OM Opportuun 4.indd - Openbaar Ministerie
OM Opportuun 4.indd - Openbaar Ministerie
OM Opportuun 4.indd - Openbaar Ministerie
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
20 OPPORTUUN Nummer 4 – 2006 Interview 21<br />
‘Bouw vijf robuuste parketten’<br />
Cyrille Fijnaut begrijpt de <strong>OM</strong>-organisatie vaak niet<br />
“Vorm het <strong>OM</strong> om tot vijf robuuste parketten,” adviseert Cyrille<br />
Fijnaut. Want de huidige <strong>OM</strong>-organisatie is veel te ingewikkeld<br />
en kostbaar. Interview met de criminoloog over ambtelijke<br />
bleekheid van officieren, pretentieuze verhalen van korpschefs<br />
en domme strategie van topcriminelen.<br />
Al decennia lang absorbeert de criminoloog<br />
kennis over politie, justitie en criminaliteit.<br />
Toch is professor Cyrille Fijnaut, verbonden<br />
aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid van<br />
de Universiteit van Tilburg, pas in de loop<br />
der tijd steeds scherper gaan zien hoe het<br />
<strong>OM</strong> de spin in het rechtsstaatsweb is, zegt<br />
hij zelf. “Het gezag over politie en opsporingsdiensten.<br />
Het vervolgingsmonopolie.<br />
De brug naar de rechter, departement en<br />
wetgever: Het <strong>OM</strong> is cruciaal in de rechtsstaat,<br />
en dus is een voortreffelijk <strong>OM</strong> nodig,<br />
met goede mensen van hoog tot laag in de<br />
organisatie. Hier en daar zijn er natuurlijk<br />
<strong>OM</strong>’ers die intellectueel en operationeel<br />
bijscholing behoeven, maar in doorsnee<br />
slaagt het <strong>OM</strong> erin om goede mensen aan te<br />
trekken en te behouden. Alleen, de <strong>OM</strong>’ers<br />
staan te weinig met het gezicht naar de<br />
samenleving.”<br />
Omdat velen gewoon anoniem, inhoudelijk<br />
en met distantie willen werken?<br />
“Officieren moet niet afstandelijk en anoniem<br />
willen werken. Dat is de ambtelijke<br />
bleekheid die het <strong>OM</strong> en heel Nederland<br />
kenmerkt: uitgesproken persoonlijkheden<br />
ziet men hier niet graag. Maar de samenleving<br />
moet zien dat het <strong>OM</strong> een goede organisatie<br />
is; bekende gezichten moeten die<br />
kwaliteit van de organisatie weerspiegelen.<br />
De maatschappij moet zien dat er officieren<br />
zijn die ertoe doen, die er op de bühne<br />
stáán. Daar hebben de mensen vertrouwen<br />
in, niet in structuren van de organisatie<br />
want die zijn voor hen ongrijpbaar.”<br />
De structuur van het <strong>OM</strong> – ook en zeker als<br />
de reorganisatie is afgerond – is te ingewik-<br />
keld, meent Fijnaut. Ook voor hem “als welwillende<br />
buitenstaander die thuis kubieke<br />
meters <strong>OM</strong>-papier heeft opgestapeld”, is<br />
het lastig. Akkoord, de afzonderlijke parketten<br />
konden niet alle expertise in huis<br />
hebben en zijn kwetsbaar. “Maar ik zie de<br />
zin niet in van de oplossing die daarvoor<br />
gekozen is: de komst van een Landelijk<br />
Parket, met daarnaast weer een afzonderlijk<br />
Functioneel Parket. Dan laat je alle<br />
huidige parketten voortbestaan, bouw je er<br />
een Functioneel Parket bij, om die nieuwe<br />
organisatie vervolgens via verschillende<br />
Handhavingseenheden weer te deconcentreren.<br />
Dat zijn kostbare en ingewikkelde<br />
manoeuvres voor een klein land. De burger<br />
begrijpt dat niet.”<br />
Is dat zo erg als het ondertussen wel werkt?<br />
“Ja dat is erg. Want juist omdat het <strong>OM</strong> in<br />
de rechtstaat die cruciale plaats inneemt<br />
moeten welwillende mensen de organi-<br />
Functioneel Parket nodig dat de FIOD-ECD<br />
aanstuurt.<br />
Ik ben gecharmeerd van het Duitse <strong>OM</strong>,<br />
dat grote parketten kent die alles kunnen<br />
en elke specialisme in huis hebben.<br />
Ik zou me goed kunnen voorstellen dat<br />
het Nederlandse <strong>OM</strong> slechts vijf serieuze<br />
parketten telt. Bouw vijf robuuste parketten<br />
met daarin groepen van specialisten.<br />
Daarmee voorkom je dat je voortdurend<br />
wordt gedwongen tot coördineren en budget<br />
verdelen.”<br />
Dan verdwijnt de couleur locale.<br />
“Die hoeft helemaal niet te verdwijnen,<br />
die kan binnen de grote parketten worden<br />
behouden. Je moet een onderscheid maken<br />
tussen de rechterlijke organisatie en de<br />
organisatie van het <strong>OM</strong>. Er moet wel dichtbij<br />
mensen worden rechtgesproken, maar<br />
het <strong>OM</strong> hoeft niet op diezelfde maat te worden<br />
georganiseerd. Elke politieregio krijgt<br />
gewoon zijn eigen officieren van justitie.”<br />
Na een studie aan de Nederlandse<br />
Politieacademie werkte Cyrille Fijnaut<br />
tussen 1968 en 1973 als inspecteur bij de<br />
gemeentepolitie in Tilburg. Daarna dook hij<br />
de wetenschap in. Tussen 1986 en 1997 was<br />
hij hoogleraar strafrecht en criminologie<br />
‘Een politietop die niet solidair<br />
is met het <strong>OM</strong>, keert zich af van<br />
de rechtsstaat’<br />
satie ervan begrijpen. Het is nu overgeorganiseerd<br />
en daardoor onoverzichtelijk.<br />
Neem de aanpak van sigarettensmokkel.<br />
Tachtig procent van wat je moet kunnen<br />
om dat effectief te bestrijden, betreft<br />
kennis en vaardigheden die je ook al in<br />
reguliere onderzoeken gebruikt; het zijn<br />
dezelfde bevoegdheden. En dus heb je geen<br />
in Rotterdam, en tussen 1989 en 2004 was<br />
hij dit ook in Leuven. Voor de commissie-<br />
Van Traa publiceerde hij (samen met Frank<br />
Bovenkerk, Gerben Bruinsma en Henk<br />
van de Bunt) in 1996 de enquête-rapporten<br />
over “Georganiseerde criminaliteit in<br />
Nederland” en tussen 1996 en 1997 onderzocht<br />
hij in opdracht van het Belgische<br />
parlement het opsporingsonderzoek naar<br />
de Bende van Nijvel. In 1996 ondersteunde<br />
hij ook het Belgische parlementaire onderzoek<br />
naar het opsporingsonderzoek in<br />
de Dutroux-zaak. Het zijn slechts enkele<br />
onderdelen van het duizelingwekkende CV<br />
van de 59-jarige Fijnaut.<br />
Wat drijft u?<br />
“Tja, wat drijft me... Ik sta voor de publieke<br />
zaak, ik heb me nooit tot de private sector<br />
aangetrokken gevoeld. Het is een privilege<br />
om te kunnen onderzoeken en schrijven<br />
op een universiteit, niet ingekaderd door<br />
politieke of economische belangen. Hier<br />
kan ik mezelf zijn en staan voor de publieke<br />
zaak: het belang van een behoorlijke rechtsstaat<br />
die fair en doeltreffend is. Bij ‘de Bende<br />
van Nijvel’ en ‘Dutroux’ heb ik gezien wat er<br />
gebeurt als een rechtsstaat niet doeltreffend<br />
is – dat is net zo erg als een rechtsstaat die<br />
unfair is.”<br />
Staan voor de publieke zaak en de rechtsstaat<br />
– het zijn precies die dingen die volgens<br />
Fijnaut de laatste tijd onvoldoende<br />
aandacht kregen bij de Nederlandse politietop,<br />
toen die pleitte voor doorontwikkeling<br />
van het huidige decentrale politiebestel.<br />
Zelden zijn korpschefs hardhandiger<br />
over de knie gelegd dan Fijnaut deed op<br />
het afscheidssymposium voor Utrechtse<br />
korpschef Jan Wiarda. Fijnaut noemde<br />
het “kortzichtig en zorgwekkend” dat de<br />
korpschefs een strategische alliantie met de<br />
korpsbeheerders waren aangegaan. “Door<br />
deze eenzijdige positionering zetten zij heel<br />
bewust grote legitieme belangen van andere<br />
“Tijdig terreurverdachten aanhouden belangrijker dan een succesvolle vervolging.” Foto’s: Onno Kummer<br />
instellingen bij een behoorlijke organisatie<br />
en goede werking van het politiebestel opzij.<br />
In de eerste plaats de rechterlijke macht.<br />
Ik aarzel niet om te zeggen: een politietop<br />
die geen gezagsvolle solidariteit opbrengt<br />
met het <strong>Openbaar</strong> <strong>Ministerie</strong> en, op de achtergrond,<br />
de rechtsprekende macht, keert<br />
zich af van de rechtsstaat. In de tweede<br />
plaats belangrijke ministeries als Financiën,<br />
Economische Zaken, Landbouw en VR<strong>OM</strong><br />
en meer bepaald hun landelijke bijzondere<br />
opsporings- en inspectiediensten. En in de<br />
derde plaats ook de inlichtingendiensten en<br />
de krijgsmacht.”<br />
Wat Fijnaut evenzeer stoort, is dat de<br />
Nederlandse politie op eigen houtje een<br />
visie – ‘Politie in ontwikkeling’ – heeft geformuleerd.<br />
In de uitwerking van deze visie<br />
las Fijnaut dat de politie ‘moet waken tegen<br />
de invloed van diegenen die zich buiten de<br />
maatschappelijke orde plaatsen’. Fijnaut:<br />
“Zeker wanneer wordt geformuleerd dat de<br />
Nederlandse politie er is om ‘het kwaad’ in<br />
onze samenleving tegen te houden neemt<br />
zij griezelige, moralistische en onrechtstatelijke<br />
proporties aan.”<br />
“In een rechtsstaat moet de politie, onder<br />
het bevoegd gezag, instaan voor handhaving<br />
van de rechtsorde. En niet met de<br />
machtsmiddelen waarover zij beschikt, zélf<br />
een vage politiële orde aan een samenleving<br />
willen opleggen. Dat is een doodenge<br />
vorm van machtsusurpatie die zelfs trekken<br />
vertoont van politiestatelijk denken. Ik had<br />
nooit gedacht dat zo’n stuk in Nederland<br />
ooit gemaakt zou worden.”<br />
“Bizar” vindt Fijnaut de zogenaamd nieuwe<br />
‘nodale oriëntatie’ van de korpschefs die<br />
niet de plek maar de stromen van mensen,<br />
goederen, geld en informatie centraal stelt.<br />
“Het is prietpraat. Alsof de politie nu ineens<br />
iets heel nieuws bedenkt. Politiekorpsen<br />
zijn in Europa sedert eeuwen belast met<br />
controle op mensen- en goederenstromen.<br />
Neem grensovergangen, grote wegen en