gevraagd. Ondertuss<strong>en</strong> was ik bij de VIK<br />
actief lid van de Studiegroep Medische Ing<strong>en</strong>ieurs Techniek<strong>en</strong><br />
(MIT), die vijfti<strong>en</strong> jaar aan de weg getimmerd heeft om de rol van<br />
de industrieel ing<strong>en</strong>ieur in de medische sector te omschrijv<strong>en</strong>.<br />
In 1993 begon ik weer te studer<strong>en</strong> aan de RUG <strong>en</strong> behaalde er<br />
het diploma van lic<strong>en</strong>tiaat in de biomedische <strong>en</strong> klinische ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong>.<br />
Mijn medische k<strong>en</strong>nis werd hierdoor flink aangescherpt.<br />
Dat leverde e<strong>en</strong> aantal aanbieding<strong>en</strong> op voor de voorbereiding<br />
van e<strong>en</strong> doctoraat vanwege de proff<strong>en</strong> van het ziek<strong>en</strong>huis.<br />
Omdat ik op dat og<strong>en</strong>blik gespecialiseerde verpleegkunde<br />
doceerde kon ik daar to<strong>en</strong> spijtig g<strong>en</strong>oeg niet op ingaan, maar<br />
het illustreert hoezeer ing<strong>en</strong>ieurs gegeerd war<strong>en</strong>, <strong>en</strong> zijn, in de<br />
multidisciplinaire ziek<strong>en</strong>huiswereld.<br />
De huidige complexe apparatuur laat nog zeld<strong>en</strong> herstelling<strong>en</strong> op<br />
compon<strong>en</strong>tniveau toe. Het onderhoud wordt dan ook weer uitbesteed.<br />
Goede overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> met firma’s moet<strong>en</strong> de medische<br />
apparatuur in topconditie houd<strong>en</strong>. Op dit og<strong>en</strong>blik bestaat mijn<br />
taak voornamelijk in het beheer van de onderhoudscontract<strong>en</strong><br />
van het expon<strong>en</strong>tieel groei<strong>en</strong>d apparat<strong>en</strong>park. Dergelijke contract<strong>en</strong><br />
zijn goed voor zo’n vijftig miljo<strong>en</strong> frank per jaar.<br />
De ing<strong>en</strong>ieur <strong>en</strong> technicus blijv<strong>en</strong> onmisbaar in het ziek<strong>en</strong>huis, als<br />
probleemoplosser, sleutelfiguur <strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong>spersoon. Maar<br />
vooralsnog geldt: eerst zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> dan gelov<strong>en</strong>. Of met andere woord<strong>en</strong>:<br />
toon wat je waard b<strong>en</strong>t <strong>en</strong> je zal met op<strong>en</strong> arm<strong>en</strong> onthaald<br />
word<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> boei<strong>en</strong>de werkomgeving vol uitdaging<strong>en</strong> <strong>en</strong> afwisseling!<br />
Ing. Filip Vanthuyne<br />
DOSSIER<br />
15 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
16 I.M.- DECEMBER 2001<br />
De b i o n i s c h e ing<strong>en</strong>ieur<br />
De Duitse filosoof<br />
Günther<br />
Anders stelt dat<br />
de huidige biologische<br />
m<strong>en</strong>s de<br />
vooruitgang niet<br />
langer aankan<br />
<strong>en</strong> dat de m<strong>en</strong>selijke<br />
‘natuur’<br />
moet evoluer<strong>en</strong><br />
naar e<strong>en</strong> cyberm<strong>en</strong>s wi<strong>en</strong>s zintuig<strong>en</strong> <strong>en</strong> emoties modificeerbaar<br />
zijn via de technologie. E<strong>en</strong> lekkere kluif voor<br />
theoretische ethici. Toch wordt zo’n cyberm<strong>en</strong>s in de<br />
praktijk stukje bij beetje in elkaar geknutseld, <strong>en</strong> niet in<br />
het minst door ing<strong>en</strong>ieurs.<br />
Het Sint-Augustinusziek<strong>en</strong>huis in Wilrijk. Hier houdt Ing.<br />
Peter Deman, laureaat van de VIK-Tech-Art prijs 2001<br />
z’n consultaties. E<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieur die patiënt<strong>en</strong> ontvangt?<br />
Hoezo? Peter begeleidt de patiënt<strong>en</strong> die zijn elektrode<br />
(die dit jaar de Tech-Art prijs won) kreg<strong>en</strong> geïmplanteerd<br />
in hun vordering<strong>en</strong> na de operatie.<br />
Tijd<strong>en</strong>s het interview verloopt het gesprek ope<strong>en</strong>s wat<br />
moeizaam. "Ik merk dat ik traag begin te prat<strong>en</strong>," zegt<br />
Peter "waarschijnlijk staat m’n suiker te laag." Hij haalt<br />
e<strong>en</strong> apparaatje bov<strong>en</strong>, prikt in z’n vinger <strong>en</strong> br<strong>en</strong>gt wat<br />
bloed aan op e<strong>en</strong> filmpje. "Inderdaad… te laag. Ik moet<br />
wat drink<strong>en</strong>. Jij ook e<strong>en</strong> cola?"<br />
Ing. Deman is dus wel degelijk nog e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s van vlees<br />
<strong>en</strong> bloed. Het korte intermezzo verklaart ook mete<strong>en</strong><br />
Peter’s interesse voor g<strong>en</strong>eeskunde.<br />
Ing. Peter Deman:<br />
Mijn belangstelling voor g<strong>en</strong>eeskunde is inderdaad vrij<br />
persoonlijk: ik lijd al lang aan suikerziekte. Het is e<strong>en</strong> heel<br />
gedoe om constant je eig<strong>en</strong> suikergehalte te met<strong>en</strong>, dus<br />
wilde ik voor m’n eindwerk aan de Hogeschool West-<br />
Vlaander<strong>en</strong> in Kortrijk e<strong>en</strong> glucoses<strong>en</strong>sor ontwikkel<strong>en</strong>.<br />
Ideaal zou zijn dat zo’n s<strong>en</strong>sor geïmplanteerd zou word<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> continu de suiker in je bloedspiegel meet. Ik had me<br />
tijd<strong>en</strong>s de vakantie tuss<strong>en</strong> m’n derde <strong>en</strong> vierde jaar al<br />
ingewerkt in de onderzoeksafdeling van Dr.ir. Sans<strong>en</strong> in<br />
Leuv<strong>en</strong>. Uiteindelijk heb ik voor m’n eindwerk e<strong>en</strong> chemische<br />
glucoses<strong>en</strong>sor ontworp<strong>en</strong> voor nierdialyse, gebaseerd<br />
op het bestaande chemische monitorsysteem voor<br />
ureummeting. Zo’n s<strong>en</strong>sor meet de hoeveelheid glucose<br />
die overblijft in het dyalisaat van e<strong>en</strong> nierpatiënt. Het zou<br />
mooi zijn moest<strong>en</strong> er s<strong>en</strong>sor<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> geïmplanteerd<br />
word<strong>en</strong> die continu de hoeveelheid glucose in het bloed<br />
zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> met<strong>en</strong>, maar zover zijn we op het og<strong>en</strong>blik<br />
nog niet.<br />
Bood je ing<strong>en</strong>ieursopleiding<br />
voldo<strong>en</strong>de medische<br />
basisk<strong>en</strong>nis?<br />
De loutere ing<strong>en</strong>ieursopleiding<br />
niet maar tijd<strong>en</strong>s m’n<br />
stage in het laatste jaar<br />
heb ik <strong>en</strong>orm veel opgestok<strong>en</strong><br />
in Leuv<strong>en</strong>. Het contact<br />
met patiënt<strong>en</strong> heeft me<br />
veel bijgebracht. Na m’n<br />
ing<strong>en</strong>ieursstudies heb ik<br />
e<strong>en</strong> aanvull<strong>en</strong>de éénjarige<br />
opleiding bio-medische <strong>en</strong> klinische ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong><br />
aan de KULeuv<strong>en</strong> gevolgd – e<strong>en</strong> opleiding georganiseerd<br />
door de departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> G<strong>en</strong>eeskunde <strong>en</strong> Toegepaste<br />
Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> – met vakk<strong>en</strong> als medische beeldvorming,<br />
celleer, anatomie <strong>en</strong> fysiologie. Dat gaf me e<strong>en</strong> solide<br />
basis om verder onderzoek te do<strong>en</strong> in die sector. M’n<br />
thesis bio-medische techniek<strong>en</strong> bij de Micas-afdeling<br />
(Micro-electronics and S<strong>en</strong>sors) van prof. Sans<strong>en</strong> ging<br />
over e<strong>en</strong> onderzoek naar e<strong>en</strong> elektronische filter die e<strong>en</strong><br />
zuiverder signaal opleverde voor interferer<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> -<br />
eig<strong>en</strong>lijk e<strong>en</strong> vervolg op m’n eindwerk industrieel ing<strong>en</strong>ieur.<br />
Dit project hebb<strong>en</strong> we met succes kunn<strong>en</strong> toepass<strong>en</strong><br />
bij patiënt<strong>en</strong>. Dat heeft me erg gemotiveerd om dit<br />
soort werk te blijv<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />
Hoe kom je van glucose <strong>en</strong> insuline bij cochleas<br />
terecht?<br />
Ik maakte e<strong>en</strong> ommetje langs filosofie. Ik volgde e<strong>en</strong> keuzevak<br />
ethiek bij prof. Schotsmans. De ethische implicaties<br />
bij sommige operaties <strong>en</strong> inplants war<strong>en</strong> me niet ontgaan<br />
Ik b<strong>en</strong> dan aan filosofie begonn<strong>en</strong> aan de faculteit<br />
wijsbegeerte aan de KULeuv<strong>en</strong>, waar prof. Schotsmans<br />
doc<strong>en</strong>t was.<br />
Maar tijd<strong>en</strong>s m’n filosofie-studies ontdekte ik dat m<strong>en</strong><br />
aan de UIA, aan het departem<strong>en</strong>t g<strong>en</strong>eeskunde al volop<br />
werkte met inplants. Prof. Marquet, e<strong>en</strong> van de grote<br />
Belgische neus-keel- <strong>en</strong> oorchirurg<strong>en</strong> had daar in ’87 de<br />
eerste cochlea-inplantatie uitgevoerd. In ’91 is hij gestorv<strong>en</strong>.<br />
Dr. ir. Peeters had de eerste prototypes ontwikkeld.<br />
Hij is de technische vader van cochleair inplants in<br />
België. Ze werd<strong>en</strong> geproduceerd bij Antwerp Bionic<br />
Systems, e<strong>en</strong> spin-off bedrijf van de UIA. De filosoof in mij<br />
moest wijk<strong>en</strong> voor de ing<strong>en</strong>ieur. Ik maakte e<strong>en</strong> afspraak<br />
<strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de dag kon ik in het lab van prof. Peeters<br />
aan de UIA beginn<strong>en</strong>. De electrode waarmee ik de Tech-<br />
Artprijs heb gewonn<strong>en</strong> is uiteindelijk e<strong>en</strong> verfijning van<br />
prof. Peeters’ prototype.<br />
Wil je ev<strong>en</strong> uitlegg<strong>en</strong> wat e<strong>en</strong> cochlea is <strong>en</strong> hoe het<br />
werkt?<br />
E<strong>en</strong> cochleair-inplant is eig<strong>en</strong>lijk e<strong>en</strong> artificieel oor. Kijk:<br />
geluid gaat via het trommelvlies naar de gehoorsbe<strong>en</strong>tjes<br />
(midd<strong>en</strong>oor). Die zett<strong>en</strong> de trilling<strong>en</strong> verder in het binn<strong>en</strong>-
oor. Dat bestaat uit de cochlea of slakk<strong>en</strong>huis. De cochlea<br />
zelf bestaat uit drie spiraliser<strong>en</strong>de buisjes.<br />
Haarcelletjes zett<strong>en</strong> de mechanische trilling om in elektrische<br />
z<strong>en</strong>uwactiviteit naar de auditieve cortex. De<br />
inplant plaatst e<strong>en</strong> elektrode in de cochlea die de z<strong>en</strong>uw<strong>en</strong><br />
rechtstreeks stimuleert via e<strong>en</strong> onderhuidse inplant<br />
in het schedelbot bov<strong>en</strong> het oor. De spraakprocessor die<br />
de geluid<strong>en</strong> decodeert kan op de<br />
kleding word<strong>en</strong> gedrag<strong>en</strong>.<br />
In hoeverre zijn patiënt<strong>en</strong><br />
ermee geholp<strong>en</strong>?<br />
Op dit og<strong>en</strong>blik kunn<strong>en</strong> de<br />
meeste patiënt<strong>en</strong> communicer<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> rak<strong>en</strong> ze uit het sociale isolem<strong>en</strong>t<br />
waarin gehoorgestoord<strong>en</strong><br />
zich dikwijls bevind<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> grote<br />
groep van patiënt<strong>en</strong> die zich<br />
behielp met liplez<strong>en</strong> of gebar<strong>en</strong>taal<br />
kan na de operatie weer<br />
hor<strong>en</strong> <strong>en</strong> gesprekk<strong>en</strong> voer<strong>en</strong>.<br />
Zelfs telefoner<strong>en</strong> gaat vlot. De<br />
resultat<strong>en</strong> zijn verschill<strong>en</strong>d naargelang<br />
de voorgeschied<strong>en</strong>is van<br />
de patiënt. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die altijd hebb<strong>en</strong><br />
gehoord <strong>en</strong> na e<strong>en</strong> ongeval<br />
doof werd<strong>en</strong>, revalider<strong>en</strong> na e<strong>en</strong><br />
inplant veel sneller dan iemand<br />
die z’n hele lev<strong>en</strong> doof is geweest. Die laatste groep heeft<br />
ge<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiekader om zich e<strong>en</strong> idee te vorm<strong>en</strong> van<br />
wat ‘goed hor<strong>en</strong>’ is.<br />
Als ik de resultat<strong>en</strong> van de consultaties bekijk, d<strong>en</strong>k ik dat<br />
wat de patiënt<strong>en</strong> uiteindelijk hor<strong>en</strong> te vergelijk<strong>en</strong> is met<br />
e<strong>en</strong> soort computerstem, met ruis <strong>en</strong> galm op. Het blijft<br />
giss<strong>en</strong> naar wàt iemand anders precies hoort of hoe hij<br />
voelt. Het ultieme doel is om alle patiënt<strong>en</strong> de s<strong>en</strong>satie<br />
van muziek te lat<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong>. Voor sommige patiënt<strong>en</strong> is<br />
muziek nog e<strong>en</strong> te complex geheel aan auditieve prikkels.<br />
Voor h<strong>en</strong> komt muziek over als e<strong>en</strong> ongediffer<strong>en</strong>tieerde<br />
brok geluid. Sommig<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong> melodielijn hor<strong>en</strong>.<br />
We blijv<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> om de juiste z<strong>en</strong>uw<strong>en</strong> verfijnder te stimuler<strong>en</strong><br />
om e<strong>en</strong> zo goed mogelijke discriminatie te krijg<strong>en</strong>.<br />
We will<strong>en</strong> het programmaverwerkingssysteem verfijn<strong>en</strong>,<br />
zodat de filters beter kunn<strong>en</strong> afgesteld word<strong>en</strong>.<br />
Ook will<strong>en</strong> we het programma niet alle<strong>en</strong> aanpass<strong>en</strong> aan<br />
de fysiologische situatie van elke patiënt, maar ook aan<br />
de omgevingssituatie. Geluid in e<strong>en</strong> restaurant wordt<br />
anders verwerkt dan geluid in e<strong>en</strong> bos.<br />
Hoe verliep de sam<strong>en</strong>werking met de andere specialist<strong>en</strong>?<br />
Niemand is god de vader. Chirurg<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> grif hun<br />
beperking<strong>en</strong> in elektromechanica toe. Het is voor h<strong>en</strong> al<br />
e<strong>en</strong> hele klus om e<strong>en</strong> inplant veilig in e<strong>en</strong> schedel te krijg<strong>en</strong>,<br />
zeker in zo’n diepgeleg<strong>en</strong> gebied waar vitale z<strong>en</strong>uwban<strong>en</strong><br />
doorhe<strong>en</strong> lop<strong>en</strong>, laat staan dat ze de technische<br />
finesses van het apparaat helemaal k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Dit soort<br />
werk is gebaseerd op vertrouw<strong>en</strong>.<br />
Komt daarbij dat echte innovaties de laatste tijd meer <strong>en</strong><br />
meer op de rand van vakgebied<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>. Als onderzoekers<br />
van verschill<strong>en</strong>de vakgebied<strong>en</strong> hun knowhow naast<br />
elkaar legg<strong>en</strong>, het geheel blijv<strong>en</strong> overzi<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarover<br />
kunn<strong>en</strong> communicer<strong>en</strong>, is de kans voor doorbrak<strong>en</strong><br />
groot. De kunst bestaat erin om de communicatie tuss<strong>en</strong><br />
onderzoekers op gang te krijg<strong>en</strong> én te houd<strong>en</strong>, ondanks<br />
de verschill<strong>en</strong>de persoonlijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> belang<strong>en</strong>. Het is<br />
onmogelijk om specialist te zijn in alle vakgebied<strong>en</strong> die bij<br />
implantaties belangrijk zijn. Wat je nodig hebt is e<strong>en</strong><br />
goede basisk<strong>en</strong>nis van domein<strong>en</strong> als micro-mechanica,<br />
chemie, fysica, bio-compatibilitei, fysiologie <strong>en</strong> anatomie<br />
zodat je over de<br />
domein<strong>en</strong> he<strong>en</strong><br />
kan communicer<strong>en</strong>.<br />
Werd je cochleaontwerp<br />
al gecommercialiseerd?<br />
Het wordt al wel<br />
geproduceerd<br />
maar nog niet<br />
gecommercialiseerd.<br />
To<strong>en</strong> het<br />
nieuwe cochleaprototype<br />
klaar<br />
was werd de productie<br />
opgezet bij<br />
Antwerp Bionic<br />
Systems. Ope<strong>en</strong>s<br />
bevond ik me in e<strong>en</strong> industriële omgeving waar de trial<br />
and error van het lab niet voldo<strong>en</strong>de was <strong>en</strong> waar de<br />
boodschap luidde: mààk dat prototype met die 33<br />
micron-dunne draadjes. Op het labo werkt<strong>en</strong> we met ti<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, maar in het bedrijf werkt<strong>en</strong> ook maar ti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> dat was te weinig aan productiecapaciteit.<br />
Ervaring met projectmanagem<strong>en</strong>t had ik niet, maar ik<br />
heb het uiteindelijk wèl op pot<strong>en</strong> gezet. De elektrode<br />
werd onder microscoop geproduceerd. Later is het<br />
bedrijfje overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door Philips. Maar al ras besefte<br />
Philips dat medische inplants niet hun business war<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
werd het bedrijf overg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door het Australische<br />
Cochlear, dat al gehoorinplants maakte.<br />
Je begeleidt nu het afgewerkte product tot bij zijn<br />
gasther<strong>en</strong>- of vrouw<strong>en</strong>?<br />
Inderdaad, na de aanmaakfase kwam er weer e<strong>en</strong> medische<br />
fase, waarbij het apparaat gecheckt werd op veiligheid.<br />
Verificatie is dan erg belangrijk. Er wordt specifieke<br />
medische apparatuur aangemaakt voor simulaties op<br />
schedels <strong>en</strong> kadavers. Boei<strong>en</strong>d hoor! In deze fase is de<br />
communicatie met de chirurg van lev<strong>en</strong>sbelang. Hij geeft<br />
advies over micromechanische aspect<strong>en</strong> <strong>en</strong> suggereert<br />
verbetering<strong>en</strong> van het implantaat. Daarna implanteert<br />
Prof.Dr. Offeciers de elektrode in de patiënt. Na de operatie<br />
komt de follow-up waarbij patiënt<strong>en</strong> audiologisch<br />
getest <strong>en</strong> begeleid word<strong>en</strong>. In die fase zitt<strong>en</strong> we nu. Ik<br />
moet nu weer heel andere dan m’n technische of medische<br />
vaardighed<strong>en</strong> aansprek<strong>en</strong>. Het vraagt erg veel<br />
communicatieve <strong>en</strong>ergie. Dat je als ing<strong>en</strong>ieur vanuit e<strong>en</strong><br />
technisch aangrijpingspunt de cirkel naar de m<strong>en</strong>s kan<br />
rondmak<strong>en</strong> vind ik prachtig.<br />
Waar draait het tijd<strong>en</strong>s de patiënt<strong>en</strong>begeleiding om?<br />
Er kom<strong>en</strong> bij de patiënt<strong>en</strong> dikwijls veel emoties los want<br />
ze zitt<strong>en</strong> toch met e<strong>en</strong> ernstig trauma. Je mag de psychische<br />
weerslag van het isolem<strong>en</strong>t dat doofheid met<br />
17 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
zich meebr<strong>en</strong>gt niet onderschatt<strong>en</strong> Waar het mij om<br />
gaat is hoe de patiënt<strong>en</strong> vorder<strong>en</strong> <strong>en</strong> welke stapp<strong>en</strong> ze<br />
zett<strong>en</strong> om uit hun isolem<strong>en</strong>t te kom<strong>en</strong>.<br />
Ik kan niet exact hor<strong>en</strong> wat de patiënt<strong>en</strong> hor<strong>en</strong>. Ik peil<br />
naar indicaties zoals kunn<strong>en</strong> ze muziek waarder<strong>en</strong>? Gaan<br />
ze weer naar familiefeestjes? Als patiënt<strong>en</strong> het apparaat<br />
te dikwijls uitzett<strong>en</strong> is er iets mis. Dan moet het bijgesteld<br />
word<strong>en</strong>. Het is niet zo dat patiënt<strong>en</strong> onmiddellijk terug<br />
hor<strong>en</strong> na de operatie. Het vraagt aanpassing <strong>en</strong> training<br />
van de hers<strong>en</strong><strong>en</strong>. De auditieve hers<strong>en</strong>functie heeft e<strong>en</strong><br />
tijd niet gewerkt <strong>en</strong> di<strong>en</strong>t terug geactiveerd. Gelukkig zijn<br />
hers<strong>en</strong><strong>en</strong> erg flexibel.<br />
Hoe meetbaar zijn de vordering<strong>en</strong> bij de patiënt<strong>en</strong>?<br />
Naast subjectieve tests waarbij we de patiënt<strong>en</strong> geluid<strong>en</strong><br />
voorlegg<strong>en</strong> b<strong>en</strong> ik in deze fase de objectieve tests aan het<br />
do<strong>en</strong> waarbij ik met e<strong>en</strong> microvoltmeter rechtstreeks op<br />
de z<strong>en</strong>uw<strong>en</strong> het actiepot<strong>en</strong>tiaal analyseer. Soms moet ik<br />
andere elektrod<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> of parameters van de<br />
spraakprocessor bijstell<strong>en</strong>. Bij de objectieve tests moet<br />
je erg voorzichtig te werk gaan. Je stimuleert immers<br />
rechtstreeks de z<strong>en</strong>uw<strong>en</strong> van de patiënt maar zelf voel je<br />
niet wat de patiënt voelt.<br />
Zijn andere specialist<strong>en</strong> bereid om hun realisaties te<br />
del<strong>en</strong>?<br />
Da’s ge<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige vraag. Uiteindelijk is de realisatie<br />
van de inplant het resultaat van teamwerk. E<strong>en</strong> bedrijf<br />
heeft nu e<strong>en</strong>maal andere doelstelling<strong>en</strong> dan e<strong>en</strong> universiteitslabo.<br />
Maar het is waar: ik b<strong>en</strong> begonn<strong>en</strong> als stud<strong>en</strong>t,<br />
dan b<strong>en</strong> ik onderzoek gaan do<strong>en</strong>, daarna begaf ik<br />
me in e<strong>en</strong> productieomgeving <strong>en</strong> nu zit ik weer in e<strong>en</strong><br />
medische setting. Op dit og<strong>en</strong>blik b<strong>en</strong> ik e<strong>en</strong> combinatie<br />
tuss<strong>en</strong> onderzoeker, g<strong>en</strong>eesheer, aandeelhouder <strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t.<br />
Komt daarbij dat ik m’n doctoraat hier doe.<br />
Doorhe<strong>en</strong> de realisatie heb ik me steeds de vraag moet<strong>en</strong><br />
stell<strong>en</strong> welk petje ik droeg. Dikwijls is het kwestie van<br />
intuïtief door te zett<strong>en</strong> <strong>en</strong> de eig<strong>en</strong> ethiek te handhav<strong>en</strong>.<br />
De norm voor mij was: voel ik me er nog goed<br />
bij?<br />
Maar uiteindelijk zijn het toch de universiteit<strong>en</strong><br />
die de mogelijkhed<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor de<br />
ontwikkeling?<br />
Ik moet toegev<strong>en</strong> dat er belang<strong>en</strong>conflict<strong>en</strong> zijn<br />
geweest. Er zijn dan ook heel wat stakeholders:<br />
de chirurg<strong>en</strong>, de markt, de onderzoekers, de patiënt<strong>en</strong>...Ondertuss<strong>en</strong><br />
zijn er tuss<strong>en</strong> universiteit,<br />
ziek<strong>en</strong>huis <strong>en</strong> bedrijf duidelijke afsprak<strong>en</strong><br />
gemaakt. In deze fase wordt er in het ziek<strong>en</strong>huis<br />
<strong>en</strong>kel descriptief onderzoek<br />
gedaan met e<strong>en</strong> beperkt aantal patiënt<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> wordt het inplant nog niet verder<br />
gecommercialiseerd. Van de nieuwe<br />
elektrode zijn prof. Peeters <strong>en</strong> ikzelf pat<strong>en</strong>thouders..<br />
Welke ontwikkeling<strong>en</strong> zie je in de bioelektronica?<br />
Het gebied waar we op dit mom<strong>en</strong>t mee<br />
bezig zijn is het oor. Wij hebb<strong>en</strong> het geluk dat<br />
18 I.M.- DECEMBER 2001<br />
de cochlea frequ<strong>en</strong>tieafhankelijk georganiseerd is. Er zijn<br />
ook onderzoeksgroep<strong>en</strong> die met blind<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
elektrodes aanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> op de oogz<strong>en</strong>uw of zelfs op de<br />
retina. Bij e<strong>en</strong> oog is het veel moeilijker om net die<br />
bepaalde impuls op net die plaats op het oog aan te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
om het juiste effect te sorter<strong>en</strong>. Als je elektrod<strong>en</strong><br />
geplaatst krijgt op de juiste plekk<strong>en</strong> op de cortex of neocortex<br />
kan je theoretisch alle lichaamsfuncties stimuler<strong>en</strong>.<br />
In de toekomst zull<strong>en</strong> we beter begrijp<strong>en</strong> hoe de<br />
communicatie <strong>en</strong> organisatie in de hers<strong>en</strong><strong>en</strong> gebeurt.<br />
Dan zull<strong>en</strong> er nog erg boei<strong>en</strong>de toepassing<strong>en</strong><br />
De toekomst zal zeker evoluer<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> soort ‘bionische<br />
m<strong>en</strong>s’, waarbij we niet alle<strong>en</strong> zintuiglijke functies,<br />
maar ook met geheug<strong>en</strong> of red<strong>en</strong>eerfuncties kunn<strong>en</strong><br />
gaan interferer<strong>en</strong>. intellig<strong>en</strong>tie kunn<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong>.<br />
Cursuss<strong>en</strong> rechtstreeks in het geheug<strong>en</strong> download<strong>en</strong> is<br />
misschi<strong>en</strong> nog niet voor morg<strong>en</strong>, maar iemand die volledig<br />
verlamd is kan nu reeds, door zijn hers<strong>en</strong>functie te<br />
gebruik<strong>en</strong> – dus door te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> - via e<strong>en</strong> elektrode e<strong>en</strong><br />
computer bedi<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> communicer<strong>en</strong>.<br />
Futurolog<strong>en</strong> als Ray Kurzweil voorspell<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> 2030<br />
inplants die met het geheug<strong>en</strong> van de m<strong>en</strong>s interferer<strong>en</strong>.<br />
De softwaresystem<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> computer functioner<strong>en</strong><br />
dan gezam<strong>en</strong>lijk <strong>en</strong> onlosmakelijk. Asimov is niet<br />
veraf. Het posthumanisme zit eraan te kom<strong>en</strong>.<br />
Theoretisch zie ik op dit og<strong>en</strong>blik ge<strong>en</strong> grote struikelblokk<strong>en</strong>.<br />
De hamvraag blijft natuurlijk: hoe gaat de m<strong>en</strong>s hiermee<br />
om? Dat is niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> medische, maar ook e<strong>en</strong><br />
maatschappelijke <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ethische discussie.<br />
Ed De Winter<br />
De bionische ing<strong>en</strong>ieur
Tech-Art<br />
Wat<br />
na de<br />
Tech-Art<br />
prijs?<br />
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
Dank zij de bekroning met de Tech-<br />
Art prijs kon Victor Claes de academische<br />
overhed<strong>en</strong> overtuig<strong>en</strong><br />
van het nut <strong>en</strong> de mogelijkhed<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>trum dat de technologie<br />
t<strong>en</strong> di<strong>en</strong>ste stelt van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> ernstige handicap. In<br />
1990 werd gestart met het<br />
C<strong>en</strong>trum Technologie voor gehandicapte<br />
Person<strong>en</strong> (CTG), verbond<strong>en</strong><br />
aan de Universiteit Antwerp<strong>en</strong>.<br />
Victor Claes is mom<strong>en</strong>teel de drijv<strong>en</strong>de<br />
kracht achter dit c<strong>en</strong>trum.<br />
In 1993 ontving Victor Claes e<strong>en</strong><br />
uitnodiging om met CTG deel uit te<br />
mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> consortium dat<br />
opgericht werd in het kader van<br />
het TIDE-project (Technological<br />
Initiative for Disabled and Elderly<br />
people) van de EG. Dit initiatief<br />
beoogt door betere sam<strong>en</strong>werking<br />
tuss<strong>en</strong> de lidstat<strong>en</strong> <strong>en</strong>erzijds <strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> de industrie <strong>en</strong> onderzoeksc<strong>en</strong>tra<br />
anderzijds tot e<strong>en</strong> meer<br />
homog<strong>en</strong>e markt te kom<strong>en</strong> van<br />
hulpmiddel<strong>en</strong> voor gehandicapte<br />
<strong>en</strong> oudere m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in de EG.<br />
In maart 1994 werd in het TV-programma<br />
"Alle Vijf" e<strong>en</strong> vingerbesturing<br />
voorgesteld die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met<br />
spierziekt<strong>en</strong> toelaat om met e<strong>en</strong><br />
rolstoel te rijd<strong>en</strong>. Mom<strong>en</strong>teel<br />
wordt deze besturing door e<strong>en</strong><br />
Belgisch bedrijf vervaardigd <strong>en</strong><br />
internationaal verdeeld.<br />
In mei 1996 werd onderhandeld<br />
met het bedrijf Dynamic Controls<br />
in Christchurch (Nieuw Zeeland)<br />
betreff<strong>en</strong>de de wereldwijde commercialisering<br />
van het systeem<br />
DOSSIER<br />
Industrieel ing<strong>en</strong>ieur Victor Claes is sinds jar<strong>en</strong> werkzaam in het labo<br />
m<strong>en</strong>selijke fysiologie van het RUCA te Antwerp<strong>en</strong>. In 1989 won hij de<br />
Tech-Art prijs met de realisatie van e<strong>en</strong> systeem dat person<strong>en</strong> met<br />
e<strong>en</strong> zware fysieke handicap de mogelijkheid geeft om met hun elektrische<br />
rolstoel veilig <strong>en</strong> moeiteloos voorbij hinderniss<strong>en</strong> <strong>en</strong> door deurop<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
te rijd<strong>en</strong>. De realisatie kwam perfect tegemoet aan de<br />
Tech-Art-criteria voor eindwerk<strong>en</strong>: vernieuw<strong>en</strong>de creaties op technisch<br />
of artistiek gebied voor technische creatieveling<strong>en</strong> vanaf 18 jaar.<br />
Maar 1989 is al e<strong>en</strong> tijdje geled<strong>en</strong>. Wat gebeurde er sindsdi<strong>en</strong>?<br />
waarmee Victor Claes de Tech-Art<br />
prijs behaald heeft.<br />
E<strong>en</strong> lasergestuurde computermuis<br />
werd in maart 1999<br />
ontworp<strong>en</strong> op verzoek van e<strong>en</strong><br />
quadriplegieker (persoon die <strong>en</strong>kel<br />
zijn hoofd nog kan beweg<strong>en</strong>) zodat<br />
hij gemakkelijk toegang krijgt tot<br />
Internet. Dit systeem werd voorgesteld<br />
op de lokale televisie ATV.<br />
Datzelfde jaar was CTG ook onderzoekspartner<br />
voor e<strong>en</strong> IWT-<br />
Innovatieproject met de Hulp<br />
Middel<strong>en</strong> C<strong>en</strong>trale uit Deinze: realisatie<br />
van e<strong>en</strong> miniatuur joystick<br />
voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met o.a. spierziekt<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gyroscoopbijsturing om<br />
rolstoel<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rechte koers te<br />
houd<strong>en</strong>.<br />
November 1999 werd naar<br />
aanleiding van het STWW-initiatief<br />
(Strategische Technologieën voor<br />
Welzijn <strong>en</strong> Welvaart) door de<br />
Vlaamse regering subsidies toegek<strong>en</strong>d<br />
aan CTG voor het ontwikkel<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> intellig<strong>en</strong>t systeem dat e<strong>en</strong><br />
val, of bepaalde lichaamsbeweging<strong>en</strong><br />
(bepaalde neurologische ziekt<strong>en</strong><br />
zoals epilepsie, Parkinson,<br />
<strong>en</strong>z.) kan detecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> meld<strong>en</strong>.<br />
Hierdoor verhoogt de veiligheid van<br />
bepaalde s<strong>en</strong>ior<strong>en</strong> <strong>en</strong> gehandicapt<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> is er ge<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t toezicht<br />
nodig. Dit project loopt nog<br />
tot eind september 2001.<br />
Voor meer informatie over de<br />
Tech-Art 2002: VIK, Her<strong>en</strong>talsebaan<br />
643, 2160 Wommelgem of<br />
www.vik.be<br />
19 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
20 I.M.- DECEMBER 2001<br />
CTG:<br />
EEN WONDERWOORD<br />
VOOR<br />
GEHANDICAPTEN<br />
CENTRUM<br />
De beroemde Cambridge-natuurkundige Steph<strong>en</strong><br />
Hawking, door e<strong>en</strong> z<strong>en</strong>uwaando<strong>en</strong>ing nag<strong>en</strong>oeg<br />
volledig verlamd zodat hij zelfs niet meer kan<br />
sprek<strong>en</strong> zou zonder technologische hulp al twin-<br />
tig jaar geïmmobiliseerd, monddood <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>-<br />
schappelijk uitgerangeerd zijn. Met de minimale<br />
beweging<strong>en</strong> die hij nog kan mak<strong>en</strong>, kan hij echter<br />
e<strong>en</strong> elektrische rolstoel bestur<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn tekst<strong>en</strong><br />
ingev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> computer met spraaktechnologie.<br />
In 1988 publiceerde Hawking het gr<strong>en</strong>sverleg-<br />
g<strong>en</strong>de "A brief history of time", waarvan 8 mil-<br />
jo<strong>en</strong> exemplar<strong>en</strong> zijn verkocht. Hawking her-<br />
schrijft het werk op dit og<strong>en</strong>blik voor kinder<strong>en</strong>.<br />
Ev<strong>en</strong> dichter bij huis: to<strong>en</strong> Ing. Victor Claes twin-<br />
tig jaar geled<strong>en</strong> , na e<strong>en</strong> toevallige k<strong>en</strong>nismaking<br />
met e<strong>en</strong> volledig verlamde vrouw, bedacht dat hij<br />
met zijn technische knobbel haar zelfstandigheid<br />
kon bevorder<strong>en</strong> <strong>en</strong> zo haar lev<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> meer<br />
draagbaar mak<strong>en</strong>, kon hij niet bevroed<strong>en</strong> dat dit<br />
idee zou uitgroei<strong>en</strong> tot zijn lev<strong>en</strong>swerk.
CTG<br />
TECHNOLOGIE VOOR<br />
GEHANDICAPTE PERSONEN<br />
Wat?<br />
Het C<strong>en</strong>trum Technologie voor Gehandicapte person<strong>en</strong><br />
(CTG) werd in 1990 opgericht in de schoot van het laboratorium<br />
voor Fysiologie (faculteit g<strong>en</strong>eeskunde) van de<br />
RUCA (nu Universiteit Antwerp<strong>en</strong>) als reactie op de vaststelling<br />
dat de grote vooruitgang die de g<strong>en</strong>eeskunde<br />
geboekt heeft om de lev<strong>en</strong>skans<strong>en</strong> na ziekte of ongeval<br />
te vergrot<strong>en</strong> niet altijd rek<strong>en</strong>ing houdt met de lev<strong>en</strong>skwaliteit<br />
van de patiënt. Veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> door hun handicap<br />
in e<strong>en</strong> sociaal isolem<strong>en</strong>t terecht.<br />
De technologie voor onderzoek naar hulpmiddel<strong>en</strong> bleek<br />
wel voorhand<strong>en</strong> maar vanuit de industrie was er weg<strong>en</strong>s<br />
de relatief kleine groep "pot<strong>en</strong>tiële klant<strong>en</strong>" nauwelijks<br />
interesse. CTG is overtuigd dat met de beschikbare technologie<br />
de lev<strong>en</strong>skwaliteit van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> ernstige<br />
handicap kan word<strong>en</strong> verbeterd.<br />
Doelstelling<strong>en</strong><br />
CTG verricht toegepast onderzoek naar het gebruik van<br />
spitstechnologie voor het bevorder<strong>en</strong> van de mobiliteit,<br />
de bewaking, <strong>en</strong> het vergrot<strong>en</strong> van de communicatiemogelijkhed<strong>en</strong><br />
van zwaar gehandicapte kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> person<strong>en</strong><br />
die op latere leeftijd als gevolg van e<strong>en</strong> ziekte of e<strong>en</strong><br />
ongeval e<strong>en</strong> ernstig fysieke handicap opliep<strong>en</strong>. Hierdoor<br />
kunn<strong>en</strong> zij zich blijv<strong>en</strong> integrer<strong>en</strong> in de sam<strong>en</strong>leving <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>swaardig bestaan leid<strong>en</strong>. Hulpmiddel<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
aangepast word<strong>en</strong> aan specifieke nod<strong>en</strong> van gebruikers.<br />
Meestal betreft het hulpmiddel<strong>en</strong> die nog niet bestaan,<br />
te duur zijn, <strong>en</strong>/of niet in de handel verkrijgbaar zijn.<br />
Het c<strong>en</strong>trum maakt de specifieke hulpmiddel<strong>en</strong> als het<br />
ware op maat.<br />
Twee collega’s<br />
Twee collega’s-Ing.’s zijn de drijv<strong>en</strong>de kracht<br />
achter dit initiatief: Victor Claes als woordvoerder,<br />
winnaar in 1989 van de Tech-Artprijs<br />
<strong>en</strong> Marc Demolder, verantwoordelijkvoor<br />
R&D <strong>en</strong> huidig voorzitter van het VIK-<br />
C<strong>en</strong>trum Op<strong>en</strong>bare Di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Dat ze heel<br />
wat ur<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> hun drukke bezighed<strong>en</strong> bij<br />
RUCA aan CTG bested<strong>en</strong> word<strong>en</strong> is voor h<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> normale zaak. Specialiser<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> ze<br />
vanzelfsprek<strong>en</strong>d. De eis<strong>en</strong> die aan de ing<strong>en</strong>ieur<br />
<strong>en</strong> aan zijn medewerkers gesteld word<strong>en</strong><br />
gaan dan ook verder dan de specialisatie<br />
van de afstudeerrichting. K<strong>en</strong>nis van<br />
elektronica, mechanica, informatica, materiaalk<strong>en</strong>nis<br />
<strong>en</strong> medische k<strong>en</strong>nis di<strong>en</strong>t geïntegreerd.<br />
In al die jar<strong>en</strong> vond<strong>en</strong> zij steun <strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijk<br />
advies bij professor<strong>en</strong> Dirk<br />
Brutsaert, g<strong>en</strong>eeskunde, Robert Low<strong>en</strong>, wiskunde<br />
<strong>en</strong> Jan Pareda<strong>en</strong>s, informatica. Voor<br />
de dagelijkse werking kunn<strong>en</strong> zij beroep do<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> aantal<br />
wet<strong>en</strong>schappelijke onderzoeksmedewerkers van de<br />
Universiteit Antwerp<strong>en</strong>.<br />
Do<strong>en</strong> wat de industrie niet kan<br />
Het C<strong>en</strong>trum Technologie voor Gehandicapte Person<strong>en</strong><br />
maakt deel uit van het laboratorium voor M<strong>en</strong>selijke<br />
Fysiologie <strong>en</strong> Pathofysiologie van de professor<strong>en</strong> Dirk<br />
Brutsaert <strong>en</strong> Stanislas Sys. Door de situering binn<strong>en</strong> de<br />
faculteit Medische <strong>en</strong> Farmaceutische Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> de ing<strong>en</strong>ieurs van het CTG direct sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong><br />
met arts<strong>en</strong>-specialist<strong>en</strong>. Overig<strong>en</strong>s is er ook e<strong>en</strong> vruchtbare<br />
dialoog met de faculteit Wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> meer in<br />
het bijzonder met het departem<strong>en</strong>t Wiskunde-<br />
Informatica. De multidisciplinaire b<strong>en</strong>adering is e<strong>en</strong> evid<strong>en</strong>t<br />
voordeel.<br />
Het CTG werkt heel toegepast <strong>en</strong> resultaatgericht <strong>en</strong><br />
conc<strong>en</strong>treert zich volledig op innovatie. Meldt e<strong>en</strong> gehandicapte<br />
zich bij het c<strong>en</strong>trum met e<strong>en</strong> probleem waarvoor<br />
al e<strong>en</strong> degelijk <strong>en</strong> niet te duur hulpmiddel bestaat, dan<br />
krijgt hij alle informatie over mogelijke leveranciers.<br />
Het CTG ontwikkelt <strong>en</strong> ontwerpt, maar produceert niet.<br />
Dat laatste gebeurt door de Hulpmiddel<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale (HMC)<br />
in Deinze, e<strong>en</strong> niet éénzijdig op winst gerichte privéonderneming.<br />
Sommige oplossing<strong>en</strong> die het CTG uitd<strong>en</strong>kt<br />
beantwoord<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel aan de behoeft<strong>en</strong> van één specifieke<br />
gehandicapte, maar als met e<strong>en</strong> toepassing meerdere<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geholp<strong>en</strong>, vervaardigt het<br />
HMC ze in serie.<br />
Ing V. Claes temidd<strong>en</strong> van de meetapparatuur in de research afdeling van CTG<br />
waar hij het prototype van de lichtradar op punt stelt. Op de achtergrond S.<br />
Joris tijd<strong>en</strong>s het ontwerp van e<strong>en</strong> print.<br />
21 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
In feite neemt het CTG e<strong>en</strong> taak op zich die de industrie<br />
grot<strong>en</strong>deels moet lat<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>. De vereiste investering<strong>en</strong><br />
in research and developm<strong>en</strong>t zijn gezi<strong>en</strong> de kleine, regelmatig<br />
tot één klant beperkte afzetmarkt commercieel<br />
moeilijk te motiver<strong>en</strong>. Maar hoe knoopt het c<strong>en</strong>trum<br />
financieel de eindjes aan elkaar?<br />
Victor Claes: "Vóór de oprichting van de het CTG heb ik<br />
hier in het laboratorium toestell<strong>en</strong> ontworp<strong>en</strong> voor basisonderzoek<br />
in verband met de hartspier. Die apparat<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> voor laboratoria in verschill<strong>en</strong>de land<strong>en</strong><br />
gebouwd. E<strong>en</strong> deel van de opbr<strong>en</strong>gst<strong>en</strong> gaat naar het<br />
c<strong>en</strong>trum. Verder hebb<strong>en</strong> we voor <strong>en</strong>kele commercieel<br />
wel aantrekkelijke hulpmiddel<strong>en</strong> lic<strong>en</strong>tieovere<strong>en</strong>komst<strong>en</strong><br />
met de industrie. En de gehandicapt<strong>en</strong> zelf betal<strong>en</strong> voor<br />
de technologie die we voor h<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> prijs die<br />
op de kostprijs van de onderdel<strong>en</strong> is gebaseerd.<br />
Belangrijk zijn tot slot de budgett<strong>en</strong> die de overheid ons<br />
toek<strong>en</strong>t, bijvoorbeeld in het kader van e<strong>en</strong> STWW-project<br />
zoals bij de val-s<strong>en</strong>sor. Finaal is het CTG zelfbedruip<strong>en</strong>d."<br />
Ing M Demolder tijd<strong>en</strong>s het ijk<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> kracht - l<strong>en</strong>gte<br />
transducer in het labo voor fundam<strong>en</strong>teel onderzoek van de<br />
hartspiermechanica. De dataacquisitie <strong>en</strong> sturing van de<br />
transducer zijn grot<strong>en</strong>deels geautomatiseerd.<br />
Gebruikers<br />
Zowel individu<strong>en</strong> als instelling<strong>en</strong>, therapeut<strong>en</strong> of arts<strong>en</strong><br />
die hulpmiddel<strong>en</strong> voor gehandicapt<strong>en</strong> will<strong>en</strong> ontwikkel<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong> beroep op het CTG. De voorgelegde problem<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> in sam<strong>en</strong>spraak met begeleid<strong>en</strong>de therapeut<strong>en</strong><br />
bestudeerd. Vervolg<strong>en</strong>s wordt nagegaan welk hulpmiddel<br />
e<strong>en</strong> oplossing kan bied<strong>en</strong>, of dit reeds op de markt voorhand<strong>en</strong><br />
is <strong>en</strong> of het hulpmiddel teg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> betaalbare prijs<br />
te verkrijg<strong>en</strong> is. Het onderzoek start indi<strong>en</strong> het gezochte<br />
hulpmiddel niet bestaat, niet te verkrijg<strong>en</strong> is, of indi<strong>en</strong><br />
vermoed wordt dat e<strong>en</strong> zeer duur toestel door het aanw<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
van nieuwe technologie veel goedkoper kan gere-<br />
22 I.M.- DECEMBER 2001<br />
CENTRUM TECHNOLOGIE VOOR<br />
GEHANDICAPTE PERSONEN<br />
aliseerd word<strong>en</strong>. Vanuit het c<strong>en</strong>trum wordt getracht om<br />
de aangebod<strong>en</strong> hulpmiddel<strong>en</strong> zo goedkoop mogelijk te<br />
houd<strong>en</strong>. Via het Vlaams Fonds kan de individuele hulpvrager<br />
ev<strong>en</strong>tueel in aanmerking kom<strong>en</strong> voor terugbetaling.<br />
Realisaties in comfortabel lev<strong>en</strong> ondanks e<strong>en</strong> handicap<br />
Van e<strong>en</strong> rolstoel die met één vinger kan word<strong>en</strong> bestuurd<br />
tot e<strong>en</strong> laserpointer die toelaat om "zonder hand<strong>en</strong>" te<br />
surf<strong>en</strong> op het internet. Sinds de oprichting in 1990 heeft<br />
het CTG van de Universiteit Antwerp<strong>en</strong> (RUCA) al ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong><br />
nu e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong>voudige, dan weer geavanceerde innovaties<br />
ontwikkeld. Naast de klassieke kruk of rolstoel zijn er<br />
nog talloze andere hulpmiddel<strong>en</strong> die de lev<strong>en</strong>skwaliteit<br />
van gehandicapt<strong>en</strong>, <strong>en</strong> dan vooral hun mobiliteit, hun<br />
communicatiemogelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun veiligheid, kunn<strong>en</strong><br />
bevorder<strong>en</strong>. Wanneer de arts, de kinesist <strong>en</strong> de ergotherapeut<br />
ge<strong>en</strong> uitzicht meer kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> op verdere<br />
beterschap, kan de ing<strong>en</strong>ieur soms nog oplossing<strong>en</strong> aanreik<strong>en</strong>.<br />
Maar nog niet alle gehandicapt<strong>en</strong> of hulpverl<strong>en</strong>ers<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> het CTG.<br />
E<strong>en</strong> zintuig voor bewusteloosheid<br />
Al jar<strong>en</strong> bestaat er voor alle<strong>en</strong>won<strong>en</strong>de bejaard<strong>en</strong> of<br />
gehandicapt<strong>en</strong> e<strong>en</strong> medaillon met drukknop, waarmee ze<br />
in geval van nood de bur<strong>en</strong>, familie of e<strong>en</strong> hulpdi<strong>en</strong>st<br />
kunn<strong>en</strong> waarschuw<strong>en</strong>. Maar wat als de drager door e<strong>en</strong><br />
beroerte of e<strong>en</strong> ongelukkige val, bewusteloos raakt? Dan<br />
zou het toestel zelf alarm moet<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> slaan. In 1998<br />
heeft de Vlaamse overheid het CTG e<strong>en</strong> STWW-budget<br />
(Strategische Technologieën t<strong>en</strong> behoeve van Welzijn <strong>en</strong><br />
Welvaart) van 11 miljo<strong>en</strong> frank toegek<strong>en</strong>d voor de ontwikkeling<br />
van e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde "val-s<strong>en</strong>sor'" die e<strong>en</strong> val <strong>en</strong><br />
bewusteloosheid kan detecter<strong>en</strong>.<br />
Ing. Victor Claes: "Eerst hebb<strong>en</strong> wij sam<strong>en</strong> met het laboratorium<br />
voor biomechanica <strong>en</strong> biometrie van VUB-professor<br />
Bart Van Gheluwe e<strong>en</strong> groot aantal m<strong>en</strong>selijke valbeweging<strong>en</strong><br />
bestudeerd <strong>en</strong> er specifieke val-k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
uit gedestilleerd. We zocht<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> alarmsysteem<br />
dat valbeweging<strong>en</strong> <strong>en</strong> bewusteloosheid kon herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
aan de hand van door e<strong>en</strong> s<strong>en</strong>sor geregistreerde gegev<strong>en</strong>s<br />
zoals de positie van het lichaam, de snelheid waarmee<br />
die positie verandert <strong>en</strong> de trilling<strong>en</strong> van het<br />
lichaam. Voor het bepal<strong>en</strong> van de juiste algoritm<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
berek<strong>en</strong>ingsmethod<strong>en</strong> schakeld<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> wiskundige in.<br />
Daarna werd, in overleg met e<strong>en</strong> gebruikerscommissie<br />
waarin e<strong>en</strong> neuroloog, e<strong>en</strong> geriater <strong>en</strong> led<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong><br />
zeteld<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> prototype gebouwd, uitgetest<br />
<strong>en</strong> verbeterd. "<br />
Eén s<strong>en</strong>sor, heel wat toepassing<strong>en</strong><br />
Met dezelfde s<strong>en</strong>sor kunn<strong>en</strong> ook de regelmatige stuiptrekking<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> gedetecteerd die het begin van e<strong>en</strong><br />
epilepsieaanval k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>. Bij e<strong>en</strong> patiënt die in e<strong>en</strong><br />
instelling voor m<strong>en</strong>taal gehandicapt<strong>en</strong> verblijft, heeft het<br />
CTG op de zijkant van de matras e<strong>en</strong> s<strong>en</strong>sor bevestigd<br />
die nachtelijke aanvall<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> verpleegkundige signaleert,<br />
zodat deze de patiënt onmiddellijk de juiste medicam<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
kan toedi<strong>en</strong><strong>en</strong>. Het gaat hier om e<strong>en</strong> toepassing<br />
die bijna kant-<strong>en</strong>-klaar is.
E<strong>en</strong> prototype van de vals<strong>en</strong>sor, die ontwikkeld is door CTG<br />
<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>teel in e<strong>en</strong> testfase zit.<br />
De s<strong>en</strong>sor is ook bruikbaar voor de objectieve evaluatie<br />
van Parkinsonpatiënt<strong>en</strong>. Op verschill<strong>en</strong>de mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan<br />
bij iemand het bev<strong>en</strong> van de arm of e<strong>en</strong> ander lichaamsdeel<br />
word<strong>en</strong> geregistreerd. Door vergelijking van de<br />
gegev<strong>en</strong>s kan het effect van e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eesmiddel <strong>en</strong> de ontwikkeling<br />
van de ziekte precies word<strong>en</strong> nagegaan. Het<br />
CTG werkt in dit verband sam<strong>en</strong> met professorneuro1oog<br />
Patrick Cras van het Universitair Ziek<strong>en</strong>huis<br />
Antwerp<strong>en</strong>. Weldra wordt met de eerste klinische tests<br />
gestart, Diabetes is e<strong>en</strong> andere mogelijk toepassingsgebied.<br />
Sommige suikerziek<strong>en</strong> voel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> hypoglycaemie<br />
(e<strong>en</strong> tekort aan suiker in het bloed, wat tot bewustzijnsstoorniss<strong>en</strong><br />
leidt) niet aankom<strong>en</strong> <strong>en</strong> rak<strong>en</strong> daardoor in<br />
coma. De s<strong>en</strong>sor kan de coma vaststell<strong>en</strong> <strong>en</strong> hulp mobiliser<strong>en</strong>.<br />
Vingerbesturing<br />
Victor Claes: "Voor myopathiepatiënt<strong>en</strong>, dat zijn m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die door e<strong>en</strong> spierziekte ge<strong>en</strong> kracht meer hebb<strong>en</strong> maar<br />
nog wel nauwkeurig kleine beweging<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong>,<br />
heeft het CTG e<strong>en</strong> rolstoel met vingerbesturing ontwik-<br />
De werking van de lichtradar is b.m.v. e<strong>en</strong> polair diagramma<br />
op de computer voorgesteld. Indi<strong>en</strong> er nerg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> hindernis<br />
zou zijn zoud<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> mooi afgeronde halve cirkel sector<br />
te zi<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> kracht – l<strong>en</strong>gte transducer voor meting<strong>en</strong> op de papillairspier<br />
van e<strong>en</strong> muiz<strong>en</strong>hart, ontwikkeld door Ing V. Claes (l<strong>en</strong>gte<br />
1 mm, krachtontwikkeling 20mN/mm2, verkorting 0.05mm).<br />
De transducer bevindt zich onder de zwarte cilinder, de spier wordt<br />
bevestigd aan e<strong>en</strong> beweegbare naald in e<strong>en</strong> stal<strong>en</strong> orgaanbad.<br />
keld. Dat laat h<strong>en</strong> toe e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> te leid<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> stuk<br />
onafhankelijker, afwissel<strong>en</strong>der <strong>en</strong> aantrekkelijker is. De<br />
patiënt steekt e<strong>en</strong> vinger in e<strong>en</strong> potje <strong>en</strong> wijst in welke<br />
richting de rolstoel moet rijd<strong>en</strong>. Hoe meer de patiënt bijvoorbeeld<br />
naar vor<strong>en</strong> wijst, hoe sneller de rolstoel vooruitrijdt.<br />
Het besturingssysteem is driedim<strong>en</strong>sionaal,<br />
waarbij de derde dim<strong>en</strong>sie als veiligheid fungeert: de rolstoel<br />
reageert pas als de vinger diep g<strong>en</strong>oeg in het potje<br />
is gestok<strong>en</strong>".<br />
Spraaktechnologie<br />
Al in 1980 heeft Victor Claes voor e<strong>en</strong> verlamde persoon<br />
e<strong>en</strong> microcomputer geprogrammeerd die op basis van<br />
mondelinge bevel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> reeks e<strong>en</strong>voudige tak<strong>en</strong> kon uitvoer<strong>en</strong>:<br />
het licht aan- <strong>en</strong> uitdo<strong>en</strong>, de telefoon opnem<strong>en</strong>.<br />
"Ik had e<strong>en</strong> kaart gebruikt waarmee de computer <strong>en</strong>kele<br />
woord<strong>en</strong> kon herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>u stuurd<strong>en</strong>. En<br />
midd<strong>en</strong> de jar<strong>en</strong> tachtig heb ik verscheid<strong>en</strong>e blind<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
help<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> computer die bij het intikk<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
tekst elke letter uitsprak. In beide gevall<strong>en</strong> ging het om<br />
e<strong>en</strong> heel vroege bijdrage tot de spraaktechnologie".<br />
E<strong>en</strong> prototype<br />
van de lichtradar.<br />
Onderaan bevind<br />
zich e<strong>en</strong> roter<strong>en</strong>de<br />
spiegel, bov<strong>en</strong>aan<br />
zi<strong>en</strong> we de<br />
elektronica <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> koper<strong>en</strong> cylinder<br />
met daarin<br />
de lichtbron <strong>en</strong><br />
het detectiegedeelte.<br />
23 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
E<strong>en</strong> elektrofysiologische opstelling in e<strong>en</strong> kooi van Faraday<br />
(doel is elektrische strom<strong>en</strong> van nano <strong>en</strong> pico ampères te<br />
met<strong>en</strong> over celmembran<strong>en</strong>), uitgerust met e<strong>en</strong> beeldversterker<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> CCD camera met fluoresc<strong>en</strong>tie meting<br />
(met<strong>en</strong> van inw<strong>en</strong>dige pH verandering<strong>en</strong>, celkoppeling<strong>en</strong>,<br />
<strong>en</strong>z.) <strong>en</strong> waarbij e<strong>en</strong> transducer is geïntegreerd om op hartspier<br />
kracht <strong>en</strong> l<strong>en</strong>gte meting<strong>en</strong> uit te voer<strong>en</strong>.<br />
Rolstoel die hinderniss<strong>en</strong> ontwijkt<br />
Sommige gehandicapt<strong>en</strong> kost het bestur<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
elektrische rolstoel veel moeite. Iemand die alle<strong>en</strong> nog<br />
bruuske armbeweging<strong>en</strong> kan mak<strong>en</strong>, kan via grote,<br />
afzonderlijke besturingstoets<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rolstoel misschi<strong>en</strong><br />
wel de vier basisbeweging<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> (vooruit- <strong>en</strong><br />
achteruitrijd<strong>en</strong>, links <strong>en</strong> rechts draai<strong>en</strong>), maar als hij of<br />
zij e<strong>en</strong> drukke gang of hal moet doorkruis<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> de<br />
bijsturing<strong>en</strong> al gauw voor e<strong>en</strong> onoverkomelijk probleem.<br />
In het kader van e<strong>en</strong> STWW-project van de Vlaamse<br />
overheid zijn specialist<strong>en</strong> van de KULeuv<strong>en</strong> gestart met<br />
de ontwikkeling van e<strong>en</strong> stoel die automatisch hinderniss<strong>en</strong><br />
ontwijkt. Hierbij wordt sam<strong>en</strong>gewerkt met het<br />
CTG.<br />
Victor Claes: "We ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> selecter<strong>en</strong> s<strong>en</strong>sor<strong>en</strong><br />
voor het scann<strong>en</strong> van de omgeving. E<strong>en</strong> obstakel moet<br />
tijdig word<strong>en</strong> herk<strong>en</strong>d, de afstand tot dat obstakel moet<br />
word<strong>en</strong> gemet<strong>en</strong>, <strong>en</strong>zovoort. Overig<strong>en</strong>s hoeft de rolstoel<br />
niet alle hinderniss<strong>en</strong> - d<strong>en</strong>k aan e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> deur -<br />
radicaal te ontwijk<strong>en</strong>. Maar dat vergt apparatuur die<br />
verschill<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> hinderniss<strong>en</strong> van elkaar kan<br />
onderscheid<strong>en</strong>.<br />
Ti<strong>en</strong> jaar geled<strong>en</strong> heb ik met gelijkaardig rolstoelsysteem<br />
de Tech-Art prijs van de VIK gewonn<strong>en</strong>. Dat systeem is<br />
to<strong>en</strong> ook bekroond met de Heliosprijs van de Europese<br />
Unie. Het verklaart mee waarom Leuv<strong>en</strong> nu e<strong>en</strong> beroep<br />
doet op het CTG. Voor ons deel van het werk, dat over<br />
twee jaar wordt gespreid, ontvang<strong>en</strong> we 4,3 miljo<strong>en</strong>.<br />
Opdat nog meer verlamd<strong>en</strong>, spastische kinder<strong>en</strong>, MSpatiënt<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> andere m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> handicap zich vlot<br />
met e<strong>en</strong> elektrische rolstoel zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> verplaats<strong>en</strong>,<br />
heeft het CTG ook e<strong>en</strong> systeem ontworp<strong>en</strong> met ondersteuning<br />
door e<strong>en</strong> elektronische gyroscoop. Die moet<br />
ervoor zorg<strong>en</strong> dat de stoel bij oneff<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> in de weg<br />
24 I.M.- DECEMBER 2001<br />
CENTRUM TECHNOLOGIE VOOR<br />
GEHANDICAPTE PERSONEN<br />
niet van zijn koers afwijkt. Dat vermindert voor de<br />
gebruiker opnieuw het aantal bijsturing<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
Scandinavisch bedrijf heeft al lat<strong>en</strong> wet<strong>en</strong> de gyroscoop<br />
standaard op zijn speciale besturingssysteem voor elektrische<br />
rolstoel<strong>en</strong> te will<strong>en</strong> installer<strong>en</strong>."<br />
Diverse toepassing<strong>en</strong><br />
Andere toepassing<strong>en</strong> die de lev<strong>en</strong>skwaliteit van de<br />
gehandicapte <strong>en</strong>orm kunn<strong>en</strong> verbeter<strong>en</strong> zijn bijv. bloeddetectie<br />
voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met nachtelijke neusbloeding<strong>en</strong>,<br />
niveaudetectie van vloeistoff<strong>en</strong>, keuk<strong>en</strong>weegschaal met<br />
geluidsindicatie, instelbare klok met tijdsaanduiding.<br />
Heel dikwijls zijn dat zak<strong>en</strong> die met bestaande compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
op e<strong>en</strong> relatief e<strong>en</strong>voudige manier kunn<strong>en</strong> "uitgevond<strong>en</strong>"<br />
word<strong>en</strong>. Ook e<strong>en</strong> maximum exploitatie van<br />
alle nieuwighed<strong>en</strong> die op de markt kom<strong>en</strong> aan steeds<br />
lager word<strong>en</strong>de prijz<strong>en</strong> ( afstandsbedi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> gsm’s)<br />
kunn<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> volledig ander doel gebruikt word<strong>en</strong>.<br />
Dit alles is het typische terrein voor de industrieel ing<strong>en</strong>ieur<br />
die integratief d<strong>en</strong>kt.<br />
Verder zijn er allerlei aangepaste besturing<strong>en</strong> voor elektrische<br />
rolstoel<strong>en</strong> waaronder de bijsturing die hinderniss<strong>en</strong><br />
kan detecter<strong>en</strong> <strong>en</strong> ontwijk<strong>en</strong>, de VIC vingerbesturing,<br />
e<strong>en</strong> tongbesturing, e<strong>en</strong> ultrasone hoofdsturing,<br />
e<strong>en</strong> gyroscoopsturing die de rolwag<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rechte<br />
koers houdt.<br />
Er zijn diverse communicatietoestell<strong>en</strong> voor spastische<br />
kinder<strong>en</strong> ontwikkeld (met nadruk op de m<strong>en</strong>s-machineschakel<br />
<strong>en</strong> de verstaanbaarheid van de uitgesprok<strong>en</strong><br />
woord<strong>en</strong>). Gebruikte techniek: aangepaste s<strong>en</strong>sor<strong>en</strong><br />
voor de interface <strong>en</strong> digitale opname van de uit te sprek<strong>en</strong><br />
boodschapp<strong>en</strong>.<br />
Er is het intellig<strong>en</strong>t bewakingssysteem gebaseerd op de<br />
detectie van de elektrische activiteit van de spier<strong>en</strong>,<br />
detectie van bloeding<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> video-camera, alarm bij<br />
verkeerde positie van de hand bij e<strong>en</strong> (aangepaste) rolwag<strong>en</strong>besturing,<br />
draadloos trilsysteem voor het verwittig<strong>en</strong><br />
van doofstomm<strong>en</strong>, prototype voor de prev<strong>en</strong>tie van<br />
doorligwond<strong>en</strong> door het met<strong>en</strong> van drukpunt<strong>en</strong> op het<br />
lichaam.<br />
Ook allerlei aangepaste schakels tuss<strong>en</strong> (gehandicapte)<br />
m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> computer, zoals speciale toets<strong>en</strong>, klankherk<strong>en</strong>ning<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> laserpointer gestuurde computer "muis",<br />
diverse system<strong>en</strong> voor omgevingsbedi<strong>en</strong>ing bestaan al.<br />
Voor m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met ernstige m<strong>en</strong>tale handicap zijn er specifieke<br />
hulpmiddel<strong>en</strong>.<br />
In al deze toepassing<strong>en</strong> wordt maximum gebruik gemaakt<br />
van courant in de handel voorkom<strong>en</strong>de compon<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
die soms met e<strong>en</strong> niet voor dat doel ontwikkelde<br />
techniek toegepast word<strong>en</strong>. Veelal gaat het om<br />
maatwerk, aangepast aan de handicap van de klant.<br />
Ing. Eti<strong>en</strong>ne Beernaerts<br />
Ing. Victor Claes<br />
Ing Marc Demolder
PAUL ANTIPOFF DROOMT VAN EEN ROLSTOEL<br />
MET VIERWIELAANDRIJVING<br />
In augustus 1993 ging de to<strong>en</strong> 28-jarige theatertechnicus<br />
Paul Antipoff op vakantie naar Niger. Hij<br />
werd misselijk, kreeg van koorts raakte verlemd van<br />
de schouders tot de voet<strong>en</strong>. Virale infectie. Na vier<br />
jaar tuss<strong>en</strong> hoop <strong>en</strong> wanhoop te hebb<strong>en</strong> gebivakkeerd<br />
in ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> revalidatiec<strong>en</strong>tra, verblijft<br />
Antipoff nu al bijna twee jaar in Driehuiz<strong>en</strong> in Edegem,<br />
waar hij e<strong>en</strong> studio heeft <strong>en</strong> e<strong>en</strong> training volgt in zelfstandig<br />
won<strong>en</strong><br />
"Pas hier heb ik voor het eerst over het CTG<br />
gehoord. Blijkbaar zijn er nog altijd veel revalidatiearts<strong>en</strong>,<br />
kinesist<strong>en</strong> <strong>en</strong> ergotherapeut<strong>en</strong> die het c<strong>en</strong>trum<br />
niet k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> spijtige zaak voor alle gehandicapt<strong>en</strong><br />
die zo van belangrijke extra hulpmiddel<strong>en</strong> verstok<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong>." Zelf beschikt Paul Antipoff over e<strong>en</strong> hele batterij<br />
"extra hulpmiddel<strong>en</strong>". Verscheid<strong>en</strong>e ervan werd<strong>en</strong><br />
door het CTG ontwikkeld of voor hem aangepast.<br />
Door met de tongpunt e<strong>en</strong> contact aan te rak<strong>en</strong>, kan<br />
hij vanuit zijn bed <strong>en</strong> via infraroodstraling allerlei cijfercodes<br />
vorm<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> code om de tv of de radio aan<br />
te zett<strong>en</strong>, de voordeur te op<strong>en</strong><strong>en</strong>, de telefoon op te<br />
nem<strong>en</strong>, <strong>en</strong>zovoort. W<strong>en</strong>st hij via de computer<br />
e<strong>en</strong> tekst te schrijv<strong>en</strong>, dan<br />
gebruikt hij de laserpointer die aan de<br />
zijkant van zijn bril is bevestigd.<br />
Het hoofd beweg<strong>en</strong>d kan<br />
hij met de laser op e<strong>en</strong><br />
klavier de gew<strong>en</strong>ste<br />
toets<strong>en</strong> "indrukk<strong>en</strong>".<br />
"Het komt<br />
neer op typ<strong>en</strong> met één vinger. Ik haal e<strong>en</strong> behoorlijke<br />
snelheid: zo'n zestig tek<strong>en</strong>s per minuut." E<strong>en</strong> opvall<strong>en</strong>de<br />
realisatie van het CTG is de muis waarmee<br />
Antipoff het hele computerscherm kan verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Ze<br />
bestaat uit e<strong>en</strong> paneel dat acht richting<strong>en</strong> toont waarin<br />
de cursor kan word<strong>en</strong> verschov<strong>en</strong>. De gew<strong>en</strong>ste<br />
richting moet met de laserpointer word<strong>en</strong> aangeduid.<br />
"Dankzij die muis kan ik probleemloos surf<strong>en</strong> op het<br />
internet, wat natuurlijk schitter<strong>en</strong>d is. Ik e-mail ook<br />
volop met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de land<strong>en</strong>. De CTGmuis<br />
is e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige <strong>en</strong> goedkope oplossing.<br />
Technologie moet niet ingewikkelder zijn dan nodig is.<br />
Wel zou van mij de cursor wat sneller mog<strong>en</strong> verschuiv<strong>en</strong>."<br />
Paul Antipoff heeft e<strong>en</strong> elektrische rolstoel<br />
die hij met de kin bestuurt. "Met mijn kin kan ik ev<strong>en</strong><br />
nauwkeurig stur<strong>en</strong> als gezonde m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met hun<br />
hand." Dat rolstoel<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> hobbelig, zanderig of<br />
ander natuurlijk terrein aankunn<strong>en</strong>, ervaart hij als e<strong>en</strong><br />
ernstig tekort. "Ik droom van e<strong>en</strong> rolstoel met vierwielaandrijving<br />
of één die op luchtkuss<strong>en</strong>s over het<br />
landschap zoeft, e<strong>en</strong> stoel waar ik dwars mee door<br />
de heide kan rijd<strong>en</strong>". Heeft hij zijn handicap ler<strong>en</strong> aanvaard<strong>en</strong>?<br />
"Mijn lev<strong>en</strong> is nu anders, maar niet minder<br />
rijk. Ik heb veeleer te weinig tijd dan dat ik me verveel.<br />
Ik kom ook onder de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>, ga naar theater <strong>en</strong> film.<br />
Soms voel ik me toch nog wanhopig, het is zeker niet<br />
simpel… Volg<strong>en</strong>d jaar verhuis ik naar Leuv<strong>en</strong>. Ik ga<br />
midd<strong>en</strong> in de stad in e<strong>en</strong> soort serviceflat won<strong>en</strong>. In<br />
Leuv<strong>en</strong> zal ik grot<strong>en</strong>deels zelfstandig tuss<strong>en</strong> de gewone<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>. Dat trekt me aan".<br />
Nog heel wat gehandicapt<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> dat minder comfortabel<br />
is dan het zou kunn<strong>en</strong> zijn. E<strong>en</strong> verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>d telefoontje naar het<br />
CTG is zeker bij e<strong>en</strong> ernstige handicap verstandig. Regelmatig weet<br />
het c<strong>en</strong>trum waardevolle oplossing<strong>en</strong> aan te reik<strong>en</strong> die voor de<br />
gehandicapte zelf of zijn of haar naaste omgeving volstrekt nieuw<br />
zijn. Ook vrag<strong>en</strong> van medische hulpverl<strong>en</strong>ers, die het CTG niet altijd<br />
goed k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>, of van andere geïnteresseerd<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met plezier<br />
beantwoord. Victor Claes: "We hebb<strong>en</strong> al honderd<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> geholp<strong>en</strong>,<br />
maar we wet<strong>en</strong> dat er nog e<strong>en</strong> hoop te do<strong>en</strong> valt. Als de<br />
geme<strong>en</strong>schap het haar morele plicht vindt die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met functionele<br />
stoorniss<strong>en</strong> in lev<strong>en</strong> te houd<strong>en</strong>, <strong>en</strong> gelukkig is dat zo, dan<br />
is het ook haar morele plicht die m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> e<strong>en</strong> behoorlijke<br />
lev<strong>en</strong>skwaliteit te garander<strong>en</strong>".<br />
Inlichting<strong>en</strong>: C<strong>en</strong>trum Technologie voor<br />
Gehandicapte person<strong>en</strong>, Gro<strong>en</strong><strong>en</strong>borgerlaan,<br />
171 gebouw V - 6de verdiep, 2020 Antwerp<strong>en</strong>,<br />
tel. 00 32 3 218 02 71, fax 00 32 3 218 02 76,<br />
e-mail: ctg@ruca.ua.ac.be, URL:<br />
http://www.ruca.ua.ac.be/ctg/index.htm <strong>en</strong><br />
http://www.ruca.ua.ac.be/ctg/main.htm).<br />
25 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
"In 1958 begon ik als jonge assist<strong>en</strong>t in het elektronicalab<br />
van de "Bijzondere School voor Technisch Ing<strong>en</strong>ieurs"<br />
te Oost<strong>en</strong>de. Van meet af aan werd e<strong>en</strong> stuk van de<br />
meettechniek<strong>en</strong> aan mij toevertrouwd, <strong>en</strong> in de volg<strong>en</strong>de<br />
jar<strong>en</strong> ging ik mij daar meer <strong>en</strong> meer op toelegg<strong>en</strong>. Het<br />
bleef niet bij de klassieke elektrometrie, maar stilaan<br />
groeide e<strong>en</strong> grote interesse voor hoge frequ<strong>en</strong>ties <strong>en</strong><br />
microgolv<strong>en</strong>.<br />
In de loop van het academiejaar 1977-78 kwam e<strong>en</strong><br />
oud-leerling, die ook radioamateur was, met e<strong>en</strong> vraag<br />
van e<strong>en</strong> collega radioamateur die meehielp aan de<br />
implantatie van pacemakers in e<strong>en</strong> ziek<strong>en</strong>huis te<br />
Oost<strong>en</strong>de. De vraag was e<strong>en</strong>voudig: is het mogelijk om<br />
e<strong>en</strong> fout te ontdekk<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> beschadigde "pacemakerlead".<br />
Deze geleider die de pacemaker verbindt met het<br />
hart was to<strong>en</strong> veel minder soepel dan nu <strong>en</strong> wilde wel<br />
e<strong>en</strong>s brek<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> hij niet goed behandeld werd. De isolatie<br />
rond deze geleider was to<strong>en</strong> steeds van silicon<strong>en</strong>rubber<br />
<strong>en</strong> het mes van de chirurg kon dat wel e<strong>en</strong>s<br />
beschadig<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> kortsluiting of e<strong>en</strong> isolatiefout aan de<br />
"lead" was dus helemaal niet d<strong>en</strong>kbeeldig. Indi<strong>en</strong> de fout<br />
optreedt op e<strong>en</strong> "gemakkelijk toegankelijke" plaats, dicht<br />
bij de pacemaker, dan kan dit met behulp van speciale<br />
hulpstukk<strong>en</strong> gerepareerd word<strong>en</strong>. Het opspor<strong>en</strong> van de<br />
fout was dus belangrijk.<br />
Nu had ik in mijn laboratorium e<strong>en</strong> TDR-unit (time domain<br />
reflectometry) ter beschikking <strong>en</strong> na <strong>en</strong>ig geëxperim<strong>en</strong>teer<br />
met emmers licht gezout<strong>en</strong> water <strong>en</strong> e<strong>en</strong> hoeveelheid<br />
defecte leads ( zorgvuldig stukgemaakt op e<strong>en</strong> welbepaalde<br />
afstand) was het probleem naar behor<strong>en</strong> opge-<br />
26 I.M.- DECEMBER 2001<br />
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
Hoe<br />
verdwaalt<br />
e<strong>en</strong><br />
ing<strong>en</strong>ieur<br />
tuss<strong>en</strong><br />
de<br />
pace makers?<br />
lost. De cardioloog in Oost<strong>en</strong>de én <strong>en</strong>kele professor<strong>en</strong><br />
van de KU-Leuv<strong>en</strong> vond<strong>en</strong> dit zo formidabel dat ze mij er<br />
toe aanzett<strong>en</strong> om er e<strong>en</strong> artikel over te schrijv<strong>en</strong> in het<br />
Engels <strong>en</strong> om deze oplossing te gaan voorstell<strong>en</strong> op het<br />
zesde "World Congres on Cardiac Pacing" dat doorging<br />
in Montreal, Canada, in oktober 1979. Daar was onze<br />
oplossing ook e<strong>en</strong> succes <strong>en</strong> werd ik mete<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
in de kring. Sindsdi<strong>en</strong> b<strong>en</strong> ik steeds actief geblev<strong>en</strong> in de<br />
wereld van pacemakers. Het werd e<strong>en</strong> wederzijdse<br />
vruchtbare sam<strong>en</strong>werking waarbij ik leerde over anatomie<br />
<strong>en</strong> fysiologie <strong>en</strong> zelf begripp<strong>en</strong> uit de fysica <strong>en</strong> de<br />
elektronica verklaarde voor g<strong>en</strong>eesher<strong>en</strong> <strong>en</strong> chirurg<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> paar jaar later werd in de schoot van de VIK e<strong>en</strong><br />
werkgroep (MIT) opgericht die de ing<strong>en</strong>ieurs <strong>en</strong> technici<br />
ver<strong>en</strong>igde die werkzaam war<strong>en</strong> in de medisch-technische<br />
sector (ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> toeleverings bedrijv<strong>en</strong>). Hier<br />
bleek de nood aan e<strong>en</strong> degelijke vorming voor deze m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> er her <strong>en</strong> der speciale leergang<strong>en</strong> ingericht<br />
aan de ing<strong>en</strong>ieursschol<strong>en</strong>. In Oost<strong>en</strong>de startte to<strong>en</strong><br />
de "medisch-technische elektronica" <strong>en</strong> van dan af ging<br />
ik mij ook toelegg<strong>en</strong> op medische beeldvorming, veiligheid<br />
in ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> e.d.<br />
De technische aspect<strong>en</strong> van de medische wereld zijn fasciner<strong>en</strong>d<br />
<strong>en</strong> buit<strong>en</strong>gewoon verscheid<strong>en</strong>. Heel wat ing<strong>en</strong>ieurs<br />
hebb<strong>en</strong> in deze wereld hun werk én hun hobby<br />
gevond<strong>en</strong>. Hierdoor wordt de "g<strong>en</strong>eeskunde" steeds minder<br />
"kunst" <strong>en</strong> steeds meer "wet<strong>en</strong>schap". Belangrijk is<br />
hierbij wel dat de m<strong>en</strong>s c<strong>en</strong>traal blijft staan <strong>en</strong> dat niet<br />
alle lieve verpleegsters word<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> door e<strong>en</strong><br />
robot.
PACEMAKERS<br />
Het hart <strong>en</strong> de bloedsomloop<br />
Onze bloedsomloop is zonder meer verbazingwekk<strong>en</strong>d.<br />
Indi<strong>en</strong> zowel de grote <strong>en</strong> kleine aders <strong>en</strong> slagaders als de<br />
héél kleine haarvaatjes na elkaar gezet word<strong>en</strong>, beschikk<strong>en</strong><br />
wij over ongeveer 100 000 tot 120 000 km bloedvat<strong>en</strong>,<br />
d.w.z. ongeveer drie maal de omtrek van de<br />
aarde. Ieder celletje van het lichaam wordt voorzi<strong>en</strong> van<br />
voedingsstoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> van zuurstof <strong>en</strong> de afvalstoff<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
voortdur<strong>en</strong>d efficiënt opgeruimd.<br />
De motor die<br />
hiervoor zorgt<br />
is het hart, dat<br />
al ev<strong>en</strong> wonderbaar<br />
is.<br />
Het m<strong>en</strong>selijk<br />
hart klopt gemiddeld<br />
ca. 72<br />
maal per<br />
minuut, d.w.z.<br />
ongeveer 103<br />
700 maal per<br />
dag of ca. 38<br />
miljo<strong>en</strong> maal<br />
per jaar.<br />
Hierbij pompt<br />
het ca. 75 ml<br />
bloed per slag<br />
doorhe<strong>en</strong> de<br />
bloedvat<strong>en</strong>, dit<br />
is ruim 75 hl<br />
per dag. En het<br />
doet dat voortdur<strong>en</strong>d,<br />
zonder<br />
rustpauzes,<br />
zonder smering<br />
of revisies<br />
of speciale<br />
onderhoudsbeurt<strong>en</strong>,onafgebrok<strong>en</strong>gedur<strong>en</strong>de<br />
vele<br />
jar<strong>en</strong> (voor de<br />
meeste Belg<strong>en</strong><br />
meer dan 75<br />
jaar!). Ge<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>kele door<br />
ing<strong>en</strong>ieurs ontworp<strong>en</strong> machine kan hier teg<strong>en</strong> op!<br />
Het hart heeft 2 voorkamers of atria <strong>en</strong> 2 kamers of v<strong>en</strong>trikels.<br />
De rechter voorkamer krijgt zuurstofarm bloed uit<br />
het ganse lichaam. Door het sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong> van de rechter<br />
voorkamer stroomt het bloed naar de rechter kamer.<br />
Bij contractie van deze rechter kamer wordt het bloed<br />
naar de long<strong>en</strong> gepompt, waar het met zuurstof verrijkt<br />
wordt. Het zuurstofrijk bloed uit de long<strong>en</strong> stroomt naar<br />
de linker voorkamer <strong>en</strong> wordt vandaar verder gepompt<br />
naar de linker kamer. Door het sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong> van de linker<br />
kamer wordt het bloed naar alle organ<strong>en</strong> <strong>en</strong> elk deeltje<br />
van het lichaam gebracht.<br />
Wat doet het hart sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong>?<br />
De contractie van het hart gebeurt door e<strong>en</strong> elektrische<br />
impuls die ontstaat in de sinusknoop, die geleg<strong>en</strong> is in de<br />
rechter voorkamer. Deze prikkel verspreidt zich over<br />
beide voorkamers, waardoor ze gaan sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
het bloed naar de kamers pomp<strong>en</strong>. Vervolg<strong>en</strong>s wordt de<br />
elektrische impuls opgevang<strong>en</strong> door de atriov<strong>en</strong>triculaire<br />
knoop (AV-knoop) om zich na e<strong>en</strong> kleine vertraging (korte<br />
pauze) naar de kamers te verspreid<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> snelle<br />
geleidingsbaan, bestaande uit de His bundel, de rechter<br />
<strong>en</strong> linker bundeltakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Purkinje vezels. Hierdoor<br />
gaan de kamers sam<strong>en</strong>trekk<strong>en</strong> zodat het bloed naar de<br />
long<strong>en</strong> <strong>en</strong> naar het lichaam gepompt wordt.<br />
Het normale hart klopt regelmatig - bij e<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong>e in<br />
rust ligt het normale hartritme tuss<strong>en</strong> 60 <strong>en</strong> 100 slag<strong>en</strong><br />
per minuut. Bij inspanning, angst of emotie gaat het<br />
hart sneller slaan. E<strong>en</strong> traag hartritme in rust (lager dan<br />
60 sl/min) kan normaal zijn bij goed getrainde person<strong>en</strong>.<br />
Sommige g<strong>en</strong>eesmiddel<strong>en</strong> (zoals bètablokkers) kunn<strong>en</strong><br />
ook het hartritme vertrag<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> polsfrequ<strong>en</strong>tie in rust<br />
van minder dan 45 sl/min is meestal afwijk<strong>en</strong>d. Dit kan<br />
het gevolg zijn van sinusknoopziekte, waarbij de sinusknoop<br />
te traag gaat afvur<strong>en</strong>. Wanneer de elektrische<br />
verbinding tuss<strong>en</strong> de voorkamer <strong>en</strong> de kamer onderbrok<strong>en</strong><br />
is als gevolg van e<strong>en</strong> volledig AV blok, dan gaat het<br />
hart trager klopp<strong>en</strong>. Bij klacht<strong>en</strong> van duizeligheid of syncope<br />
(korte periode van plotse bewusteloosheid) di<strong>en</strong>t<br />
e<strong>en</strong> pacemaker te word<strong>en</strong> ingeplant.<br />
E<strong>en</strong> beetje geschied<strong>en</strong>is<br />
Sedert Luigi Galvani <strong>en</strong> zijn kikkers in 1790 werd<strong>en</strong> er<br />
allerlei experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> uitgevoerd met elektriciteit. Maar<br />
de echte geschied<strong>en</strong>is van de pacemakers begint in<br />
1932 met Albert Hyman, e<strong>en</strong> arts uit New York. Hij stelde<br />
e<strong>en</strong> toestel op punt dat hij e<strong>en</strong> "artificiële pacemaker"<br />
noemde (in teg<strong>en</strong>stelling met de sinusknoop, ontdekt<br />
door Keith <strong>en</strong> Flack in 1907, die de natuurlijke pacemaker<br />
g<strong>en</strong>oemd werd). Daar batterij<strong>en</strong> in die tijd nog niet<br />
erg betrouwbaar war<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> zeer korte lev<strong>en</strong>sduur<br />
hadd<strong>en</strong>, koos dr. Hyman als bron van elektriciteit e<strong>en</strong><br />
speciale magneto-g<strong>en</strong>erator die sterk leek op deze die<br />
27 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
lange tijd gebruikt werd<strong>en</strong> in oude telefoon toestell<strong>en</strong><br />
(met e<strong>en</strong> stel hoefijzervormige magnet<strong>en</strong> naast elkaar).<br />
E<strong>en</strong> opgewond<strong>en</strong> veer, zoals in e<strong>en</strong> horloge, deed de<br />
g<strong>en</strong>erator draai<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ballistische (c<strong>en</strong>trifugale) regeling<br />
hield de snelheid vrij constant. Met behulp van e<strong>en</strong><br />
onderbreker werd<strong>en</strong> impuls<strong>en</strong> opgewekt. Het toestel<br />
woog echter 7,2 kg <strong>en</strong> kon slechts e<strong>en</strong> zestal minut<strong>en</strong><br />
zelfstandig werk<strong>en</strong>. Hyman gebruikte bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
sonde met e<strong>en</strong> lange naald die dwars doorhe<strong>en</strong> de borst<br />
tot in het hart werd gebracht…<br />
In 1952 publiceerde dr. Paul Zoll de resultat<strong>en</strong> van zijn<br />
onderzoek in de New England Journal of Medicine:<br />
"Resuscitation of the heart in v<strong>en</strong>tricular stand-still by<br />
electrical stimulation". Aanvankelijk gebruikte hij e<strong>en</strong><br />
elektrode in de slokdarm <strong>en</strong> e<strong>en</strong> precordiale elektrode op<br />
de borst - later stimuleerde hij via twee huidelektrod<strong>en</strong>.<br />
Hyman <strong>en</strong> Zoll werd<strong>en</strong> niet erg gewaardeerd door hun<br />
tijdg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>en</strong> kreg<strong>en</strong> heel wat teg<strong>en</strong>wind van alle kerkgeme<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>.<br />
Zij "speeld<strong>en</strong> voor God-de-Vader" <strong>en</strong><br />
werd<strong>en</strong> zelfs beticht van necrofilie ("…fooling around with<br />
dead pati<strong>en</strong>ts…"). Vandaag word<strong>en</strong> zij echter algeme<strong>en</strong><br />
aanzi<strong>en</strong> als de grondleggers van de moderne hartstimulatie!<br />
E<strong>en</strong> reuz<strong>en</strong>stap werd gezet in 1958 to<strong>en</strong> de Zweedse<br />
ing<strong>en</strong>ieur Rune Elmqvist de eerste getransistoriseerde<br />
<strong>en</strong> implanteerbare pacemaker construeerde. Ake<br />
S<strong>en</strong>ning was de chirurg die via e<strong>en</strong> op<strong>en</strong>-borst operatie<br />
twee elektrod<strong>en</strong> op het hart van de patiënt naaide <strong>en</strong><br />
hierop de nieuwe pacemaker aansloot. De patiënt was<br />
ing<strong>en</strong>ieur Arne Larson die destijds bij de Zweedse telefonie<br />
werkte <strong>en</strong> blijkbaar e<strong>en</strong> héél groot vertrouw<strong>en</strong> had in<br />
de techniek (ondertuss<strong>en</strong> is hij nog steeds gezond <strong>en</strong> wel<br />
<strong>en</strong> kreeg in 1978 zijn 23ste pacemaker). Elmqvist<br />
gebruikte voor deze eerste<br />
implanteerbare pacemaker<br />
Ni-Cd accu’s van 60 mAh,<br />
die via e<strong>en</strong> inductieve koppeling<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gelijkrichterdiode,<br />
kond<strong>en</strong> opgelad<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
Achteraf bleek dit ge<strong>en</strong><br />
onverdeeld succes te zijn<br />
omwille van de gasontwikkeling<br />
bij het lad<strong>en</strong>. Het circuit<br />
zelf was uiterst e<strong>en</strong>voudig <strong>en</strong><br />
omvatte slechts twee transistor<strong>en</strong><br />
: e<strong>en</strong>tje geschakeld<br />
als hikoscillator <strong>en</strong> de andere<br />
als impulsvormer in de uitgangstrap.<br />
Twee jaar later (1960)<br />
gebruikte Wilson Greatbatch<br />
nag<strong>en</strong>oeg hetzelfde elektronisch<br />
ontwerp, maar met 5 à<br />
10 kwikoxide-zink batterij<strong>en</strong><br />
(elk 12 g zwaar <strong>en</strong> 3 cm_<br />
groot) Hiermee kon deze<br />
pacemaker het 2 à 3 jaar<br />
volhoud<strong>en</strong>.<br />
28 I.M.- DECEMBER 2001<br />
E<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieur tuss<strong>en</strong><br />
de pacemakers<br />
Vandaag zijn de schakeling<strong>en</strong> véél ingewikkelder <strong>en</strong><br />
gebruikt m<strong>en</strong> quasi uitsluit<strong>en</strong>d lithiumjodide batterij<strong>en</strong>.<br />
Afhankelijk van het gebruik, d.w.z. de nod<strong>en</strong> van de patiënt,<br />
gaat e<strong>en</strong> moderne pacemaker zonder problem<strong>en</strong><br />
gewoonlijk 8 à 12 jaar mee. Zoals "Electronics" het stelde<br />
in zijn jubileumnummer, naar aanleiding van zijn 50<br />
jarig bestaan, de pacemaker is wellicht de mooiste <strong>en</strong><br />
meest nuttige realisatie van de elektronica!!!<br />
Wat is e<strong>en</strong> moderne pacemaker ?<br />
De eerste pacemakers war<strong>en</strong> z.g. "fixed rate" g<strong>en</strong>erator<strong>en</strong>,<br />
die onafgebrok<strong>en</strong> elektrische stimuli afvuurd<strong>en</strong>.<br />
Dat hield echter het risico in dat, in bepaalde gevall<strong>en</strong>,<br />
het hart van de patiënt kon fibriller<strong>en</strong> (i.e. trill<strong>en</strong> zonder<br />
echt te pomp<strong>en</strong>, wat zéér gevaarlijk is) <strong>en</strong> dat de batterij<br />
uiteraard vlug uitgeput raakt. Spoedig hadd<strong>en</strong> de ing<strong>en</strong>ieurs<br />
daar e<strong>en</strong> oplossing voor, die ze de "on-demand"<br />
pacemaker noemd<strong>en</strong>. Ze bouwd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> "s<strong>en</strong>sing circuit"<br />
in dat kan detecter<strong>en</strong> of het hart al dan niet spontaan<br />
klopt <strong>en</strong> die het "uitgangscircuit" uitschakelt indi<strong>en</strong> dit wel<br />
het geval is. Er word<strong>en</strong> dus alle<strong>en</strong> elektrische pulsjes<br />
afgegev<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> dit werkelijk nodig is <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>in is de<br />
pacemaker "stand-by" !<br />
Vanzelfsprek<strong>en</strong>d war<strong>en</strong> daar aanvankelijk <strong>en</strong>ige problem<strong>en</strong><br />
mee. De patiënt zoekt alle<strong>en</strong> zijn cardioloog op<br />
indi<strong>en</strong> hij zich goed voelt <strong>en</strong> dan is de pacemaker meestal<br />
in rust, zodat de dokter niet kan nagaan of de pacemaker<br />
goed functioneert. Om dit euvel te omzeil<strong>en</strong> bouwde<br />
m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> "reed-switch" in, die de s<strong>en</strong>sing uitschakelt<br />
door het oplegg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> magneet. De pacemaker<br />
geeft dan terug continu impulsjes af zodat controle<br />
mogelijk is.<br />
En natuurlijk was er het probleem van de storing<strong>en</strong> of de<br />
elektromagnetische interfer<strong>en</strong>tie (EMI) De pacemaker is<br />
verbond<strong>en</strong> met het hart via e<strong>en</strong> héél soepele geleider <strong>en</strong>
die gaat vanzelfsprek<strong>en</strong>d di<strong>en</strong><strong>en</strong> als ant<strong>en</strong>ne <strong>en</strong> kan dus<br />
allerlei storing<strong>en</strong> oppikk<strong>en</strong>. Om de storing<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> minimum<br />
te herleid<strong>en</strong> wordt in het s<strong>en</strong>sing circuit e<strong>en</strong> "bandpass<br />
filter" ingebouwd die ongepaste frequ<strong>en</strong>ties teg<strong>en</strong>houdt<br />
<strong>en</strong> wordt er ook e<strong>en</strong> "level detector" aan toegevoegd<br />
die alle<strong>en</strong> signal<strong>en</strong> van voldo<strong>en</strong>de grootte doorlaat.<br />
De huidige pacemakers bezitt<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> microprocessor<br />
<strong>en</strong> allerlei slimme algoritmes zorg<strong>en</strong> ervoor dat de kans<br />
op storing uiterst klein wordt.<br />
De pacemakers van de eerste <strong>en</strong> de tweede g<strong>en</strong>eratie<br />
stimuleerd<strong>en</strong> steeds aan dezelfde frequ<strong>en</strong>tie (ca. 70 slag<strong>en</strong><br />
per minuut), terwijl de frequ<strong>en</strong>tie van e<strong>en</strong> gezond<br />
hart oploopt bij inspanning of bij emotie (zie hoger). Bij<br />
vele PM patiënt<strong>en</strong> is er e<strong>en</strong> A-V blok, maar werkt de<br />
sinusknoop nog prima. M<strong>en</strong> kan dan gaan kijk<strong>en</strong> aan<br />
welke frequ<strong>en</strong>tie de sinusknoop in het atrium afvuurt <strong>en</strong><br />
hiermee de frequ<strong>en</strong>tie controler<strong>en</strong> waarmee de v<strong>en</strong>trikels<br />
gestuurd word<strong>en</strong>. Aldus ontstond e<strong>en</strong> dubbele pacemaker,<br />
de zog<strong>en</strong>aamde "DDD pacemaker".<br />
Het elektronisch<br />
schema,<br />
sterk<br />
vere<strong>en</strong>voudigd.<br />
Maar bij sommige patiënt<strong>en</strong> werkt de<br />
sinusknoop ook niet correct (best<strong>en</strong>dig of<br />
intermitter<strong>en</strong>d). Daarvoor werd<strong>en</strong> allerlei<br />
s<strong>en</strong>sor<strong>en</strong> <strong>en</strong> algoritmes ontwikkeld die<br />
nagaan of de patiënt inderdaad e<strong>en</strong><br />
inspanning doet. De meest e<strong>en</strong>voudige<br />
s<strong>en</strong>sor is e<strong>en</strong> simpel piëzo-elektrisch kristal waarop e<strong>en</strong><br />
kleine massa bevestigd is. Door de traagheidskracht<strong>en</strong><br />
drukt deze massa, bij beweging, op het kristal <strong>en</strong> g<strong>en</strong>ereert<br />
zó signaaltjes die via e<strong>en</strong> algoritme de frequ<strong>en</strong>tie<br />
van de pacemaker bijstur<strong>en</strong>. Dit is dan "rate-adaptive<br />
pacing".<br />
Alle moderne pacemakers bezitt<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> intern geheug<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> telemetrie, zodat het mogelijk is om te communicer<strong>en</strong><br />
met de pacemaker <strong>en</strong> e<strong>en</strong> elektrocardiogram<br />
binn<strong>en</strong> in het hart op te nem<strong>en</strong> zonder ingreep van buit<strong>en</strong><br />
uit.<br />
Vandaag gaat m<strong>en</strong> nog e<strong>en</strong> stap verder. M<strong>en</strong> is er in<br />
geslaagd, niet alle<strong>en</strong> te pac<strong>en</strong> maar ook te defibriller<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> klein implanteerbaar toestelletje. Dat laatste is<br />
absoluut lev<strong>en</strong>sredd<strong>en</strong>d, maar gebeurde vroeger uitsluit<strong>en</strong>d<br />
door uitw<strong>en</strong>dig twee grote elektrod<strong>en</strong> op de borst<br />
van de patiënt te plaats<strong>en</strong> <strong>en</strong> daartuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> korte puls<br />
met e<strong>en</strong> héél hoge spanning te g<strong>en</strong>erer<strong>en</strong> (spanning ca.<br />
750 V, <strong>en</strong>ergie tot max. ca 30 joule). Zo’n gecombineerd<br />
toestel (implanteerbare pacemaker & defibrillator) heeft<br />
e<strong>en</strong> volume van nag<strong>en</strong>oeg 40 cc <strong>en</strong> weegt ca. 80 gram<br />
(waarvan het grootste gedeelte in beslag g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordt<br />
door de lithium batterij).<br />
Ing. Alfons Sinnaeve<br />
29 I.M.- DECEMBER 2001
DOSSIER<br />
De evolutie binn<strong>en</strong> de technische departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van<br />
onze ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> <strong>en</strong> verzorgingsinstelling<strong>en</strong> br<strong>en</strong>gt specifiekere<br />
<strong>en</strong> meer complexe technologie met zich. Ieder<br />
heeft zijn taak: chirurg<strong>en</strong> <strong>en</strong> arts<strong>en</strong> operer<strong>en</strong>. Industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs houd<strong>en</strong> de medische apparatuur draai<strong>en</strong>d.<br />
A.Z. Sint-Jan-Brugge<br />
Niet <strong>en</strong>kel bedrijv<strong>en</strong> fusioner<strong>en</strong>. Ook ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> do<strong>en</strong><br />
dat. Personeelsformaties word<strong>en</strong> geïntegreerd, wat<br />
meer mogelijkhed<strong>en</strong> schept voor de fusiepartners <strong>en</strong> wat<br />
op zijn beurt weer e<strong>en</strong> doorgedrev<strong>en</strong> technisch beheer<br />
vereist. Uiteindelijk ontstaat er, net zoals voor de medische<br />
staf, e<strong>en</strong> heus technisch kader in de grote ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong>.<br />
A.Z. Sint Jan in Brugge is zo’n ziek<strong>en</strong>huis. Hier<br />
e<strong>en</strong> overzicht van typische staffuncties die word<strong>en</strong> waarg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
door industrieel ing<strong>en</strong>ieurs:<br />
Deel uitmak<strong>en</strong>d of aansluit<strong>en</strong>d bij het technisch departem<strong>en</strong>t:<br />
• Afdeling Bouw: industrieel ing<strong>en</strong>ieur bouw (CAD-<br />
CAM).<br />
• Rec<strong>en</strong>t: veiligheidscoördinator bouwwerv<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
mobiele werkplaats<strong>en</strong>.<br />
• Afdeling Elektromechanica: industrieel ing<strong>en</strong>ieur<br />
Elektriciteit, Elektronica <strong>en</strong>/of Elektromechanica.<br />
• Afdeling Instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st: (Biotechniek): industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs met specialiteit Elektronica of<br />
Scheikunde.<br />
30 I.M.- DECEMBER 2001<br />
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
De ing<strong>en</strong>ieur in de medische<br />
wereld<br />
Typische staffuncties (Kader) waarvoor de specialiteit<br />
niet vast omschrev<strong>en</strong> is (kan zowel Ing. scheikunde,<br />
elektriciteit, mechanica of elektronica zijn)<br />
• Ing. verantwoordelijk voor <strong>en</strong>ergiebeheer<br />
• Ing. milieubeheer (milieucoördinator)<br />
• Ing. integrale kwaliteitszorg (IKZ) (kwaliteitsing<strong>en</strong>ieur)<br />
• Ing. veiligheid: prev<strong>en</strong>tie-adviseur (prev<strong>en</strong>tie-ing<strong>en</strong>ieur)<br />
• ICT: informatie communicatietechnologie (vooral<br />
beeldverwerking & netwerkbeheer)<br />
Staffunctionaris binn<strong>en</strong> andere specifieke departem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
• Laboratoria: Ing. scheikunde<br />
• Oncology-Radiotherapie: Ing. kernfysica<br />
• Medische vitale di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>: vooral Ing. elektronica<br />
T<strong>en</strong>slotte zijn industrieel ing<strong>en</strong>ieurs ook werkzaam binn<strong>en</strong><br />
het algeme<strong>en</strong> managem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> het totale technisch<br />
beleid. Vooral het logistieke departem<strong>en</strong>t, de vroegere<br />
civiele di<strong>en</strong>st (hoteldi<strong>en</strong>st) <strong>en</strong> het meer rec<strong>en</strong>tere algem<strong>en</strong>e<br />
facility gebeur<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> de mogelijkheid aan onze<br />
Ing.’s deel uit te mak<strong>en</strong> van het directiebeleid. Dit betek<strong>en</strong>t<br />
dus financiële medeverantwoordelijkheid, kwaliteitsbewaking<br />
<strong>en</strong> personeelsverantwoordelijkheid.<br />
Industrieel Ing<strong>en</strong>ieurs<br />
die werkzaam zijn in<br />
deze sector<strong>en</strong> stek<strong>en</strong><br />
regelmatig de kopp<strong>en</strong><br />
bij elkaar bij de<br />
Doelstelling<strong>en</strong>:<br />
• Contact<strong>en</strong> bevorder<strong>en</strong>, zowel op m<strong>en</strong>selijk als op professioneel<br />
vlak tuss<strong>en</strong> de verantwoordelijk<strong>en</strong> van de<br />
technische di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> van verzorgingsinstelling<strong>en</strong>.<br />
• K<strong>en</strong>nis van haar led<strong>en</strong> over technische <strong>en</strong> medischtechnische<br />
infrastructuur verbeter<strong>en</strong> <strong>en</strong> verdiep<strong>en</strong>.<br />
• K<strong>en</strong>nis van haar led<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de onderhouds<strong>en</strong><br />
managem<strong>en</strong>ttechniek<strong>en</strong> bijbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> of updat<strong>en</strong>.<br />
• Verdedig<strong>en</strong> van de belang<strong>en</strong> van haar led<strong>en</strong>.<br />
• Contact<strong>en</strong> legg<strong>en</strong> met toeleveringsbedrijv<strong>en</strong> op het<br />
vlak van technische ontwikkeling<strong>en</strong>.<br />
Info: http://www.vtdv.be<br />
Ing. Luci<strong>en</strong> Wullaert<br />
VLAAMSE VERENIGING VAN TECHNISCHE<br />
DIENSTHOOFDEN VAN DE VERZORGINGSIN-<br />
STELLINGEN
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
Deskundig<strong>en</strong><br />
in de stralingsfysica<br />
Zelfkleverslag<br />
In de ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> wordt de veiligheid<br />
van patiënt<strong>en</strong> <strong>en</strong> g<strong>en</strong>eeskundig personeel<br />
bij de manipulatie van apparatuur<br />
waarbij gebruik gemaakt wordt van<br />
ioniser<strong>en</strong>de straling<strong>en</strong> gewaarborgd<br />
door de bij K.B. vastgelegde norm<strong>en</strong>.<br />
Toepassing <strong>en</strong> controle gebeurt door<br />
de in de ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> verplicht aanwezige<br />
erk<strong>en</strong>de deskundig<strong>en</strong> in stralingsfysica.<br />
Meer <strong>en</strong> meer industrieel ing<strong>en</strong>ieurs<br />
word<strong>en</strong> erk<strong>en</strong>d als deskundige in de<br />
stralingsfysica. Deze erk<strong>en</strong>ning (die de<br />
veiligheid van de patiënt<strong>en</strong> moet vrijwar<strong>en</strong>)<br />
kan slechts bekom<strong>en</strong> als je als<br />
Ing. voldoet aan volg<strong>en</strong>de vereist<strong>en</strong>:<br />
Je moet e<strong>en</strong> diploma hebb<strong>en</strong> van<br />
industrieel ing<strong>en</strong>ieur in de Kern-<br />
Maandelijks del<strong>en</strong> we met de stickeractie e<strong>en</strong> aantal prijz<strong>en</strong><br />
uit. Kleef uw VIK-sticker op e<strong>en</strong> leuke plaats (auto, fiets,<br />
briev<strong>en</strong>bus, <strong>en</strong>z.) neem e<strong>en</strong> foto <strong>en</strong> stuur hem op. De beste<br />
foto wordt beloond. Zonder foto’s gaat het ook: u kan in de<br />
prijz<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> att<strong>en</strong>te collega uw sticker opmerkt <strong>en</strong><br />
ons dat meldt. Werd uw nummerplaat gepubliceerd in e<strong>en</strong><br />
vorige uitgave van de Ing<strong>en</strong>ieursmededeling<strong>en</strong> dan kan u<br />
nog steeds reager<strong>en</strong>.<br />
Uit de nummerplat<strong>en</strong> die onze fulltime speurploeg doorseinde,<br />
loott<strong>en</strong> we de volg<strong>en</strong>de nummers:<br />
Als e<strong>en</strong> van deze nummerplat<strong>en</strong> de uwe is, stuur dan e<strong>en</strong><br />
kopie van het inschrijvingsbewijs <strong>en</strong> van uw VIK-lidkaart (e<strong>en</strong><br />
fotootje mag ook altijd!) op naar het VIK-secretariaat, t.a.v.<br />
Francine Demaret, Her<strong>en</strong>talsebaan 643 Wommelgem, fax:<br />
03 259 11 01, e-mail: francine.demaret@vik.be<br />
Succes!<br />
<strong>en</strong>ergie. Als bijkom<strong>en</strong>de opleiding heb<br />
je de 3de cyclus gevolgd aan e<strong>en</strong> universiteit<br />
met 600 theorie-ur<strong>en</strong> in het<br />
eerste jaar. Hierbij kunn<strong>en</strong> vrijstelling<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> in functie van het<br />
verworv<strong>en</strong> basisdiploma.<br />
In het tweede jaar moet je e<strong>en</strong> stage<br />
do<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> ziek<strong>en</strong>huis in de discipline<br />
waarvoor je gekoz<strong>en</strong> hebt (radiologie,<br />
nucleaire g<strong>en</strong>eeskunde of radiotherapie).<br />
Uiteindelijk word je beoordeeld<br />
door e<strong>en</strong> jury van arts<strong>en</strong>, fysici <strong>en</strong><br />
ambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>. Deze erk<strong>en</strong>ning (bij<br />
ministerieel besluit) is tijdelijk <strong>en</strong> moet<br />
periodisch hernieuwd word<strong>en</strong>.<br />
Ing. Eti<strong>en</strong>ne Beernaerts<br />
VERENIGINGSNIEUWS<br />
0884 B AGX 875 GJS 006 KUU 894 PLG 741<br />
DOSSIER<br />
Ook voor industrieel ing<strong>en</strong>ieurs<br />
31 I.M.- DECEMBER 2001
E<strong>en</strong> biomedisch-technische di<strong>en</strong>st in e<strong>en</strong> universitair<br />
ziek<strong>en</strong>huis staat in voor het goed functioner<strong>en</strong> van de<br />
medische apparatuur, in het bijzonder voor de kritieke<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> (Spoedopname, Int<strong>en</strong>sieve Zorg<strong>en</strong>,<br />
Operatiezal<strong>en</strong>, Brandwond<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trum, Recovery),<br />
C<strong>en</strong>trale Sterilisatie <strong>en</strong> Medische Gass<strong>en</strong>.<br />
Ing. Erik Billiet is di<strong>en</strong>sthoofd bij het UZG<strong>en</strong>t <strong>en</strong> heeft<br />
vijfti<strong>en</strong> medewerkers om hierover te wak<strong>en</strong>.<br />
Het werk in zo’n di<strong>en</strong>st vergt bijscholing in de m<strong>en</strong>selijke<br />
fysiologie, informatica <strong>en</strong> apparat<strong>en</strong>beheer. Als industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieur Automatie <strong>en</strong> <strong>Regeltechniek</strong> (KIHO) heeft<br />
Ing. Erik Billiet na zijn aanwerving het diploma van lic<strong>en</strong>tiaat<br />
in de Biomedische Ing<strong>en</strong>ieurstechniek<strong>en</strong> aan de RUG<br />
behaald. Het programma aan de RUG biedt e<strong>en</strong> waaier<br />
van keuzes zowel op het vlak van techniek als op het vlak<br />
van fysiologie. Erik is assist<strong>en</strong>t-doc<strong>en</strong>t voor het pakket<br />
Int<strong>en</strong>sieve Zorg<strong>en</strong> <strong>en</strong> is ook op het domein van de<br />
Hemodynamische Monitoring actief. Hij heeft verscheid<strong>en</strong>e<br />
publicaties in g<strong>en</strong>eeskundige <strong>en</strong> technische tijdschrift<strong>en</strong><br />
op zijn naam <strong>en</strong> geeft voordracht<strong>en</strong> op medische<br />
congress<strong>en</strong>. Op het gebied van research werd e<strong>en</strong><br />
door hem ontwikkelde techniek voor het met<strong>en</strong> van<br />
Continuous Cardiac Output gepat<strong>en</strong>teerd <strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t in<br />
evaluatie g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> industriële partner van het<br />
UZG. Hij voerde ook onderzoek uit in het domein van de<br />
kwaliteitsbepaling<strong>en</strong> in invasieve bloeddruksystem<strong>en</strong>.<br />
INGENIEUR<br />
EN MEDISCHE<br />
WETENSCHAPPEN<br />
Ing. Erik Billiet<br />
- e<strong>en</strong> collega in e<strong>en</strong><br />
biomedisch-technische di<strong>en</strong>st<br />
DOSSIER<br />
De tak<strong>en</strong> verbond<strong>en</strong> aan de werking van e<strong>en</strong> biomedischtechnische<br />
di<strong>en</strong>st zijn velerlei <strong>en</strong> verscheid<strong>en</strong>. Deels chronologisch<br />
in de lev<strong>en</strong>sloop van e<strong>en</strong> apparaat somt Erik ze<br />
op:<br />
advies bij nieuwe project<strong>en</strong> <strong>en</strong> bij de jaarlijkse begrotingsfase<br />
invull<strong>en</strong> van de toegek<strong>en</strong>de budgettt<strong>en</strong><br />
opstell<strong>en</strong> van de technische karakteristiek<strong>en</strong> van de<br />
aan te kop<strong>en</strong> apparatuur<br />
evaluer<strong>en</strong> van de technische waarde van de aanbieding<strong>en</strong><br />
adviser<strong>en</strong> van de aan te kop<strong>en</strong> apparatuur<br />
opvolg<strong>en</strong> van de installatie <strong>en</strong> in gebruikname<br />
opvolg<strong>en</strong> van de onderhoudscontract<strong>en</strong> in het bijzonder<br />
voor hoogtechnologische <strong>en</strong>/of lev<strong>en</strong>sonderhoud<strong>en</strong>de<br />
apparatuur waar herstelling op compon<strong>en</strong>tniveau niet<br />
meer evid<strong>en</strong>t is<br />
ondersteuning lever<strong>en</strong> aan de gebruiker bij functionele<br />
problem<strong>en</strong> van de apparatuur<br />
prev<strong>en</strong>tieve controles uitvoer<strong>en</strong>, al of niet gelinkt met<br />
onderhoudscontract<strong>en</strong><br />
herstelling<strong>en</strong> uitvoer<strong>en</strong> op eerste niveau<br />
kalibrer<strong>en</strong> op voorschrift van de fabrikant<br />
valider<strong>en</strong> van de sterilisatieprocess<strong>en</strong><br />
beheer van het medische gass<strong>en</strong> netwerk, productie<br />
<strong>en</strong> distributie<br />
programmer<strong>en</strong> <strong>en</strong> implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> van specifieke applicaties<br />
(inv<strong>en</strong>tarisbeheer, opvolging herstelling<strong>en</strong>, budgetbeheer<br />
e.d.)<br />
research in de medische technologie.<br />
33 I.M.- DECEMBER 2001
INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ<br />
Tijd-directeur over T OEKOMST<br />
bij C<strong>en</strong>trum Industrie<br />
"Informatisering, digitalisering, automatisering, globalisering…allemaal<br />
woord<strong>en</strong> waarmee we de laatste tijd<br />
om de or<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> die eindig<strong>en</strong> op<br />
‘ering’," zo startte Hans Maert<strong>en</strong>s, algeme<strong>en</strong> directeur<br />
van het dagblad ‘Tijd’ de bije<strong>en</strong>komst van het<br />
C<strong>en</strong>trum Industrie op 25 oktober. Aan de hand van e<strong>en</strong><br />
aantal sleutelwoord<strong>en</strong> maakte de dagbladman e<strong>en</strong><br />
pregnante analyse van het tijdsgewricht waarin we<br />
lev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>vatting.<br />
Informatisering, digitalisering, flexibilisering<br />
Woord<strong>en</strong> die eindig<strong>en</strong> op –ering duid<strong>en</strong> aan dat er e<strong>en</strong><br />
proces gaande is. En nogal wat van die woord<strong>en</strong> (dikwijls<br />
neologism<strong>en</strong>) kom<strong>en</strong> uit het ing<strong>en</strong>ieurswereldje. Merk op<br />
dat ‘<strong>en</strong>gineering’ in het Engels duidt op e<strong>en</strong> beweging terwijl<br />
het Nederlandse ‘ing<strong>en</strong>ieur’ eerder e<strong>en</strong> toestand<br />
omschrijft. Dat er de laatste jar<strong>en</strong> zoveel dergelijke woord<strong>en</strong><br />
zijn wijst er op dat er heel wat beweging<strong>en</strong> gaande<br />
zijn, in die mate zelfs dat onze maatschappij zich als<br />
geheel in de ke - ring bevindt. Welk soort van kering?<br />
Van industriële naar informatiemaatschappij? Van<br />
industriële naar s<strong>en</strong>satiemaatschappij? Het is niet te<br />
hop<strong>en</strong>. De bocht die gemaakt wordt is de metamorfose<br />
van e<strong>en</strong> industriële naar e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nismaatschappij.<br />
Immers, k<strong>en</strong>nis veronderstelt interpretatie, imaginatie <strong>en</strong><br />
integratie.<br />
En dat is mete<strong>en</strong> het probleem in ons huidig onderwijs:<br />
informatie-onderwijs werkt als e<strong>en</strong> d-base terwijl k<strong>en</strong>nisonderwijs<br />
e<strong>en</strong> server biedt. Als het traditionele onderwijs<br />
vasthoudt aan haar data-onderwijs is het voor de<br />
vormingsinstelling<strong>en</strong> (VIK!) de belangrijkste opdracht om<br />
perman<strong>en</strong>te vorming als perman<strong>en</strong>te ‘server-bijscholing’<br />
in te richt<strong>en</strong>.<br />
In de ICT-sector wordt, zeker na 11 september, de<br />
markt gezuiverd. Mislukking<strong>en</strong> <strong>en</strong> bijsturing<strong>en</strong> zijn inher<strong>en</strong>t<br />
aan elk proces.<br />
Ook het arbeidsethos, e<strong>en</strong> duur woord voor onze houding<br />
teg<strong>en</strong>over ‘werk’, is aan het verander<strong>en</strong>. Relaties<br />
tuss<strong>en</strong> werknemer <strong>en</strong> werkgever zijn niet wat ze verled<strong>en</strong><br />
eeuw war<strong>en</strong>. We zitt<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> 24-uur economie (flexibilisering).<br />
E-mail verschuift verantwoordelijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> verandert<br />
organisaties. Door automatisering verandert het<br />
onderscheid tuss<strong>en</strong> arbeiders <strong>en</strong> bedi<strong>en</strong>d<strong>en</strong> de facto op<br />
de werkvloer, terwijl vakbond<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> vasthoud<strong>en</strong> aan dit<br />
historisch gegroeide onderscheid.<br />
In plaats van de lev<strong>en</strong>slange afhankelijkheid via ‘arbeid<br />
onder gezag’ bied<strong>en</strong> werknemers zelfstandige di<strong>en</strong>st<strong>en</strong><br />
aan. Als het bedrijf niet biedt wat de werknemer verwacht<br />
biedt de werknemer z’n di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> elders wel aan.<br />
34 I.M.- DECEMBER 2001<br />
Het laat zich aanzi<strong>en</strong> dat de binding met het bedrijf in de<br />
toekomst losser wordt door de flexibilisering in de<br />
arbeidsrelaties <strong>en</strong> dat de grote uitdaging voor de bedrijv<strong>en</strong><br />
erin bestaat om e<strong>en</strong> deugdelijk ret<strong>en</strong>tiebeleid te voer<strong>en</strong>,<br />
waarbij werknemers will<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong><br />
bedrijf waar ze niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> behoorlijk loon verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />
maar waar ze ook gewaardeerd word<strong>en</strong>.<br />
Globalisering, internationalisering, Amerikanisering,<br />
mediatisering<br />
"Vlaander<strong>en</strong> moet zijn plaats k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Vlaander<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>t<br />
als gebied ev<strong>en</strong>veel als pakweg Noord-Parijs met zijn<br />
zes miljo<strong>en</strong> inwoners," polemiseerde Maert<strong>en</strong>s verder. Is<br />
de roep naar Vlaamse verankering (het geografisch bind<strong>en</strong><br />
van bedrijv<strong>en</strong> met Vlaams kapitaal) wel realistisch in<br />
de huidige evolutie naar internationalisering waarbij de<br />
economische wereld uiteindelijk blijkt te bestaan uit de<br />
US, Europa <strong>en</strong> Japan, met steeds grotere concerns.<br />
Uiteindelijk zal het niet zoveel meer uitmak<strong>en</strong> voor welk<br />
bedrijf je produceert of consumeert. Immers, kapitaal is<br />
ook niet verankerd <strong>en</strong> verplaatst zich vlieg<strong>en</strong>svlug naar de<br />
lage loonland<strong>en</strong>. Uiteindelijk gehoorzaamt het f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong><br />
delokalisering aan e<strong>en</strong> ijzer<strong>en</strong> wet: arbeid zonder hoge<br />
toegevoegde waarde delokaliseert. Op deze manier<br />
wordt e<strong>en</strong> flink di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>pakket naar India <strong>en</strong> de Filippijn<strong>en</strong><br />
versast terwijl de knapste informatici van die land<strong>en</strong> dan<br />
weer in New York te vind<strong>en</strong> zijn.<br />
In het zog van de digitalisering <strong>en</strong> globalisering k<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
we, zelfs op terrein<strong>en</strong> waar we het niet zo direct verwacht<strong>en</strong>,<br />
e<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>de Amerikanisering.<br />
Winkelstrat<strong>en</strong> in onze sted<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong> allemaal op<br />
elkaar te lijk<strong>en</strong>, Mc Donalds in het midd<strong>en</strong> van winkelc<strong>en</strong>tra<br />
<strong>en</strong> war<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong> aan de rand van sted<strong>en</strong>, net zoals<br />
in de US. Ook in de mediatisering van onze sam<strong>en</strong>leving<br />
herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> we de Amerikanisering, waarbij de CNNberichtgeving<br />
zich opdringt <strong>en</strong> waarbij m<strong>en</strong> het gevoel<br />
heeft dat m<strong>en</strong> ‘weet’ wat er gebeurt zolang de treurbuis<br />
flikkert. Maar wet<strong>en</strong> we wel echt wat er gebeurt? Is USinfotainm<strong>en</strong>t<br />
hetzelfde is als ‘informatie’ of ‘k<strong>en</strong>nis’? De<br />
commercialisering <strong>en</strong> mediatisering, zelfs van oorlog<strong>en</strong>,<br />
leidt tot desinformatie <strong>en</strong> uiteindelijk tot…verkleutering.<br />
Individualisering, materialisering, dualisering<br />
De jar<strong>en</strong> ’80 (van vorige eeuw) leverd<strong>en</strong> ons g<strong>en</strong>eration<br />
X op, e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>eratie die als gevolg van de crisis ook aan<br />
zichzelf twijfelde <strong>en</strong> ‘e<strong>en</strong> job’, e<strong>en</strong>der welke, erg belangrijk<br />
vond. Het was de periode van de TWW’ers, de DAC’ers,<br />
de Gesco’s…<br />
De huidige g<strong>en</strong>eratie zou je de g<strong>en</strong>eratie M kunn<strong>en</strong> noem<strong>en</strong>:<br />
me, myself, my job, my money. Deze g<strong>en</strong>eratie is<br />
erg ambitieus <strong>en</strong> op zichzelf gericht. E<strong>en</strong> job wordt niet
zomaar aanvaard. En e<strong>en</strong>maal aangevat di<strong>en</strong>t die job<br />
om louter privé-doel<strong>en</strong> te realiser<strong>en</strong>. Jonger<strong>en</strong> will<strong>en</strong><br />
hard werk<strong>en</strong>, maar ook hard ontspann<strong>en</strong>.<br />
G<strong>en</strong>eration M is anderzijds ook op zoek naar nieuwe<br />
waard<strong>en</strong>. Immers, de oude hebb<strong>en</strong> afgedaan.<br />
Nochtans heeft deze g<strong>en</strong>eratie ge<strong>en</strong> duidelijk<br />
politiek programma. Ze volstaat met het mak<strong>en</strong><br />
van kanttek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> het stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong> bij<br />
de grote evoluties die we doormak<strong>en</strong>.<br />
Niet alle jonger<strong>en</strong> behor<strong>en</strong> tot de g<strong>en</strong>eratie M. Er<br />
zijn ook de afhakers, jong of oud, die niet kunn<strong>en</strong><br />
of will<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>, die afknapp<strong>en</strong> op de snelheid, de<br />
files, de vervreemding… Wat do<strong>en</strong> we als<br />
maatschappij met dit residu? Welk soort sociale<br />
zekerheid kunn<strong>en</strong> we aanhoud<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> verzelfstandigde<br />
di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>economie <strong>en</strong> met deze<br />
nieuwe arbeidsverhouding<strong>en</strong>?<br />
Twee antwoord<strong>en</strong><br />
Volg<strong>en</strong>s Hans Maert<strong>en</strong>s heeft de toekomstige<br />
maatschappij meer nood aan Solidariteit<br />
(met hoofdletter), <strong>en</strong> meerbepaald aan<br />
interg<strong>en</strong>erationele solidariteit, d.w.z.<br />
solidariteit van de jonge naar de oude<br />
g<strong>en</strong>eratie <strong>en</strong> omgekeerd. Vraag is of<br />
de M-g<strong>en</strong>eratie, gezi<strong>en</strong> haar k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>,<br />
de solidariteit zal kunn<strong>en</strong> opbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> om de<br />
Het tekort aan ing<strong>en</strong>ieurs <strong>en</strong> andere technolog<strong>en</strong><br />
blijft e<strong>en</strong> prang<strong>en</strong>d probleem. Blijft onze maatschappij<br />
wel draai<strong>en</strong> zonder ing<strong>en</strong>ieurs?<br />
‘Instroom’ was e<strong>en</strong> belangrijk discussiepunt tijd<strong>en</strong>s het<br />
VIK-kaderweekeinde in mei 2001. Hoe kan de VIK de<br />
gestaag verminder<strong>en</strong>de instroom van jonger<strong>en</strong> naar<br />
het beroep van ing<strong>en</strong>ieur <strong>en</strong>, meer algeme<strong>en</strong>, naar<br />
technologische beroep<strong>en</strong> aanzw<strong>en</strong>gel<strong>en</strong>? E<strong>en</strong> vraagstuk<br />
waar niet alle<strong>en</strong> de VIK van wakker ligt. Het<br />
Ministerie van de Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap <strong>en</strong><br />
Technopolis hebb<strong>en</strong> daar ook over nagedacht <strong>en</strong> vroeg<strong>en</strong><br />
de VIK-medewerking voor ‘Blikop<strong>en</strong>ers’ <strong>en</strong><br />
‘Toekomstontbijt<strong>en</strong>’, twee nieuwe project<strong>en</strong> die jonger<strong>en</strong><br />
will<strong>en</strong> duidelijk mak<strong>en</strong> dat er gezonde beroepsmogelijkhed<strong>en</strong><br />
ligg<strong>en</strong> in technologische <strong>en</strong> bèta-wet<strong>en</strong>schappelijke<br />
richting<strong>en</strong>.<br />
p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> de gezondheidszorg<strong>en</strong> te blijv<strong>en</strong> financier<strong>en</strong>.<br />
Economisch is de zwaarte van de sociale last<strong>en</strong>,<br />
naast het spel met de r<strong>en</strong>tes, e<strong>en</strong> van de weinige ‘concurr<strong>en</strong>tiemiddel<strong>en</strong>’<br />
die de euro-, y<strong>en</strong>- <strong>en</strong> dollarland<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> manipuler<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> andere, volstrekt m<strong>en</strong>selijke behoefte waaraan op<br />
dit og<strong>en</strong>blik door vel<strong>en</strong> niet aan kan voldaan word<strong>en</strong> is<br />
e<strong>en</strong> echte onthaasting. Vel<strong>en</strong> struikel<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> of andere<br />
manier over het hoge arbeids- <strong>en</strong> lev<strong>en</strong>sritme.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn eig<strong>en</strong>lijk niet gemaakt voor dit ritme.<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zijn gemaakt om af <strong>en</strong> toe onder e<strong>en</strong> boom te<br />
ligg<strong>en</strong>, de tijd ev<strong>en</strong> te verget<strong>en</strong> <strong>en</strong> simpelweg wat…lui te<br />
zijn. Werknemers ontspann<strong>en</strong> zich op de manier waarop<br />
ze werk<strong>en</strong>, dit wil zegg<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong> gehaast als tijd<strong>en</strong>s<br />
het werk, of helemaal niét.<br />
Net zoals m<strong>en</strong> de productie efficiënt organiseert probeert<br />
m<strong>en</strong> de vrije tijd efficiënt in te del<strong>en</strong>. Het resultaat<br />
is dat m<strong>en</strong> uiteindelijk zijn vrije tijd ev<strong>en</strong> gehaast doorbr<strong>en</strong>gt<br />
als de arbeidstijd.<br />
Gewoon wat tijd ‘versmoss<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> echt ontspann<strong>en</strong> is er<br />
op deze manier niet meer bij, terwijl de negatieve spiraal<br />
van de burn-out lonkt.<br />
Ed De Winter<br />
INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ<br />
Blikop<strong>en</strong>ers <strong>en</strong><br />
Toekomstontbijt<strong>en</strong><br />
Voor ‘Blikop<strong>en</strong>ers’ is m<strong>en</strong> op zoek naar begeester<strong>en</strong>de<br />
<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieurs die nieuwsgierige jonger<strong>en</strong> van<br />
het laatste jaar secundair onderwijs uit hun regio volg<strong>en</strong>d<br />
voorjaar één uur will<strong>en</strong> onderhoud<strong>en</strong> over hun<br />
job.<br />
‘Toekomstontbijt<strong>en</strong>’ br<strong>en</strong>gt leerling<strong>en</strong> van het secundair<br />
onderwijs rond de ontbijttafel met ing<strong>en</strong>ieurs,<br />
bedrijfsleiders, wet<strong>en</strong>schappers, professor<strong>en</strong> <strong>en</strong> journalist<strong>en</strong>.<br />
We zijn op zoek naar VIK-ing<strong>en</strong>ieurs die gedrev<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> will<strong>en</strong> prat<strong>en</strong> over hun job <strong>en</strong> die dit <strong>en</strong>thousiasme<br />
will<strong>en</strong> del<strong>en</strong> met 17-18 jarig<strong>en</strong>. Ing<strong>en</strong>ieurs die<br />
tuss<strong>en</strong> januari <strong>en</strong> juni 2002 minst<strong>en</strong>s één keer will<strong>en</strong><br />
prat<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> middelbare laatstejaarsklas van e<strong>en</strong><br />
school in hun buurt kunn<strong>en</strong> meer info vind<strong>en</strong> bij:<br />
info@technopolis.be, www.technopolis.be, www.innovatie.vlaander<strong>en</strong>.be/knap<br />
of bell<strong>en</strong> naar Technopolis,<br />
015 34 20 00.<br />
35 I.M.- DECEMBER 2001
INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ<br />
Cera Foundation<br />
Award De bekroning voor iets<br />
dat meer is dan<br />
Vorige jaar lanceerde Cera Foundation e<strong>en</strong> project<br />
voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> industrieel ing<strong>en</strong>ieur <strong>en</strong> organisaties<br />
uit de social-profitsector. In het kader van e<strong>en</strong><br />
eindwerk kunn<strong>en</strong> toekomstige ing<strong>en</strong>ieurs zich lat<strong>en</strong><br />
uitdag<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> technologisch probleem in e<strong>en</strong><br />
sociale organisatie.<br />
B<strong>en</strong>efits van dit project zijn er aan twee kant<strong>en</strong>. De stud<strong>en</strong>t<br />
krijgt e<strong>en</strong> interessant eindwerk voorgeschoteld rond<br />
e<strong>en</strong> concreet technologisch probleem in e<strong>en</strong> sociale<br />
organisatie. Die organisatie g<strong>en</strong>iet op haar beurt van de<br />
knowledge <strong>en</strong> het technisch tal<strong>en</strong>t van e<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieur.<br />
Daarmee lever<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>ieurs het bewijs dat ze e<strong>en</strong> relevante<br />
plaats innem<strong>en</strong> in onze sam<strong>en</strong>leving. Alle Vlaamse<br />
hogeschol<strong>en</strong>, inclusief de Vlaamse Ing<strong>en</strong>ieurskamer,<br />
do<strong>en</strong> mee aan het project.<br />
Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> industrieel ing<strong>en</strong>ieur kunn<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> website<br />
kiez<strong>en</strong> uit de eindwerk<strong>en</strong> die in aanmerking kom<strong>en</strong> voor<br />
de Cera Foundation Award. Vorig jaar koz<strong>en</strong> Kathle<strong>en</strong><br />
Sterk<strong>en</strong>dries (bouwkunde) <strong>en</strong> Mieke Weerts (elektromechanica)<br />
van de Hogeschool Limburg om sam<strong>en</strong> zo’n<br />
eindwerk te mak<strong>en</strong>.<br />
Mieke Weerts: "Home Koningin Fabiola is e<strong>en</strong><br />
groot vakantie- <strong>en</strong> vormingsc<strong>en</strong>trum voor jonger<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>tale of fysieke handicap. Het c<strong>en</strong>trum<br />
vroeg e<strong>en</strong> volledige <strong>en</strong>ergie-audit met de huidige<br />
pijnpunt<strong>en</strong>, aanbeveling<strong>en</strong> voor de toekomst <strong>en</strong><br />
calculaties. Binn<strong>en</strong>kort start het met e<strong>en</strong> groot<br />
r<strong>en</strong>ovatieproject van het hoofdgebouw. Zo'n plan is<br />
dan e<strong>en</strong> hele steun in de rug".<br />
Kathle<strong>en</strong> Sterk<strong>en</strong>dries: "E<strong>en</strong> eindwerk mak<strong>en</strong><br />
binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> social-profitorganisatie is e<strong>en</strong> hele uitdaging.<br />
Het loopt er anders dan in e<strong>en</strong> bedrijf. Je<br />
kan zelf veel meer initiatief nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> moet erg zelfstandig<br />
oplossing<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong>. Je leert ontzett<strong>en</strong>d<br />
veel bij. Ook de concrete ondersteuning van e<strong>en</strong><br />
sociaal project is e<strong>en</strong> extra stimulans".<br />
36 I.M.- DECEMBER 2001<br />
e<strong>en</strong> eindwerk<br />
Gilbert Claes is directeur van Home Koningin Fabiola <strong>en</strong><br />
di<strong>en</strong>de het technologisch probleem in. "De Cera<br />
Foundation Award is voor ons e<strong>en</strong> unieke kans om<br />
beroep te do<strong>en</strong> op het technologisch tal<strong>en</strong>t van industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs. In normale omstandighed<strong>en</strong> is de technologische<br />
k<strong>en</strong>nis in onze organisatie erg beperkt. Met de<br />
Award doorbrek<strong>en</strong> we dit. Als het eindwerk van Kathle<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Mieke af is, zull<strong>en</strong> we met e<strong>en</strong> sterk rapport leveranciers<br />
<strong>en</strong> aannemers kunn<strong>en</strong> aansprek<strong>en</strong>. Zoiets is voor<br />
ons van onschatbare waarde"<br />
Andere technologische problem<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> met<br />
thema's als biochemie, informatica of elektronica. De<br />
onderwerp<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vooraf gescre<strong>en</strong>d door doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
uit de deelnem<strong>en</strong>de hogeschol<strong>en</strong>.<br />
Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die will<strong>en</strong> deelnem<strong>en</strong> aan de Cera Foundation<br />
Award, kunn<strong>en</strong> zich opgev<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> website<br />
(http://award.cerafoundation.be). Daar staan alle<br />
onderwerp<strong>en</strong> die ingedi<strong>en</strong>d werd<strong>en</strong> door de social profit<br />
bij elkaar. Ze zijn voor alle stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> toegankelijk als ze<br />
e<strong>en</strong> promotor uit hun hogeschool opgev<strong>en</strong>.<br />
Om de Cera Foundation Award te winn<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
blijk gev<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> sterke betrokk<strong>en</strong>heid op de<br />
organisatie waar zij hun eindwerk uitvoer<strong>en</strong>. Daarnaast<br />
zull<strong>en</strong> ze ook op e<strong>en</strong> hele andere manier met de organisatie<br />
moet<strong>en</strong> communicer<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> social-profitorganisatie<br />
is immers ge<strong>en</strong> bedrijf waar industrieel ing<strong>en</strong>ieurs elkaar<br />
met e<strong>en</strong> knipoog begrijp<strong>en</strong>. De uitdaging ligt in het helder<br />
communicer<strong>en</strong> over technologische aanpassing<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
oplossing<strong>en</strong>. Iedere stud<strong>en</strong>t die deze uitdaging tot e<strong>en</strong><br />
goed einde weet te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, ontvangt de Cera<br />
Foundation Award.<br />
De uitreiking van de Award vindt<br />
plaats tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> speciaal voor de<br />
geleg<strong>en</strong>heid opgezet ev<strong>en</strong>em<strong>en</strong>t.<br />
Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die de Award ontvang<strong>en</strong>,<br />
mog<strong>en</strong> voor 15.000 BEF kiez<strong>en</strong> uit<br />
het opleidingsaanbod van de<br />
Vlaamse Ing<strong>en</strong>ieurskamer.<br />
Daarnaast wordt er ook voor<br />
gezorgd dat de Award e<strong>en</strong> begrip<br />
wordt bij human resources managers.<br />
Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die de Cera<br />
Foundation Award op zak hebb<strong>en</strong>,<br />
beschikk<strong>en</strong> over belangrijke troev<strong>en</strong><br />
bij e<strong>en</strong> sollicitatie.<br />
Info over de Award:<br />
http://award.cerafoundation.be
Puzzelaar nr. 61<br />
INGENIEUR EN MAATSCHAPPIJ<br />
Hoofdvraag: gekke paard<strong>en</strong>koers<br />
De hoofdvraag ontving<strong>en</strong> wij van T. Demets uit Evergem<br />
Op de r<strong>en</strong>baan van Oost<strong>en</strong>de werd onlangs de koers om de<br />
"Bronz<strong>en</strong> Knoet" gelop<strong>en</strong>. Deze race k<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> bizar verloop<br />
want de wedstrijdleiding had gegoocheld met de spelregels.<br />
Ze liet<strong>en</strong> de 5 jockeys (tev<strong>en</strong>s eig<strong>en</strong>aars) onderling<br />
van paard verwissel<strong>en</strong> <strong>en</strong> ze beloofd<strong>en</strong> de eerste prijs, de<br />
Bronz<strong>en</strong> Knoet dus, aan de eig<strong>en</strong>aar van het paard dat als<br />
laatste over de finish zou kom<strong>en</strong>!<br />
Na afloop van de koers versch<strong>en</strong><strong>en</strong> volg<strong>en</strong>de mededeling<strong>en</strong><br />
op het bord:<br />
• Bruno arriveerde als derde op het paard dat behoort aan<br />
deg<strong>en</strong>e die het paard van Cedric bereed;<br />
• het paard van Bruno werd bered<strong>en</strong> door de eig<strong>en</strong>aar van<br />
het paard dat werd bered<strong>en</strong> door Emiel;<br />
• het paard van Emiel arriveerde na Cedric;<br />
• Arthur <strong>en</strong> twee ander<strong>en</strong> versloeg<strong>en</strong> hun eig<strong>en</strong> paard.<br />
Grote verwarring natuurlijk.<br />
Als u weet dat Arthur de eig<strong>en</strong>aar is van paard A, Bruno<br />
van paard B, Cedric van paard C, Daniël van paard D <strong>en</strong><br />
Emiel van paard E, kunt u dan ontwarr<strong>en</strong> wie de Bronz<strong>en</strong><br />
Knoet gewonn<strong>en</strong> heeft? Geef tev<strong>en</strong>s de volgorde van aankomst<br />
van de ruiters <strong>en</strong> welk paard zij bered<strong>en</strong>.<br />
Bijvraag: hoeveel juiste antwoord<strong>en</strong> d<strong>en</strong>kt u dat we gaan<br />
ontvang<strong>en</strong>? Instur<strong>en</strong> kan voor 15 januari 2002 naar Ing.<br />
Roland Mebis, Tabaartstraat 23, 3740 Bilz<strong>en</strong>.<br />
Oplossing puzzelaar 59: psychologische<br />
selectieonderzoek<strong>en</strong>.<br />
Het bedrijf gebruikt e<strong>en</strong> selectie-instrum<strong>en</strong>t (intellig<strong>en</strong>tietest) met e<strong>en</strong> voorspell<strong>en</strong>de<br />
waarde van .40. Dat betek<strong>en</strong>t dat er 35 geschikt<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong>,<br />
namelijk de 25 op toevalsbasis, want die heb je altijd, plus .40 x (50<br />
– 25) = 10. In totaal levert dat 35 geschikte kandidat<strong>en</strong> op, 10 meer dan e<strong>en</strong><br />
selectieprocedure louter op toevalsbasis. We zi<strong>en</strong> nu ook dat het aantal (bov<strong>en</strong><br />
toeval) aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> geschikte kandidat<strong>en</strong> recht ev<strong>en</strong>redig is met de voorspell<strong>en</strong>de<br />
validiteit. E<strong>en</strong> test met bijvoorbeeld e<strong>en</strong> voorspell<strong>en</strong>de validiteit van .20<br />
levert immers 25 plus .20 x (50 – 25) = 5 geschikte kandidat<strong>en</strong> op bov<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
toevalsselectie van 25.<br />
Slechts één goede oplossing heeft ons bereikt, namelijk van F. Vanherf,<br />
St.Trudostraat 2 - B 401, 3800 Sint-Truid<strong>en</strong>. Naar de red<strong>en</strong> waarom zo weinig<br />
goede antwoord<strong>en</strong>, hebb<strong>en</strong> we het rad<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> onverwachte te gemakkelijke<br />
oplossing?<br />
Alleszins e<strong>en</strong> proficiat voor de winnaar, hij mag binn<strong>en</strong>kort zijn boek<strong>en</strong>bon van<br />
25 EUR verwacht<strong>en</strong>.<br />
Ing. Roland Mebis<br />
37 I.M.- DECEMBER 2001
38 I.M.- DECEMBER 2001<br />
INGENIEUR EN VORMING<br />
INGENIEURSMEDEDELINGEN<br />
SSTUDIEGIDS<br />
PPERMANENTE<br />
VVORMING<br />
TECHNOLOGIE<br />
BEDRIJFSKUNDE<br />
INFORMATICA &<br />
COMMUNICATIE-<br />
TECHNOLOGIE<br />
SOCIALE EN<br />
PERSOONLIJKE<br />
VAARDIGHEDEN<br />
België-Belgique<br />
P.B.<br />
Hasselt 1- 3°afd.<br />
12/403<br />
VORMINGSPROGRAMMA<br />
NAJAAR 2001<br />
Adreswijziging<strong>en</strong>:<br />
MANAGEMENT<br />
VIK, Her<strong>en</strong>talsebaan 643,<br />
2160 Wommelgem<br />
Jaargang 39 • Extra editie - september 2001<br />
Verschijnt niet in juli <strong>en</strong> augustus<br />
Afgiftekantoor Hasselt 1 www.vik.be<br />
Cursusoverzicht<br />
voorjaar 2002<br />
vanaf januari 2002<br />
Bouwkunde<br />
TECHNOLOGIE<br />
Betonbouw: Berek<strong>en</strong><strong>en</strong> van gewap<strong>en</strong>d<br />
beton deel 2 6A*A 19.02<br />
Grondmechanica <strong>en</strong> funderingstechniek 6A*A 19.02<br />
Veiligheidscoördinatie bouw 3A*A 20.02<br />
Betonr<strong>en</strong>ovatie 4A*A 04.03<br />
Grondverbeteringstechniek<strong>en</strong><br />
Veiligheidsprev<strong>en</strong>tie voor<br />
3A*A 18.04<br />
Architect<strong>en</strong>/ontwerpers 5A*G 16.05<br />
Bouwgebrek<strong>en</strong> 3N*A 16.05<br />
Elektriciteit- Elektronica<br />
Elektronisch stur<strong>en</strong> van motor<strong>en</strong> 6A*G 05.02<br />
ESD-Managem<strong>en</strong>t<br />
Aardingssystem<strong>en</strong> (TT,TN,IT) in industriële<br />
1D*A 08.02<br />
elektrische installaties 3A*A 18.04<br />
Energie - Koeltechniek<strong>en</strong><br />
Micro- <strong>en</strong> kleine WKK-groep<strong>en</strong> 1N*A 11.03<br />
Energie: audit, balans <strong>en</strong> besparing<strong>en</strong><br />
Toepassing<strong>en</strong> van zonne-<strong>en</strong>ergie<br />
1D*A 25.04<br />
in Noord-Europa 3A*A 06.05<br />
Kunststoff<strong>en</strong><br />
Rheologie 4N*A 06.02<br />
Basiscursus kunststoff<strong>en</strong> 9N*A 20.02<br />
Plastic Product & Moulddesign (PPMD)<br />
Spuitgietdag voor commerciële <strong>en</strong><br />
21A*A 22.02<br />
administratieve werknemers 1D*O 05.06<br />
<strong>Meet</strong>- <strong>en</strong> regeltechniek<br />
<strong>Meet</strong>- <strong>en</strong> regeltechniek in de praktijk:<br />
<strong>Meet</strong>techniek 2N1D*A 16.01<br />
Veldbuss<strong>en</strong> 4V*A 18.05<br />
Mechanica<br />
Piping & <strong>en</strong>gineering 8A*A 07.02<br />
Inleiding tot de eindige elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>methode 3A*G 21.02<br />
Hydraulica: proportionele <strong>en</strong> servosturing<strong>en</strong> 3V*A 02.03<br />
Mechanische dichting<strong>en</strong> 2D*A 07.03<br />
Pomp<strong>en</strong> 4V*A 18.05<br />
Scheikunde<br />
Chemische proces<strong>en</strong>gineering 6V*A 02.02<br />
Droogtechnologie 6V*A 02.03<br />
Moderne scheidingstechniek<strong>en</strong> 4A*A 06.03<br />
Vloeistoffiltratie in de industrie 1D*A 06.03
Dim<strong>en</strong>sieanalyse bij het ontwerp<strong>en</strong> 3D*A 08.03<br />
Basiscursus Poedertechnologie 7A*A 08.05<br />
Verbindingstechniek<strong>en</strong><br />
Las- <strong>en</strong> snijtechniek<strong>en</strong> in de<br />
metaalverwerking 1A4D*A 19.02<br />
Schroefdraadverbinding<strong>en</strong> 4V*A 02.03<br />
Lijm<strong>en</strong> 7A*A 16.04<br />
Voeding<br />
HACCP 1N*A 24.04<br />
Cleaning in Place 2N*A 04.06<br />
Arbeidsanalyse<br />
BEDRIJFSKUNDE<br />
Werkmethodeverbetering in<br />
productieomgeving 5A*A 26.02<br />
Flow Process Chart "nieuwe stijl" 2D1N*A 06.03<br />
Tijdstudie <strong>en</strong> normstelling 2D*A 18.04<br />
Omsteltijdreductie met de SMED-methode 2D*A 23.05<br />
Beheer van gebouw<strong>en</strong><br />
Intellig<strong>en</strong>te gebouw<strong>en</strong> 5A*A 21.02<br />
Kwaliteit<br />
Integratie van SPC <strong>en</strong> EPC 1D*A 18.04<br />
De nieuwe ISO 9001 1D*A 22.04<br />
Interne auditor 1D*A 17.05<br />
Productie <strong>en</strong> Logistiek<br />
Voorraadbeheer (Module MLM) 8A*A 19.02<br />
Procesbeheer in uw onderneming 1D*GR 18.04<br />
Fysieke distributie (Module MLM) 7A*A 07.05<br />
Milieu<br />
Basisprincipes, regeling <strong>en</strong> troubleshooting in<br />
industriële biologische afvalwaterzuiveringsstations7A*A 18.02<br />
De interne milieu-audit<br />
Reg<strong>en</strong>watergebruik: omdat drinkwater<br />
1D*A 23.04<br />
e<strong>en</strong> schaars goed is ...<br />
Basisprincipes, regeling <strong>en</strong> troubleshooting in<br />
1N*A 15.04<br />
industriële biologische Afval- <strong>en</strong> emissieprev<strong>en</strong>tie 1N*A 15.05<br />
Onderhoud<br />
Asset Managem<strong>en</strong>t of onderhoudsoftware<br />
in de praktijk 3D*A<br />
Basiscursus onderhoudskunde <strong>en</strong> –managem<strong>en</strong>t 5D*A 06.02<br />
Computerondersteund onderhoudsbeheer 1D*A 26.03<br />
De werkvoorbereider als kost<strong>en</strong>bespaarder 3D*A 19.04<br />
Maint<strong>en</strong>ance <strong>en</strong>gineering 3D*A 08.05<br />
Projecting<br />
MS Project 2D*A 19.02<br />
Basiscursus projectplanning <strong>en</strong> -managem<strong>en</strong>t 3D*A 21.02<br />
Managem<strong>en</strong>t van elektromechanische project<strong>en</strong> 2N*A 04.03<br />
Projectbeheersing <strong>en</strong> projectmatig werk<strong>en</strong> 4D*A<br />
MS-project als bedrijfstool 1D*A 26.04<br />
Projectplanning <strong>en</strong> managem<strong>en</strong>t<br />
voor gevorderd<strong>en</strong> 2D*A 07.05<br />
Veiligheid<br />
Workshop: de veiligheidsadviseur 1D*A 01.02<br />
Veiligheidsmanagem<strong>en</strong>t voor leidinggev<strong>en</strong>d<strong>en</strong> 1D*A 24.05<br />
De veiligheidsadviseur voor het vervoer van<br />
gevaarlijke stoff<strong>en</strong> 5D*A 12.06<br />
INFORMATICA & COMMUNICATIE<br />
TECHNOLOGIE<br />
Algeme<strong>en</strong><br />
Service deskmanagem<strong>en</strong>t 2D*A 21.02<br />
PC-onderhoud 5A*A<br />
Hoe gebruiksvri<strong>en</strong>delijke interfaces bouw<strong>en</strong> 2D*A 29.05<br />
Internet<br />
Werk<strong>en</strong> met HTML 4A*A 18.02<br />
Managem<strong>en</strong>t<br />
Cost of Downtime & Mission Critical Computing12A*A<br />
Professional Information Security in perspectief 5A*A 21.02<br />
ITIL Foundation: procesmatig werk<strong>en</strong> met ITIL 2D*A 07.03<br />
Netwerk<strong>en</strong> & telecommunicatie<br />
Voice over IP 2A*A 06.03<br />
TCP/IP: spoedcursus 2A*A 20.03<br />
TCP/IP hands on 4D*A 22.04<br />
Information and Communication Technologies 9A*A 24.04<br />
PC-Training<strong>en</strong><br />
Windows XP<br />
Programmer<strong>en</strong> met Visual Basic 3D*A 01.02<br />
Windows 2000 Networking 7A*A 04.02<br />
AutoCAD training 6A*A 06.02<br />
Access for Windows 6A*A 19.02<br />
AutoCAD training 3D*A 22.02<br />
Werk<strong>en</strong> met Outlook 2V*A 23.02<br />
Automatisering van MS Office 3D*A 04.03<br />
Access & het web 3D*A 05.03<br />
AutoCAD voor gevorderd<strong>en</strong> 5A*A 17.04<br />
MS SQL Server 2000 - administration 3D*A 06.05<br />
Access voor gevorderd<strong>en</strong><br />
Database programmatie met Visual Basic<br />
2D*A 14.05<br />
(for applications) 3D*A 16.05<br />
Visual C++ 7A*A 16.05<br />
Professionele Access oplossing<strong>en</strong> 3D*A 24.05<br />
MS SQL Server 2000 Implem<strong>en</strong>tatie 3D*A 03.06<br />
Doorgedrev<strong>en</strong> Visual Basic<br />
Basisopleiding Mechanical Desktop<br />
3D*A 14.06<br />
Algeme<strong>en</strong><br />
MANAGEMENT<br />
Regel<strong>en</strong> van geschill<strong>en</strong> 1N*A 04.02<br />
Change managem<strong>en</strong>t 2D*B 04.06<br />
39 I.M.- DECEMBER 2001
40 I.M.- DECEMBER 2001<br />
INGENIEUR EN VORMING<br />
INGENIEURSMEDEDELINGEN<br />
SSTUDIEGIDS<br />
PPERMANENTE<br />
VVORMING<br />
TECHNOLOGIE<br />
BEDRIJFSKUNDE<br />
INFORMATICA &<br />
COMMUNICATIE-<br />
TECHNOLOGIE<br />
SOCIALE EN<br />
PERSOONLIJKE<br />
VAARDIGHEDEN<br />
België-Belgique<br />
P.B.<br />
Hasselt 1- 3°afd.<br />
12/403<br />
VORMINGSPROGRAMMA<br />
NAJAAR 2001<br />
Adreswijziging<strong>en</strong>:<br />
MANAGEMENT<br />
VIK, Her<strong>en</strong>talsebaan 643,<br />
2160 Wommelgem<br />
Jaargang 39 • Extra editie - september 2001<br />
Verschijnt niet in juli <strong>en</strong> augustus<br />
Afgiftekantoor Hasselt 1 www.vik.be<br />
Bedrijfsvoering<br />
Succesvol ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> op de markt<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van nieuwe product<strong>en</strong> 2V*A 20.04<br />
Financieel<br />
Basis in het financieel beleid 4D*A 05.03<br />
Investeringsbeleid <strong>en</strong> -analyse 3A*A 07.03<br />
Basis in het balanslez<strong>en</strong> 2D*A 18.04<br />
Human Resources<br />
People Managem<strong>en</strong>t 4A*A 04.03<br />
Houd<strong>en</strong> van functionerings- <strong>en</strong><br />
beoordelingsgesprekk<strong>en</strong> 2D*A 19.03<br />
SOCIALE EN PERSOONLIJKE<br />
VAARDIGHEDEN<br />
Communicatie<br />
De fieldservice-<strong>en</strong>gineer 2D*A 08.02<br />
Technisch raad gev<strong>en</strong> als ing<strong>en</strong>ieurs 3D*A 01.03<br />
Pres<strong>en</strong>taties in Powerpoint 1D*A 14.03<br />
De winn<strong>en</strong>de pres<strong>en</strong>tatie 1D*A 29.05<br />
Leidinggev<strong>en</strong><br />
Effectief leidinggev<strong>en</strong> 8A*A 05.02<br />
Persoonlijke Effectiviteit<br />
Assertiviteitstraining 3D*A 19.02<br />
Brainmapping 1D*A 16.04<br />
Tijdsbeheer 2D*A 17.04<br />
Blikop<strong>en</strong>ers <strong>en</strong> EQ-val<strong>en</strong>t<strong>en</strong> 5D*A 29.04<br />
Ontwikkel<strong>en</strong> van Emotionele Intellig<strong>en</strong>tie <strong>en</strong><br />
positieve stresshantering 4V*G 08.05<br />
Invloed uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> door persoonlijke kracht 2D*A 15.05<br />
Geheug<strong>en</strong>training 4N*G<br />
Team<br />
Coach<strong>en</strong> van medewerkers 5A*A 16.04<br />
Omgaan met groepsdynamiek 3D*A 14.05<br />
Team managem<strong>en</strong>t 4A*A 21.05<br />
Verkoop<br />
Workshop : De winn<strong>en</strong>de offerte! 1D*A 20.02<br />
Bewust evoluer<strong>en</strong> naar PROfessionele verkoop 8A*A 23.02<br />
Effici<strong>en</strong>t inkoopbeleid 4NA*A 08.03<br />
Offertes voor aanbesteding<strong>en</strong> <strong>en</strong> prijsvrag<strong>en</strong> 1N*A 18.03<br />
Verkop<strong>en</strong> voor ing<strong>en</strong>ieurs 5A*A 17.04<br />
Inkooponderhandeling<strong>en</strong> 2NA*A 19.04<br />
LEGENDE<br />
A = AVOND *A = ANTWERPEN<br />
N = NAMIDDAG *B = BRUSSEL<br />
V = VOORMIDDAG *G = GENT<br />
D = DAG *GR = GRIMBERGEN<br />
*O = OOSTAKKER<br />
Meer informatie over ons opleidingsprogramma kan m<strong>en</strong><br />
vind<strong>en</strong> op de VIK-website: http://www.vik.be of in de Gids<br />
Perman<strong>en</strong>te Vorming voorjaar 2002.<br />
Contact: VIK-secretariaat, Noël Aelbrecht,<br />
Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem,<br />
tel. 03 259 11 05, fax: 03 259 11 01,<br />
e-mail: noel.aelbrecht@vik.be.
Cursus:<br />
PLASTIC PRODUCTS & MOULD DESIGN<br />
Verantwoording<br />
Product- <strong>en</strong> matrijsontwerp moet e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>spel<br />
zijn. Het hoofddoel is de cursist k<strong>en</strong>nis, inzicht <strong>en</strong><br />
vaardighed<strong>en</strong> aan te reik<strong>en</strong> om in groepsverband<br />
de producteis<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> nieuw product te vertal<strong>en</strong><br />
naar e<strong>en</strong> goede productconstructie gebaseerd<br />
op e<strong>en</strong> economisch <strong>en</strong> technisch verantwoorde<br />
grondstofkeuze; leid<strong>en</strong>d tot e<strong>en</strong> zo gunstig mogelijke<br />
kostprijs van het kunststofspuitgietproduct,<br />
via e<strong>en</strong> juiste matrijsconstructie met e<strong>en</strong> optimale<br />
kostprijs van de matrijs. Het ontwerp<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
product <strong>en</strong> het construer<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> matrijs is<br />
niet e<strong>en</strong> solopartij voor de ontwerper, maar e<strong>en</strong><br />
volledig orkest di<strong>en</strong>t hiervoor sam<strong>en</strong>gesteld <strong>en</strong><br />
geoef<strong>en</strong>d. De vroegere b<strong>en</strong>adering was e<strong>en</strong> tijdrov<strong>en</strong>de,<br />
lineaire aanpak met weinig of ge<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> de diverse gespecialiseerde<br />
afdeling<strong>en</strong>. Kijk over de gr<strong>en</strong>s van uw eig<strong>en</strong> specialiteit<br />
<strong>en</strong> leer hoe uw inbr<strong>en</strong>g in het proces e<strong>en</strong><br />
meerwaarde kan betek<strong>en</strong><strong>en</strong> in e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>en</strong>d<br />
team. De productontwerper <strong>en</strong> de inkoper<br />
van de eindgebruiker, de matrijsconstructeur, de<br />
matrijsbouwer, de kostprijscalculator, de kunststofverwerker<br />
<strong>en</strong> soms ook de grondstofproduc<strong>en</strong>t<br />
moet<strong>en</strong> hun viol<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> vroege fase op<br />
mekaar afstemm<strong>en</strong>. De nadruk ligt niet noodzakelijk<br />
op de details maar op het functioneel sam<strong>en</strong>spel<br />
tuss<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de spelers <strong>en</strong> de noodzaak<br />
aan prev<strong>en</strong>tieve interactie. Daarom is e<strong>en</strong><br />
"over the Wall approach" voorbijgestreefd <strong>en</strong> is<br />
e<strong>en</strong> integrale aanpak de filosofie in de projectmatige<br />
"parallel approach" die wij u aanler<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
integrale multidisciplinaire aanpak, zoals u zult<br />
ler<strong>en</strong>, betek<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> snellere voortgang, minder<br />
dure wijziging<strong>en</strong> <strong>en</strong> uiteindelijk e<strong>en</strong> korte "time to<br />
market". Sam<strong>en</strong>werking <strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis, e<strong>en</strong> noodzaak<br />
bij het efficiënt ontwerp<strong>en</strong> van kunststofproduct<strong>en</strong>.<br />
Doelgroep<br />
Productontwikkelaars, designers, ontwerpers,<br />
prototype- of maquettebouwers, matrijs-constructeurs,<br />
in- <strong>en</strong> verkopers van matrijz<strong>en</strong>, werkvoorbereiders,<br />
kortom iedere<strong>en</strong> die in e<strong>en</strong> of andere<br />
fase te mak<strong>en</strong> heeft met productontwerp <strong>en</strong>/of<br />
matrijsconstructie. Om deze cursus met succes<br />
te kunn<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> is voldo<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis van <strong>en</strong> over<br />
kunststoff<strong>en</strong> noodzakelijk. De VIK-cursus "Initiatie<br />
in Kunststoff<strong>en</strong>" is e<strong>en</strong> minimumvereiste.<br />
Programma<br />
• Inleiding<br />
• Kunststoff<strong>en</strong><br />
• Het gedrag van kunststoff<strong>en</strong> bij belasting<br />
• Rheologie van kunststoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> CAE-TOOLS<br />
• Productontwikkeling<br />
• MPO-Design (Milieugericht Product Ontwerp)<br />
• Ontwikkelingsproces<br />
• Productvormgeving (materiaalselectie + keuze<br />
productietechniek)<br />
• Ontwerprichtlijn<strong>en</strong>/constructieve aspect<strong>en</strong><br />
• Matrijsontwikkeling<br />
• Algem<strong>en</strong>e inleiding spuitgietmatrijz<strong>en</strong><br />
• Uitstoting uit matrijz<strong>en</strong><br />
• Het aanspuit<strong>en</strong><br />
• De koeling<br />
• Matrijsfabricage<br />
• Productietechniek<strong>en</strong><br />
• Thermische behandeling<strong>en</strong> & materiaalkeuze<br />
matrijs<br />
• Vormgeving<br />
• Herstelling & onderhoud<br />
• Poets<strong>en</strong>/reinig<strong>en</strong> van matrijz<strong>en</strong><br />
• Groepswerk<br />
PRAKTISCH<br />
Plaats: VIK-huis, Wommelgem<br />
Data: 21 wek<strong>en</strong> vanaf vrijdag 22 februari<br />
2002 van 19u00 tot 22u00 (uitgezonderd<br />
schoolvakanties)<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelneming (excl. BTW): 1.600<br />
EUR voor led<strong>en</strong> VIK/NIRIA, 1.800 EUR voor<br />
niet-led<strong>en</strong>. Voltijdse doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> betal<strong>en</strong> slechts<br />
1/3 van de prijs<br />
Vraag uw uitgebreide folder aan:<br />
VIK, Her<strong>en</strong>talsebaan 643,<br />
2160 Wommelgem,<br />
e-mail: noel.aelbrecht@vik.be<br />
41 I.M.- DECEMBER 2001
42 I.M.- DECEMBER 2001<br />
INGENIEUR EN VORMING<br />
Titel: Master in<br />
Informatietechnologie:<br />
de neg<strong>en</strong>de editie!<br />
De Master in Informatietechnologie is aan zijn<br />
neg<strong>en</strong>de editie toe. In het voorjaar van 2002 br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />
we in Ing<strong>en</strong>ieursmededeling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> uitgebreid<br />
artikel rond de ti<strong>en</strong>de editie. We maakt<strong>en</strong> nu e<strong>en</strong><br />
evaluatie na neg<strong>en</strong> edities met Bruno Van de Velde,<br />
voorzitter van de programmacommissie.<br />
Wat maakt de Master in Informatietechnologie van de<br />
Vlaamse ing<strong>en</strong>ieurskamer speciaal?<br />
Inhoudelijk wordt e<strong>en</strong> zeer breed gamma aangebod<strong>en</strong>.<br />
Vanuit e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> overzicht wordt ingegaan<br />
op de verschill<strong>en</strong>de onderdel<strong>en</strong> van de informatietechnologie.<br />
In andere opleiding<strong>en</strong> verliest m<strong>en</strong> dit<br />
algem<strong>en</strong>e beeld vaak, <strong>en</strong> blijft m<strong>en</strong> vaak stek<strong>en</strong> in één<br />
of ander deeldomein.<br />
Geeft e<strong>en</strong> grote verscheid<strong>en</strong>heid aan onderwerp<strong>en</strong> ge<strong>en</strong><br />
te oppervlakkige behandeling van de onderwerp<strong>en</strong>?<br />
Dit risico bestaat inderdaad indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong> slechts <strong>en</strong>kele<br />
lesgevers heeft. Bij de Master in informatietechnologie<br />
hebb<strong>en</strong> we echter radicaal voor e<strong>en</strong> andere formule<br />
gekoz<strong>en</strong>. We schakel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bijzonder groot<br />
aantal specialist<strong>en</strong> in, <strong>en</strong> iedere<strong>en</strong> geeft <strong>en</strong>kel les in<br />
het domein waarin hij expert is. Zo word<strong>en</strong> oppervlakkige<br />
less<strong>en</strong> met doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die niet kunn<strong>en</strong> antwoord<strong>en</strong><br />
op moeilijke vrag<strong>en</strong> absoluut vermed<strong>en</strong>.<br />
De opleiding is nu aan de neg<strong>en</strong>de editie toe, is de<br />
inhoud niet volledig achterhaald? Het gaat t<strong>en</strong>slotte om<br />
e<strong>en</strong> sector waarin de materie zeer snel evolueert.<br />
Indi<strong>en</strong> m<strong>en</strong> de inhoud onveranderd zou lat<strong>en</strong>, zou<br />
deze Master nooit ti<strong>en</strong> jaar kunn<strong>en</strong> overlev<strong>en</strong>.<br />
Jaarlijks word<strong>en</strong> alle modules bekek<strong>en</strong>. Elk onderdeel<br />
dat verouderd is wordt ofwel aangepast aan de nieuwe<br />
situatie, <strong>en</strong> indi<strong>en</strong> nodig zelfs volledig afgevoerd.<br />
Daarnaast volg<strong>en</strong> we de markt van zeer nabij. Gezi<strong>en</strong><br />
het grote aantal doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn we steeds op de hoogte<br />
van de nieuwste evoluties. Doordat we echt werk<strong>en</strong><br />
met experts kunn<strong>en</strong> we er voor zorg<strong>en</strong> dat we<br />
<strong>en</strong>kel de belangrijke evoluties op de voet volg<strong>en</strong>, <strong>en</strong><br />
niet op elke modegril spring<strong>en</strong>.<br />
De inhoud wordt dus zeer regelmatig aangepast, maar<br />
hoe zit het met de kwaliteit van de opleiding?<br />
Alle lesgevers word<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t geëvalueerd. Door<br />
deze manier van werk<strong>en</strong> gaat e<strong>en</strong> mindere doc<strong>en</strong>t<br />
ook niet gedur<strong>en</strong>de lange tijd weg<strong>en</strong> op de opleiding.<br />
Indi<strong>en</strong> mogelijk wordt de doc<strong>en</strong>t bijgestuurd, <strong>en</strong> indi<strong>en</strong><br />
nodig wordt hij vervang<strong>en</strong>. Zo zijn we tot e<strong>en</strong><br />
gemiddelde score van 7,7/10 kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
prestatie waar we trots op kunn<strong>en</strong> zijn. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong><br />
grote bedrijv<strong>en</strong> telk<strong>en</strong>s terug te kom<strong>en</strong>. Dat is<br />
e<strong>en</strong> duidelijke indicatie van het feit dat de opleiding<br />
kwalitatief sterk staat, <strong>en</strong> goed inspeelt op wat er<br />
binn<strong>en</strong> de markt leeft.<br />
Gaat het er bij zo e<strong>en</strong> opleiding niet al te theoretisch aan<br />
toe?<br />
Aangezi<strong>en</strong> het gaat om specialist<strong>en</strong> die dagelijks met<br />
de materie in contact kom<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> we het ons niet<br />
veroorlov<strong>en</strong> om <strong>en</strong>kel abstracte <strong>en</strong> theoretische less<strong>en</strong><br />
te gev<strong>en</strong>. Het bedrijfslev<strong>en</strong> is trouw<strong>en</strong>s sterk<br />
betrokk<strong>en</strong> bij onze opleiding<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> duidelijke indicatie<br />
daarvan is het feit dat Compaq dit jaar aan de primus<br />
e<strong>en</strong> Compaq I pac kreeg aangebod<strong>en</strong>.<br />
Zijn er dan ge<strong>en</strong> negatieve opmerking<strong>en</strong> over deze<br />
Master?<br />
Aangezi<strong>en</strong> wij e<strong>en</strong> kwalitatief hoogstaande cursus<br />
met voldo<strong>en</strong>de interactie will<strong>en</strong> verzorg<strong>en</strong>, is het aantal<br />
deelnemers strikt beperkt. We lat<strong>en</strong> slechts 35<br />
cursist<strong>en</strong> per Master toe. Dat leidt dus tot e<strong>en</strong> spanningsveld<br />
tuss<strong>en</strong> vraag <strong>en</strong> aanbod. Snel inschrijv<strong>en</strong> is<br />
voor deze opleiding dus e<strong>en</strong> must! Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is deze<br />
Master niet voor iedere<strong>en</strong> toegankelijk. Elke kandidaat<br />
di<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> dossier in, dat wordt aan de programmacommissie<br />
voorgelegd, <strong>en</strong> dan beoordel<strong>en</strong><br />
we of de persoon in kwestie mag deelnem<strong>en</strong>. Dat lijkt<br />
eig<strong>en</strong>aardig, maar het is absoluut noodzakelijk om<br />
e<strong>en</strong> instapdrempel in te stell<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> zo kunn<strong>en</strong> we<br />
e<strong>en</strong> opleiding op niveau aanbied<strong>en</strong>.<br />
Raf Van Os
INGENIEUR EN VORMING<br />
Uitreiking certificat<strong>en</strong> Master in<br />
Productie-Automatisering<br />
Op vrijdag 19 oktober jongstled<strong>en</strong> ontving<strong>en</strong> alle 15<br />
cursist<strong>en</strong> die het voorbije academiejaar e<strong>en</strong> project<br />
hebb<strong>en</strong> uitgewerkt <strong>en</strong> ingedi<strong>en</strong>d, het certificaat van<br />
Master in Productie-Automatisering. De certificat<strong>en</strong><br />
werd<strong>en</strong> uitgereikt door Rudi Dierick, lid van het<br />
bestuur vorming van de VIK, Jan Trommelmans,<br />
directeur strategisch beleid van de Karel de Grote-<br />
Hogeschool <strong>en</strong> Luc Borms, coördinator werkzoek<strong>en</strong>d<strong>en</strong>lijn<br />
bij de VDAB. Programmadirecteur<br />
Jacques Verhaegh<strong>en</strong> zette de echtg<strong>en</strong>otes van de<br />
cursist<strong>en</strong> in de bloemetjes.<br />
In de toespraak werd door de auteur van dit artikel<br />
gewez<strong>en</strong> op het feit dat het zowel voor de cursist<strong>en</strong><br />
als voor de organisator<strong>en</strong> <strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijke<br />
doel vormde om te zorg<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> kwalitatieve<br />
opleiding, de naam "Master" waardig.<br />
De resultat<strong>en</strong> die de cursist<strong>en</strong> behaald<strong>en</strong> bij<br />
het pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> <strong>en</strong> verdedig<strong>en</strong> van hun automatiseringsproject,<br />
bewees dat dit doel werd<br />
bereikt.<br />
Door de jury werd Germain Ghys (Samsonite<br />
Europe N.V.) uitgeroep<strong>en</strong> tot laureaat van de<br />
SYMPOSIA<br />
Master in Productie-Automatisering voor het academiejaar<br />
2000-2001. Hij behaalde met het onderwerp<br />
"Picking automatisering" e<strong>en</strong> ECTS-graad B,<br />
wat overe<strong>en</strong>komt met e<strong>en</strong> beoordeling "zeer goed".<br />
Cursusbegeleider Chris Verschraeg<strong>en</strong> werd bedankt<br />
voor zijn <strong>en</strong>thousiaste inzet. Het academiejaar<br />
2000-2001 werd feestelijk afgeslot<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
receptie gevolgd door e<strong>en</strong> diner.<br />
Ing. Erwin Smet<br />
14.03.02: Metal<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> door kunststoff<strong>en</strong>, Antwerp<strong>en</strong><br />
21.03.02: Profibus or Fieldbus Foundation – How to network our installation",<br />
Antwerp<strong>en</strong><br />
Voorjaar 2002: Brandveiligheid <strong>en</strong> kunststoff<strong>en</strong>, Antwerp<strong>en</strong><br />
Voorjaar 2002: CE-markering pijpleiding<strong>en</strong>. PED <strong>en</strong> EN 13480 nieuwe richtlijn <strong>en</strong> norm<br />
voor industriële pijpleidingsinstallaties<br />
43 I.M.- DECEMBER 2001
INGENIEURSCARRIERE<br />
Uitreiking VIK-prijs<br />
In I.M.van oktober stond e<strong>en</strong> overzicht van de VIK-prijz<strong>en</strong><br />
die uitgereikt werd<strong>en</strong> aan pas afgestudeerde industrieel<br />
ing<strong>en</strong>ieurs aan de verschill<strong>en</strong>de hogeschol<strong>en</strong>.<br />
Aandachtige lezers zull<strong>en</strong> gemerkt<br />
hebb<strong>en</strong> dat de winnaar van de KHBO<br />
ontbrak, waarvoor langs deze weg<br />
onze verontschuldiging<strong>en</strong> <strong>en</strong> deze<br />
rechtzetting. Ere wie ere toekomt!<br />
De VIK-prijs in de KHBO werd toegek<strong>en</strong>d<br />
aan mejuffer Güdrun<br />
Baeckelandt tijd<strong>en</strong>s de promotiezitting<br />
van 29 juni 2001.<br />
Bericht<strong>en</strong> uit<br />
de sam<strong>en</strong>leving<br />
Test-website<br />
44 I.M.- DECEMBER 2001<br />
ACTUEEL<br />
Bij sollicitaties zijn tests vaste prik. Logisch d<strong>en</strong>kvermog<strong>en</strong>,<br />
inductieve kwaliteit<strong>en</strong>, praktische geest, zuivere IQ,<br />
<strong>en</strong> als laatste loot aan de testbatterij<strong>en</strong>boom de fameuze<br />
EQ. Maar e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s kan niet in alles de beste zijn. Om<br />
e<strong>en</strong> idee te krijg<strong>en</strong> wat er aan u zoal kan gemet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> - misschi<strong>en</strong> belangrijker - om te wet<strong>en</strong> waar u<br />
echt goed in b<strong>en</strong>t kunt u uzelf e<strong>en</strong>s test<strong>en</strong>. http://jobid<strong>en</strong>tity.com/test<strong>en</strong>.html<br />
<strong>en</strong> http://www.m<strong>en</strong>sa.org<br />
/workout2.html bied<strong>en</strong> de meest uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de tests<br />
aan. De m<strong>en</strong>sa-site is Engels, de jobid<strong>en</strong>tity Nederlands<br />
<strong>en</strong> Engels. Schrik niet als u nu op de Engelse test maar<br />
e<strong>en</strong> IQ van 130 haalt terwijl u vroeger 180 had op e<strong>en</strong><br />
Nederlandstalige test. Zelfs als uw Engels heel behoorlijk<br />
is scoort u lager als uw moedertaal Nederlands is.<br />
Kilometervergoeding gebruik eig<strong>en</strong> wag<strong>en</strong> fiscaal<br />
eindelijk helder<br />
Voor verplaatsing<strong>en</strong> met de eig<strong>en</strong> wag<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s het werk<br />
is er steeds heel wat discussie geweest tuss<strong>en</strong> fiscus <strong>en</strong><br />
belastingplichtig<strong>en</strong>. De fiscus heeft dit soort aangift<strong>en</strong><br />
altijd wel aanvaard als ze niet meer bedroeg<strong>en</strong> dan de<br />
reële kostprijs van het vervoer. In het verled<strong>en</strong> werd er<br />
ere wie ere toekomt<br />
Op foto hierbij, herk<strong>en</strong>t u van links naar rechts: Egide<br />
Degroote (departem<strong>en</strong>tshoofd IW&T), Jan Poelaert (verantwoordelijke<br />
VIK-werking op dit departem<strong>en</strong>t), Güdrun<br />
Baeckelandt, Bart Dupon (voorzitter VIK-Afdeling Noord-<br />
West-Vlaander<strong>en</strong>)<br />
<strong>en</strong> Paul Des<strong>en</strong>der<br />
(algeme<strong>en</strong> directeur).<br />
Nog e<strong>en</strong> dikke<br />
proficiat aan<br />
Güdrun voor het<br />
wegkap<strong>en</strong> van<br />
deze VIK-prijs.<br />
tuss<strong>en</strong> belastingcontroleur <strong>en</strong> burger flink he<strong>en</strong> <strong>en</strong> weer<br />
gerek<strong>en</strong>d. Nu is er eindelijk e<strong>en</strong> duidelijke richtlijn: fiscus<br />
<strong>en</strong> RSZ aanvaard<strong>en</strong> de vergoeding<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> terugbetaling<br />
van kost<strong>en</strong>, eig<strong>en</strong> aan de werkgever <strong>en</strong> onbelastbaar<br />
voor werknemer als ze niet meer bedrag<strong>en</strong> dan 10,63<br />
BEF per kilometer. Dit is het bedrag dat de overheid geeft<br />
aan haar ambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong>.<br />
Veranderd arbeidsethos<br />
E<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>te studie van Sodexho illustreert het veranderde<br />
arbeidsethos (zie ook in deze IM ‘De maatschappij in<br />
de kering’ van C<strong>en</strong>trum Industrie). In 1960 vond 17%<br />
van de werknemers het respect van de werkgever voor<br />
zijn w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> belangrijk. In 2000 vond meer dan 57% dit<br />
belangrijk. Meer <strong>en</strong> meer kiez<strong>en</strong> werknemers e<strong>en</strong> job in<br />
functie van ‘de werksfeer’, wat neerkomt op de empathie<br />
die het bedrijf heeft voor de eig<strong>en</strong> situatie van de werknemer.<br />
De studie toont aan dat werknemers later beginn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> vroeger stopp<strong>en</strong>. In 2000 was de gemiddelde<br />
leeftijd om in de arbeidsmarkt te stapp<strong>en</strong> 22,8 jaar <strong>en</strong><br />
werd er gestopt met werk<strong>en</strong> op 55,8 jaar. Voor volledige<br />
resultat<strong>en</strong>: www.sodexho.be
ACTUEEL<br />
Ing<strong>en</strong>ieurs bied<strong>en</strong> hun di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> aan<br />
01026: Ing. (Elektromechanica, 1996). Tal<strong>en</strong>: N,F,E,D. Ervaring: 4 jaar projectmatig werk<strong>en</strong> in<br />
automatisatie / software. Belangstelling: ontwerp; calculatie; onderzoek; duurzame <strong>en</strong>ergie.<br />
01027: Ing. (Bouwkunde, 1997). Europees lasing<strong>en</strong>ieur (1998). Vrij: na opzeg. Tal<strong>en</strong>: N,F,D,E.<br />
Ervaring: controle, productie. Belangstelling: metaalverwerking. Verkiest binn<strong>en</strong>- <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>land.<br />
01028: Ing. (Chemie, 2001). Vrij: onmiddellijk. Tal<strong>en</strong>: N,F,E, Spaans. Belangstelling: milieu;<br />
labo-werk; proces- <strong>en</strong> productinnovatie. Verkiest Oost- <strong>en</strong> West-Vlaander<strong>en</strong>, Antwerp<strong>en</strong>.<br />
01029: Ing. (Biochemie, 1998). Aanvull<strong>en</strong>de opleiding informatica (2000). Vrij: onmiddellijk.<br />
Tal<strong>en</strong>: N,E,F. Ervaring: chromatografische analysetechniek<strong>en</strong>; massaspectroscopie; i.r.<br />
Belangstelling: analyse, labowerk; kwaliteitscontroleur. Verkiest gans Vlaander<strong>en</strong>.<br />
01030: Ing. (Elektriciteit, 1996). Vrij: na opzeg. Tal<strong>en</strong>: N,F,E,D. Ervaring: technisch-commercieel<br />
in binn<strong>en</strong>- <strong>en</strong> buit<strong>en</strong>di<strong>en</strong>st. Belangstelling: verkoop; aankoop; projectopvolging. Verkiest<br />
Antwerp<strong>en</strong>, Limburg, Vlaams-Brabant.<br />
01031: Ing. (Elektromechanica, 1980). Vrij: na opzeg. Tal<strong>en</strong>: N,F,E,D. Ervaring: managem<strong>en</strong>t<br />
internationale project<strong>en</strong>; managem<strong>en</strong>t <strong>en</strong>gineering; managem<strong>en</strong>t onderhoud; managem<strong>en</strong>t productie;<br />
quality assurance; organisatietechniek<strong>en</strong>. Belangstelling: projectmanagem<strong>en</strong>t; leidinggev<strong>en</strong>de<br />
coördiner<strong>en</strong>de functie in <strong>en</strong>gineering of onderhoud; consultancy. Verkiest Limburg,<br />
Kemp<strong>en</strong>, Brabant.<br />
01032: Ing. (Chemie, 2001). Vrij: onmiddellijk. Tal<strong>en</strong>: N,E,F. Ervaring: stage UIA. Belangstelling:<br />
chemie; petrochemie; <strong>en</strong>gineering; sales. Verkiest Antwerp<strong>en</strong>, Brabant, Limburg.<br />
01033: Ing. (Elektronica, 2001). Vrij: onmiddellijk. Tal<strong>en</strong>: E,F,N, basis D. Ervaring: vakantiewerk.<br />
Belangstelling: nieuwe ontwikkeling<strong>en</strong> in elke tak van de wet<strong>en</strong>schap.<br />
01034: Ing. (Chemie, 2001). Vrij: onmiddellijk. Tal<strong>en</strong>: N,E, basis F. Ervaring: ervaring in O&Olaboratorium<br />
tijd<strong>en</strong>s stage bij Dupont de Nemours; onderzoek <strong>en</strong> ontwikkeling verricht naar de<br />
krasbest<strong>en</strong>digheid van Refinish autolakk<strong>en</strong>. Belangstelling: proces- <strong>en</strong> productiegerichte werkomgeving.<br />
Verkiest Antwerp<strong>en</strong>, Vlaams-Brabant, Oost-Vlaander<strong>en</strong> <strong>en</strong> Limburg.<br />
Werkgevers die in verbinding w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te kom<strong>en</strong> met één of<br />
meer van deze ing<strong>en</strong>ieurs, kunn<strong>en</strong> zich w<strong>en</strong>d<strong>en</strong> tot het<br />
VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160<br />
Wommelgem, tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01.<br />
Led<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> di<strong>en</strong>staanbieding will<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> opnem<strong>en</strong> in de<br />
ing<strong>en</strong>ieursmededeling<strong>en</strong> stur<strong>en</strong> het inschrijvingsformulier<br />
(zie achteraan in dit tijdschrift) naar het VIK-secretariaat,<br />
Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem,<br />
fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be<br />
Dit is e<strong>en</strong> gratis di<strong>en</strong>st van uw Ver<strong>en</strong>iging. Maak er<br />
gebruik van.<br />
45 I.M.- DECEMBER 2001
46 I.M.- DECEMBER 2001<br />
STUDIEGROEPEN<br />
AGENDA BIJEENKOMSTEN<br />
Studiegroep Bouwkunde<br />
30 januari 2002: Kernvergadering, VIKhuis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
27 februari 2002: Kernvergadering, VIKhuis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
27 maart 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
24 april 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
29 mei 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
26 mei 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
Studiegroep Kunststoff<strong>en</strong><br />
12 februari 2002: Avondlezing "Nanocomposiet<strong>en</strong>",<br />
Antwerp<strong>en</strong>, 20u00<br />
14 maart 2002: Symposium: "Metal<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong><br />
door kunststoff<strong>en</strong>", Antwerp<strong>en</strong><br />
16 april 2002: Avondlezing "Metaloc<strong>en</strong><strong>en</strong>",<br />
Antwerp<strong>en</strong>, 20u00<br />
Studiegroep Onderhoud<br />
28 januari 2002: Kernvergadering, VIKhuis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
februari 2002: Avondlezing "Docum<strong>en</strong>tatiebeheer<br />
in de onderhoudsdi<strong>en</strong>st", Vik-<br />
Huis, Wommelgem, 20u00<br />
25 maart 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
27 mei 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
Studiegroep Pijpleiding<strong>en</strong><br />
april 2002: Symposium"CE-Markering<br />
Pijpleiding<strong>en</strong>- PED <strong>en</strong> EN13480<br />
Nieuwe richtlijn <strong>en</strong> norm voor Industriële<br />
Pijpleidinginstallaties", Ter Elst, Edegem<br />
Studiegroep <strong>Regeltechniek</strong><br />
8 januari 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
5 februari 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
5 maart 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
21 maart 2002: Symposium: "Profibus or<br />
Fieldbus Foundation – How to network your<br />
installation", Antwerp<strong>en</strong><br />
2 april 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
7 mei 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
4 juni 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
Studiegroep<br />
Technisch-Commercieel<br />
29 januari 2002: Avondlezing, Hotel<br />
Mercure, Antwerp<strong>en</strong>, 20u00<br />
26 februari 2002: Avondlezing, Hotel<br />
Mercure, Antwerp<strong>en</strong>, 20u00<br />
26 maart 2002: Avondlezing, Hotel<br />
Mercure, Antwerp<strong>en</strong>, 20u00<br />
30 april 2002: Avondlezing, Hotel Mercure,<br />
Antwerp<strong>en</strong>, 20u00<br />
28 mei 2002: Afsluit<strong>en</strong>de activiteit<br />
Studiegroep Veiligheid<br />
21 januari 2002: Kernvergadering, VIKhuis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
18 februari 2002: Kernvergadering, VIKhuis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
18 maart 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
15 april 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
27 mei 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
17 juni 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
Studiegroep Voeding<br />
21 januari 2002: Kernvergadering, VIKhuis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
18 februari 2002: Kernvergadering, VIKhuis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
18 maart 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
15 april 2002: Kernvergadering, VIK-huis<br />
Wommelgem, 20u00<br />
Voor inlichting<strong>en</strong> <strong>en</strong> inschrijv<strong>en</strong>:<br />
VIK-secretariaat, Katri<strong>en</strong> Van Vossel<strong>en</strong>, Her<strong>en</strong>talsebaan 643,<br />
2160 Wommelgem, tel. 03 259 11 07, fax: 03 259 11 01,<br />
e-mail: katri<strong>en</strong>.vanvossel<strong>en</strong>@vik.be.
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
MECHELEN<br />
TONEELVOORSTELLING: "EIGEN SCHULD IS GOUD WAARD"<br />
E<strong>en</strong> blijspel van Piet De Vries, geregisseerd door Frieda Nuy<strong>en</strong>s<br />
De VIK-Afdeling Mechel<strong>en</strong> heeft 20 plaats<strong>en</strong> gereserveerd<br />
voor e<strong>en</strong> toneelvoorstelling in de prachtig<br />
vernieuwde Stadsschouwburg.<br />
Waarover gaat het stuk? Het moest de familie<br />
Dompeling maar overkom<strong>en</strong>, ze kop<strong>en</strong> e<strong>en</strong> huis,<br />
PRAKTISCH<br />
e<strong>en</strong> spotgoedkoop huis! nem<strong>en</strong> er hun intrek in<br />
maar … spoedig blijkt dat er e<strong>en</strong> reukje zit aan de<br />
aankoop! Er zit e<strong>en</strong> cadeautje verschol<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> de<br />
kleine lettertjes. Ahaa, dààrom was het zo goedkoop!<br />
Het is dus lach<strong>en</strong> geblaz<strong>en</strong> in deze luchtige<br />
komedie!<br />
Plaats: Stadsschouwburg, Keizerstraat, Mechel<strong>en</strong><br />
Datum: vrijdag 12 april 2002 om 20u00<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelneming: 6,20 EUR (250 BEF) per persoon, te betal<strong>en</strong> op rek.nr. 405-<br />
0106331-50 van de VIK-Afdeling Mechel<strong>en</strong>, met de vermelding "toneelavond ….…. person<strong>en</strong>. Eerst<br />
telefonisch inschrijv<strong>en</strong>, daarna de betaling do<strong>en</strong>.<br />
Inschrijving vereist: VIK-secretariaat, voor 30 maart 2002. Opgelet: <strong>en</strong>kel de eerste twintig person<strong>en</strong> die<br />
zich meld<strong>en</strong> <strong>en</strong> betal<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> mee!<br />
BEZOEK DUPONT DE NEMOURS MECHELEN<br />
Engineering Polymers (Plastics)<br />
Dupont de Nemours is één van de grootste chemische<br />
multinationals, met hoofdzetel in Wilmington –<br />
Delaware in USA, de Europese hoofdzetel bevindt<br />
zich in G<strong>en</strong>éve. Het bedrijf viert zijn 200ste verjaardag<br />
in 2002.<br />
Terwijl er in het prille begin…buskruit werd gefabriceerd<br />
is de focus geëvolueerd van chemie <strong>en</strong> <strong>en</strong>ergie<br />
naar op wet<strong>en</strong>schappelijke basis gesteunde<br />
oplossing<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> verschil mak<strong>en</strong> in het dagelijkse<br />
lev<strong>en</strong>.<br />
Dupont is uitvinder van product<strong>en</strong> zoals bv. Nylon,<br />
Lycra, Teflon, Kevlar, Nomex, Corian om er maar<br />
<strong>en</strong>kele te noem<strong>en</strong>. De meeste productmerknam<strong>en</strong><br />
zegg<strong>en</strong> de eindgebruiker misschi<strong>en</strong> niet direct iets.<br />
Je vindt deze product<strong>en</strong> echter zeer vaak terug in<br />
diverse industrieën waar ze gebruikt / verwerkt<br />
word<strong>en</strong> in eindproduct<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> grote naambe-<br />
PRAKTISCH<br />
Programma<br />
19u00: Ontvangst met koffie of frisdrank in vergaderzaal Rembrandt<br />
19u15: Uite<strong>en</strong>zetting over Dupont de Nemours<br />
Wereldwijd<br />
Europa<br />
Mechel<strong>en</strong><br />
Dupont <strong>en</strong> het veiligheidsbeleid<br />
Dupont Engineering polymers (markt, product<strong>en</strong>, ….)<br />
20u00: Rondleiding in de Plastics fabriek (dit is e<strong>en</strong> continue productieomgeving)<br />
21u00: Geleg<strong>en</strong>heid tot stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong>.<br />
k<strong>en</strong>dheid g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>: gezondheid <strong>en</strong> voeding, elektronica,<br />
landbouw, auto-industrie, kleding, huisvesting.<br />
Dupont stelt wereldwijd ongeveer 93.000 m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
tewerk, waarvan ongeveer de helft in de USA. Het<br />
bedrijf is verteg<strong>en</strong>woordigd in 70 land<strong>en</strong>, telt 135<br />
productie locaties <strong>en</strong> 75 research <strong>en</strong> developm<strong>en</strong>t<br />
labo’s. In 2000 werd e<strong>en</strong> omzet van 28 miljard $<br />
gerealiseerd.<br />
De grootste vestiging in België bevindt zich te<br />
Mechel<strong>en</strong>, waar verv<strong>en</strong>, plastics <strong>en</strong> teflon wor<strong>en</strong><br />
geproduceerd. Mechel<strong>en</strong> stelt e<strong>en</strong> 1.000-tal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
tewerk, waarvan er zo’n 300 werkzaam zijn in<br />
de Engineering Polymers (plastics). De plastics die<br />
in Mechel<strong>en</strong> gemaakt word<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> afzet in de<br />
automobielindustrie, elektronica, huishoudapparatuur.<br />
47 I.M.- DECEMBER 2001
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
PRAKTISCH<br />
PRAKTISCH<br />
48 I.M.- DECEMBER 2001<br />
MECHELEN<br />
Plaats: Dupont de Nemours, A.Spinoystraat 6, Mechel<strong>en</strong>, Gebouw Engineering Polymers (aanduiding EP)<br />
Datum: donderdag 21 maart 2002 om 19u00<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelneming: gratis voor alle VIK-led<strong>en</strong> op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet-led<strong>en</strong> betal<strong>en</strong><br />
7,44 € (300 BEF)<br />
Inschrijving vereist: VIK-secretariaat<br />
BEZOEK AAN COMET TE MECHELEN<br />
donderdag 28 februari 2002<br />
COMET vervaardigt ecologische, recycleerbare containers<br />
voor allerlei doeleind<strong>en</strong>: bier-, wijn- <strong>en</strong> frisdrankvat<strong>en</strong>,<br />
olie- <strong>en</strong> voedingsmiddel<strong>en</strong>containers <strong>en</strong><br />
verpakking voor chemische afvalstoff<strong>en</strong>.<br />
Het bedrijf begon in 1947 als kleine werkplaats<br />
voor pers- <strong>en</strong> stampwerk <strong>en</strong> heeft thans ruim e<strong>en</strong><br />
halve eeuw knowhow <strong>en</strong> ervaring (als moderne,<br />
semi-automatische ‘inox-kuiperij’). Sinds 1960<br />
maakt m<strong>en</strong> gebruikt van roestvast staal als meest<br />
geschikte grondstof voor het conserver<strong>en</strong> van voedingsmiddel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> drank<strong>en</strong>. Comet is e<strong>en</strong> wereldleider<br />
in de fabricage van containers <strong>en</strong> vat<strong>en</strong> voor de<br />
voedingsindustrie. De firma g<strong>en</strong>iet e<strong>en</strong> wereldwijde<br />
faam <strong>en</strong> haar product<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> gans<br />
Europa, maar ook de andere contin<strong>en</strong>t<strong>en</strong> veroverd.<br />
Ze produceert per jaar 750.000 containers in<br />
haar twee fabriek<strong>en</strong> Comet in<br />
Mechel<strong>en</strong> <strong>en</strong> FSB<br />
in Oost<strong>en</strong>rijk.<br />
Het product<strong>en</strong>gamma<br />
gaat<br />
van de 5 liter<br />
‘mini’ tot de<br />
400 liter ‘maxi’container,<br />
met<br />
daar<strong>en</strong>bov<strong>en</strong><br />
fabrikat<strong>en</strong> voor<br />
specifieke vereist<strong>en</strong>.<br />
In de<br />
vat<strong>en</strong> zijn er<br />
twee groep<strong>en</strong>: vat<strong>en</strong> volledig in<br />
roestvrij staal (grade AISI 304) <strong>en</strong><br />
vat<strong>en</strong> met elastomeerkrag<strong>en</strong>.<br />
De knowhow omvat niet alle<strong>en</strong> de meest geavanceerde<br />
dieptrek- <strong>en</strong> lastechniek<strong>en</strong>, maar ook de<br />
optimalisatie van gereedschapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> machines,<br />
bijv. de 12.500 kN markeerpers <strong>en</strong> de vermaarde<br />
robot voor braamvrije handgrep<strong>en</strong>.<br />
De product<strong>en</strong> word<strong>en</strong> continu verbeterd <strong>en</strong> alle<br />
fas<strong>en</strong> van het fabricageproces word<strong>en</strong> strikt gecontroleerd.<br />
Daardoor zijn alle containers van hoge<br />
kwaliteit, heel duurzaam, sterk <strong>en</strong> veilig. Ze zijn duiz<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
mal<strong>en</strong> herbruikbaar <strong>en</strong> volledig recycleerbaar<br />
op het einde van de lev<strong>en</strong>sduur. Elke container<br />
wordt geïd<strong>en</strong>tificeerd met e<strong>en</strong> seri<strong>en</strong>ummer <strong>en</strong> het<br />
klantlogo kan word<strong>en</strong> aangebracht door druk (stempel)-,<br />
markeer- of verftechniek.<br />
Milieubewustzijn is e<strong>en</strong> prioriteit <strong>en</strong> daaruit volgt<br />
dat:<br />
• de productie conform de internationale wetgeving<br />
terzake verloopt;<br />
• m<strong>en</strong> SVR’s (Small Volume Returnable containers)<br />
ontwikkelt voor non-food vloeistoff<strong>en</strong> zoals gevaarlijke<br />
chemische product<strong>en</strong>, oliën, verv<strong>en</strong>, <strong>en</strong>z. Die<br />
diversificatie wordt nog verder uitgebreid.<br />
Comet is de hoofdleverancier van (heel) veel brouwerij<strong>en</strong>.<br />
Plaats: COMET N.V., Koningin Astridlaan 132, 2800 Mechel<strong>en</strong><br />
Datum: donderdag 28 februari 2002 om 18u30<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelneming: gratis voor alle VIK-led<strong>en</strong> (<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel partner) op vertoon van hun lidmaatschapskaart;<br />
niet led<strong>en</strong> betal<strong>en</strong> 7,44 EUR per persoon<br />
Inschrijving vereist: VIK-secretariaat. Het aantal deelnemers is beperkt.
MECHELEN<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
14.02.2002 Voordracht "Hogeschoolopleiding <strong>en</strong> Masterdegree"<br />
28.02.2002: Bedrijfsbezoek COMET, Mechel<strong>en</strong><br />
21.03.2002: Bedrijfsbezoek Dupont de Nemours, Mechel<strong>en</strong><br />
12.04.2002 Toneelvoorstelling Dijlezon<strong>en</strong>: "Eig<strong>en</strong> schuld is goud waard"<br />
23.05.2002: Bedrijfsbezoek Umicore, Ol<strong>en</strong><br />
24.05.2002: Werfbezoek aan de tunnelwerk<strong>en</strong> NMBS, Antwerp<strong>en</strong>-C<strong>en</strong>traal<br />
06.06.2002: Lezing: "De bionische m<strong>en</strong>s, waar begint <strong>en</strong> eindigt de sci<strong>en</strong>ce fiction", Mechel<strong>en</strong><br />
21.06.2002: Stadswandeling: "Het onbek<strong>en</strong>de Schaarbeek", Schaarbeek<br />
06.09.2002: Bezoek aan HST-werk<strong>en</strong> NMBS-station, Antwerp<strong>en</strong>-C<strong>en</strong>traal<br />
november 2002: Bedrijfsbezoek Pauwels Trafo, Mechel<strong>en</strong><br />
MECHELEN<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling Mechel<strong>en</strong>,<br />
te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem,<br />
tel. 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
25.01.2002 Creatief belastingbrief invull<strong>en</strong><br />
02.02.2002 Skiën<br />
15.03.2002 Dropping<br />
19.04.2002: Algem<strong>en</strong>e Led<strong>en</strong>vergadering<br />
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
08-09.06.2002: Weekeind uitstap Chablis-Champagne<br />
ZUID-WEST-VLAANDEREN<br />
ZUID-WEST-VLAANDEREN<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling – Zuid -<br />
West – Vlaander<strong>en</strong>, te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK–secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643,<br />
2160 Wommelgem, tel. 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be<br />
49 I.M.- DECEMBER 2001
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
NIEUWJAARSRECEPTIE<br />
Uitnodiging<br />
PRAKTISCH<br />
50 I.M.- DECEMBER 2001<br />
LEUVEN - HAGELAND<br />
Het bestuur van de VIK-Afdeling Leuv<strong>en</strong>-Hageland<br />
nodigt haar led<strong>en</strong> uit op de nieuwjaarsreceptie op<br />
25 januari a.s.<br />
Om deze eerste nieuwjaarsreceptie luister <strong>en</strong><br />
kracht bij te zett<strong>en</strong> heeft het bestuur beslot<strong>en</strong> om<br />
met andere ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong>. Dit om<br />
het belang van de verschill<strong>en</strong>de sector<strong>en</strong> in het<br />
bedrijfslev<strong>en</strong> in de regio sam<strong>en</strong> te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> om de<br />
regio krachtiger te mak<strong>en</strong> op economisch gebied.<br />
Plaats: Salon Georges, Hogeschoolplein 15, Leuv<strong>en</strong><br />
Datum: vrijdag 25 januari 2002 om 19u<br />
Inschrijving vereist: VIK-secretariaat. E<strong>en</strong> uitnodiging wordt nog opgezond<strong>en</strong>.<br />
GASTRONOMISCH WEEKEND<br />
8, 9 <strong>en</strong> 10 februari 2002<br />
PRAKTISCH<br />
Programma<br />
De VIK-Afdeling Leuv<strong>en</strong>–Hageland organiseert op 8,<br />
9 <strong>en</strong> 10 februari 2002 e<strong>en</strong> gastronomisch week<strong>en</strong>d<br />
in de Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />
In het prachtige Maissin in de provincie Luxemburg,<br />
kan je g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> heerlijk <strong>en</strong> ontspann<strong>en</strong>d<br />
week<strong>en</strong>d. We verblijv<strong>en</strong> in het prachtige 3-sterr<strong>en</strong>hotel<br />
Chalet-sûr-Lesse.<br />
Vrijdag 8 februari:<br />
• Aankomst <strong>en</strong> aperitief<br />
• 4-gang<strong>en</strong>diner<br />
Zaterdag 9 februari:<br />
• Uitgebreid ontbijtbuffet.<br />
• De avond wordt afgeslot<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> uitgelez<strong>en</strong> gastronomisch 6-gang<strong>en</strong>-diner.<br />
Het eerste deel zal e<strong>en</strong> academische zitting word<strong>en</strong><br />
met als sprekers de voorzitters van iedere ver<strong>en</strong>iging.<br />
Ook de bedrijfsleiders kom<strong>en</strong> aan het woord.<br />
Dit alles wordt opgeluisterd door e<strong>en</strong> muzikaal<br />
<strong>en</strong>semble.<br />
Nadi<strong>en</strong> is iedere<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd op de receptie,<br />
waar m<strong>en</strong> kan g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> hapje, e<strong>en</strong> drankje<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gezellig babbel met collega’s uit de regio.<br />
Zondag 10 februari:<br />
We g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> uitgebreid ontbijtbuffet gevolgd door e<strong>en</strong> prachtige wandeling om het week<strong>en</strong>d waardig<br />
af te sluit<strong>en</strong>.<br />
Plaats: Chalet-sûr-Lesse, Av<strong>en</strong>ue Bâtonnier Braun 1, Maissin. E<strong>en</strong> routebeschrijving wordt opgestuurd na<br />
inschrijving.<br />
Datum: vrijdag 8 februari (late namiddag) tot 10 februari<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelname: 152,45 € (6.150 BEF) per persoon voor 2 nacht<strong>en</strong>. Verplaatsing<strong>en</strong> gebeur<strong>en</strong> op<br />
eig<strong>en</strong> kracht van de deelnemers. Verplaatsingskost<strong>en</strong> zijn in deze prijs niet inbegrep<strong>en</strong>.<br />
Inlichting<strong>en</strong> <strong>en</strong> inschrijving<strong>en</strong>: Ing. Bart Van Orshov<strong>en</strong>, tel. 016 58 24 70 of via e-mail: bartvo@yucom.be.
BEZOEK HANNOVERMESSE<br />
Van 19 tot 21 april 2002<br />
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
LEUVEN - HAGELAND<br />
De VIK-Afdeling Leuv<strong>en</strong>–Hageland gaat van<br />
19.04.02 tot <strong>en</strong> met 21.04.02 naar de<br />
Hannovermesse.<br />
De Hannovermesse is e<strong>en</strong> beurs die elke ing<strong>en</strong>ieur<br />
wel zal k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarom bied<strong>en</strong> we onze led<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
week<strong>en</strong>d aan om deze beurs te bezoek<strong>en</strong>. Dit<br />
bezoek wordt bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> gekoppeld aan e<strong>en</strong> toeristisch<br />
programma in Hannover.<br />
Volg<strong>en</strong>de onderwerp<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> aan bod kom<strong>en</strong>:<br />
Factory Automation<br />
Industrial IT & Software<br />
Micro Technology<br />
Surface Technology<br />
Research & Technology<br />
Motion, Drive & Automation<br />
Compressed Air Technology, Factory Equipm<strong>en</strong>t<br />
& Tools<br />
We vertrekk<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> autocar vrijdagmorg<strong>en</strong><br />
19.04.02 om 11u30 in Leuv<strong>en</strong> (Martelar<strong>en</strong>plein<br />
aan het station). Thuiskomst op zondagavond<br />
21.04.02 rond 21u30.<br />
PROGRAMMA<br />
19.04.02: vertrek om 11u30 in Leuv<strong>en</strong> met autocar.<br />
Aankomst voorzi<strong>en</strong> rond 19u30. We loger<strong>en</strong><br />
in het Berghotel Wolfshag<strong>en</strong>. Na het incheck<strong>en</strong>:<br />
avondmaal.<br />
20.04.02: na het ontbijt vertrekk<strong>en</strong> we naar de<br />
Hannovermesse. Omstreeks 18u00 ker<strong>en</strong> we<br />
terug naar het hotel. Nadi<strong>en</strong> gaan we et<strong>en</strong> in de<br />
stad.<br />
21.04.02: na het ontbijt check<strong>en</strong> we uit. Nadi<strong>en</strong><br />
volgt e<strong>en</strong> toeristisch programma in Hannover,<br />
waarbij we de Herr<strong>en</strong>häuser Gärt<strong>en</strong>, de beroemdste<br />
bezi<strong>en</strong>swaardigheid van Hannover, zull<strong>en</strong><br />
bezoek<strong>en</strong>. Nadi<strong>en</strong> lunch. Vertrek in Hannover is<br />
voorzi<strong>en</strong> om 13u30 - thuiskomst omstreeks<br />
21u30.<br />
Reissom per persoon<br />
183,44 € (7.400 BEF) per persoon in tweepersoonskamer;<br />
toeslag voor éénpersoonskamer<br />
bedraagt 42,14 € (1.700 BEF) per persoon. Deze<br />
reissom werd berek<strong>en</strong>d op minimum 20 <strong>en</strong> maximum<br />
30 deelnemers.<br />
Inbegrep<strong>en</strong><br />
Busreis van Leuv<strong>en</strong> naar Hannover he<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
terug.<br />
Alle verplaatsing<strong>en</strong> in Duitsland.<br />
Verblijf in hotel (halfp<strong>en</strong>sion).<br />
Alle toegangsgeld<strong>en</strong>.<br />
Duitstalige gids tijd<strong>en</strong>s het toeristisch programma.<br />
BTW<br />
E<strong>en</strong> korting werd mogelijk gemaakt dank zij sponsoring<br />
door Tyco Electronics.<br />
Niet inbegrep<strong>en</strong><br />
Persoonlijke uitgav<strong>en</strong><br />
Maaltijd<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> halfp<strong>en</strong>sion<br />
Fooi<strong>en</strong><br />
Inschrijving<br />
Led<strong>en</strong> van de VIK die w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> deel te nem<strong>en</strong> aan dit<br />
week<strong>en</strong>d, kunn<strong>en</strong> inschrijv<strong>en</strong> op het VIK-secretariaat,<br />
Ann Craane, <strong>en</strong> betal<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>vermelde bedrag<strong>en</strong><br />
op rek<strong>en</strong>ingnummer 431-06447591-86 van<br />
de VIK-Afdeling Leuv<strong>en</strong>–Hageland, met vermelding<br />
van naam <strong>en</strong> "Hannovermesse met … person<strong>en</strong> in<br />
…-persoonskamer".<br />
Voor verdere informatie: met Ing. Bart Van<br />
Orshov<strong>en</strong>, Vlasselaar 10, 3221 Nieuwrode, tel.<br />
016 58 24 70 (na 19u00);<br />
e-mail: bartvo@yucom.be<br />
Deze reis werd mede mogelijk<br />
gemaakt door medewerking<br />
van Tyco Electronics<br />
51 I.M.- DECEMBER 2001
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
52 I.M.- DECEMBER 2001<br />
LEUVEN - HAGELAND<br />
VERSLAG BEZOEK AAN SYLVANIA LIGHTING<br />
Sylvania NV: "To be the n°1 Lighting Supplier in Innoviation, Quality and Customer Service"<br />
Op vrijdag 12 oktober 2001 trok de<br />
VIK-Afdeling Leuv<strong>en</strong>-Hageland richting<br />
Ti<strong>en</strong><strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> bedrijfsbezoek aan<br />
Sylvania Lighting. De uite<strong>en</strong>zetting <strong>en</strong><br />
rondleiding zou gegev<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door<br />
ir. Dirk Hellemans; Director Technics.<br />
We kreg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> overzicht van het<br />
101-bedrijf Sylvania N.V. dat 33 jaar<br />
in België bestaat. In Ti<strong>en</strong><strong>en</strong> gebeurt<br />
de ontwikkeling <strong>en</strong> productie van haloge<strong>en</strong>-<br />
<strong>en</strong> hoge druk ontladingslamp<strong>en</strong>.<br />
Ook de ontwikkeling <strong>en</strong> productie<br />
van de bijhor<strong>en</strong>de productiemachines<br />
gebeurt in Ti<strong>en</strong><strong>en</strong>. Deze machines<br />
word<strong>en</strong> niet <strong>en</strong>kel ingezet voor<br />
Ti<strong>en</strong><strong>en</strong>, maar word<strong>en</strong> gebouwd voor<br />
alle vestiging<strong>en</strong> van de groep (SLI Inc.) waartoe<br />
Sylvania N.V. behoort.<br />
Tijd<strong>en</strong>s de rondleiding zag<strong>en</strong> we de productie van de<br />
machines, van de verschill<strong>en</strong>de lamp<strong>en</strong>types <strong>en</strong> hoe<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
25.01.2002: Nieuwjaarsreceptie, Salon Georges, Leuv<strong>en</strong><br />
08-10.02.2002: Gastronomisch week<strong>en</strong>d, Massin-Luxemburg<br />
19.02.2002: Bedrijfsbezoek Glaxo Smith Klein te Waver<br />
20.03.2002: Lezing "Prev<strong>en</strong>tief <strong>en</strong> predictief onderhoud"<br />
19-21.04.2002: Hannover Messe + toeristische trip in Hannover (2 overnachting<strong>en</strong>)<br />
15.05.2002: Bezoek Treco van Caterpillar<br />
07-09.06.2002: Week<strong>en</strong>d in de Champagnestreek<br />
19.06.2002: Bedrijfsbezoek Turbo Winds<br />
07.09.2002: Wandeling in de Hagelandse Wijnstreek<br />
er tijd<strong>en</strong>s het proces wordt omgegaan<br />
met het milieu. Milieu draagt<br />
Sylvania N.V. hoog in het vaandel:<br />
m<strong>en</strong> beschikt over e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> waterzuiveringssysteem<br />
waarin viss<strong>en</strong><br />
zwemm<strong>en</strong>, wat getuigt van de zuiverheid.<br />
Dit gezuiverde water kan in de<br />
Gete geloosd word<strong>en</strong>. Door al deze<br />
milieumaatregel<strong>en</strong> is Sylvania N.V.<br />
afgekoppeld van het riol<strong>en</strong>net.<br />
Er volgde e<strong>en</strong> geanimeerde feedbackronde.<br />
De deelnemers zull<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> lamp vanaf nu anders gaan bekijk<strong>en</strong><br />
dan voorhe<strong>en</strong>.<br />
We dank<strong>en</strong> Sylvania N.V. <strong>en</strong> in het bijzonder<br />
ir. Dirk Hellemans voor deze boei<strong>en</strong>de vrijdagmiddag.<br />
Ing. Bart Van Orshov<strong>en</strong><br />
LEUVEN - HAGELAND<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling Leuv<strong>en</strong>-<br />
Hageland, te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160<br />
Wommelgem, tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.
DR.ING. HANS STARCK IS NIET MEER<br />
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
LIMBURG<br />
Op 6 oktober overleed dr.Ing. Hans Starck, voormalig<br />
bestuurslid van VDI-Aach<strong>en</strong>. Hij werd 82 jaar.<br />
Dr. Starck was voorzitter van DIK (Drieland<strong>en</strong><br />
Ing<strong>en</strong>ieurs Kontakt) in 1988 <strong>en</strong> 1989. Hij was de<br />
drijv<strong>en</strong>de figuur om van DIK het platform te mak<strong>en</strong><br />
waar wet<strong>en</strong>schap, techniek <strong>en</strong> ervaring kan uitgewisseld<br />
word<strong>en</strong> in de Euregio Maas/Rijn. Hij introduceerde<br />
e<strong>en</strong> groot aantal jonger<strong>en</strong> van VDI <strong>en</strong> VDE<br />
NIEUWJAARSRECEPTIE<br />
Uitnodiging<br />
De voorzitter <strong>en</strong> het bestuur van de Vlaamse<br />
Ing<strong>en</strong>ieurskamer, Afdeling Limburg, nodig<strong>en</strong> u <strong>en</strong><br />
uw partner uit op de<br />
NIEUWJAARSRECEPTIE EN UITREIKING VAN DE<br />
PAUL DONNERS PRIJS<br />
Programma<br />
19u30: Ontvangst van de g<strong>en</strong>odigd<strong>en</strong>.<br />
20u00: Op<strong>en</strong>ingswoord door dr.ir.Ing. Kathle<strong>en</strong><br />
V<strong>en</strong>derickx, voorzitter VIK-Afdeling Limburg.<br />
PRAKTISCH<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
in de organisatie. Dr. Starck heeft meer dan 10 jaar<br />
strijd gevoerd teg<strong>en</strong> de ziekte die hem uiteindelijk<br />
zou overwinn<strong>en</strong>. Het siert hem dat hij die strijd<br />
nooit heeft opgegev<strong>en</strong>.<br />
Nam<strong>en</strong>s het bestuur van de Vlaamse<br />
Ing<strong>en</strong>ieurskamer <strong>en</strong> het Drieland<strong>en</strong> Ing<strong>en</strong>ieurs<br />
Kontakt betuig<strong>en</strong> wij langs deze weg onze deelneming<br />
aan de familie <strong>en</strong> zijn echtg<strong>en</strong>ote<br />
12.01.2002: Nieuwjaarsreceptie <strong>en</strong> uitreiking Paul Donnersprijs, Bilz<strong>en</strong>, Ald<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong><br />
29.01.2002: Bezoek aan Radson, Zonhov<strong>en</strong><br />
12.02.2002: Voordracht: "De nieuwe politiestructuur"<br />
14.03.2002: Bezoek aan SKF, Tonger<strong>en</strong><br />
23.03.2002: Algem<strong>en</strong>e Led<strong>en</strong>vergadering, Lumm<strong>en</strong><br />
31.03.-13.04.2002: 14-daagse rondreis "Alle hoogtepunt<strong>en</strong> van China"<br />
25.04.2002: Voordracht "E-Learning", Diep<strong>en</strong>beek<br />
30.04.2002: Bezoek Marmorith<br />
07.05.2002: Voordracht: "VRT: interactieve TV"<br />
30.06.2002: Fiets- <strong>en</strong> wandeldag, Diep<strong>en</strong>beek<br />
Paul Donners Prijs<br />
• Pres<strong>en</strong>tatie van het bekroonde eindwerk: “Het<br />
lichter mak<strong>en</strong> van schokdempers voor race-doeleind<strong>en</strong><br />
door herontwerp”.<br />
• Uitreiking “Paul Donners Prijs” aan Ing. Dirk Nys<br />
Gastspreker: Paul Kump<strong>en</strong>, Voorzitter van de<br />
Vlaamse Kamers voor Handel <strong>en</strong> Nijverheid, over<br />
“De jonge ing<strong>en</strong>ieurs in het Vlaams bedrijfslev<strong>en</strong>”.<br />
21u30: Receptie.<br />
Plaats: Landcommanderij Ald<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong>, Kasteelstraat 6, Bilz<strong>en</strong> – Rijkhov<strong>en</strong>. Ald<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong> kan u bereik<strong>en</strong> via de<br />
E313 (afrit 31), Hoeselt, Bilz<strong>en</strong>, Tonger<strong>en</strong>. Vanaf daar volgt u de wegwijzers Landcommanderij Ald<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong>.<br />
Datum: zaterdag 12 januari 2002 om 19u30. Inschrijving vereist: VIK-secretariaat<br />
LIMBURG<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling Limburg,<br />
te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem,<br />
tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.<br />
Ing. Chris Ribus, secretaris van de VIK-Afdeling Limburg, is tev<strong>en</strong>s het aanspreekpunt voor de Regio Limburg.<br />
U kan ook steeds bij hem terecht met uw vrag<strong>en</strong>. Zijn adres: Deurnestraat 102, 3583 Bering<strong>en</strong>, tel. <strong>en</strong> fax:<br />
013 67 85 11, e-mail: viklimburg@tijd.com<br />
53 I.M.- DECEMBER 2001
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
54 I.M.- DECEMBER 2001<br />
WAASLAND<br />
LEZING: "RISKMANAGEMENT EN EXPLOSIEBEVEILIGING"<br />
E<strong>en</strong> oordeelkundige keuze van de juiste beveiligingswijze in functie<br />
van e<strong>en</strong> objectieve kost<strong>en</strong>-bat<strong>en</strong> analyse<br />
Reeds voor de vijfde maal organiseert de Vlaamse<br />
Ing<strong>en</strong>ieurskamer, Afdeling Waasland, e<strong>en</strong> lezing die<br />
in het tek<strong>en</strong> staat van de explosiebeveiliging in<br />
industriële omgeving<strong>en</strong>.<br />
De nieuwe Atex-normering<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> ervoor dat<br />
iedere<strong>en</strong> zich heel bewust is dat explosiebeveiliging<br />
meer is dan e<strong>en</strong> ombouw of de aankoop van e<strong>en</strong><br />
toestel, dat volg<strong>en</strong>s deze normering<strong>en</strong> werd<br />
gebouwd <strong>en</strong> waarbij de fabrikant de nodige certificat<strong>en</strong><br />
kan voorlegg<strong>en</strong>. Atex-normering betek<strong>en</strong>t<br />
voor iedere<strong>en</strong> e<strong>en</strong> herd<strong>en</strong>k<strong>en</strong> van de hele bedrijfsfilosofie<br />
op het vlak van de beveiliging, <strong>en</strong> dit niet<br />
<strong>en</strong>kel uit het materiële oogpunt. Dit leidt natuurlijk<br />
tot de onvermijdelijke vraag: ‘Wat moet dit kost<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> welke is de beste keuze in het bepal<strong>en</strong> van de<br />
meest economische beveiligingswijze?’<br />
Dieg<strong>en</strong><strong>en</strong> die bewer<strong>en</strong> dat voor veiligheid geld van<br />
ge<strong>en</strong> belang mag zijn hebb<strong>en</strong> ongelijk, aangezi<strong>en</strong> dit<br />
kan leid<strong>en</strong> tot situaties die e<strong>en</strong> goede werking van<br />
het bedrijf in de weg kunn<strong>en</strong> staan.<br />
PRAKTISCH<br />
Aan de andere zijde hebb<strong>en</strong> wij<br />
ook de ander<strong>en</strong> die van oordeel<br />
zijn dat veiligheid weinig of ge<strong>en</strong><br />
financiële inspanning mag verg<strong>en</strong>,<br />
want "er is hier in twintig jaar nog<br />
niets gebeurd". Het is onnodig te<br />
vertell<strong>en</strong> dat deze vorm van d<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
zeker niet meer van deze tijd<br />
is <strong>en</strong> het imago van het bedrijf<br />
zeker niet t<strong>en</strong> goede zal kom<strong>en</strong>.<br />
Bij de studie van project<strong>en</strong> <strong>en</strong> toestell<strong>en</strong><br />
is het van het grootste<br />
belang dat tuss<strong>en</strong> beide zi<strong>en</strong>swijz<strong>en</strong><br />
naar e<strong>en</strong> aanvaardbaar ev<strong>en</strong>wicht<br />
moet word<strong>en</strong> gezocht tuss<strong>en</strong><br />
het gew<strong>en</strong>ste beveiligingsniveau<br />
<strong>en</strong> de daarmee gepaard<br />
gaande kost<strong>en</strong>. Hierbij zull<strong>en</strong><br />
zowel objectieve als meer subjectieve<br />
criteria e<strong>en</strong> rol spel<strong>en</strong>.<br />
De keuze van beveiligingstechniek<strong>en</strong> in functie van<br />
de applicatie <strong>en</strong> de implem<strong>en</strong>tatie in e<strong>en</strong> proces<br />
wordt bepaald door meerdere factor<strong>en</strong>. Uiteraard<br />
di<strong>en</strong>t m<strong>en</strong> te wet<strong>en</strong> of de overheid "deterministisch"<br />
d<strong>en</strong>kt (Frankrijk) of "probabilistisch"(zoals in de<br />
meeste Europese land<strong>en</strong>).<br />
Beveiligingstechniek<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> zo te word<strong>en</strong> gekoz<strong>en</strong><br />
dat ze ge<strong>en</strong> negatieve invloed hebb<strong>en</strong> op de productiviteit,<br />
waarbij niet uit het oog mag word<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong><br />
dat iedere investering verantwoord di<strong>en</strong>t te<br />
zijn t<strong>en</strong> opzichte van het acceptabele restrisico.<br />
Aangezi<strong>en</strong> dit onderwerp e<strong>en</strong> zeer complex karakter<br />
heeft <strong>en</strong> steunt op jar<strong>en</strong>lange ervaring<strong>en</strong>, is het<br />
zeer belangrijk dat wij beroep kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong> op twee<br />
gastsprekers die nauw verwant zijn met deze problematiek.<br />
Dankzij de uitstek<strong>en</strong>de<br />
contact<strong>en</strong> met de firma<br />
StuvEx International,<br />
kan de Vlaamse Ing<strong>en</strong>ieurskamer,Afdeling<br />
Waasland, e<strong>en</strong><br />
beroep do<strong>en</strong> op de<br />
heer Janss<strong>en</strong>s (algeme<strong>en</strong><br />
directeur StuvEx / presid<strong>en</strong>t IRMACO-Groep)<br />
<strong>en</strong> de heer Ake Harmanny (technisch–wet<strong>en</strong>schappelijk<br />
directeur StuvEx). Beid<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> jar<strong>en</strong>lange<br />
ervaring in het aanbied<strong>en</strong> van oplossing<strong>en</strong> voor<br />
explosiebeveiligingsvraagstukk<strong>en</strong> aan de industrie,<br />
waarbij het kost<strong>en</strong>plaatje nooit uit het oog wordt<br />
verlor<strong>en</strong>.<br />
Deze lezing, met uitgebreide mogelijkheid tot het<br />
stell<strong>en</strong> van vrag<strong>en</strong>, is aangewez<strong>en</strong> voor person<strong>en</strong><br />
die geconfronteerd word<strong>en</strong> met situaties waarbij<br />
e<strong>en</strong> verhoogd risico op explosies bestaat. Wij d<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
voornamelijk aan de chemische <strong>en</strong> farmaceutische<br />
industrie. Ook studiebureaus <strong>en</strong> installatiebedrijv<strong>en</strong><br />
zijn belangrijke doelgroep<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s nodig<strong>en</strong><br />
wij iedere geïnteresseerde uit om deze unieke uite<strong>en</strong>zetting<br />
bij te won<strong>en</strong>.<br />
Plaats: Karel De Grote Hogeschool, Salesian<strong>en</strong>laan 30, Hobok<strong>en</strong><br />
Datum: wo<strong>en</strong>sdag 20 februari 2002 – aanvang om 19u30 stipt (deur<strong>en</strong> op<strong>en</strong> vanaf 19u)<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelneming: 10 € voor VIK-led<strong>en</strong> (syllabuskost<strong>en</strong>), niet-led<strong>en</strong> betal<strong>en</strong> 20 € (toegang + syllabuskost<strong>en</strong>)<br />
Organisatie: VIK-Afdeling Waasland in sam<strong>en</strong>werking met StuvEx International n.v.<br />
Inschrijving vereist: VIK-secretariaat. Inschrijving<strong>en</strong> (max. 80 person<strong>en</strong>) tot <strong>en</strong> met vrijdag 15 februari 2002.<br />
(Opgelet: gelieve werkgever <strong>en</strong> uitgeoef<strong>en</strong>de functie mee te del<strong>en</strong>.)
PRAKTISCH<br />
WAASLAND<br />
BEZOEK WESTERSCHELDETUNNEL<br />
Bijzonder verbind<strong>en</strong>d<br />
De VIK-Afdeling Waasland organiseert e<strong>en</strong> bezoek<br />
aan de werf "tunnel onder de Westerschelde".<br />
De in opbouw zijnde tunnel tuss<strong>en</strong> Zuid-Beveland <strong>en</strong><br />
Zeeuws-Vlaander<strong>en</strong> zal de verbinding verzeker<strong>en</strong><br />
van de <strong>en</strong>ige nog niet verbond<strong>en</strong> del<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de<br />
provincie Zeeland.<br />
De plann<strong>en</strong> hiervoor zijn niet nieuw. In de jar<strong>en</strong> dertig<br />
was er reeds sprake van. In de jar<strong>en</strong> zev<strong>en</strong>tig<br />
zou m<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> Kruining<strong>en</strong> <strong>en</strong> Perkpolder e<strong>en</strong><br />
hangbrug in combinatie met e<strong>en</strong> afgezonk<strong>en</strong> tunnel<br />
plaats<strong>en</strong>. Te duur <strong>en</strong> dus de lade in. In 1986 werd<br />
het project terug opgevist, doch België lag dwars.<br />
Programma<br />
film<br />
rondleiding in het tunnelc<strong>en</strong>trum<br />
rondleiding naar het uitkijkpunt (wandeling van 2,2 km, he<strong>en</strong> <strong>en</strong> terug)<br />
bekijk<strong>en</strong> expositie<br />
Duurtijd bezoek: 90 tot 120 minut<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> brug kon niet. Het scheepvaartgedeelte naar<br />
Antwerp<strong>en</strong> zou teveel belemmerd word<strong>en</strong>. Het idee<br />
van de geboorde tunnel deed zijn intrede als laatste<br />
schakel in de ontsluiting van Zeeland.<br />
Het technisch hoogstandje zal 12.000 auto’s per<br />
dag moet kunn<strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong>. Maximale capaciteit is<br />
27.000 wag<strong>en</strong>s/dag. Hiervoor moet natuurlijk tol<br />
betaald word<strong>en</strong>.<br />
De boring in de Boomse kleilaag gebeurt met twee<br />
speciaal gebouwde hydroschild boormachines met<br />
diameter 11.300 meter.<br />
Plaats: Tunnelc<strong>en</strong>trum, Willemskerkeweg 1, Hoek/Terneuz<strong>en</strong> (Nederland). Ruime parkeergeleg<strong>en</strong>heid, ook<br />
voor minder valid<strong>en</strong>. Het tunnelc<strong>en</strong>trum is toegankelijk voor rolstoelgebruikers<br />
Datum: zaterdag 27 april 2002 om 13u45<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelneming: gratis voor alle VIK-led<strong>en</strong> op vertoon van hun lidmaatschapskaart, niet-led<strong>en</strong> betal<strong>en</strong><br />
7,44 € (300 BEF)<br />
Inschrijving vereist: VIK-secretariaat. Het aantal deelnemers is beperkt tot 30 person<strong>en</strong>.<br />
Westerschelde op internet: www.westerscheldetunnel.nl<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
31.01.2002: Lezing: "Veiligheidscoördinatie op werv<strong>en</strong>"<br />
20.02.2002: Lezing: "Riskmanagem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> explosiebeveiliging"<br />
14.03.2002 Bedrijfsbezoek Verhaert<br />
27.04.2002 Bezoek aan de werf "Tunnel onder de Westerschelde"<br />
06.06.2002: Algem<strong>en</strong>e Led<strong>en</strong>vergadering, Sint-Niklaas<br />
WAASLAND<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling Waasland,<br />
te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem,<br />
tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.<br />
De aankondiging<strong>en</strong> van activiteit<strong>en</strong> die de VIK-Afdeling Waasland haar led<strong>en</strong> aanbiedt, kan m<strong>en</strong> ook steeds<br />
raadpleg<strong>en</strong> via de VIK-website of rechtstreeks via het adres: http://www.vikwsl.yucom.be.<br />
Tev<strong>en</strong>s kan m<strong>en</strong> op bov<strong>en</strong>staande website van de VIK-Afdeling Waasland e<strong>en</strong> historiek van verslag<strong>en</strong> opvrag<strong>en</strong><br />
van de reeds eerder georganiseerde activiteit<strong>en</strong>.<br />
55 I.M.- DECEMBER 2001
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
21.02.2002: Bezoek Petroleumhav<strong>en</strong> Zuid<br />
56 I.M.- DECEMBER 2001<br />
ANTWERPEN<br />
22ste NIEUWJAARSCONCERT EN RECEPTIE<br />
zondag 13 januari 2002<br />
Het Antwerps Cultureel Overleg (AKO), waarbij<br />
ook de VIK is aangeslot<strong>en</strong>, organiseert op<br />
zondag 13 januari 2002 in De Singel te<br />
Antwerp<strong>en</strong> het 22ste nieuwjaarsconcert<br />
<strong>en</strong> receptie.<br />
PRAKTISCH<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
Programma<br />
11u00: Concert, met als thema "E<strong>en</strong> reis<br />
naar Rome" door het Vlaams Symfonisch<br />
Orkest onder leiding van Frans Cuypers.<br />
1. De Vlaamse Leeuw, Karel Miry<br />
2. Ouverture tot Ri<strong>en</strong>zi, Richard Wagner<br />
3. Gli Ucelli (de vogels), Ottorino Respighi<br />
4. Ouverture tot La Norma,<br />
Giovanni Bellini<br />
5. Ouverture tot II Signor Bruschino,<br />
Gioacchino Rossini<br />
6. Uit de symfonie nr. 4, op. 90, "de<br />
Italiaanse", Felix M<strong>en</strong>delssohn-<br />
Bartholdy, tweede deel, andante con<br />
moto<br />
7. Vlaamse dans nr. 6, Jan Blockx.<br />
12u15: Receptie.<br />
Plaats: de Singel, Desguinlei 25, 2018 Antwerp<strong>en</strong><br />
Datum: zondag 13 januari 2002 om 11u00<br />
Kost<strong>en</strong> voor deelneming: 22,50 € per persoon te betal<strong>en</strong> op rek.nr. 406-0098501-56 van de VIK te<br />
Wommelgem, met de vermelding "AKO-nieuwjaarsconcert 2002".<br />
Inschrijving vereist: VIK-secretariaat. Eerst telefonisch inschrijv<strong>en</strong> (Ann Craane), daarna de betaling do<strong>en</strong>. De<br />
toegangskaart<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verstuurd teg<strong>en</strong> eind <strong>december</strong>.<br />
INGENIEUR EN INDUSTRIËLE ARCHEOLOGIE<br />
Bezoek aan ‘Petroleumhav<strong>en</strong> Zuid’ te Antwerp<strong>en</strong> op donderdag 21 februari 2002<br />
Het verhaal over de opkomst <strong>en</strong> de neergang van<br />
één van de ‘verget<strong>en</strong>’ industriële wijk<strong>en</strong> van<br />
Antwerp<strong>en</strong>, verteld door e<strong>en</strong> autoriteit terzake, van<br />
op één van de rester<strong>en</strong>de bedrijv<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>de<br />
onderwerp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> behandeld:<br />
• historische achtergrond<br />
• overzicht van verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> actieve bedrijv<strong>en</strong><br />
• belangwekk<strong>en</strong>de vondst<strong>en</strong> i.v.m. industriële<br />
archeologie<br />
• mogelijke vrijwaring <strong>en</strong> toekomstplan van de site.<br />
Voor meer gedetailleerde informatie <strong>en</strong> ag<strong>en</strong>da verwijz<strong>en</strong><br />
wij naar de Ing<strong>en</strong>ieursmededeling<strong>en</strong> van januari<br />
2002. Schrijf nu reeds in op het VIK-secretariaat.<br />
ANTWERPEN<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling<br />
Antwerp<strong>en</strong>, te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160<br />
Wommelgem, tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
04.02.2002: Industriedag KHBO<br />
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
NOORD-WEST-VLAANDEREN<br />
NOORD-WEST-VLAANDEREN<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling Noord-<br />
West-Vlaander<strong>en</strong>, te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643,<br />
2160 Wommelgem, tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.<br />
DE GHENDTSCHE CHRONYCKE<br />
De lijnwaadmarkt – Kwaliteitscontrole van weleer<br />
215 jaar geled<strong>en</strong> werd de zoveelste ordonnantie<br />
uitgevaardigd over de kwaliteit van het lijnwaad. Had<br />
Vlaander<strong>en</strong>, <strong>en</strong> G<strong>en</strong>t in het bijzonder, in de<br />
Middeleeuw<strong>en</strong> zijn welvaart te dank<strong>en</strong> aan de lak<strong>en</strong>nijverheid,<br />
dan was deze industrietak in de 15e<br />
eeuw toch al ver over zijn hoogtepunt he<strong>en</strong>. Simon<br />
Van Assche mocht in 1444 dan wel e<strong>en</strong> nieuwe<br />
Lak<strong>en</strong>halle met 11 traveeën ontwerp<strong>en</strong>, to<strong>en</strong> 7<br />
ervan gebouwd war<strong>en</strong> bleek dat dat er al meer dan<br />
voldo<strong>en</strong>de war<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong> stopte met bouw<strong>en</strong>.<br />
In de plaats kwam geleidelijk de linn<strong>en</strong>handel die in<br />
de 16e eeuw e<strong>en</strong> sterke bloei k<strong>en</strong>de. De lijnwaadmarkt<br />
was gevestigd op de Vrijdagsmarkt <strong>en</strong> had<br />
e<strong>en</strong> zeer goede reputatie. Het Magistraat zag er<br />
str<strong>en</strong>g op toe dat het verhandelde lijnwaad van<br />
goede kwaliteit was. Op de markt werd er uitsluit<strong>en</strong>d<br />
ruw, dus ongebleekt lijnwaad verkocht.<br />
Handelaars kwam<strong>en</strong> er hun goeder<strong>en</strong> aankop<strong>en</strong> om<br />
ze uit te voer<strong>en</strong> naar andere Europese land<strong>en</strong>.<br />
Verreweg de beste klant was Spanje - in 1636 verzond<strong>en</strong><br />
32 kooplui 70% van al het verhandelde linn<strong>en</strong><br />
op de Vrijdagsmarkt naar dit land. De overgrote<br />
meerderheid van het lijnwaad werd aangevoerd<br />
door plattelandswevers.<br />
Bij de wevers zat<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele slimmerik<strong>en</strong> die hun<br />
waar e<strong>en</strong> blanker uitzicht gav<strong>en</strong> door het te behandel<strong>en</strong><br />
met kalk. Wanneer de kalk werd weggespoeld<br />
OOST-VLAANDEREN<br />
tijd<strong>en</strong>s het blek<strong>en</strong> moest de koper tot de conclusie<br />
kom<strong>en</strong> dat hij beetg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> was. Om deze misbruik<strong>en</strong><br />
teg<strong>en</strong> te gaan war<strong>en</strong> tal van verord<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />
nodig.<br />
Ge<strong>en</strong> linn<strong>en</strong> mocht op de markt aangebod<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
wanneer het niet vooraf door beëdigde stadsambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong><br />
gekeurd was op kwaliteit <strong>en</strong> afmeting<strong>en</strong>.<br />
De ambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> voorzag<strong>en</strong> het linn<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
zegel die e<strong>en</strong> zeker garantiebewijs was. Zij die het<br />
toch nog waagd<strong>en</strong> naar de markt te kom<strong>en</strong> met linn<strong>en</strong><br />
van discutabele kwaliteit zag<strong>en</strong> hun slechte<br />
marchandise geëxposeerd aan de "lijnwaadring". Dit<br />
was e<strong>en</strong> ijzer<strong>en</strong> ring die bevestigd was aan het<br />
Toreke. De ringt hangt er nu nog. Linn<strong>en</strong> van onvoldo<strong>en</strong>de<br />
kwaliteit werd aangeslag<strong>en</strong> <strong>en</strong> verbeurd<br />
verklaard t<strong>en</strong> profijte van de godshuiz<strong>en</strong>. Het werd<br />
de twee volg<strong>en</strong>de marktdag<strong>en</strong> aan de lijnwaadring<br />
gehang<strong>en</strong> <strong>en</strong> m<strong>en</strong> zorgde er voor dat de naam <strong>en</strong><br />
de woonplaats van de maker ervan duidelijk zichtbaar<br />
war<strong>en</strong>.<br />
In e<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>de kroniek: G<strong>en</strong>t in 1900.<br />
Ing. Hugo Collumbi<strong>en</strong><br />
57 I.M.- DECEMBER 2001
NIEUWS VAN DE AFDELINGEN<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
02.02.2002: Gezellig sam<strong>en</strong>zijn<br />
20.05.2002: Familiewandeling<br />
Afdeling Antwerp<strong>en</strong>:<br />
09.01.2002<br />
13.02.2002<br />
13.03.2002<br />
10.04.2002<br />
08.05.2002<br />
12.06.2002<br />
Afdeling Kemp<strong>en</strong>:<br />
16.01.2002<br />
20.02.2002<br />
20.03.2002<br />
17.04.2002<br />
15.05.2002<br />
19.06.2002<br />
Afdeling Leuv<strong>en</strong>-Hageland:<br />
09.01.2002<br />
13.02.2002<br />
13.03.2002<br />
10.04.2002<br />
15.05.2002<br />
12.06.2002<br />
58 I.M.- DECEMBER 2001<br />
KEMPEN<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling Kemp<strong>en</strong>,<br />
te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem,<br />
tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.<br />
BRUSSEL - HALLE - VILVOORDE<br />
ACTIVITEITENKALENDER 2002<br />
25.01.2002: Nieuwjaarsreceptie, Erasmushogeschool, Anderlecht<br />
Regionale bestuursvergadering<strong>en</strong> 2002<br />
Afdeling Limburg:<br />
15.01.2002<br />
19.02.2002<br />
19.03.2002<br />
16.04.2002<br />
21.05.2002<br />
18.06.2002<br />
Afdeling Mechel<strong>en</strong>:<br />
10.01.2002<br />
14.02.2002<br />
14.03.2002<br />
11.04.2002<br />
09.05.2002<br />
13.06.2002<br />
Afdeling Noord-West-Vlaander<strong>en</strong>:<br />
08.01.2002<br />
05.02.2002<br />
05.03.2002<br />
02.04.2002<br />
07.05.2002<br />
04.06.2002<br />
Voor meer informatie omtr<strong>en</strong>t uur <strong>en</strong> plaats van deze vergadering<strong>en</strong> kan u terecht<br />
bij Ann Craane op het VIK-secretariaat op het telefoonnummer 03 259 11 16.<br />
KEMPEN<br />
BRUSSEL - HALLE - VILVOORDE<br />
T<strong>en</strong>zij anders vermeld di<strong>en</strong><strong>en</strong> de inschrijving<strong>en</strong> voor de activiteit<strong>en</strong>, georganiseerd door de VIK-Afdeling Brussel-<br />
Halle-Vilvoorde, te gebeur<strong>en</strong> op volg<strong>en</strong>d adres: VIK-secretariaat, Ann Craane, Her<strong>en</strong>talsebaan 643,<br />
2160 Wommelgem, tel.: 03 259 11 16, fax: 03 259 11 01, e-mail: ann.craane@vik.be.<br />
Afdeling Oost-Vlaander<strong>en</strong>:<br />
21.01.2002<br />
18.02.2002<br />
18.03.2002<br />
15.04.2002<br />
20.05.2002<br />
17.06.2002<br />
Afdeling Waasland:<br />
03.01.2002<br />
07.02.2002<br />
07.03.2002<br />
04.04.2002<br />
02.05.2002<br />
Afdeling Zuid-West-Vlaander<strong>en</strong>:<br />
28.01.2002<br />
04.03.2002<br />
29.04.2002<br />
03.06.2002<br />
24.06.2002
Vul dit formulier in als uw adres of werkomgeving gewijzigd is, zo<br />
blijft u op de hoogte van alle activiteit<strong>en</strong> die u als ing<strong>en</strong>ieur interesser<strong>en</strong>.<br />
Fax het naar 03 259 11 01 of stuur het naar de Vlaamse<br />
Ing<strong>en</strong>ieurskamer, Her<strong>en</strong>talsebaan 643, 2160 Wommelgem.<br />
(art. 4 van de Wet van 08/12/92:1. houder van het bestand:<br />
Vlaamse Ing<strong>en</strong>ieurskamer VZW, Her<strong>en</strong>talsebaan 643 2160<br />
Wommelgem. 2. doel: led<strong>en</strong>adadministratie 3. recht tot inzage<br />
<strong>en</strong> correctie cfr. arts. 10 <strong>en</strong> 12: Vlaamse Ing<strong>en</strong>ieurskamer op<br />
adres van de zetel te Wommelgem)<br />
Kruis het gepaste aan:<br />
❏ Adreswijziging<br />
❏ Wijziging werkgegev<strong>en</strong>s<br />
❏ Inschrijving VIK-activiteit<br />
❏ Opvrag<strong>en</strong> informatie<br />
❏ Inschrijving "Di<strong>en</strong>staanbieding<strong>en</strong>"<br />
❏ Nieuw lidmaatschap ❏ bedrijf<br />
❏ persoonlijk<br />
Privé gegev<strong>en</strong>s:<br />
Lidmaatschapsnummer: ............................................<br />
Geslacht: ❏ M / ❏ V Geboortedatum: ....................<br />
Naam + voornaam: ..............................................................<br />
Oud adres (<strong>en</strong>kel bij adreswijziging):...............................................<br />
..........................................................................................<br />
Privé adres (nieuw/huidig):<br />
straat + huisnummer:............................................................<br />
postnr. + geme<strong>en</strong>te:..............................................................<br />
tel.nr.:.................................. fax nr.: ....................................<br />
e-mail: ...............................................................................<br />
Gevolgde specialiteit: ......................... Diplomajaar: ................<br />
School: ...............................................................................<br />
Werkgegev<strong>en</strong>s:<br />
Naam bedrijf/school/instelling:<br />
..........................................................................................<br />
straat + huisnummer:............................................................<br />
postnr. + geme<strong>en</strong>te:..............................................................<br />
tel.nr. algeme<strong>en</strong>:........................rechtstreeks.........................<br />
fax nr. algeme<strong>en</strong>:........................rechtstreeks.........................<br />
e-mail: ...............................................................................<br />
Sector tewerkstelling: ❏ industrie ❏ onderwijs<br />
❏ op<strong>en</strong>bare di<strong>en</strong>st ❏ zelfstandige<br />
Activiteit van het bedrijf:<br />
invull<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s bijgaand overzicht (NACE-code):.........................<br />
BTW-nummer:.....................................................................<br />
Functie: ..............................................................................<br />
Departem<strong>en</strong>t: .....................................................................<br />
Aantal werknemers:<br />
❏ O 250<br />
Omzet:<br />
❏ 500 miljo<strong>en</strong><br />
Aanvraag informatie<br />
Ik zou graag informatie bekom<strong>en</strong> over volg<strong>en</strong>d onderwerp:<br />
.............................................................................................<br />
.............................................................................................<br />
.............................................................................................<br />
I N L I C H T I N G E N -<br />
E N A A N V R A A G -<br />
F O R M U L I E R<br />
Inschrijving VIK-activiteit<br />
❏ Ik w<strong>en</strong>s mij in te schrijv<strong>en</strong> voor volg<strong>en</strong>de activiteit:<br />
...........................................................................................<br />
Aard van de activiteit: ❏ bedrijfsbezoek ❏ lezing<br />
❏ studiedag ❏ vergadering ❏ socio-culturele activiteit<br />
❏ cursus ❏ andere activiteit (nader te specificer<strong>en</strong>):<br />
...........................................................................................<br />
Datum: ......................... plaats: ...........................................<br />
Aantal person<strong>en</strong>: ...................................<br />
Georganiseerd door (Afdeling, Studiegroep)<br />
...........................................................................................<br />
Enkel in te vull<strong>en</strong> bij opname in de "Di<strong>en</strong>staanbieding<strong>en</strong>":<br />
Nuttige ervaring:.......................................................................<br />
..............................................................................................<br />
..............................................................................................<br />
Tal<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis: ............................................................................<br />
Tijdstip van mogelijke indi<strong>en</strong>sttreding: ..........................................<br />
Belangstellingsgebied<strong>en</strong>:............................................................<br />
..............................................................................................<br />
Indi<strong>en</strong> van toepassing, geef aan in welke omgeving of provincie u<br />
w<strong>en</strong>st werk te vind<strong>en</strong>:<br />
..............................................................................................<br />
Handtek<strong>en</strong>ing: ........................................................................<br />
Datum: ..................................................................................<br />
Activiteit van het bedrijf: NACE-code.<br />
15: Vervaardiging van voedingsmiddel<strong>en</strong> <strong>en</strong> drank<strong>en</strong><br />
17: Vervaardiging van textiel<br />
20: Houtindustrie <strong>en</strong> vervaardiging van artikel<strong>en</strong> van hout, kurk,<br />
riet <strong>en</strong> vlechtwerk<br />
22: Uitgeverij<strong>en</strong>, drukkerij<strong>en</strong> <strong>en</strong> reproductie van opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> media<br />
24: Chemische nijverheid<br />
25: Rubber- <strong>en</strong> kunststofnijverheid<br />
26: Vervaardiging van overige niet-metaalhoud<strong>en</strong>de minerale<br />
product<strong>en</strong><br />
27: Metallurgie<br />
28: Vervaardiging van product<strong>en</strong> van metaal<br />
29: Vervaardiging van machines, apparat<strong>en</strong> <strong>en</strong> werktuig<strong>en</strong><br />
31: Vervaardiging van elektrische machines <strong>en</strong> apparat<strong>en</strong><br />
32: Vervaardiging van audio-, video- <strong>en</strong> telecommunicatieapparatuur<br />
33: Vervaardiging van medische apparatuur, van precisie- <strong>en</strong><br />
optische instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> uurwerk<strong>en</strong><br />
36: Vervaardiging van meubels; overige industrie<br />
45: Bouwnijverheid<br />
51: Groothandel <strong>en</strong> handelsbemiddeling, exclusief de handel in<br />
auto's <strong>en</strong> motorrijwiel<strong>en</strong><br />
60: Vervoer te land<br />
61: Vervoer over water<br />
62: Luchtvaart<br />
65: Financiële instelling<strong>en</strong><br />
66: Verzekeringswez<strong>en</strong><br />
72: Informatica <strong>en</strong> aanverwante activiteit<strong>en</strong><br />
74: Overige zakelijke di<strong>en</strong>stverl<strong>en</strong>ing<br />
75: Op<strong>en</strong>baar bestuur, algem<strong>en</strong>e collectieve di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
verplichte sociale verzekering<br />
80: Onderwijs<br />
...... Andere (te specificer<strong>en</strong>)....................................................<br />
59 I.M.- DECEMBER 2001
Bij VIK:<br />
Verzekering<strong>en</strong> In e<strong>en</strong> Klik<br />
De VIK wil u als lid e<strong>en</strong> exclusief materieel<br />
voordeel aanbied<strong>en</strong>. Wij hebb<strong>en</strong><br />
voor u extra korting<strong>en</strong> bedong<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
de snelste routings uitgewerkt. Op<br />
deze manier bespaart u niet alle<strong>en</strong><br />
op uw verzekeringsbudget,<br />
maar doet u dit bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
zonder tijdverlies of<br />
verplaatsing.<br />
Vanaf november<br />
vindt u alle informatie<br />
op onze<br />
website. Achter<br />
‘Particuliere verzekering<strong>en</strong>’word<strong>en</strong><br />
de product<strong>en</strong><br />
voorgesteld.<br />
Daarnaast vindt u<br />
meer uitleg over de<br />
gebod<strong>en</strong> service <strong>en</strong> hoe<br />
u e<strong>en</strong> schadegeval aangeeft.<br />
Efficiënte procedures via e-technologie.<br />
Onderaan elke pagina vindt u e<strong>en</strong> formuliertje.<br />
Als u dit invult <strong>en</strong> doormailt<br />
wordt er onmiddellijk e<strong>en</strong> offerte of<br />
contract opgemaakt. U kan ook specifieke<br />
vrag<strong>en</strong> doormail<strong>en</strong>. U krijgt onmiddellijk<br />
antwoord.<br />
Bij schade belt u 24 uur op 24 naar<br />
het bijstandnummer 078 15 40 40.<br />
Dring<strong>en</strong>de herstelling<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
onmiddellijk uitgevoerd.<br />
Persoonlijke service <strong>en</strong> advies van<br />
e<strong>en</strong> makelaar.<br />
Om u steeds het advies te kunn<strong>en</strong><br />
gev<strong>en</strong>, dat best past bij uw persoonlijke<br />
situatie heeft de VIK beroep<br />
gedaan op e<strong>en</strong> makelaar. Kantoor<br />
Michiels<strong>en</strong> behartigt uw belang<strong>en</strong>.<br />
Omwille van de kwaliteit van de product<strong>en</strong><br />
is gekoz<strong>en</strong> voor De Vaderlandsche<br />
als leverancier.