Vitens Jaarverslag 2010
Vitens Jaarverslag 2010
Vitens Jaarverslag 2010
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Vitens</strong> N.V.<br />
<strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong><br />
<strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong>
Samen water<br />
betekenis geven<br />
<strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong>
Inhoudsopgave<br />
<strong>Vitens</strong> in beeld 6<br />
Voorwoord 8<br />
Verslag van de Directie<br />
Het onzichtbare zichtbaar maken 10<br />
Samen water betekenis geven 11<br />
<strong>Vitens</strong> voor de klant 12<br />
Thuis het verschil maken 14<br />
Drinkwater en de samenleving 16<br />
Structurele aandacht voor de kwaliteit van drinkwater 19<br />
Bindmiddel in de samenleving 22<br />
Organisatie aanpassen met het oog op de toekomst 24<br />
Verantwoording Financiële Resultaten<br />
Kerncijfers 26<br />
Toelichting op de financiële resultaten <strong>Vitens</strong> N.V. 27<br />
Geconsolideerde resultaten 29<br />
Geconsolideerde jaarrekening 31<br />
Controleverklaring van de onafhankelijke accountant 35<br />
Water gun je iedereen 36<br />
Verantwoording Corporate Governance 38<br />
Cadeau voor de volgende generatie 40<br />
Verantwoording Risico beheer 42<br />
Verantwoording Human Resource beleid 44<br />
Wat je leent, geef je ook weer terug 46<br />
Verantwoording Milieubeleid 48<br />
Bericht van de Raad van Commissarissen 52<br />
Bericht van de Centrale Ondernemingsraad 56<br />
Samenstelling 58<br />
4 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 5
Het verzorgingsgebied van <strong>Vitens</strong><br />
Kantoor<br />
Productiebedrijf<br />
Reservoir<br />
Wingebied<br />
Ondernemingsresultaten (in mln euro)<br />
Totaal van de opbrengsten<br />
Netto-omzet<br />
Bedrijfsresultaat voor afschrijvingen (Ebitda)<br />
Bedrijfsresultaat (Ebit)<br />
<strong>2010</strong><br />
453,6<br />
416,8<br />
161,2<br />
75,1<br />
2009<br />
445,9<br />
408,0<br />
165,0<br />
81,5<br />
2008<br />
450,3<br />
414,8<br />
166,9<br />
85,7<br />
Aantal km leiding<br />
Dat is<br />
ruim1x<br />
de aarde<br />
rond<br />
47.500<br />
km<br />
Oppervlakte<br />
waterwingebied<br />
Gemiddelde<br />
oppervlakte<br />
waterwingebied<br />
Aantal<br />
bedrijfswagens<br />
569<br />
Aantal medewerkers<br />
Proces winnen, zuiveren en distribueren<br />
Onderwaterpomp<br />
Totaal verbruik <strong>2010</strong><br />
350<br />
miljoen<br />
m³<br />
per jaar,<br />
Dat is ruim<br />
37.000<br />
zwembaden<br />
Gemiddelde<br />
drinkwaterprijs<br />
1,29 euro<br />
per 1.000 liter<br />
Filtergebouw<br />
Beluchting<br />
Filter<br />
Reinwaterkelder<br />
2,392<br />
miljoen<br />
5,4 miljoen<br />
personen<br />
Kosten per<br />
aansluiting<br />
Pompgebouw<br />
Douchen 48,6<br />
Waterverbruik<br />
per huishouden<br />
per dag in liters<br />
Wastafel 5,0<br />
Bad 2,8<br />
83%<br />
17%<br />
Gebruiker<br />
Aantal<br />
aansluitingen Verdeling verbruik in m³<br />
Particulier Zakelijk<br />
6 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 7<br />
<strong>Vitens</strong> in beeld<br />
Overige 5,3<br />
Eten maken 1,4<br />
Drinkwater 1,8<br />
Afwassen 6,1<br />
Klei<br />
Zand<br />
Wassen<br />
kleding 15,4<br />
Toilet 33,7
Water is de levensader van<br />
onze samenleving<br />
I<br />
n de afgelopen maanden is de wereld opgeschrikt door enkele grote natuurrampen.<br />
Overstromingen en aardbevingen hebben het dagelijks leven van honderdduizenden<br />
mensen ontwricht en zorgden voor tal van problemen, waaronder een gebrek aan<br />
veilig en betrouwbaar drinkwater. In ons deel van de wereld zijn we zó gewend aan de<br />
onbeperkte beschikbaarheid van goed drinkwater, dat alleen dergelijke noodsituaties<br />
ons doen beseffen wat er gebeurt als dat niet langer het geval is.<br />
Drinkwater is onze levensader<br />
Ook in onze Nederlandse samenleving rekenen we elke<br />
dag op honderd procent betrouwbaar drinkwater. Terecht.<br />
Maar deze vanzelfsprekendheid mag niet betekenen dat<br />
water aan de aandacht ontsnapt. Als grootste Nederlandse<br />
drinkwaterbedrijf heeft <strong>Vitens</strong> de opdracht om te zorgen<br />
dat water de betekenis krijgt die het verdient. Bij iedereen.<br />
Van consument tot beleidsmaker. Het mag dan onzichtbaar<br />
in leidingen onder onze voeten stromen, het is wel onze<br />
levensader. Mens, milieu, economie en maatschappij zijn<br />
onlosmakelijk verbonden door water.<br />
Wat betekent deze opdracht voor het dagelijks werk van<br />
<strong>Vitens</strong>? In de eerste plaats vraagt het van ons een absolute<br />
toewijding aan ons primaire proces: het winnen, zuiveren,<br />
transporteren en leveren van veilig en betrouwbaar<br />
drinkwater tegen zo laag mogelijke kosten. Met als doel:<br />
een klant die tevreden is over ons product en onze dienstverlening.<br />
Onze opdracht betekent verder dat we een<br />
intensieve dialoog aangaan met al onze stakeholders over<br />
de rol van drinkwater bij thema’s als gezondheid, milieu,<br />
economie en duurzaam leven en werken. We willen de<br />
betekenis van water zichtbaar maken. In dit jaarverslag<br />
leggen we verantwoording af over deze facetten van onze<br />
bedrijfsvoering.<br />
Resultaten <strong>2010</strong><br />
Het drinkwatertarief is in <strong>2010</strong> onveranderd laag gebleven<br />
en heeft een gemiddelde prijs van 1,29 euro per duizend<br />
liter. Ons streven is om dit tarief ook in de komende<br />
jaren gelijk te houden. De kosten voor investeringen in<br />
de kwaliteit van drinkwater willen we opvangen door<br />
efficiencyvoordelen die voortvloeien uit onze schaalgrootte<br />
en de optimalisatie van onze bedrijfsvoering. Het nettoresultaat<br />
in <strong>2010</strong> is uitgekomen op 26,9 miljoen euro ten<br />
opzichte van 25,0 miljoen euro in 2009.<br />
Aanpassingen organisatie<br />
In <strong>2010</strong> hebben we belangrijke stappen gezet op weg<br />
naar een nieuwe organisatiestructuur die past bij ons<br />
streven naar verdergaande efficiency en een klantgerichte<br />
besturing. Het loslaten van de regiostructuur, het werken in<br />
klantketens en een platter besturingsmodel passen bij een<br />
organisatie die dichtbij de klant wil staan en ruimte biedt<br />
voor eigen verantwoordelijkheid van de medewerker.<br />
<strong>Vitens</strong> heeft per 1 januari 2011 ook niet langer een Raad<br />
van Bestuur, maar een Directie, met een korte lijn naar de<br />
operatie.<br />
Samenwerking<br />
Om invulling te geven aan onze ambitie ‘samen water<br />
betekenis geven’ hebben we in <strong>2010</strong> op tal van fronten<br />
samenwerking gezocht met andere organisaties binnen<br />
en buiten het publieke domein. Daarbij denk ik in de eerste<br />
plaats aan onze inspanningen op bestuurlijk vlak rond de<br />
integratie van de waterketen, samen met gemeenten en<br />
waterschappen.<br />
Verder was het inspirerend om met diverse partijen te<br />
spreken over projecten om klanten van <strong>Vitens</strong> kennis<br />
te laten maken met duurzame waterwinning en de<br />
natuur. Ook op technologisch gebied zien we veel<br />
toegevoegde waarde van partnerships met kennisinstellingen<br />
en bedrijven, bijvoorbeeld bij het<br />
ontwikkelen van nieuwe producten en diensten rond<br />
water ‘in huis’.<br />
Internationale uitwisseling<br />
Voorwoord<br />
Kennis over water is een Nederlands exportproduct bij<br />
uitstek. <strong>Vitens</strong> deelt haar kennis in steeds toenemende mate<br />
met collega-drinkwaterbedrijven in ontwikkelingslanden.<br />
Maar <strong>Vitens</strong> wil ook een rol spelen bij de export van<br />
Nederlandse watertechnologische kennis en innovaties. Zo<br />
zijn we in <strong>2010</strong> gesprekken gestart over samenwerking met<br />
het drinkwaterbedrijf van Singapore. Om technologische<br />
kennis over de waterketen uit te wisselen, maar ook om<br />
van dat bedrijf te leren hoe je water beter ‘zichtbaar’ maakt<br />
in de samenleving. Dit is een langetermijnambitie die vraagt<br />
om veel energie, creativiteit en daadkracht. Een opdracht<br />
die past bij <strong>Vitens</strong>.<br />
Utrecht, 14 april 2011<br />
Rik van Terwisga<br />
Voorzitter Directie <strong>Vitens</strong> N.V.<br />
8 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 9
Samen water betekenis geven<br />
Focus op klant en maatschappij<br />
Als grootste drinkwaterleverancier van Nederland zet<br />
<strong>Vitens</strong> zich in voor thema’s die nauw zijn verbonden<br />
met drinkwater, zoals duurzaamheid, gezondheid en<br />
maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat vraagt<br />
van ons voortdurende innovatie, een actieve rol in de<br />
waterketen, interactie met lokale en regionale bestuurders,<br />
een zorgvuldige lobby op landelijk niveau en een bijdrage<br />
aan de versterking van de Nederlandse positie in de<br />
internationale waterwereld.<br />
Verslag van de Directie<br />
2<br />
010 was voor <strong>Vitens</strong> een intensief jaar, waarin veel is geïnvesteerd in de interactie<br />
met klant en maatschappij en in het aanpassen van de organisatie in lijn met de<br />
langetermijnambitie. Speerpunt van deze ambitie is de sterke verbondenheid van <strong>Vitens</strong><br />
met de samenleving. Deze is enerzijds inherent aan ons product drinkwater, dat als<br />
primaire levensbehoefte een cruciale rol speelt in het leven van onze klanten. Anderzijds<br />
komt deze verbondenheid voort uit de sterke motivatie van <strong>Vitens</strong>ers om drinkwater de<br />
betekenis en de aandacht te geven die het verdient. Zoals een plek op de agenda bij<br />
onze klanten en bij al onze stakeholders, zowel binnen als buiten het publieke domein.<br />
Het onzichtbare zichtbaar maken<br />
Water is transparant. Onzichtbaar. Terwijl het zoveel betekent.<br />
Voor je gezondheid. Voor je toekomst. Voor lekker leven. Voor<br />
je portemonnee. Voor het milieu. Voor de samenleving. In dit<br />
jaarverslag zijn tableaux vivants te zien rond deze thema’s,<br />
omdat beelden meer zeggen dan woorden.<br />
Om tegen de achtergrond van deze overwegingen zo<br />
slagvaardig mogelijk te kunnen opereren, heeft <strong>Vitens</strong><br />
in <strong>2010</strong> veel aandacht besteed aan het ontwikkelen<br />
van nieuwe producten en diensten, het inrichten van<br />
klantgerichte processen en het ontwerpen van een<br />
nieuwe hoofdstructuur.<br />
<strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 11
<strong>Vitens</strong> voor de klant<br />
V<br />
itens levert drinkwater aan meer dan vijf miljoen klanten verspreid over een groot<br />
deel van Nederland. Zij draaien de kraan open en verwachten schoon, lekker en<br />
veilig drinkwater. Onze service scoort hoge ogen maar dat is geen reden om op onze<br />
lauweren te rusten. <strong>Vitens</strong> wil de dienstverlening aan klanten voortdurend verbeteren,<br />
inspelen op nieuwe wensen en innoveren. Een belangrijk doel voor de <strong>Vitens</strong>-organisatie<br />
is om wensen van klanten nog beter te vervullen en te zorgen dat we samen bewust<br />
omgaan met drinkwater.<br />
Voortdurend werken aan klanttevredenheid<br />
<strong>Vitens</strong> peilt voortdurend hoe klanten de dienstverlening<br />
waarderen en wat zij vinden dat er beter kan. De<br />
tevredenheid van de klant scoorde in <strong>2010</strong> een 7,8 (bron:<br />
onderzoek Synovate). <strong>Vitens</strong> ziet onder andere ruimte voor<br />
verbetering van de klachtenafhandeling en heeft in <strong>2010</strong><br />
het Team Klanten Informatie geformeerd, dat gegevens<br />
verzamelt en analyseert. De kwartaal- en maandrapportages<br />
vormen de basis voor verbetertrajecten. Het proces van<br />
het registreren van een klacht tot het afhandelen ervan<br />
is aanmerkelijk verbeterd. De status van de klacht en de<br />
afspraken die met de klant worden gemaakt, zijn nu voor<br />
alle betrokkenen direct inzichtelijk. Het onafhankelijke<br />
keuringsinstituut KEMA oordeelde in augustus positief<br />
over het klachtenmanagement en noemde de nieuwe<br />
werkwijze “doordacht, goed gestructureerd en met juiste<br />
aandacht voor communicatie”.<br />
Tarieven gelijk<br />
In <strong>2010</strong> is de tariefsharmonisatie afgerond voor kleinverbruik,<br />
dat wil zeggen de particuliere en kleinzakelijke markt. Voor<br />
2011 is geen tariefsstijging doorgevoerd, hetgeen betekent<br />
dat de tarieven voor drinkwater van <strong>Vitens</strong> in de afgelopen<br />
vier jaar gelijk zijn gebleven of zijn gedaald. Alleen in<br />
Midden-Nederland is in het kader van de tariefsharmonisatie<br />
in <strong>2010</strong> een laatste stijging doorgevoerd. Doelstelling van<br />
<strong>Vitens</strong> is om de tarieven ook voor 2012 en 2013 niet te<br />
verhogen.<br />
In <strong>2010</strong> is de eerste stap gezet in de harmonisatie van de<br />
tarieven voor grootverbruikers, met name de grootzakelijke<br />
markt. Uiterlijk in 2015 zal sprake zijn van volledige<br />
harmonisatie van alle grootzakelijke tarieven in het<br />
gebied van <strong>Vitens</strong>.<br />
Nieuwe innovatiestrategie<br />
In <strong>2010</strong> is de basis gelegd voor een nieuwe innovatiestrategie.<br />
In het verleden lag de nadruk binnen <strong>Vitens</strong> vooral<br />
op procestechnologische innovaties, maar behoeften van<br />
onze klanten en de strengere wet- en regelgeving vragen<br />
om een bredere scope. Een gerichte keuze van strategische<br />
partners, nationaal en internationaal, is noodzakelijk om<br />
te komen tot het realiseren van de nieuwe producten en<br />
diensten binnen de totale waterketen.<br />
Impulsen voor nieuwe producten en<br />
diensten<br />
<strong>Vitens</strong> werkt nadrukkelijk aan het ontwikkelen van nieuwe<br />
producten, diensten en oplossingen voor zowel particuliere<br />
als zakelijke klanten. We signaleren nieuwe ontwikkelingen<br />
en kansen in de markt en vertalen die naar concrete<br />
oplossingen. <strong>Vitens</strong> Solutions richt zich op het aanbieden<br />
van kennis en onderzoek rond water en watertechnologie<br />
ten behoeve van de industriële markt en is verantwoordelijk<br />
voor de uitvoering van researchprojecten voor nationale en<br />
internationale opdrachtgevers. Ter ondersteuning van de<br />
eigen innovatiedynamiek bouwt <strong>Vitens</strong> aan een actief<br />
extern netwerk met partijen binnen en buiten de drinkwatersector.<br />
In <strong>2010</strong> hebben we kunnen constateren dat dit<br />
leidt tot tal van impulsen en uitdagende ontwikkelingen. Zo<br />
zijn er nieuwe samenwerkingsverbanden gestart met onder<br />
andere;<br />
• IBM, gericht op de ontwikkeling van slimme applicaties<br />
in huis;<br />
• OptiSense, gericht op de ontwikkeling van slimme<br />
sensoren voor het distributienetwerk;<br />
• Public Utility Board, het waterbedrijf van Singapore,<br />
voor onderzoek op het vlak van sensoren en<br />
procestechnologie;<br />
• 3M, gericht op de ontwikkeling van nieuwe<br />
meetmethoden.<br />
Nieuwe website<br />
In het voorjaar van <strong>2010</strong> is de oude website vervangen door<br />
een nieuw platform, waarmee de dienstverlening van <strong>Vitens</strong><br />
beter zichtbaar is en makkelijker toegankelijk is. Klanten<br />
kunnen bijvoorbeeld heel eenvoudig informatie opzoeken<br />
over de hardheid van hun drinkwater door op een kaart<br />
in te zoomen op hun woonplaats. Het is de bedoeling dat<br />
klanten steeds meer waterzaken zelfstandig online kunnen<br />
regelen.<br />
Calamiteitenplan in de praktijk<br />
Op vrijdag 23 juli werd via regulier genomen watermonsters<br />
duidelijk dat er een E.coli-besmetting was in Renkum. Het<br />
Calamiteitenplan trad in werking om zo snel mogelijk de<br />
gevolgen van de besmetting in beeld te brengen, de<br />
communicatie met de inwoners te coördineren en de bron<br />
te lokaliseren. Met succes; binnen enkele dagen werd de<br />
zaak afgesloten.<br />
Adequate draaiboeken voor calamiteiten<br />
Voldoen aan de verwachtingen van de klant betekent ook<br />
een goede voorbereiding op calamiteiten. In <strong>2010</strong> heeft<br />
een interne projectgroep in kaart gebracht hoe het<br />
Calamiteitenplan verbeterd kan worden. Een belangrijke<br />
bron daarvoor is de jaarlijkse calamiteitenoefening, die<br />
een grote hoeveelheid informatie oplevert. Dit verslagjaar<br />
werd de calamiteitenoefening in de veiligheidsregio<br />
IJsselland georganiseerd, samen met gemeenten,<br />
brandweer, geneeskundige hulpverlening en politie.<br />
De oefencasus was het vrijkomen van een zeer giftige stof<br />
bij een brand met als hamvraag wat de consequenties<br />
zouden zijn voor het drinkwaterproductiebedrijf van <strong>Vitens</strong><br />
ter plekke. De conclusie van alle betrokkenen was dat het<br />
Calamiteitenplan de toets goed heeft doorstaan.<br />
Zuiver water leidt tot beroering<br />
Verslag van de Directie<br />
In november <strong>2010</strong> kwamen er bij Omroep Fryslân<br />
verschillende klachten binnen over knetterende en fluitende<br />
waterkokers en koffiezetapparaten. Een team binnen <strong>Vitens</strong><br />
startte direct een onderzoek, waaruit bleek dat de oorzaak<br />
lag bij de extra ontkleuringsstap die <strong>Vitens</strong> kort daarvoor in<br />
het zuiveringsproces had ingebouwd. Door een natuurkundig<br />
verschijnsel komt het extra zuivere water later en heftiger<br />
aan de kook. <strong>Vitens</strong> heeft intensief gecommuniceerd met<br />
klanten om mogelijke onrust weg te nemen.<br />
Drinkwater uit eigen bron<br />
In mei <strong>2010</strong> startte een campagne met als slogan ‘Drinkwater<br />
uit eigen bron. Van <strong>Vitens</strong> Natuurlijk’. Doel van de campagne<br />
was om mensen kennis te laten maken met hun ‘eigen’ bron.<br />
Een belangrijke stap om te werken aan het bewustzijn dat<br />
drinkwater uit eigen bron net zo lekker is, veel minder<br />
belastend voor het milieu en ook nog eens veel goedkoper<br />
dan flessenwater. De campagne bestond uit billboards, een<br />
internetsite (vitensnatuurlijk.nl) en informatiemateriaal bij<br />
VVV’s en bezoekerscentra. Onze waterwingebieden speelden<br />
ook een hoofdrol in het programma ‘Lopen over water’ met<br />
Bas Westerweel, dat RTL 4 gedurende 10 weken heeft<br />
uitgezonden in mei en juni.<br />
12 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 13
Drinkwater en de samenleving Maatschappelijke kosten omlaag brengen<br />
door uniforme regelingen<br />
A<br />
ls publieke onderneming heeft <strong>Vitens</strong> de taak om verbindingen tot stand te brengen<br />
in de samenleving. <strong>Vitens</strong> gaat daarbij verder dan de primaire taak van het leveren<br />
van veilig en betrouwbaar drinkwater op elk moment van de dag. We investeren in<br />
technische innovaties die zijn gericht op het veiligstellen van betaalbaar drinkwater voor<br />
volgende generaties, de kwaliteit van drinkwater en de service eromheen, nieuwe<br />
producten en diensten en in duurzaamheid.<br />
Samenwerking met stakeholders<br />
Wij vinden dat de maatschappelijke kosten voor drinkwater<br />
nu en in de toekomst zo laag mogelijk moeten blijven. Om<br />
dat te realiseren zoeken we samenwerking met stakeholders<br />
binnen en buiten de watersector om kennis uit te wisselen,<br />
gezamenlijk nieuwe initiatieven te ontplooien en om<br />
efficiencyvoordelen te realiseren. We voelen ons niet<br />
alleen verantwoordelijk voor de Nederlandse samenleving,<br />
we spannen ons ook in voor de drinkwatervoorziening<br />
van mensen in ontwikkelingslanden. Solidariteit zit in onze<br />
genen.<br />
Initiatieven tot nauwere samenwerking in<br />
de waterketen<br />
De Nederlandse waterwereld is nogal versnipperd. Dat<br />
geldt ook voor de waterketen, bestaande uit drinkwatervoorziening,<br />
riolering en afvalwaterzuivering. De gemeenten<br />
in ons land beheren het riool, de waterschappen zijn<br />
verantwoordelijk voor de afvalwaterzuivering en <strong>Vitens</strong>’ rol<br />
binnen die waterketen is het produceren en distribueren<br />
van drinkwater. Hier zijn aanzienlijke efficiencyvoordelen te<br />
behalen door vergaande samenwerking, schaalvergroting<br />
en professionalisering. <strong>Vitens</strong> zet zich al jaren in om binnen<br />
haar voorzieningsgebied samenwerking tussen de partijen<br />
tot stand te brengen.<br />
In <strong>2010</strong> zijn initiatieven ontstaan in Friesland, Gelderland<br />
en Utrecht. Met de provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân<br />
en de Friese gemeenten is het Fries Waterketenakkoord<br />
gesloten, waarin de intentie is vastgelegd om te komen tot<br />
een transparantere, efficiëntere waterketen in Friesland. Dat<br />
is een voorwaarde om te kunnen garanderen dat de kosten<br />
voor water gelijk blijven, terwijl er wel wordt geïnvesteerd<br />
in maatregelen om tegemoet te blijven komen aan de eisen<br />
voor waterkwaliteit ondanks ontwikkelingen als verzilting,<br />
verontreiniging en klimaatverandering.<br />
Besparingspotentieel voor samenleving<br />
Ook nationaal wordt de noodzaak van vergroting van<br />
de doelmatigheid binnen de waterketen onderkend. In<br />
maart <strong>2010</strong> heeft de Feitencommissie, bestaande uit<br />
vertegenwoordigers van het Rijk, VNG, Unie van<br />
Waterschappen, IPO en Vewin een rapport uitgebracht<br />
waarin een besparingspotentieel voor de samenleving<br />
binnen de waterketen werd vastgesteld van 550 miljoen<br />
euro per jaar vanaf 2020.<br />
<strong>Vitens</strong> heeft actief bijgedragen aan deze rapportage en<br />
onderschrijft de resultaten. Ze sluiten volledig aan bij de<br />
wens van <strong>Vitens</strong> om te komen tot waterketenbedrijven<br />
op afstand van beleidsmakers. Voor de klant leidt dit tot<br />
kostenbesparing, betere kwaliteit van de voorziening en<br />
één aanspreekpunt.<br />
De betrokken partijen zijn in <strong>2010</strong> begonnen met de<br />
formulering van een bestuursakkoord waarin afspraken<br />
moeten worden vastgesteld om de genoemde besparingsmogelijkheden<br />
te realiseren.<br />
<strong>Vitens</strong> is ontstaan na een aantal fusies waarmee een schaalgrootte<br />
werd bereikt die haar vruchten afwerpt voor de<br />
samenleving: kosten worden teruggedrongen en kennis en<br />
expertise worden gebundeld. Op sommige punten heeft<br />
<strong>Vitens</strong> te maken met regelingen en afspraken die dateren<br />
uit de tijd dat er nog gemeentelijke waterbedrijven waren.<br />
In overleg met de aandeelhouders is in 2009 besloten<br />
de Commissie Burgering in het leven te roepen. Deze<br />
commissie van bestuurders en onafhankelijke deskundigen<br />
heeft in <strong>2010</strong> advies uitgebracht over de uniformering van<br />
twee regelingen: het onderhoud en beheer van brandkranen<br />
en de zogenaamde ‘verlegregeling’ (schadevergoeding bij<br />
gedwongen verlegging van leidingen). Daarbij heeft de<br />
commissie ook geadviseerd om samen met gemeenten<br />
te werken aan proactieve regie in de ondergrond. In de<br />
Aandeelhoudersvergadering van juni <strong>2010</strong> is groen licht<br />
gegeven voor het uitvoeren van het advies van de<br />
Commissie Burgering. In de komende twee jaar wordt met<br />
alle gemeenten en veiligheidsregio’s gesproken over de<br />
nieuwe, uniforme regelingen en de implementatie ervan<br />
en het beter informeren van elkaar over de respectievelijke<br />
werkprocessen.<br />
Kosten omlaag door schaalgrootte<br />
In juli nam <strong>Vitens</strong> Bronwaterleiding Doorn over, het laatste<br />
particuliere drinkwaterbedrijf in Nederland. Met ingang<br />
van 1 januari 2011 zijn de ruim vierduizend betrokken<br />
huishoudens in Doorn en een deel van Leersum klant van<br />
<strong>Vitens</strong>. De kosten van drinkwater zijn voor hen met<br />
ongeveer 100 euro (34 %) per jaar omlaag gegaan, omdat<br />
nu kan worden geprofiteerd van de voordelen van de<br />
schaalgrootte van <strong>Vitens</strong>.<br />
Management en beheer van<br />
vastgoedportefeuille<br />
In <strong>2010</strong> is het project Vastgoed met Ambitie uitgerold om<br />
al het vastgoed dat eigendom is van <strong>Vitens</strong> en haar rechtsvoorgangers<br />
beter in kaart te brengen en zodoende het<br />
beheersproces te optimaliseren. Het betreft vastgoed op<br />
394 plaatsen in ons verzorgingsgebied. De inmiddels<br />
opgeleverde interactieve Topografische Basiskaart <strong>Vitens</strong><br />
bevat gegevens over alle locaties en objecten. Deze gege-<br />
Verslag van de Directie<br />
vens zijn ook voor andere belanghebbenden beschikbaar.<br />
Met ingang van 1 juni <strong>2010</strong> is het hoofdkantoor van <strong>Vitens</strong><br />
gehuisvest op de Reactorweg in Utrecht. Het voormalige<br />
hoofdkantoor op bedrijventerrein Papendorp is niet langer<br />
door <strong>Vitens</strong> in gebruik, hetgeen een jaarlijkse besparing<br />
oplevert van meer dan 0,5 miljoen euro. Het voormalig<br />
Laboratoriumgebouw aan de Reactorweg in Utrecht is<br />
verhuurd aan de firma’s Ducares en Regilabs. Dit gebouw<br />
werd niet meer door <strong>Vitens</strong> gebruikt na het samenvoegen<br />
van de laboratoriumactiviteiten in het <strong>Vitens</strong> Laboratorium<br />
in Leeuwarden.<br />
<strong>Vitens</strong> heeft besloten de personele ondersteuning voor het<br />
Nederlands Waterleidingmuseum in Utrecht per 1 januari<br />
2011 te beëindigen. Het aantal bezoekers bleef beperkt<br />
en er waren grote investeringen nodig. Het bestuur van<br />
het museum heeft naar aanleiding daarvan besloten<br />
het museum per die datum te sluiten. <strong>Vitens</strong> wil blijven<br />
bijdragen aan het in stand houden van de collectie van de<br />
Stichting Nederlands Waterleidingmuseum, maar dan als<br />
een gezamenlijk initiatief van de gehele drinkwatersector.<br />
Een besluit over de bestemming van de watertoren, de<br />
vestigingsplaats van het museum, wordt nog genomen.<br />
Een andere concrete stap op weg naar een integrale benadering<br />
van de waterketen is onze samenwerking met Wetterskip<br />
Fryslân op het eiland Schiermonnikoog. In januari tekenden<br />
<strong>Vitens</strong> en het Wetterskip een overeenkomst waardoor het<br />
toezicht op de hele waterketen - van drinkwaterproductie tot<br />
afvalwaterzuivering, evenals peilbeheer en dijkbewaking - de<br />
verantwoordelijkheid is geworden van <strong>Vitens</strong>. De taken op<br />
het gebied van rioolbeheer en drinkwaterproductie worden<br />
gezamenlijk met het Wetterskip uitgevoerd.<br />
16 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 17
Klanten dragen Water for Life<br />
De stichting Water for Life is een initiatief van de drinkwaterbedrijven<br />
<strong>Vitens</strong> en Evides. Klanten van beide bedrijven en<br />
anderen kunnen vaste donateur worden, of een gift doen.<br />
Via vaste donateurs is in <strong>2010</strong> 30.000 euro meer aan fondsen<br />
geworven dan in 2009. Het aantal vaste donateurs is<br />
toegenomen met 2.050 tot 23.524 donateurs. De stichting<br />
kon in <strong>2010</strong> 1,2 miljoen euro inzetten, waardoor ruim 72.000<br />
mensen in staat zijn om veilig drinkwater te gebruiken.<br />
Bijdragen aan de Millenniumdoelen<br />
van de VN<br />
Niet alleen in eigen land maar ook over de grens neemt<br />
<strong>Vitens</strong> haar verantwoordelijkheid en werken we mee aan<br />
de drinkwatervoorziening van ruim twintig miljoen mensen<br />
wereldwijd. Omdat de trek naar de steden blijft doorgaan,<br />
neemt de behoefte aan veilig water nog steeds toe. Het<br />
doel is om te komen tot een verdubbeling van dit aantal<br />
naar veertig miljoen in 2015. Daarmee sluiten we aan bij<br />
een van de Millenniumdoelen van de Verenigde Naties uit<br />
het jaar 2000: voor 2015 moet het aantal mensen dat<br />
geen toegang heeft tot schoon drinkwater en sanitaire<br />
voorzieningen gehalveerd zijn.<br />
In veel steden in Azië, Afrika en Latijns-Amerika kan de<br />
lokale wateroperator de behoefte aan veilig water niet aan.<br />
<strong>Vitens</strong> zet haar eigen deskundigen en expertise in om<br />
deze wateroperators een sprong te laten maken in hun<br />
ontwikkeling. Samen met collega-waterbedrijf Evides, onder<br />
de noemer <strong>Vitens</strong>-Evides International, wordt via meerjarige<br />
partnerships gewerkt aan ‘capacity building’, ofwel het<br />
helpen van het lokale management om hun organisatie<br />
door te ontwikkelen tot een wateroperator met een<br />
toekomstbestendige bedrijfsvoering. Daarmee worden<br />
deze operators kredietwaardig, waardoor internationale<br />
financiers de broodnodige investeringen willen doen.<br />
<strong>Vitens</strong>-Evides International in <strong>2010</strong><br />
<strong>Vitens</strong>-Evides International had in <strong>2010</strong> langdurige<br />
projecten lopen in Mozambique, Mongolië, Vietnam,<br />
Malawi en Ghana. Kortlopende projecten waren er in<br />
onder meer de Filippijnen en Moldavië. In <strong>2010</strong> werden<br />
er zesenzestig medewerkers van <strong>Vitens</strong> en Evides<br />
uitgezonden naar deze projecten.<br />
Structurele aandacht<br />
voor de kwaliteit van drinkwater<br />
Kennisuitwisseling in de sector<br />
Steeds efficiëntere zuiveringsinstallaties, actieve monitoring<br />
en een goede calamiteitenorganisatie waarborgen dat<br />
<strong>Vitens</strong> haar klanten altijd en constant van goed en veilig<br />
drinkwater kan voorzien. Voor innovaties op watertechnologisch<br />
gebied werkt <strong>Vitens</strong> samen met kennisinstituten<br />
als KWR, Wetsus, Universiteit Twente en TU Delft. In <strong>2010</strong><br />
maakten <strong>Vitens</strong> en drinkwaterbedrijf Oasen bekend<br />
gedurende drie jaar kennis te zullen delen op het gebied<br />
van watertechnologie. Het gaat daarbij om het uitwisselen<br />
van expertise en ervaringen rond thema’s als zuivering van<br />
brak grondwater, ionenwisseling voor ontkleuring van<br />
drinkwater en optimalisatie van de klassieke zuivering.<br />
Duurzaam zuiveren van medisch afvalwater<br />
<strong>Vitens</strong> levert sinds <strong>2010</strong> een belangrijke bijdrage aan het<br />
onder andere door de Europese Unie ondersteunde project<br />
voor duurzame zuivering van medisch afvalwater. Op het<br />
terrein van Waterschap Groot Salland in Zwolle startte<br />
de bouw van een innovatieve zuiveringsinstallatie voor<br />
het afvalwater van de nabijgelegen locatie van de Isala<br />
Klinieken. Doelstelling is om te zorgen dat medicijnresten<br />
direct worden afgevangen, zodat ze niet via het afvalwater<br />
in het milieu terechtkomen. Het project moet uitwijzen<br />
Verslag van de Directie<br />
D<br />
e kwaliteit van ons drinkwater is hoog. Dankzij innovaties en investeringen weet<br />
<strong>Vitens</strong> die kwaliteit op peil te houden en waar mogelijk verder te optimaliseren.<br />
<strong>Vitens</strong> investeerde in <strong>2010</strong> in totaal 44,2 miljoen euro in winning, zuivering en distributie.<br />
We spelen in op ontwikkelingen in de samenleving, zoals de groei van steden en dorpen<br />
in ons voorzieningsgebied en we werken voortdurend aan het veiligstellen van onze<br />
bronnen voor de toekomst. Ook de ‘footprint’ van water heeft volop onze aandacht;<br />
het is onze ambitie om onze bedrijfsvoering nog verder te verduurzamen. Meer hierover<br />
in het hoofdstuk Verantwoording Milieubeleid.<br />
of deze decentrale manier van zuiveren van afvalwater<br />
duurzamer en effectiever is dan zuivering na lozing op het<br />
riool. <strong>Vitens</strong> levert actieve koolfilters, de Reversed Osmoseinstallatie,<br />
doet de laboratoriumanalyses en neemt een deel<br />
van de uitvoering van de pilot voor haar rekening. De totale<br />
kosten van het project bedragen circa 3,1 miljoen euro.<br />
Project Luchtfiltratie<br />
Grondwater is microbiologisch betrouwbaar, lucht is dat<br />
niet. In lucht bevinden zich stofdeeltjes en aerosolen<br />
die bacteriën, virussen en schimmels kunnen bevatten.<br />
Lucht wordt gebruikt in het zuiveringsproces en vooral bij<br />
intensieve beluchting is het belangrijk dat de lucht wordt<br />
gefiltreerd. Daarom heeft <strong>Vitens</strong> een pilotproject luchtfiltratie<br />
uitgevoerd en is op basis van de resultaten besloten<br />
het project volledig uit te rollen.<br />
Investeringen in winning, zuivering en<br />
distributie<br />
De belangrijkste projecten voor verbetering in winning,<br />
zuivering en distributie in <strong>2010</strong> zijn:<br />
18 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 19
Spannenburg (Tjerkgaast)<br />
Op 29 september werd <strong>Vitens</strong>’ grootste drinkwaterproductiebedrijf<br />
Spannenburg in het Friese Tjerkgaast opnieuw<br />
geopend. Met een installatie om water te ‘ontkleuren’<br />
en een nieuw filtersysteem wordt nu drinkwater van nog<br />
betere kwaliteit gemaakt. Ook is het productieproces verder<br />
verduurzaamd - onder meer door een nieuwe spoelwaterhergebruikinstallatie.<br />
Totale investering over de afgelopen<br />
jaren bedroeg 12,6 miljoen euro.<br />
In de toekomst wordt op Spannenburg methaangas uit<br />
het grondwater afgevangen en opnieuw gebruikt. Het<br />
innovatieve ontwerp voor de installatie die daarvoor nodig<br />
is wordt in de komende tijd uitgewerkt. In het project zal<br />
<strong>Vitens</strong> in totaal 7,0 miljoen euro investeren, inclusief een<br />
netto subsidie van 0,6 miljoen euro van het Ministerie van<br />
Economische Zaken.<br />
Schiermonnikoog<br />
In mei werd het enige productiebedrijf voor drinkwater op<br />
Schiermonnikoog na een renovatie opnieuw in gebruik<br />
genomen. Hiermee rondde <strong>Vitens</strong> een project van 2,7<br />
miljoen euro af. Door het installeren van een nieuwe<br />
permanente zuiveringsinstallatie op basis van membraantechnologie<br />
is de levering van betrouwbaar drinkwater ook<br />
voor de toekomst geborgd. De tijdelijke zuiveringsinstallatie<br />
is vervangen door een nieuwe permanente installatie in<br />
het filtergebouw, waardoor het drinkwater een meer<br />
constantere kwaliteit heeft gekregen, met name wat<br />
betreft de hardheid en de kleur.<br />
Twente<br />
Op 13 september verlengde <strong>Vitens</strong> het contract voor de<br />
levering van drinkwater met het Duitse waterbedrijf<br />
Nordhorner Versorgungs Betriebe (NVB) uit Nordhorn.<br />
NVB levert al vanaf mei 2004 drinkwater aan <strong>Vitens</strong> als<br />
alternatieve oplossing voor het uitvallen van het Twentekanaal<br />
als bron voor de drinkwatervoorziening. Met het<br />
nieuwe contract verzekert <strong>Vitens</strong> zich voor een periode<br />
van vijftien jaar van de levering van één miljoen m3 drinkwater per jaar voor Twente.<br />
Tull en ’t Waal<br />
In Tull en ’t Waal bouwt <strong>Vitens</strong> sinds 2006 aan een nieuw<br />
productiebedrijf, dat de Gemeente Nieuwegein van drinkwater<br />
gaat voorzien. Er komt een nieuwe zuiverings- en<br />
onthardingsinstallatie. In 2011 gaat het drinkwater leveren<br />
aan de Gemeente Nieuwegein. Het nieuwe productiebedrijf<br />
Tull en ’t Waal levert een zo constant mogelijke hoeveelheid<br />
drinkwater en bij een verhoogde vraag springen andere<br />
productiebedrijven van <strong>Vitens</strong> bij. Het totale investeringsbudget<br />
voor dit nieuwe productiebedrijf is 19,2 miljoen euro.<br />
Kolff (Waardenburg)<br />
<strong>Vitens</strong> bouwt in Waardenburg een nieuw, modern waterzuiveringsgebouw<br />
voorzien van een onthardingsinstallatie.<br />
Van het productiebedrijf Kolff uit 1956 blijven alleen de<br />
reinwaterkelder en de spoelwaterbehandelingsinstallatie<br />
gehandhaafd. De oplevering van dit project, waarmee een<br />
investering van 15,5 miljoen euro is gemoeid, is gepland in<br />
2011.<br />
Westerterp (Almere)<br />
Distributiebedrijf Westerterp in Almere bereidt zich voor op<br />
groei van de stad. Om de drinkwaterproductie op onverminderd<br />
hoog kwaliteitspeil te houden, begon <strong>Vitens</strong> in <strong>2010</strong><br />
met de bouw van twee nieuwe drinkwaterreservoirs. Met<br />
de nieuwe reservoirs wordt de totale opslagcapaciteit vijftien<br />
miljoen liter, het drievoudige van de huidige capaciteit. Ook<br />
de technische installatie wordt gemoderniseerd. De locatie<br />
Westerterp heeft zelf geen winning en krijgt het drinkwater<br />
van de productielocaties Fledite en Harderbroek. Om de<br />
nieuwe reservoirs bij Westerterp gevuld te houden, worden<br />
er halverwege de bestaande leidingen – op de locatie<br />
Spiekzand – extra pompen geplaatst. Met de werkzaamheden<br />
in Almere is een budget gemoeid van 7,5 miljoen<br />
euro.<br />
Investeringen in het leidingnetwerk<br />
In totaal werd in <strong>2010</strong> 51,4 miljoen euro geïnvesteerd in<br />
het aanleggen van nieuwe leidingen. <strong>Vitens</strong> heeft een<br />
leidingnetwerk van 47.500 kilometer, dat 2,4 miljoen<br />
aansluitingen koppelt aan de drinkwatervoorziening.<br />
In <strong>2010</strong> is bovendien een uitgebreide inventarisatie<br />
gemaakt van de kwaliteit van de leidingen bij rijkswegen,<br />
spoorwegen en primaire waterkeringen. Ruim 21.000<br />
leidingen bleken een risico te vormen voor de omliggende<br />
infrastructuur. Daarvan zorgden 2.300 leidingen voor een<br />
potentieel hoog risico. In oktober <strong>2010</strong> is goedkeuring<br />
gegeven voor de plannen voor investeringen om deze<br />
leidingen vanaf 2011 te saneren. De totale kosten zijn<br />
geraamd op 35 tot 40 miljoen euro, over een periode van<br />
circa tien jaar.<br />
Sinds dit verslagjaar heeft <strong>Vitens</strong> te maken met de nieuwe<br />
wet die de verplichte uitwisseling voorschrijft van gegevens<br />
over leidingen en waar deze liggen.<br />
Verslag van de Directie<br />
ari maart april mei juni juli augustus september oktober november decemb<br />
Piek in waterverbruik door warme zomer<br />
De zomer van <strong>2010</strong> was warm en dat zorgde ervoor dat er in<br />
de zomermaanden aanzienlijk meer water verbruikt werd dan<br />
normaal. <strong>Vitens</strong> deed het dringende verzoek aan haar klanten<br />
om het waterverbruik te beperken. Dit voorkwam extreme<br />
drukverschillen in het leidingnet, veroorzaakt door pieken in<br />
het verbruik.<br />
20 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 21
Organisatie aanpassen met<br />
het oog op de toekomst<br />
V<br />
itens heeft in <strong>2010</strong> veel energie gestoken in het vertalen van de langetermijnambitie<br />
naar nieuwe producten en diensten, klantgerichte processen en een nieuwe<br />
structuur. Interne actieteams hebben aanbevelingen gedaan voor zaken als<br />
procesgericht werken, klantketens, nieuw leiderschap, innovatie, duurzaamheid en<br />
internationale samenwerking. In mei <strong>2010</strong> zijn hun adviezen gepresenteerd en besproken<br />
tijdens een <strong>Vitens</strong>-brede Forumdag. De Directie ontwierp een nieuwe hoofdstructuur die<br />
na goedkeuring door de Raad van Commissarissen per 1 januari 2011 van kracht is.<br />
Inmiddels is een nieuw team van eerstelijnsmanagers benoemd dat in de tweede helft<br />
van <strong>2010</strong> heeft gewerkt aan de langetermijnplanning voor hun afdelingen.<br />
ari maart april mei juni juli augustus september oktober november decem<br />
De zaak in kaart<br />
Tijdens de Forumdag in Ede eind mei <strong>2010</strong> kwamen ruim<br />
zeshonderd <strong>Vitens</strong>ers bij elkaar. Onder de noemer De Zaak in Kaart<br />
rapporteerden interne Actieteams over plannen voor de toekomst. Er<br />
werden discussies gevoerd en workshops gegeven over onderwerpen<br />
als klanttevredenheid, innovatie, duurzaamheid, leiderschap en<br />
klantketens. Op basis van deze dag werd de nieuwe koers voor<br />
<strong>Vitens</strong> vastgesteld.<br />
Van ambitie naar doelen<br />
De Directie heeft de eind 2009 geformuleerde ambitie<br />
vertaald naar vijf organisatiedoelen. Leidraad bij het<br />
realiseren van deze doelen is het hart van <strong>Vitens</strong>, oftewel<br />
de kernwaarden vertrouwen, verbinding en uitdaging.<br />
De vijf geformuleerde doelen zijn:<br />
1. Dichter bij de klant staan.<br />
2. Maatschappelijke kosten verlagen.<br />
3. Bedrijfsvoering verder verduurzamen.<br />
4. Internationale activiteiten uitbouwen.<br />
5. Eigen verantwoordelijkheid nemen.<br />
Nieuwe hoofdstructuur en besturingsmodel<br />
Het realiseren van de ambitie vraagt om aanpassingen in de<br />
organisatiestructuur van <strong>Vitens</strong>. Belangrijke verbeterpunten<br />
waren onder meer de historisch ontstane regiostructuur en<br />
het besturingsmodel. De nieuwe hoofdstructuur is tot stand<br />
gekomen op basis van onderstaande principes:<br />
1. Duidelijke organisatorische scheiding tussen regie/beleid<br />
en uitvoering.<br />
2. Verantwoordelijkheden zo laag mogelijk in de organisatie.<br />
3. Inbedden van procesoptimalisaties.<br />
4. Centraliseren van activiteiten en bundeling van expertise.<br />
5. Borgen van stakeholdermanagement in ieder proces.<br />
De nieuwe hoofdstructuur zal leiden tot een vermindering<br />
van het aantal managementlagen en een bundeling van<br />
werkzaamheden op één plaats in de organisatie. Dit heeft<br />
gevolgen voor het aantal arbeidsplaatsen. In de komende<br />
jaren zullen procesverbeteringen worden doorgevoerd.<br />
Uniformering en verdergaande automatisering in de<br />
processen hebben op termijn verdere gevolgen voor het<br />
aantal arbeidsplaatsen.<br />
Werken in klantketens<br />
Verslag van de Directie<br />
<strong>Vitens</strong> heeft in de nieuwe hoofdstructuur klantketens<br />
binnen één afdeling zoveel mogelijk geclusterd. Op die<br />
manier worden overdrachtsmomenten en doorlooptijden<br />
gereduceerd, wordt efficiënter samengewerkt en is centrale<br />
regie geborgd. Vragen van klanten en stakeholders worden<br />
op één plek gesignaleerd en afgehandeld. De regierol over<br />
de klantketens is centraal belegd in de nieuwe afdeling<br />
Managen Assets, die tevens verantwoordelijk is voor<br />
technische beleidsuitgangspunten. De processen ‘Winnen<br />
en Zuiveren’ en ‘Transporten en Leveren’ zijn per 1 januari<br />
2011 in nieuwe afdelingen ondergebracht. De regie op<br />
duurzaamheid en innovatie van producten en diensten is<br />
belegd bij de afdeling Business Development.<br />
Nieuwe eerstelijnsmanagers<br />
In de zomer van <strong>2010</strong> zijn na een interne sollicitatieronde<br />
nieuwe eerstelijnsmanagers benoemd die per 1 januari 2011<br />
de leiding hebben gekregen over de diverse afdelingen en<br />
vanaf die datum rapporteren aan de Directie. In het tweede<br />
half jaar van <strong>2010</strong> hebben de nieuwe eerstelijnsmanagers<br />
op basis van de vijf doelen een bedrijfsplan voor de lange<br />
termijn voor hun afdeling opgesteld en gepresenteerd<br />
aan de intern betrokkenen. Al deze plannen zijn eind <strong>2010</strong><br />
samengevoegd tot een concept integraal bedrijfsplan<br />
dat de instemming heeft gekregen van de Raad van<br />
Commissarissen. Het plan is begin 2011 onderwerp van<br />
een interne adviesronde, waaronder een formele<br />
Adviesaanvraag bij de Centrale Ondernemingsraad. Er is<br />
bovendien een start gemaakt met de transitiefase die nodig<br />
is om de veranderingen in 2011 en 2012 door te voeren.<br />
24 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 25
Kerncijfers<br />
<strong>2010</strong> 2009 2008 2007<br />
Klanten<br />
Aantal aansluitingen per 31 december x1.000 2.392 2.374 2.340 2.301<br />
Gemiddelde drinkwaterprijs per m3 kleinverbruik € 1,29 1,29 1,28 1,32<br />
Verbruik per aansluiting kleinverbruik m3 119 119 120 121<br />
Personeel<br />
Aantal medewerkers in vaste dienst per 31 december 1.486 1.485 1.487 1.428<br />
Ondernemingsresultaten<br />
Totaal van de opbrengsten mln € 453,6 445,9 450,3 457,2<br />
Netto-omzet mln € 416,8 408,0 414,8 423,2<br />
Bedrijfsresultaat voor afschrijvingen (Ebitda) mln € 161,2 165,0 166,9 179,9<br />
Bedrijfsresultaat (Ebit) mln € 75,1 81,5 85,7 99,7<br />
Resultaat toe te rekenen aan aandeelhouders <strong>Vitens</strong> N.V. mln € 26,9 25,0 28,6 42,1<br />
Winstmarge % 5,9 5,6 6,4 9,2<br />
Rentedekking 3,3 2,9 2,9 3,1<br />
Eigen vermogen mln € 359,0 353,8 342,1 361,4<br />
Totaal vermogen mln € 1.681,6 1.668,7 1.638,2 1.664,4<br />
Totaal rentedragende schulden mln € 1.145,3 1.157,9 1.139,8 1.166,3<br />
Investeringen mln € 101,7 115,5 85,6 81,2<br />
Solvabiliteit % 21,3 21,2 20,9 21,7<br />
Materiële vaste activa per aansluiting € 680 685 674 685<br />
Kosten per aansluiting[1]<br />
Operationele kosten € - 79 83 81<br />
Belastingen € - 31 31 30<br />
Afschrijvingen € - 35 35 35<br />
Financieringslasten € - 24 25 25<br />
Resultaat € - 11 11 19<br />
Vermogenskosten € - 35 36 44<br />
Totale kosten € - 180 185 190<br />
Niet-financieel<br />
Productie en inkoop, exclusief engros mln m3 350,3 348,8 350 350,1<br />
Levering aan klanten [2] mln m3 329,9 329,0 334,1 332,2<br />
Niet in rekening gebracht (NIRG) [2] % 5,8 5,7 4,5 4,9<br />
Aantal actieve productiebedrijven 96 96 96 96<br />
[1] Berekend volgens Vewin-Benchmarkdefinities. Benchmarkgegevens over <strong>2010</strong> zijn in september 2011 beschikbaar.<br />
[2] De werkelijke m3 levering aan klanten en de NIRG in 2009 zijn uitgekomen op respectievelijk 329,7 miljoen m3 en 5,5%<br />
Financieel beleid<br />
In de aandeelhoudersvergadering van december <strong>2010</strong> is<br />
besloten het financieel beleid op onderdelen aan te passen.<br />
De ontwikkeling van de drinkwatertarieven is aangescherpt<br />
met de ambitie om de aankomende drie jaren het drinkwatertarief<br />
niet te verhogen. De continuïteitsdoelstelling is<br />
gehandhaafd en het dividendbeleid is aangepast. Het<br />
dividend is niet langer gerelateerd aan de boekwaarde van<br />
het eigen vermogen. Jaarlijks zal de directie een voorstel<br />
doen van het dividend in de range van 40% tot 75% van<br />
het nettoresultaat en dit ter goedkeuring voorleggen<br />
aan de Raad van Commissarissen en vervolgens voor<br />
finale instemming aan de Algemene vergadering van<br />
Aandeelhouders. Dit dividendvoorstel houdt rekening<br />
met de specifieke financiële omstandigheden van de<br />
onderneming.<br />
Investeringen<br />
Over <strong>2010</strong> heeft <strong>Vitens</strong> een bedrag van 110,2 miljoen euro<br />
(2009: 138,2 miljoen euro) aan investeringen gerealiseerd,<br />
exclusief bijdragen van anderen. Het lagere volume is het<br />
gevolg van de economische crisis en van niet voorziene<br />
Verantwoording Financiële Resultaten<br />
Toelichting op de financiële resultaten<br />
<strong>Vitens</strong> N.V.<br />
V<br />
itens wil een bijdrage leveren aan het verlagen van de maatschappelijke kosten. Het<br />
is de verantwoordelijkheid van een drinkwaterbedrijf met een natuurlijk monopolie<br />
om het geld van klanten en publieke aandeelhouders op een verantwoorde wijze te<br />
besteden. Om ook op lange termijn de continuïteit te garanderen en te voldoen aan de<br />
wensen en eisen van de stakeholders, streeft <strong>Vitens</strong> naar efficiency en effectiviteit, zeker<br />
in het licht van de huidige financiële crisis en de druk vanuit overheden om bezuinigingen<br />
te realiseren. In dat kader passen de initiatieven die <strong>Vitens</strong> heeft genomen om te komen<br />
tot optimalisatie van de waterketen, hetgeen voor de Nederlandse samenleving een<br />
besparing van circa 550 miljoen euro per jaar zou kunnen opleveren.<br />
vertragingen in aanvraagprocedures, waardoor minder<br />
hoofd- en aansluitleidingen zijn aangelegd. Bovendien heeft<br />
<strong>Vitens</strong> in 2009 waar mogelijk projecten vervroegd om een<br />
impuls te geven aan de economische situatie. Belangrijke<br />
projecten die in <strong>2010</strong> zijn afgerond zijn o.a. de ontkleuring<br />
Spannenburg, ontharding Wierden en uitbreiding<br />
puttenveld Manderveen. Belangrijke investeringsprojecten<br />
met een doorloop naar 2011 zijn de aanpassingen aan de<br />
productielocatie Het Engelse Werk in Zwolle met het oog op<br />
de aanleg van de Hanzelijn, een nieuw te bouwen productielocatie<br />
in Tull en ‘t Waal en de nieuwbouw en uitbreiding<br />
van productielocatie Kolff in Geldermalsen/Zaltbommel.<br />
Financieringsbehoefte<br />
Als gevolg van het hoge investeringsniveau in 2009/<strong>2010</strong>,<br />
de geplande investeringen in de komende jaren en de<br />
herfinanciering van aflopende leningovereenkomsten is<br />
sprake van een blijvend hoge financieringsbehoefte. In een<br />
belangrijk deel zal moeten worden voorzien door het<br />
aantrekken van vreemd vermogen, hetgeen als gevolg<br />
van de kredietcrisis wordt bemoeilijkt. Banken hanteren<br />
strengere voorwaarden, verstrekken minder lang lopende<br />
leningen en houden scherper toezicht op het nakomen van<br />
26 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 27
financiële ratio’s als solvabiliteit. De verwachting is dat deze<br />
ontwikkeling zich voortzet in de komende jaren, waardoor<br />
het voor <strong>Vitens</strong> van belang is om ook andere manieren voor<br />
het aantrekken van vreemd vermogen te onderzoeken.<br />
Omzetverantwoording<br />
In het afgelopen jaar is gewerkt aan verbetering van<br />
de omzetverantwoording, dat wil zeggen de totale<br />
hoeveelheid water die is geleverd aan klanten maal de<br />
prijs, waarbij de belasting op leidingwater niet wordt<br />
meegerekend. <strong>Vitens</strong> hanteert een systematiek van<br />
omzetbepaling waarbij het werkelijk gemeten verbruik<br />
wordt toegerekend aan maanden/jaren. Dit heeft als<br />
consequentie dat per jaareinde circa 40% van de omzet<br />
over het betreffende boekjaar is gefactureerd op basis van<br />
daadwerkelijke meterstanden en circa 60% op basis van<br />
aannames/ inschattingen over het verbruik. In <strong>2010</strong> is<br />
de methodiek van inschattingen verder verfijnd door<br />
optimalisaties op basis van het SAP-systeem.<br />
ari maart april mei juni juli augustus september oktober november<br />
Open dag Spannenburg<br />
Op zaterdag 2 oktober bezochten ruim duizend mensen de open<br />
dag van drinkwaterproductiebedrijf Spannenburg in het Friese<br />
Tjerkgast dat drie dagen eerder na een forse verbouwing weer was<br />
geopend. <strong>Vitens</strong> wilde haar klanten laten zien hoe het drinkwater op<br />
Spannenburg wordt gezuiverd. Iedereen kon rondwandelen door de<br />
gebouwen en uitleg krijgen bij de filters, de onthardingsreactoren en<br />
de lange leidingen en ketels waarmee het drinkwater wordt ontkleurd.<br />
Acquisitie<br />
Op 2 juli <strong>2010</strong> heeft <strong>Vitens</strong> de activiteiten van N.V.<br />
Bronwaterleiding Doorn overgenomen voor 4,1 miljoen<br />
euro. De overname is op basis van overdracht van activa en<br />
passiva en de resultaten zijn per 1 juli <strong>2010</strong> meegenomen<br />
in de cijfers van <strong>Vitens</strong> N.V.<br />
Geconsolideerde resultaten<br />
Netto omzet<br />
Het waterverbruik over <strong>2010</strong> van huishoudens en bedrijven<br />
(329,9 miljoen m³) is nagenoeg gelijk aan 2009 (329,0<br />
miljoen m³). Er is sprake van een doorzettende trend van<br />
een reductie in waterverbruik per huishouden die in <strong>2010</strong> is<br />
gecompenseerd door een relatief warme en droge periode<br />
in juni en juli met een hoog waterverbruik. De netto-omzet<br />
is 8,8 miljoen euro hoger uitgekomen op 416,8 miljoen<br />
euro (2009: 408,0 miljoen euro). Voor een groot deel wordt<br />
dit verklaard door een negatieve omzetcorrectie in 2009<br />
over boekjaar 2008 (4,1 miljoen euro). Daarnaast is de<br />
wateromzet van N.V. Bronwaterleiding Doorn over het<br />
tweede halfjaar <strong>2010</strong> in de cijfers verwerkt.<br />
De afgifte van water aan het net over <strong>2010</strong> is 350,3 miljoen<br />
m³. Het ‘Niet In Rekening Gebracht’ percentage (NIRG)<br />
komt voorlopig uit op 5,8% en is marginaal gestegen ten<br />
opzichte van het NIRG percentage over 2009 (5,7%).<br />
Het definitieve NIRG percentage voor <strong>2010</strong> zal worden<br />
vastgesteld in 2011.<br />
De overige opbrengsten zijn in <strong>2010</strong> met 1,1 miljoen euro<br />
gedaald ten opzichte van 2009 omdat met ingang van<br />
dit verslagjaar de ontvangen bijdragen voor aanleg van<br />
aansluitleidingen worden gepassiveerd.<br />
Bedrijfskosten<br />
Het saldo van de bedrijfskosten is ten opzichte van 2009<br />
gestegen met 14,1 miljoen euro. Belangrijke factoren zijn<br />
de opname van een reorganisatievoorziening met het oog<br />
op de nieuwe organisatiestructuur (10,5 miljoen euro),<br />
stijgende afschrijvingskosten door een verhoogd<br />
investeringsniveau in 2009/<strong>2010</strong> (3,8 miljoen euro), de<br />
betaalde premie inzake de overname N.V. Bronwaterleiding<br />
Doorn (1,5 miljoen euro) en inflatiestijging op de grondwaterbelasting-<br />
en heffingen (1,5 miljoen euro). Daarnaast zijn<br />
er ook besparingen ten opzichte van 2009 door het minder<br />
uitbesteden van werk en lagere inhuur van personeel (2,3<br />
miljoen euro) en lagere energietarieven (4,1 miljoen euro).<br />
Verantwoording Financiële Resultaten<br />
Bedrijfsresultaat<br />
Het bedrijfsresultaat over <strong>2010</strong> bedraagt 75,1 miljoen euro<br />
(2009: 81,5 miljoen euro).<br />
Financiële baten en lasten<br />
Het saldo financiële baten en lasten is in <strong>2010</strong> gedaald naar<br />
49,0 miljoen euro (2009: 57,0 miljoen euro). Dit is debet<br />
aan de zeer lage kortetermijnrente en de afwikkeling van in<br />
het verleden afgegeven garanties voor het Watermuseum in<br />
Arnhem. In <strong>2010</strong> is bij herfinanciering maximaal gebruikgemaakt<br />
van kasgeldleningen en de rekening courant faciliteit.<br />
Resultaat toe te rekenen aan<br />
aandeelhouders<br />
Het nettoresultaat toe te rekenen aan aandeelhouders van<br />
<strong>Vitens</strong> N.V. bedraagt in <strong>2010</strong> 26,9 miljoen euro (2009: 25,0<br />
miljoen euro).<br />
Eigen Vermogen<br />
Het eigen vermogen stijgt in <strong>2010</strong> met 5,2 miljoen euro<br />
naar een niveau van 359,0 miljoen euro als gevolg van het<br />
resultaat <strong>2010</strong> (26,9 miljoen euro), de vermindering van<br />
de afdekkingsreserve als gevolg van een verdere daling van<br />
de waarde van derivaten (9,1 miljoen euro) en het in <strong>2010</strong><br />
uitgekeerde dividend over 2009 (12,5 miljoen euro).<br />
De afdekkingsreserve voor ongerealiseerde aanpassingen<br />
in de reële waarde van financiële instrumenten, als gevolg<br />
van toepassing van ‘cash flow hedge accounting’, daalt in<br />
<strong>2010</strong> met 9,1 miljoen euro naar een negatieve waarde van<br />
28,6 miljoen euro (2009: 19,5 miljoen euro). De solvabiliteit<br />
komt daarmee per 31 december <strong>2010</strong> uit op 21,3% (2009:<br />
21,2%).<br />
28 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 29
Kasstroom/financiering<br />
De kasstroom uit operationele activiteiten, 127,1 miljoen<br />
euro (2009: 109,8 miljoen euro), is toereikend om de<br />
investeringsactiviteiten van 102,9 miljoen euro te financieren.<br />
De kasstroom uit operationele activiteiten is gestegen met<br />
17,3 miljoen euro door een stijging van de netto-omzet en<br />
de ontvangen bijdragen van derden.<br />
De netto-investeringen bedragen in <strong>2010</strong> 101,7 miljoen<br />
euro (2009: 115,5 miljoen euro). De verwachting is dat het<br />
investeringsniveau in 2011 op eenzelfde hoog niveau zal<br />
blijven (circa 110 miljoen euro).<br />
In <strong>2010</strong> zijn minder nieuwe leningfaciliteiten aangetrokken<br />
(<strong>2010</strong>: 64 miljoen euro; 2009: 80 miljoen euro) dan aan<br />
leningen afgelost (<strong>2010</strong>: 68,6 miljoen euro; 2009: 71,7<br />
miljoen euro), voornamelijk als gevolg van lagere<br />
investeringen in <strong>2010</strong>. Het bedrag aan uitgekeerd<br />
dividend is ten opzichte van 2009 licht gedaald met 1,8<br />
miljoen euro tot 12,5 miljoen euro.<br />
De renteniveaus zijn voor 78% (2009: 81%) van het vreemd<br />
vermogen gefixeerd voor meerdere jaren. Dit geeft stabiliteit<br />
in de rentekosten over de jaren en vermindert de invloed<br />
van schommelingen in de marktrente.<br />
Dividend<br />
Na vaststelling van de winst zal over <strong>2010</strong> 13,5 miljoen<br />
euro worden toegevoegd aan de reserves en een gewoon<br />
dividend van 13,4 miljoen euro worden uitgekeerd, na<br />
behandeling van het dividendbesluit in de Algemene<br />
Vergadering van Aandeelhouders.<br />
Tarieven en harmonisatie<br />
In <strong>2010</strong> is de tariefsharmonisatie voor kleinverbruik<br />
afgerond en voor 2011 is geen tariefsstijging doorgevoerd.<br />
Dit betekent dat de tarieven van <strong>Vitens</strong> in de afgelopen vier<br />
jaar gelijk zijn gebleven of zijn gedaald, met uitzondering<br />
van het voorzieningsgebied Midden Nederland, waar in het<br />
kader van de tariefsharmonisatie een laatste stijging in <strong>2010</strong><br />
is doorgevoerd.<br />
In <strong>2010</strong> is de eerste stap gezet in de harmonisatie van<br />
de tarieven voor grootverbruik. Uiterlijk in 2015 zal sprake<br />
zijn van volledige harmonisatie van alle tarieven in het<br />
voorzieningsgebied.<br />
nuari februari maart april mei juni juli augustus september oktober<br />
Ondertekening Fries Bestuursakkoord Waterketen<br />
Op vrijdag 19 februari ondertekenden de Provincie Fryslân,<br />
de Friese gemeenten en <strong>Vitens</strong> het Fries Bestuursakkoord<br />
Waterketen om in de toekomst door samenwerking te<br />
komen tot een transparantere en efficiëntere waterketen<br />
in hun provincie. Ook de inwoners kunnen meehelpen<br />
aan het verkrijgen van schoon en betaalbaar water. Via<br />
een publiekscampagne worden adviezen gegeven voor<br />
besparing en het voorkomen van vervuiling.<br />
Geconsolideerde jaarrekening<br />
Geconsolideerde balans per 31 december<br />
Activa<br />
In miljoenen euro’s<br />
Vaste activa<br />
31-12-<strong>2010</strong> 31-12-2009<br />
Materiële vaste activa 1.626,5 1.609,2<br />
Immateriële vaste activa 0,2 0,2<br />
Geassocieerde deelnemingen en joint ventures 8,0 7,3<br />
Overige financiële activa 1,0 1,2<br />
Vlottende activa<br />
1.635,7 1.617,9<br />
Voorraden 4,9 5,1<br />
Handels- en overige vorderingen 41,0 45,6<br />
Liquide middelen - 0,3<br />
45,9 51,0<br />
Totaal activa 1.681,6 1.668,9<br />
Passiva<br />
In miljoenen euro’s<br />
Eigen vermogen<br />
31-12-<strong>2010</strong> 31-12-2009<br />
Aandelenkapitaal 5,5 5,5<br />
Agioreserve 132,8 132,8<br />
Herwaarderingsreserve 0,8 0,8<br />
Wettelijke reserve 2,8 3,0<br />
Afdekkingsreserve -28,6 -19,5<br />
Overige reserves 218,8 206,1<br />
Resultaat boekjaar<br />
Eigen vermogen toe te rekenen aan<br />
26,9 25,0<br />
aandeelhouders van <strong>Vitens</strong> N.V. 359,0 353,7<br />
Aandeel derden - 0,1<br />
Totaal eigen vermogen<br />
Verplichtingen<br />
Langlopende verplichtingen<br />
359,0 353,8<br />
Egalisatierekening bijdragen van derden 9,0 -<br />
Achtergestelde geldleningen 125,7 138,3<br />
Langlopende geldleningen 907,6 904,1<br />
Derivaten 28,6 19,5<br />
Voorzieningen personeelsbeloningen 18,1 11,1<br />
Overige voorzieningen 11,4 9,8<br />
Kortlopende verplichtingen<br />
1.100,4 1.082,8<br />
Handelsschulden en overige te betalen posten 136,8 145,2<br />
Belastingverplichtingen 15,0 14,6<br />
Rentedragende verplichtingen 39,5 46,3<br />
Korte termijn personeelsbeloningen 21,5 16,1<br />
Overlopende passiva 9,4 10,1<br />
222,2 232,3<br />
Totaal passiva 1.681,6 1.668,9<br />
Verantwoording Financiële Resultaten<br />
30 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 31
Geconsolideerde winst- en verliesrekening<br />
In miljoenen euro’s <strong>2010</strong> 2009<br />
Netto-omzet uit hoofde van levering van<br />
goederen en diensten 416,8 408,0<br />
Overige opbrengsten<br />
Totaal bedrijfsopbrengsten uit<br />
36,8 37,9<br />
doorlopende bedrijfsactiviteiten 453,6 445,9<br />
Bedrijfskosten<br />
Kosten uitbesteed werk en inhuur personeel 37,6 39,9<br />
Grondwaterbelastingen- en heffingen 73,4 71,9<br />
Overige kosten 98,7 98,3<br />
Personeelskosten<br />
Afschrijvingen op en bijzondere waarde-<br />
82,7 70,8<br />
vermindering van materiële vaste activa 86,1 83,5<br />
Totaal bedrijfskosten 378,5 364,4<br />
Bedrijfsresultaat 75,1 81,5<br />
Financiële baten 0,1 0,1<br />
Financiële lasten<br />
Aandeel in resultaat in geassocieerde<br />
-49,1 -57,1<br />
deelnemingen en joint ventures 0,6 0,4<br />
-48,4 -56,6<br />
Belastingen 0,1 -<br />
Resultaat na belastingen 26,8 24,9<br />
Waarvan:<br />
Resultaat toe te rekenen aan derden<br />
Resultaat toe te rekenen aan aandeel-<br />
-0,1 -0,1<br />
houders van <strong>Vitens</strong> N.V. 26,9 25,0<br />
Geconsolideerd overzicht van gerealiseerde en niet-gerealiseerde resultaten<br />
In miljoenen euro’s<br />
Geconsolideerd resultaat na belastingen<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
toekomend aan de rechtspersoon 26,8 24,9<br />
Mutatie in effectief dekkende renteswaps -9,1 0,1<br />
Totaal gerealiseerde resultaten 17,7 25,0<br />
Herwaardering van kantoorgebouwen - 0,8<br />
Totaal niet-gerealiseerde resultaten - 0,8<br />
Totaal gerealiseerde en<br />
niet-gerealiseerde resultaten 17,7 25,8<br />
Waarvan:<br />
Resultaat toe te rekenen aan derden<br />
Resultaat toe te rekenen aan<br />
-0,1 -0,1<br />
aandeelhouders van <strong>Vitens</strong> N.V. 17,8 25,9<br />
Geconsolideerde kasstroomoverzicht<br />
In miljoenen euro’s <strong>2010</strong> 2009<br />
Resultaat na belastingen<br />
Aanpassingen voor:<br />
26,8 24,9<br />
Financiële baten en lasten<br />
Afschrijvingen op en bijzondere waarde-<br />
49,0 57,0<br />
vermindering van materiële vaste activa 86,1 83,5<br />
Herwaardering materiële vaste activa<br />
Amortisatie egalisatierekening bijdragen<br />
- 0,8<br />
van derden -0,1 -<br />
Mutatie voorzieningen 10,4 -3,3<br />
Overige mutaties financiële vaste activa -0,8 -0,4<br />
144,6 137,6<br />
Veranderingen in werkkapitaal:<br />
Handelsvorderingen en overlopende activa 4,6 0,9<br />
Voorraden 0,2 -0,4<br />
Handelsschulden en overlopende passiva -8,3 2,1<br />
-3,5 2,6<br />
Ontvangsten egalisatierekening bijdragen<br />
van derden<br />
Kasstroom uit operationele<br />
9,1 -<br />
bedrijfsactiviteiten 177,0 165,1<br />
Ontvangen rente 0,1 0,1<br />
Betaalde rente -50,0 -55,4<br />
-49,9 -55,3<br />
Kasstroom uit operationele activiteiten 127,1 109,8<br />
Ontvangen aflossingen op leningen 0,3 0,2<br />
Verkoop deelnemingen - 0,1<br />
Acquisitie N.V. Bronwaterleiding Doorn<br />
Investeringen in materiële en immateriële<br />
-2,5 -<br />
vaste activa -101,7 -115,5<br />
Desinvesteringen 1,0 0,5<br />
Kasstroom uit investeringsactiviteiten -102,9 -114,7<br />
Opgenomen langlopende geldleningen 63,4 80,1<br />
Aflossingen langlopende geldleningen -56,0 -59,2<br />
Aflossingen achtergestelde geldleningen -12,6 -12,5<br />
Betaalde dividend -12,5 -14,3<br />
Kasstroom uit financieringsactiviteiten -17,7 -5,9<br />
Nettokasstroom 6,5 -10,8<br />
Mutatie liquide middelen -0,3 -0,8<br />
Mutatie rentedragende verplichtingen 6,8 -10,0<br />
Mutatie in geldmiddelen 6,5 -10,8<br />
Verantwoording Financiële Resultaten<br />
32 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 33
Bezoldiging directie<br />
De bezoldiging bestaat uit een basissalaris, pensioen en overige vergoedingen. De opsplitsing is hieronder vermeld:<br />
Salaris Variabele Pensioenen Overig Totaal Totaal<br />
beloning <strong>2010</strong> 2009<br />
ir. R.H. van Terwisga 212.184 - 33.266 24.540 269.990 268.970<br />
prof.dr.ir. W.G.J. van der Meer (per 23 september 2009) 170.978 7.451 24.586 9.809 212.824 57.345<br />
drs. W.H.J. Odding (per 23 september 2009) 171.311 8.694 24.586 9.492 214.083 58.450<br />
Totaal 554.473 16.145 82.438 43.841 696.897 384.765<br />
De variabele beloning van prof.dr.ir. W.G.J. van der Meer en drs. W.H.J. Odding heeft betrekking op de periode 1 januari 2009<br />
tot en met 22 september 2009 voor het toetreden tot de directie en is uitbetaald in <strong>2010</strong>.<br />
Onder overig zijn opgenomen de kosten betaald voor sociale lasten en uitgekeerde vakantiedagen.<br />
Bezoldigingsbeleid directie <strong>Vitens</strong> N.V.<br />
Bij de vaststelling van het bezoldigingsbeleid dat geldt voor leden van de directie van <strong>Vitens</strong> N.V. is de richtlijn van de Commissie<br />
Dijkstal gevolgd. De Algemene Vergadering van Aandeelhouders heeft ter vergadering van 17 december 2009 ingestemd met<br />
onderstaand bezoldigingsbeleid.<br />
Vast salaris<br />
- De directievoorzitter ontvangt een jaarsalaris, inclusief vakantiegeld en eindejaarsuitkering overeenkomstig het salarismaximum<br />
zoals vastgesteld door de Commissie Dijkstal (met indexatie overeenkomstig de salarisontwikkeling bij de Rijksoverheid).<br />
- De overige leden van de directie ontvangen een jaarsalaris overeenkomstig het salarismaximum -/- 15%. Hierbij wordt<br />
uitgegaan van een collegiaal bestuursmodel.<br />
Variabel salaris<br />
- Geen<br />
Aan de directieleden zijn geen leningen, voorschotten en garanties verstrekt.<br />
Bezoldiging commissarissen<br />
De bezoldiging van de leden van de Raad van Commissarissen bestaat uit vacatiegeld, een onkostenvergoeding en<br />
bijdrage ZVW.<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
ir. A. van der Velden (voorzitter) 25.424 25.126<br />
drs. R.J.N. Abrahamsen (tot 17 juni <strong>2010</strong>) 10.563 21.097<br />
L.V. Elfers (tot 17 juni <strong>2010</strong>) 10.563 21.097<br />
prof. dr. J.C. Looise (tot 17 juni <strong>2010</strong>) 10.561 21.097<br />
drs. M.L. Van Kleef 21.125 21.097<br />
mr. J.G. Bijl (tot 17 juni <strong>2010</strong>) 10.563 21.097<br />
Chr. Westerlaken (tot 17 juni <strong>2010</strong>) 10.563 21.097<br />
A.W.M. Spruit (tot 17 juni <strong>2010</strong>) 10.563 21.097<br />
ir. T.A. de Man (per 17 juni <strong>2010</strong>) 11.383 -<br />
ir. T. Menssen MBA (per 17 juni <strong>2010</strong>) 11.383 -<br />
drs. M.C.J. Poulussen MSM (per 17 juni <strong>2010</strong>) 11.383 -<br />
Totaal 144.074 172.805<br />
Aan: de Algemene vergadering van Aandeelhouders en de<br />
Raad van Commissarissen van <strong>Vitens</strong> N.V.<br />
Bijgesloten samengevatte jaarrekening, bestaande uit<br />
de samengevatte balans per 31 december <strong>2010</strong>, de<br />
samengevatte winst-en-verliesrekening, het samengevatte<br />
mutatieoverzicht eigen vermogen en het samengevatte<br />
kasstroomoverzicht over <strong>2010</strong> met bijbehorende<br />
toelichtingen, is ontleend aan de gecontroleerde<br />
jaarrekening van <strong>Vitens</strong> N.V. per 31 december <strong>2010</strong>.<br />
Wij hebben een goedkeurend oordeel verstrekt bij die<br />
jaarrekening in onze controleverklaring van 14 april 2011.<br />
Desbetreffende jaarrekening en deze samenvatting daarvan,<br />
bevatten geen weergave van gebeurtenissen die hebben<br />
plaatsgevonden sinds de datum van onze controleverklaring<br />
van 14 april 2011.<br />
De samengevatte jaarrekening bevat niet alle toelichtingen<br />
die zijn vereist op basis van de International Financial<br />
Reporting Standards zoals aanvaard binnen de Europese<br />
Unie en Titel 9 Boek 2 van het in Nederland geldende<br />
Burgerlijk Wetboek (BW). Het kennisnemen van de<br />
samengevatte jaarrekening kan derhalve niet in de plaats<br />
treden van het kennisnemen van de gecontroleerde<br />
jaarrekening van <strong>Vitens</strong> N.V.<br />
Verantwoordelijkheid van het bestuur<br />
Het bestuur is verantwoordelijk voor het opstellen van<br />
een samenvatting van de gecontroleerde jaarrekening in<br />
overeenstemming met de grondslagen zoals beschreven in<br />
de toelichting.<br />
Verantwoording Financiële Resultaten<br />
Controleverklaring van de onafhankelijke<br />
accountant<br />
Verantwoordelijkheid van de accountant<br />
Onze verantwoordelijkheid is het geven van een oordeel<br />
over de samengevatte jaarrekening op basis van onze<br />
werkzaamheden, uitgevoerd in overeenstemming met<br />
Nederlands Recht, waaronder de Nederlandse Standaard<br />
810, “Opdrachten om te rapporteren betreffende<br />
samengevatte financiële overzichten”.<br />
Oordeel<br />
Naar ons oordeel is de samengevatte jaarrekening in<br />
alle van materieel belang zijnde aspecten consistent<br />
met de gecontroleerde jaarrekening van <strong>Vitens</strong> N.V. per<br />
31 december <strong>2010</strong> en in overeenstemming met de<br />
grondslagen zoals beschreven in de toelichting.<br />
Zwolle, 14 april 2011<br />
Ernst & Young Accountants LLP<br />
w.g. drs. J. Hetebrij RA<br />
34 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 35
Transparantie staat voorop<br />
W<br />
ater is van iedereen. Als publiek bedrijf heeft <strong>Vitens</strong> de taak om van water<br />
schoon en veilig drinkwater te maken en het is onze plicht om openheid van<br />
zaken te geven over de manier waarop dat gebeurt.<br />
Code<br />
Transparantie is een belangrijk uitgangspunt van <strong>Vitens</strong> en<br />
daarom wordt op vrijwillige basis de Nederlandse Corporate<br />
Governance Code (de Code) gehanteerd, die richtlijnen<br />
geeft over goed en verantwoord bestuur. Daarnaast geeft<br />
de Code een kader voor de relatie met belanghebbenden<br />
van de onderneming, zoals de aandeelhouders, werknemers,<br />
klanten en de samenleving als geheel. Op www.vitens.nl<br />
zijn de diverse reglementen en overige documentatie over<br />
Corporate Governance van <strong>Vitens</strong> te vinden.<br />
Directie<br />
<strong>Vitens</strong> N.V. (in dit verslag genoemd <strong>Vitens</strong>) is een naamloze<br />
vennootschap die dagelijks wordt bestuurd door de Directie.<br />
De Directie bestaat uit drie personen. Ten gevolge van de<br />
wijziging van de hoofdstructuur in juni <strong>2010</strong>, wordt de Raad<br />
van Bestuur per 1 januari 2011 Directie genoemd.<br />
Raad van Commissarissen<br />
Het toezicht op de Directie en op de algemene gang van<br />
zaken bij <strong>Vitens</strong> ligt bij de Raad van Commissarissen, de<br />
leden worden benoemd door de Algemene Vergadering<br />
van Aandeelhouders. In het reglement van de Raad van<br />
Commissarissen is een bepaling opgenomen inzake de<br />
maximale zittingsduur van Commissarissen conform de<br />
best practice bepaling III.3.5 van de Code. In <strong>2010</strong> liep de<br />
zittingstermijn van de gehele Raad van Commissarissen af<br />
en is de verkleining van acht naar vijf commissarissen in<br />
gang gezet. Uit het oogpunt van continuïteit is besloten<br />
twee commissarissen te herbenoemen.<br />
Commissies Raad van Commissarissen<br />
De Raad van Commissarissen kent drie vaste commissies. De<br />
Projectencommissie houdt zich bezig met de grote projecten<br />
binnen <strong>Vitens</strong>; dit zijn projecten waarmee grote bedragen<br />
en langetermijnplannen gemoeid zijn zoals verwoord in<br />
het investeringsplan. De Auditcommissie buigt zich over de<br />
financiële kant van <strong>Vitens</strong> en de verantwoording daarvan.<br />
De Remuneratie- en Benoemingscommissie houdt zich<br />
onder meer bezig met het bezoldigingsbeleid en de<br />
benoemingen van bestuurders.<br />
De Algemene Vergadering van<br />
Aandeelhouders<br />
Het maatschappelijk kapitaal van de vennootschap bedraagt<br />
18 miljoen aandelen met een nominale waarde van elk<br />
1 euro. Houders van aandelen zijn uitsluitend geheel voor<br />
eigen rekening en risico handelende publiekrechtelijke<br />
rechtspersonen. Een overzicht van de Aandeelhouders is<br />
opgenomen in de aparte uitgave Financiële Resultaten <strong>2010</strong><br />
en ook te vinden op www.vitens.nl.<br />
Commissie van Aandeelhouders<br />
In 2008 is door en uit de aandeelhoudersvergadering een<br />
Commissie van Aandeelhouders benoemd. Deze commissie<br />
komt twee keer per jaar bijeen en heeft een adviesfunctie<br />
voor de Aandeelhoudersvergadering, de Directie en de Raad<br />
van Commissarissen. Het gaat hierbij om onderwerpen als<br />
benoeming en ontslag van bestuurders van <strong>Vitens</strong>, het<br />
bezoldigingsbeleid van de Directie en beleidsmatige<br />
onderwerpen als het tarief- en dividendbeleid.<br />
Water is een vak: taskforce jongeren<br />
In <strong>2010</strong> is de taskforce jongeren van start gegaan om<br />
de instroom van goed gekwalificeerde jonge mensen<br />
binnen <strong>Vitens</strong> te bevorderen. In dat kader is een flinke<br />
groep leerlingmonteurs bij <strong>Vitens</strong> aan de slag gegaan.<br />
Zij combineren hun opleiding monteur infratechniek<br />
(gas, warmte, water) aan het Deltion College in Zwolle<br />
met werken bij <strong>Vitens</strong>.<br />
Verantwoording Corporate Governance<br />
aart april mei juni juli augustus september oktober november decem<br />
38 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 39
Waarborgen van waterkwaliteit<br />
en leveringszekerheid<br />
D<br />
e Corporate Governance Code vereist dat <strong>Vitens</strong> een op de vennootschap<br />
toegesneden intern risicobeheersings- en controlesysteem heeft. De Directie<br />
kent hieraan dan ook een hoge prioriteit toe en heeft Risicomanagement een plaats<br />
gegeven in de reguliere plannings- en controlcyclus van het bedrijf.<br />
Rapportage<br />
Per kwartaal wordt gerapporteerd aan de Directie over de<br />
risico’s en de beheersmaatregelen. Daarnaast wordt de<br />
effectiviteit van de beheersmaatregelen getoetst conform<br />
de methodiek van Risk Based Auditing. Over verschillende<br />
zaken is tevens gerapporteerd aan de Auditcommissie en de<br />
Raad van Commissarissen.<br />
Waterkwaliteit en leveringszekerheid<br />
Om een goede waterkwaliteit te kunnen waarborgen, zorgt<br />
<strong>Vitens</strong> voor een adequate winning, zuivering en distributie;<br />
het drinkwater wordt op verschillende punten in het proces<br />
en bij de klant thuis gecontroleerd. Alle belangrijke risico’s<br />
zijn in dit kader geïdentificeerd en daar waar overschrijdingen<br />
plaats (dreigen te) vinden, zijn in overleg met de inspecteur<br />
van Volksgezondheid adequate maatregelen getroffen.<br />
Om de leveringszekerheid ook op de lange termijn veilig<br />
te stellen, zijn plannen opgesteld met betrekking tot de<br />
winning en de benodigde infrastructuur (productielocaties,<br />
leidingen, reservoirs) met een, binnen praktische grenzen,<br />
aanwezige vervangingsreserve. Een leveringsplan met<br />
beheersmaatregelen ten behoeve van situaties van rampen<br />
en calamiteiten wordt volgens overheidsvoorschrift<br />
opgesteld en bijgehouden.<br />
Wet- en regelgeving<br />
De voornaamste wet- en regelgeving waaraan <strong>Vitens</strong> is<br />
onderworpen wordt gevormd door de Drinkwaterwet,<br />
het Waterleidingbesluit, de Europese Kaderrichtlijn<br />
Water, wat- en regelgeving op milieugebied en de<br />
Arbeidsomstandighedenwet. <strong>Vitens</strong> beheerst de risico’s<br />
door kennis van de wetgeving te borgen in de organisatie<br />
en indien noodzakelijk adequate beheersmaatregelen te<br />
treffen.<br />
Ontwikkeling in risico’s<br />
In het verslagjaar heeft een organisatiebrede risicoinventarisatie<br />
plaatsgevonden. Hierop volgend werden<br />
alle risico’s door het management gewogen op kans,<br />
effect en verbeterpotentieel. Dit heeft geresulteerd in een<br />
prioriteitenlijst waarbij is vastgesteld dat de zes bovenste<br />
risico’s worden gekenmerkt als topbedrijfsrisico.<br />
1. Aanpassingsvermogen<br />
<strong>Vitens</strong> maakt de komende jaren een verandering door,<br />
genaamd <strong>Vitens</strong> 2.0. Deze verandering vraagt een groot<br />
aanpassingsvermogen van alle medewerkers binnen de<br />
organisatie.<br />
2. IT: juistheid en relevantie<br />
De kwaliteit van de gegevens die <strong>Vitens</strong> uit haar systemen<br />
haalt, is van groot belang. Onjuiste, onvolledige of niet<br />
actuele data kunnen leiden tot onjuiste afwegingen of<br />
suboptimale oplossingen met betrekking tot advisering in<br />
de huidige en toekomstige infrastructuur.<br />
3. Klantgerichtheid<br />
Wanneer <strong>Vitens</strong> haar ambities wil realiseren, kan de<br />
mate van klantgerichtheid een cruciale rol gaan spelen.<br />
Klanttevredenheidsonderzoeken en klachtenmanagement<br />
vormen belangrijke input voor het werken aan<br />
klantgerichtheid.<br />
4. Leiderschap<br />
<strong>Vitens</strong> maakt de komende jaren een verandering door,<br />
genaamd <strong>Vitens</strong> 2.0. De wijze waarop het management zijn<br />
rol hierin vertolkt, is cruciaal voor het al dan niet succesvol<br />
zijn van dit verandertraject.<br />
5. Procesbeheersing<br />
Door regionale verschillen in methodiek, in combinatie met<br />
de huidige inrichting van de organisatie, is het ingewikkeld<br />
om bepaalde processen te beheersen en te optimaliseren.<br />
Hierdoor kan een situatie ontstaan waarin <strong>Vitens</strong><br />
onvoldoende in staat is aan de wensen en eisen van de<br />
stakeholders te voldoen.<br />
Uitreiking Jong <strong>Vitens</strong> prijs<br />
De Jong <strong>Vitens</strong> prijs was in <strong>2010</strong> voor Dave Krüger,<br />
Operationeel/Tactisch Inkoper. Volgens de jury is Dave in twee<br />
jaar tijd uitgegroeid tot een volwaardige gesprekspartner voor<br />
het lijnmanagement, die durft te kiezen voor zichzelf zonder<br />
de ander daarbij uit het oog te verliezen.<br />
Verantwoording Risicobeheer<br />
6. Arbeidskrachten en vakbekwaamheid<br />
Door personele leegloop, onder andere als gevolg van<br />
de vergrijzing, kan een situatie ontstaan waarin <strong>Vitens</strong><br />
geconfronteerd wordt met het verdwijnen van de gewenste<br />
kennis en expertise.<br />
Om deze topbedrijfsrisico’s te verkleinen zijn<br />
beheersmaatregelen geformuleerd en verwerkt in het<br />
integrale bedrijfsplan 2011-2013. Ten slotte is over de<br />
ontwikkelingen in de operationele risico’s en de effectiviteit<br />
van de beheersmaatregelen gerapporteerd aan de<br />
Auditcommissie en aan de Raad van Commissarissen.<br />
uni juli augustus september oktober november december janua<br />
42 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 43
Vertrouwen, verbinding en uitdaging<br />
H<br />
et zijn mensen die <strong>Vitens</strong> maken. Zij zijn het hart van het bedrijf, de motor achter<br />
het dagelijks proces en de verandering. Het realiseren van de ambitie kan niet<br />
zonder de inzet en ideeën van <strong>Vitens</strong>ers. Aan hen wordt gevraagd persoonlijk leiderschap<br />
te tonen en verantwoordelijkheid te nemen voor de eigen ontwikkeling.<br />
Human resources-strategie<br />
Iedere medewerker is in staat persoonlijk leiderschap te<br />
tonen. <strong>Vitens</strong> werkt aan een bedrijfscultuur die dat<br />
stimuleert. Diversiteit in teams wordt bewust nagestreefd<br />
en benut. Dit zijn speerpunten van de nieuwe Human<br />
Resources-strategie die in <strong>2010</strong> is ontwikkeld. De<br />
kernopdracht van de afdeling Human Resources is om<br />
in samenwerking met de directie en het management de<br />
organisatie te ontwikkelen en om een optimaal inzetbaar<br />
personeelsbestand te waarborgen.<br />
Inspirerend, persoonlijk en mensgericht<br />
leiderschap<br />
De manier van werken binnen <strong>Vitens</strong> verandert en dat<br />
stelt nieuwe eisen aan het management. De gewenste<br />
leiderschapsstijl laat zich samenvatten als ‘inspirerend,<br />
persoonlijk en mensgericht leiderschap’. De kernwaarden<br />
‘vertrouwen’, ‘verbinding’ en ‘uitdaging’ vormen hiervoor<br />
het uitgangspunt. In <strong>2010</strong> werden diverse workshops<br />
georganiseerd om de lijnmanagers te ondersteunen bij de<br />
nieuwe manier van leidinggeven.<br />
Diversiteit in de interne samenwerking<br />
Het erkennen en waarderen van de verschillen tussen<br />
mensen is van belang om ambities waar te maken. <strong>Vitens</strong><br />
kent een diversiteitsbeleid om ervoor te zorgen dat het<br />
personeelsbestand een afspiegeling wordt van de verscheidenheid<br />
in de samenleving. Daarnaast is het bij de samenstelling<br />
van teams van belang te kijken naar een goede mix<br />
van voorkeursstijlen. In de tweede helft van <strong>2010</strong> is onderzoek<br />
gedaan naar de bestaande en gewenste diversiteit als<br />
basis voor een beleid dat medio 2011 gereed moet zijn.<br />
Het Nieuwe Werken<br />
Om medewerkers optimaal in staat te stellen<br />
verantwoordelijkheid te nemen voor hun werk is in<br />
<strong>2010</strong> gestart met het ontwikkelen van het programma<br />
Flex@<strong>Vitens</strong>. Uitgangspunt is dat mensen het beste zelf<br />
kunnen bepalen hoe, wanneer en waar ze werken. Dat<br />
betekent dat het werk zo georganiseerd is dat <strong>Vitens</strong>ers<br />
zelf kiezen of ze thuis werken, op een decentrale flexplek<br />
of centraal. Flex@<strong>Vitens</strong> betekent een cultuuromslag waarin<br />
<strong>Vitens</strong>ers leren omgaan met een grotere mate van vrijheid<br />
en managers leren die vrijheid te geven. Het programma<br />
wordt vanaf 2011 uitgerold.<br />
Sociaal plan<br />
In maart <strong>2010</strong> gingen de onderhandelingen van start met<br />
de vakbonden over een nieuw Sociaal Plan, met als doel<br />
de afspraken vast te leggen voor de organisatiewijzigingen<br />
binnen <strong>Vitens</strong>. In september werd een akkoord afgesloten<br />
dat van toepassing is van 1 juli <strong>2010</strong> tot 1 juli 2012. De<br />
totstandkoming van het Sociaal Plan zorgde voor enige<br />
onrust binnen de organisatie.<br />
Persoonlijke ontwikkeling<br />
Persoonlijke ontwikkeling is een kernpunt van het Human<br />
Resources-beleid. Medewerkers worden gestimuleerd het<br />
beste uit zichzelf te halen. Zo hebben 28 medewerkers<br />
zich in <strong>2010</strong> aangemeld voor een EVC (Erkenning van<br />
Verworven Competenties). Een groot deel van deze<br />
medewerkers heeft zich opgegeven voor de Bachelor<br />
Management-opleiding. <strong>Vitens</strong> College heeft samen met<br />
NCOI een incompany training georganiseerd, die in februari<br />
2011 van start is gegaan. Voor de ontwikkeling van de<br />
professionals binnen <strong>Vitens</strong> startte in 2009 het Professional<br />
Development Programma. Bij de evaluatie in <strong>2010</strong> gaven<br />
deelnemers aan gegroeid te zijn in hun rol als professional<br />
en verbinding te hebben gelegd met andere professionals.<br />
Vitaal blijven werken<br />
Het Loopbaancentrum van <strong>Vitens</strong> was in <strong>2010</strong> actief<br />
voor begeleiding van boventallige medewerkers en voor<br />
diegenen die zich willen bezinnen op hun loopbaan.<br />
Specifiek voor 45-plussers werd de pilot ‘Vitaal blijven<br />
werken’ gestart. Voor de meeste deelnemers heeft de<br />
pilot geleid tot een nieuwe stap in hun loopbaan binnen<br />
of buiten <strong>Vitens</strong>. Voor de betrokken managers was het<br />
verhelderend om loopbaanvraagstukken te verweven met<br />
het managen van hun afdeling.<br />
Arbo<br />
Om de arbeidsomstandigheden te verbeteren zijn in<br />
<strong>2010</strong> vrijwel alle maatregelen uit het Plan van Aanpak<br />
Risicoinventarisatie en –evaluatie gerealiseerd. Met name<br />
de Arbo-toetsing van ontwerpen voor nieuwe installaties<br />
en gebouwen heeft geleid tot een structurele aanpak van<br />
risico’s. Ook het toezicht tijdens de uitvoering van bouwwerkzaamheden<br />
heeft extra aandacht gekregen waarbij is<br />
gebleken dat externe partijen zich houden aan de veiligheidsmaatregelen<br />
die <strong>Vitens</strong> voorschrijft. Er zijn geen<br />
ongevallen gemeld bij de Arbeidsinspectie. In de externe<br />
audits is vastgesteld dat het arbomanagementsysteem<br />
voldoet aan de gecertificeerde norm.<br />
Top 50 Beste Werkgevers<br />
<strong>Vitens</strong> is in de Intermediair Top 50 van beste werkgevers<br />
van een 23ste plaats in 2009 naar de 47ste in <strong>2010</strong> gezakt.<br />
Een van de oorzaken van de daling is de lagere score op<br />
‘werkzekerheid’, iets wat in deze tijd van verandering<br />
begrijpelijk is.<br />
Arbeidsmarkt<br />
<strong>Vitens</strong> wil een stevige positie op de arbeidsmarkt creëren,<br />
omdat in de komende jaren een piek in de uitstroom wordt<br />
verwacht als gevolg van de hoge gemiddelde leeftijd van<br />
medewerkers. Onder de noemer Taskforce Jongeren is<br />
begonnen met het aantrekken van nieuw talent. In <strong>2010</strong><br />
Verantwoording Human Resources Beleid<br />
zijn veertien leerling-monteurs aangenomen. Om het<br />
watervak onder jongeren te promoten is een scholenoffensief<br />
gestart in het voortgezet onderwijs en<br />
het beroepsonderwijs.<br />
Het traineeprogramma van <strong>Vitens</strong> is naar aanleiding van de<br />
evaluatie met begeleiders en deelnemers verder ontwikkeld.<br />
Het programma heeft een herkenbaar ontwerp en heeft nu<br />
meer kaders voor zowel trainees als begeleiders, zonder de<br />
ruimte voor eigen inbreng en creativiteit van de deelnemers<br />
te verliezen. Daarnaast is er een Talentportfolio ontwikkeld.<br />
Dit geeft trainees handvatten om hun ervaringen, resultaten<br />
en reflecties tijdens het traineeprogramma vast te leggen.<br />
<strong>Vitens</strong>ers in cijfers<br />
<strong>2010</strong> 2009<br />
Medewerkers 1486 1485<br />
Vrouwen 367 378<br />
Mannen 1119 1107<br />
Personen uit dienst 48 83<br />
Personen in dienst 49 81<br />
Budget Online<br />
Op 1 januari <strong>2010</strong> heeft <strong>Vitens</strong> de eerste budgetten uit de in<br />
2009 afgesloten CAO ingevoerd, het Inzetbaarheidsbudget en<br />
het Employabilitybudget. Per 1 januari 2011 is het Flexibel arbeidsvoorwaardenbudget<br />
hieraan toegevoegd. De essentie is dat iedere<br />
medewerker zelf kan bepalen hoe hij of zij de diverse budgetten<br />
wil inzetten. Om de mogelijkheden inzichtelijk te maken en het<br />
keuzeproces te vereenvoudigen is eind <strong>2010</strong> Budget Online van<br />
start gegaan. Budget Online is een voor <strong>Vitens</strong> ontwikkelde<br />
applicatie, toegankelijk via intranet en gekoppeld aan de salarisadministratie<br />
waarmee <strong>Vitens</strong>ers op ieder gewenst moment<br />
online hun budgetten kunnen beheren.<br />
44 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 45
Bedrijfsvoering verder verduurzamen<br />
B<br />
ij <strong>Vitens</strong> staat duurzaamheid hoog in het vaandel. We halen ons product uit onze<br />
leefomgeving en zijn ons ervan bewust dat we het weer op een verantwoordelijke<br />
manier moeten teruggeven. We willen daarom de milieubelasting van onze activiteiten zo<br />
laag mogelijk houden en daar waar mogelijk helemaal voorkomen. Het is onze ambitie de<br />
bedrijfsvoering verder te verduurzamen.<br />
ISO-gecertificeerd<br />
milieumanagementsysteem<br />
Het milieubeleid is gebaseerd op deze ambitie alsmede op<br />
een milieuaspecteninventarisatie, wettelijke en andere eisen<br />
en een externe analyse. Het milieumanagementsysteem<br />
binnen <strong>Vitens</strong> is ingericht en gecertificeerd volgens de ISO<br />
14001:2004 norm. De werking van het milieumanagementsysteem<br />
wordt continu getoetst door medewerkers die<br />
opgeleid zijn tot auditor. Daarnaast wordt het managementsysteem<br />
twee keer per jaar getoetst door keuringsinstituut<br />
DEKRA (voorheen bekend als KEMA).<br />
Aantal audits in <strong>2010</strong>: 29<br />
Resultaat: aantal verbeterpunten, geen ernstige<br />
tekortkomingen<br />
Wettelijke en andere eisen<br />
<strong>Vitens</strong> wil voldoen aan wet- en regelgeving en stelt zich<br />
daarin proactief op.<br />
In <strong>2010</strong> is geanticipeerd op nieuwe wetgeving zoals de<br />
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en de<br />
Waterwet. In <strong>2010</strong> zijn de eerste aanvragen via het<br />
omgevingsloket online (OLO) ingediend.<br />
<strong>Vitens</strong> werkt projectmatig met een groot aantal overheden<br />
samen om het milieutoezicht op onze locaties efficiënter<br />
en effectiever te laten verlopen. In de provincie Overijssel is<br />
een van de eerste pilotprojecten geformaliseerd waarbij de<br />
overheid de zogenaamde concernbenadering op deze grote<br />
schaal toepast. In Gelderland heeft het samenwerkingsverband<br />
Noord-Oost Veluwe in <strong>2010</strong> controles uitgevoerd<br />
waarbij gebruikgemaakt is van concernbenadering. In <strong>2010</strong><br />
heeft <strong>Vitens</strong> een aantal gemeenten in Utrecht benaderd<br />
voor een project concern- en systeemtoezicht. In 2011 zal<br />
dit verder uitgevoerd worden.<br />
Alle informatie die toezichthouders nodig hebben voor het<br />
uitvoeren van milieucontroles wordt door <strong>Vitens</strong> beschikbaar<br />
gesteld via Concernloket.<br />
Milieucontroles overheid<br />
<strong>2010</strong><br />
Aantal milieucontroles Overheid<br />
2009 2008<br />
49 45 46<br />
Meer informatie is te vinden op<br />
www.vitens.nl/milieujaarverslag.<br />
Milieu-incidenten en klachten<br />
De drinkwaterproductiebedrijven van <strong>Vitens</strong> liggen in<br />
grondwaterbeschermingsgebieden. De meeste van deze<br />
gebieden zijn toegankelijk voor verkeer en personen. Het<br />
is van groot belang dat de kwaliteit van het grondwater<br />
in deze gebieden niet negatief beïnvloed wordt door<br />
bijvoorbeeld illegale dumpingen van afvalstoffen door<br />
derden. Mocht dit wel gebeuren, dan handelt <strong>Vitens</strong> snel<br />
en doeltreffend.<br />
<strong>2010</strong><br />
Aantal milieu-incidenten<br />
2009 2008<br />
21 26 28<br />
Meer informatie is te vinden op<br />
www.vitens.nl/milieujaarverslag.<br />
Klachten op het gebied van milieuvervuiling zijn voor ons<br />
van groot belang. Als we weten wat er misgaat, kunnen<br />
we onze zorg voor het milieu verder verbeteren. In <strong>2010</strong><br />
hebben wij geen interne of externe klachten ontvangen.<br />
CO2 -reductie<br />
In 2007 hebben we de emissie van broeikasgassen in beeld<br />
gebracht. Hieraan hebben we een reductiedoelstelling<br />
gekoppeld: in 2013 moet de emissie gedaald zijn met 30<br />
procent. Een klimaatneutrale bedrijfsvoering is onze ultieme<br />
ambitie. In <strong>2010</strong> heeft <strong>Vitens</strong> verschillende inspanningen<br />
verricht om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen:<br />
Methaanverwijdering Spannenburg<br />
Een belangrijke reductiemaatregel is het stoppen van de<br />
methaanemissie op het productiebedrijf Spannenburg. Door<br />
middel van vacuümontgassing wordt het in het grondwater<br />
aanwezige methaan afgevangen en ingezet als energie.<br />
Met dit project reduceren we ongeveer 30 procent van onze<br />
totale emissie van broeikasgassen.<br />
Omdat het project zo innovatief en uniek is, heeft <strong>Vitens</strong><br />
hiervoor verschillende prijzen ontvangen. Zoals de IWA<br />
Project Innovation Award, een belangrijke innovatieprijs van<br />
de internationale drinkwatersector. <strong>Vitens</strong> kreeg de award<br />
voor het ontwerp van de productielocatie. Ook het Ei van<br />
Columbus was voor <strong>Vitens</strong> in <strong>2010</strong>. Het Ei van Columbus is<br />
een prijs voor innovatie en duurzaamheid waarnaar kleine<br />
en grote bedrijven, overheden, non-profitorganisaties en<br />
kennis- en onderwijsinstellingen kunnen meedingen. Deze<br />
prijs is een gezamenlijk initiatief van een aantal ministeries.<br />
Tenslotte ontving <strong>Vitens</strong> in <strong>2010</strong> de PIA (Project Innovation<br />
Award) voor het ontwerp van Spannenburg.<br />
Het project Spannenburg bevindt zich momenteel in de<br />
voorbereidingsfase. De eerste werkzaamheden zullen in<br />
2011 plaatsvinden.<br />
Energie<br />
Onze klanten bepalen voor een groot gedeelte ons<br />
elektriciteitsverbruik. Met het opendraaien van de<br />
waterkraan gaan onze distributiepompen draaien. <strong>Vitens</strong><br />
zorgt ervoor dat haar installaties energiezuinig worden<br />
ontworpen en onderzoekt continu of er mogelijkheden<br />
zijn om energie te besparen.<br />
Verantwoording Milieubeleid<br />
<strong>2010</strong><br />
Energieverbruik in GW<br />
2009 2008<br />
161* 156 154<br />
* Toename energieverbruik door warme zomer<br />
<strong>Vitens</strong> voorzag in <strong>2010</strong> voor bijna 100 procent in haar<br />
energiebehoefte door middel van duurzaam opgewekte<br />
energie. In <strong>2010</strong> is van de benodigde energie door <strong>Vitens</strong><br />
160 GW met certificaten van oorsprong (energie uit<br />
waterkracht) verduurzaamd.<br />
Cradle to cradle islands: duurzaam vakantiehuisje<br />
op Ameland<br />
<strong>Vitens</strong> is betrokken bij het Europese project ‘Cradle to cradle<br />
islands’, waaraan tien eilanden in de Noordzee, van de Shetlands<br />
tot de Lofoten, deelnemen. Nederlandse partner in het project is<br />
de Provincie Fryslân. Een vakantiehuisje op Ameland is als proef<br />
ingericht volgens de ‘cradle to cradle’-aanpak. Onder meer met<br />
een vacuümtoilet dat per spoeling slechts 1 liter water verbruikt,<br />
een vermaler van zacht groente- en fruitafval in de keuken en een<br />
speciale recycledouche waarmee het douchewater na het schoonwassen<br />
opnieuw te gebruiken is. Doel is om resultaten te meten<br />
en dit deelproject te gebruiken om anderen te stimuleren en te<br />
inspireren voor de ‘cradle tot cradle’-filosofie.<br />
48 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 49
Gebruik van hulpstoffen<br />
Op een aantal productielocaties worden hulpstoffen<br />
gebruikt voor ontharding of behandeling van het afvalwater.<br />
De CO2 die vrijkomt bij de productie van hulpstoffen moet<br />
in onze klimaatafdruk worden meegeteld. <strong>Vitens</strong> doet er<br />
alles aan om het gebruik van hulpstoffen te voorkomen<br />
of te reduceren. Daarnaast zal in het kader van duurzaam<br />
inkopen vanaf 2011 aandacht worden besteed aan het<br />
gebruiken van duurzaam geproduceerde hulpstoffen.<br />
<strong>2010</strong><br />
Gebruik hulpstoffen in tonnen*<br />
2009 2008<br />
16.079 16.369 15.171<br />
* Meest gebruikte hulpstoffen: Natronloog,<br />
Calciumhydroxide en vlokmiddelen<br />
Meer informatie is te vinden op<br />
www.vitens.nl/milieujaarverslag<br />
Rest en afvalstoffen<br />
<strong>Vitens</strong> maakt onderscheid tussen reststoffen en afvalstoffen.<br />
Reststoffen zijn afvalstoffen die direct vrijkomen bij de<br />
productie van drinkwater, zoals drinkwaterslib en<br />
kalkkorrels. Doelstelling is om deze reststoffen voor<br />
honderd procent nuttig in te zetten.<br />
Onderscheiding voor duurzaam terreinbeheer<br />
De manier waarop <strong>Vitens</strong> haar honderd waterwingebieden beheert is<br />
door de Stichting Milieukeur beloond met een gouden certificering,<br />
het hoogst haalbare niveau. <strong>Vitens</strong> mag daarom het predikaat<br />
‘Milieukeur’ voeren. De barometer is ontwikkeld in samenwerking<br />
met provincies en waterschappen en de audits worden uitgevoerd<br />
door kwaliteitzorgbedrijf KIWA. Op de foto neemt Walter van der<br />
Meer (links), directielid van <strong>Vitens</strong>, het certificaat in ontvangst uit<br />
handen van Herman Docters van Leeuwen van de Stichting<br />
Milieukeur.<br />
In <strong>2010</strong> is 100 procent van de reststoffen nuttig toegepast<br />
(bv. In de kalk, staal en betonindustrie)<br />
<strong>2010</strong><br />
Hoeveelheid Reststoffen<br />
2009 2008<br />
62.739 ton 60.296 ton 55.149 ton<br />
Onze afvalstoffen bestaan hoofdzakelijk uit<br />
leidingmaterialen, kantoorafval, puin, restanten van<br />
chemicaliën en restafval.<br />
Afvalstoffen in ton <strong>2010</strong> 2009<br />
Bedrijfsafval 3006* 2517<br />
Gevaarlijk afval 1799** 1164<br />
* toename door optimalisatie van registraties (<strong>2010</strong> één<br />
centraal registratiesysteem voor geheel <strong>Vitens</strong>)<br />
** Toename in <strong>2010</strong>: meer projecten waarbij<br />
AC-leidingmateriaal is verwijderd<br />
Verwerking afvalstoffen <strong>2010</strong> (in procenten)<br />
Hergebruik Verbrand Gestort<br />
51 13 36*<br />
* Betreft AC leidingmateriaal waar nog geen<br />
verwerkingsmethode voor beschikbaar is<br />
Meer informatie is te vinden op<br />
www.vitens.nl/milieujaarverslag.<br />
ni juli augustus september oktober november december januar<br />
Afvalwater<br />
Bij vrijwel alle productiebedrijven komt afvalwater vrij. In<br />
bijna alle gevallen gaat het om spoelwater dat vrijkomt bij<br />
het schoonmaken van waterfilters. Dit water bevat veel<br />
ijzeroxide. In zuiveringsinstallaties wordt dit ijzeroxide in<br />
de vorm van slib uit het afvalwater verwijderd voordat het<br />
geloosd wordt.<br />
Op een aantal locaties blijken de installaties storingsgevoelig,<br />
waardoor het kan voorkomen dat het te lozen water niet<br />
voldoet aan de kwaliteitseisen. In bijna alle gevallen betreft<br />
het een minimale overschrijding van de ijzernorm. Bij<br />
overschrijdingen wordt het Waterschap altijd geïnformeerd.<br />
<strong>Vitens</strong> heeft in <strong>2010</strong> een plan opgesteld om de storingsgevoelige<br />
installaties te optimaliseren en de kwaliteit per<br />
kwartaal te monitoren. Op een aantal locaties zijn de<br />
installaties al technisch aangepast of is overgegaan op een<br />
ander vlokmiddel. In 2011 moeten alle storingsgevoelige<br />
installaties optimaal functioneren.<br />
Certificering voor Duurzaam Terreinbeheer<br />
<strong>Vitens</strong> beheert in totaal ongeveer drieduizend hectare aan<br />
terreinen. In 2009 zijn we gestart met duurzaam terreinbeheer<br />
volgens het certificatiesysteem van de Stichting<br />
Milieukeur (Barometer duurzaam terreinbeheer, niveau<br />
goud). In <strong>2010</strong> is <strong>Vitens</strong> volledig gecertificeerd volgens<br />
de Barometer.<br />
Bronnen<br />
Langetermijnvisie<br />
In <strong>2010</strong> is de langetermijnvisie ‘Zicht op Water’ vastgesteld.<br />
In het document wordt aangegeven hoe <strong>Vitens</strong> haar ambitie<br />
om bronnen op langere termijn duurzaam in te zetten wil<br />
waarmaken. <strong>Vitens</strong> wil over haar eigen grenzen heen<br />
kijken bij het vinden van een optimale oplossing voor<br />
verduurzaming en zoekt samenwerking met stakeholders<br />
als provincies, waterschappen, landbouw-, natuur- en<br />
milieuorganisaties. Transparantie zien we als een<br />
randvoorwaarde voor samenwerking, reden om de visie<br />
‘Zicht op Water’ aan de genoemde stakeholders voor te<br />
leggen. De reacties zijn vervolgens verwerkt tot een nota.<br />
Verantwoording Milieubeleid<br />
Convenant Utrechtse Heuvelrug<br />
In <strong>2010</strong> heeft <strong>Vitens</strong> samen met twee Waterschappen en<br />
negen gemeenten haar handtekening gezet onder het<br />
afkoppelbeleid Utrechtse Heuvelrug. Het afkoppelbeleid<br />
schrijft voor dat het terugbrengen van vervuild water in<br />
de bodem zoveel mogelijk wordt voorkomen. Het streven<br />
is regenwater op een veilige wijze te infiltreren in dit<br />
kwetsbare gebied.<br />
Verdroging<br />
In sommige gebieden kan het oppompen van water leiden<br />
tot verlaging van de grondwaterstand. Zo kan er schade<br />
ontstaan aan het ecosysteem. In deze gebieden neemt<br />
<strong>Vitens</strong> maatregelen om verlaging van de grondwaterstand<br />
zoveel mogelijk te voorkomen. Deze maatregelen kunnen<br />
bestaan uit het aanvoeren van water uit niet verdrogingsgevoelige<br />
gebieden, het verplaatsen of sluiten van winningen<br />
of het infiltreren van gezuiverd spoelwater of oppervlaktewater<br />
in de bodem.<br />
Locatie Maatregel<br />
Manderheide Sluiten winveld. Reductie verdroging<br />
brongebieden en beeksystemen van het<br />
stuwwallencomplex Noord-Oost Twente<br />
Wierden Winvergunning voor alternatief winterrein<br />
verleend. Draagt bij aan reductiemaatregelen<br />
Wierdenseveld.<br />
Eerbeek Maatregel uit ODDG* (verdiepen winning)<br />
gerealiseerd: ondiepe deel winning verlaten,<br />
diepe onttrekking uitgebreid. Hierdoor<br />
minimalisering effecten op beken in de<br />
omgeving.<br />
Schalterberg Maatregel uit ODDG (infiltratieproject) in<br />
voorbereiding: vergunningaanvragen voor<br />
Waterwet en Natuurbeschermingswet zijn<br />
ingediend.<br />
Epe Maatregel uit ODDG (uitbreiding<br />
infiltratieproject) in voorbereiding:<br />
MER-procedure gestart.<br />
* ODDG: Overeenkomst Duurzame Drinkwatervoorziening<br />
Gelderland<br />
50 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 51
Kwaliteit van product en dienstverlening<br />
op hoog niveau<br />
H<br />
et jaar <strong>2010</strong> mag met recht een turbulent jaar genoemd worden. Het verandertraject<br />
kreeg in dit verslagjaar gestalte door de vaststelling van de hoofdstructuur en de<br />
gedetailleerde uitwerkingen van de afdelingsplannen. Ondanks de energie die een<br />
dergelijk verandertraject vraagt, heeft <strong>Vitens</strong> er in dit verslagjaar wederom voor gezorgd<br />
dat de drinkwaterkwaliteit, de leveringsbetrouwbaarheid en de dienstverlening op een<br />
hoog niveau zijn blijven staan.<br />
De Raad van Commissarissen beoordeelt dat hoge niveau<br />
als zeer bevredigend. Verder kwam de turbulentie dit jaar<br />
tot uiting in de bezetting van de Raad van Commissarissen<br />
zelf. Maar liefst zes commissarissen namen dit verslagjaar<br />
afscheid van hun commissariaat bij <strong>Vitens</strong> vanwege de<br />
beëindiging van hun benoemingstermijn. Tegelijkertijd<br />
konden we drie nieuwe commissarissen verwelkomen,<br />
waarmee de vernieuwing en verkleining van de Raad van<br />
Commissarissen werden afgerond.<br />
Jaarrekening en dividendvoorstel<br />
Dit jaarverslag bevat naast het verslag van de Directie de<br />
jaarrekening van <strong>Vitens</strong> N.V. die na controle van Ernst &<br />
Young Accountants LLP is goedgekeurd door de Raad van<br />
Commissarissen. Wij stellen de Algemene Vergadering<br />
van Aandeelhouders voor om de jaarrekening <strong>2010</strong> zoals<br />
voorgelegd vast te stellen en de leden van de Directie en de<br />
leden van de Raad van Commissarissen kwijting te verlenen<br />
voor het blijkens de jaarrekening en het verslag door de<br />
Directie gevoerde beleid en voor het door onze Raad van<br />
Commissarissen uitgeoefende toezicht.<br />
De winst over het boekjaar <strong>2010</strong> bedraagt 26,8 miljoen<br />
euro Het resultaat toe te rekenen aan aandeelhouders van<br />
<strong>Vitens</strong> N.V. bedraagt 26,9 miljoen euro. De Directie heeft<br />
vastgesteld dat daarvan een bedrag van 13,5 miljoen euro<br />
wordt toegevoegd aan de reserves, welke vaststelling door<br />
de Raad van Commissarissen is goedgekeurd. Het deel dat<br />
ter beschikking komt van de aandeelhouders bedraagt<br />
13,4 miljoen euro. Wij stellen voor dit bedrag als dividend<br />
over <strong>2010</strong> uit te keren, waarmee het dividend over <strong>2010</strong><br />
uitkomt op 2,68 euro per gewoon aandeel. Het dividendvoorstel<br />
is conform het huidige dividendbeleid.<br />
Samenstelling Raad van Commissarissen<br />
Conform de afspraken gemaakt ten tijde van de fusie in<br />
2006 is de Raad van Commissarissen medio dit verslagjaar<br />
vernieuwd en verkleind van acht naar vijf personen. Uit het<br />
oogpunt van continuïteit is besloten twee commissarissen<br />
te herbenoemen. De samenstelling van de Raad en de<br />
personalia van alle leden zijn te vinden op pagina 58.<br />
Samenstelling en taakverdeling Directie<br />
In <strong>2010</strong> is de samenstelling van de Directie niet gewijzigd.<br />
Wel heeft er een wijziging van de hoofdstructuur<br />
plaatsgevonden in juni <strong>2010</strong>. Ten gevolge hiervan wordt<br />
de Raad van Bestuur per 1 januari 2011 Directie genoemd<br />
en is de verdeling van de aandachtsgebieden als volgt:<br />
de heer ir. R.H. van Terwisga<br />
Human Resources, Communicatie, Bestuurlijke en<br />
Juridische Zaken, Kwaliteit en AO/IC, Business Development,<br />
Industriewater BV, <strong>Vitens</strong>-Evides International BV en<br />
Water for Life.<br />
de heer prof. dr. ir. W.G.J. van der Meer<br />
Realiseren Infrastructuur, Winnen en Zuiveren, Transporteren<br />
en Leveren, Managen Assets en Laboratorium.<br />
de heer drs. W.H.J. Odding<br />
Klantcentrum Factureren, Finance & Control, ICT Demand<br />
Management, ICT Architectuur en Projecten, ICT Service<br />
Delivery, IFV (Inkoop, Facility Management en Vastgoedbeheer)<br />
Aquario BV, Legyon BV en Facturatie BV.<br />
Vergaderingen <strong>2010</strong><br />
De Raad van Commissarissen heeft in de verslagperiode<br />
negen keer plenair vergaderd in aanwezigheid van de<br />
Directie. De Raad vergaderde tweemaal voltallig. Viermaal<br />
was een commissaris verhinderd, tweemaal konden twee<br />
commissarissen en eenmaal drie commissarissen niet<br />
aanwezig zijn. De voorzitter van de Raad en de voorzitter<br />
van de Directie hebben regelmatig overleg gevoerd.<br />
De eerste vergadering van dit verslagjaar was hoofdzakelijk<br />
gewijd aan het programma Werken aan <strong>Vitens</strong> 2.0. Het<br />
strategisch plan werd door de Raad van Commissarissen<br />
geaccordeerd. Daarnaast werd in deze vergadering afscheid<br />
genomen van mevrouw drs. N.A.M. Rigter als Secretaris<br />
van de Onderneming. Zij heeft een andere functie bij<br />
<strong>Vitens</strong> aanvaard. De functie van Secretaris van de<br />
Onderneming werd ad interim ingevuld door mevrouw<br />
mr. C.E.A.J. Oerlemans.<br />
De Raad van Commissarissen<br />
<strong>Vitens</strong> N.V per 17 juni <strong>2010</strong><br />
Van links naar rechts mevrouw Poulussen,<br />
de heer Van der Velden, mevrouw Van Kleef,<br />
de heer De Man en mevrouw Menssen.<br />
Bericht van de Raad van Commissarissen<br />
De kwartaalvergaderingen waren gewijd aan de<br />
ontwikkelingen binnen <strong>Vitens</strong>. Daarbij werden onder andere<br />
de jaarcijfers en de tussentijdse cijfers, het investeringsplan,<br />
de budgetten en de drinkwatertarieven voor 2011<br />
behandeld. De vergadering waarin de jaarrekening, het<br />
accountantsrapport, de managementletter en het<br />
milieuverslag aan de orde waren, werd bijgewoond door<br />
de externe accountant.<br />
In de vergadering van 17 juni <strong>2010</strong> werden de dames ir. T<br />
Menssen en drs. M.C.J. Poulussen en de heer ir. Th.A. de<br />
Man verwelkomd. Zij werden die dag door de Algemene<br />
Vergadering van Aandeelhouders benoemd tot lid van de<br />
Raad van Commissarissen. Mevrouw Menssen is bestuurder<br />
bij het Havenbedrijf Rotterdam en heeft ruime ervaring op<br />
het gebied van Finance and Accounting. Mevrouw Poulussen<br />
heeft ruime kennis van en ervaring op het gebied van HRM,<br />
bedrijfsorganisatie en verandermanagement. Momenteel is<br />
zij werkzaam als directeur HR bij Eneco Energie.<br />
De heer De Man is werkzaam bij Heineken als President<br />
Africa and Middle East en is Member of the Executive<br />
Committee. Hij beschikt over een grote deskundigheid en<br />
ervaring op het gebied van internationaal ondernemerschap<br />
en internationale bedrijfsvoering, klantrelaties, marketing en<br />
communicatie.<br />
Daarnaast stond deze vergadering in het teken van het<br />
afscheid van de commissarissen mevrouw A.W.M. Spruit,<br />
de heer drs. R.J.N. Abrahamsen, de heer mr. J.G. Bijl, de<br />
heer L. Elfers, de heer prof.dr. J.C. Looise en de heer<br />
52 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 53
Chr. Westerlaken. Zij werden bedankt voor hun jarenlange<br />
deskundige inbreng en de voorbeeldige invulling die zij<br />
hebben gegeven aan hun toezichthoudende rol bij <strong>Vitens</strong> N.V.<br />
Op 16 augustus <strong>2010</strong> heeft de Raad van Commissarissen<br />
voor het eerst in de vernieuwde samenstelling vergaderd.<br />
De heer ing. G. van Beek werd benoemd als nieuwe<br />
Secretaris van de Onderneming. Mevrouw drs. M.L. van<br />
Kleef werd tot vicevoorzitter van de Raad van Commissarissen<br />
benoemd en in deze vergadering werd tevens de<br />
bemensing van de Remuneratie- en Benoemingscommissie,<br />
Auditcommissie en Projectencommissie vastgesteld. Tijdens<br />
deze vergadering heeft de Raad intensief overleg gevoerd<br />
met de Directie over de nieuwe organisatie en de inhoud<br />
van het Sociaal Plan <strong>2010</strong>-2012.<br />
In de vergadering van 29 oktober <strong>2010</strong> werd door de<br />
Directie het integrale bedrijfsplan 2011-2013 gepresenteerd<br />
en ter goedkeuring voorgelegd aan de Raad van<br />
Commissarissen. De Raad van Commissarissen heeft<br />
ingestemd met dit bedrijfsplan en wenst de Directie veel<br />
succes met de uitvoering ervan. Daarnaast heeft de Raad<br />
van Commissarissen in diezelfde vergadering het vernieuwde<br />
financieel beleid vastgesteld. Dit beleid doet recht aan de<br />
belangen van de klant, is uitdagend voor de onderneming,<br />
betrekt de aandeelhouders meer bij het resultaat van de<br />
onderneming en heeft een aantal knelpunten in het vorige<br />
dividendbeleid opgelost.<br />
Commissies in <strong>2010</strong><br />
De Raad van Commissarissen werkt met drie commissies: de<br />
Auditcommissie, de Projectencommissie en de Remuneratieen<br />
Benoemingscommissie.<br />
De Auditcommissie<br />
De Auditcommissie kwam viermaal bijeen in <strong>2010</strong>. De<br />
commissie bestaat per ultimo <strong>2010</strong> uit mevrouw ir. T.<br />
Menssen (voorzitter) en de heer ir. A. van der Velden. Twee<br />
vergaderingen van de Auditcommissie zijn bijgewoond door<br />
de externe accountant. De Auditcommissie boog zich ter<br />
voorbereiding op de vergadering van de voltallige Raad over<br />
de jaarcijfers en besprak de accountantsrapporten en de<br />
managementletter. Daarnaast werden het integraal<br />
bedrijfsplan 2011-2013, het investeringsplan 2011-2015,<br />
het auditplan, het financieel beleid, de topbedrijfsrisico’s<br />
en de drinkwatertarieven 2011 besproken. Tevens werd<br />
aandacht geschonken aan de investeringsprojecten van<br />
meer dan 1 miljoen euro.<br />
De Projectencommissie<br />
De commissie bestaat per ultimo <strong>2010</strong> uit de heren ir. Th.A.<br />
de Man (voorzitter) en ir. A. van der Velden en kwam in <strong>2010</strong><br />
tweemaal bijeen. Gesproken is over de voortgang van de<br />
lopende projecten met een investeringsbedrag van meer<br />
dan 1 miljoen euro. Daarnaast is het investeringsplan<br />
2011-2015 aan de orde geweest.<br />
maart april mei juni juli augustus september oktober november december<br />
<strong>Vitens</strong> op Singapore International Water Week<br />
In <strong>2010</strong> heeft <strong>Vitens</strong> voor de eerste keer deelgenomen aan de<br />
Singapore International Water Week (SIWW) van 28 juni tot 2<br />
juli, als onderdeel van het Nederlandse Paviljoen gecoördineerd<br />
door het Netherlands Water Partnership. Deelname aan dit<br />
evenement past bij de doelstelling van <strong>Vitens</strong> om contacten<br />
te leggen met internationale partners om te komen tot<br />
gezamenlijke projecten rond drinkwatertechnologie.<br />
De Remuneratie- en Benoemingscommissie<br />
De Remuneratie- en Benoemingscommissie heeft in <strong>2010</strong><br />
viermaal vergaderd. Dit hing samen met de vernieuwing van<br />
de Raad van Commissarissen en de ontwikkelingen rondom<br />
<strong>Vitens</strong> 2.0. De commissie bestaat per ultimo <strong>2010</strong> uit de<br />
dames drs. M.C.J. Poulussen (voorzitter) en drs. M.L. Van<br />
Kleef. In de vergaderingen is gesproken over de werving<br />
en selectie van de nieuwe commissarissen, de realisatie<br />
van de prestatieafspraken van de Directie over 2009, het<br />
Sociaal Plan <strong>2010</strong>-2012, de benoeming van het eerstelijnsmanagement<br />
en het HR-beleid van <strong>Vitens</strong>.<br />
Aandeelhouders en Algemene Vergadering<br />
van Aandeelhouders<br />
Naast de Algemene Vergadering van Aandeelhouders is<br />
in 2008 door en uit de aandeelhoudersvergadering een<br />
Commissie van Aandeelhouders benoemd.<br />
Commissie van Aandeelhouders<br />
De Commissie van Aandeelhouders heeft een adviesfunctie<br />
voor de Aandeelhoudersvergadering, de Directie en de Raad<br />
van Commissarissen. De Commissie van Aandeelhouders is<br />
in het verslagjaar tweemaal bijeengeweest. Aansluitend<br />
aan deze bijeenkomsten vond overleg plaats tussen de<br />
Commissie van Aandeelhouders, de voorzitter van de<br />
Raad van Commissarissen en de voltallige Directie. In de<br />
vergaderingen is gesproken over de jaarstukken 2009,<br />
de benoeming van de nieuwe leden van de Raad van<br />
Commissarissen, het buitenlandbeleid, het dividendbeleid,<br />
het integrale bedrijfsplan 2011-2013 en het eindadvies<br />
inzake de Commissie Nadeelcompensatie Brandkranen<br />
(Commissie Burgering). De samenstelling van de Commissie<br />
van Aandeelhouders is te vinden op pagina 59.<br />
Algemene Vergadering van Aandeelhouders<br />
Er zijn twee Algemene Vergadering van Aandeelhouders<br />
gehouden. In de Algemene Vergadering van Aandeelhouders<br />
van 17 juni is gesproken over de jaarstukken 2009 en is de<br />
jaarrekening 2009 vastgesteld. Bovendien is het dividendvoorstel<br />
2009 goedgekeurd. Daarnaast heeft de Commissie<br />
van Aandeelhouders aan de Algemene Vergadering van<br />
Aandeelhouders gerapporteerd over haar werkzaamheden.<br />
Ten slotte heeft in deze Algemene Vergadering van<br />
Aandeelhouders de (her)benoeming van de Commissarissen<br />
plaatsgevonden.<br />
Bericht van de Raad van Commissarissen<br />
In december heeft de Algemene Vergadering van<br />
Aandeelhouders het budget voor 2011 besproken en<br />
geaccordeerd alsmede het tariefvoorstel 2011. Tevens is<br />
het dividendbeleid besproken en geaccordeerd. De<br />
Commissie van Aandeelhouders heeft ook in december<br />
<strong>2010</strong> gerapporteerd over haar werkzaamheden.<br />
Contacten met de Centrale<br />
Ondernemingsraad<br />
Leden van de Raad hebben in verschillende delegaties<br />
Overlegvergaderingen met de Centrale Ondernemingsraad<br />
bijgewoond. Daarnaast heeft er op 30 september <strong>2010</strong><br />
een Radenbijeenkomst plaatsgevonden. Deze Radenbijeenkomst<br />
stond in het teken van Maatschappelijk Verantwoord<br />
Ondernemen en Corporate Governance. Het overleg met de<br />
Centrale Ondernemingsraad verliep steeds op prettige wijze<br />
en was constructief van aard.<br />
Tegenstrijdige belangen<br />
Op grond van de Corporate Governance Code moet een<br />
commissaris of een bestuurder een (potentieel) tegenstrijdig<br />
belang dat van materiële betekenis is voor de vennootschap<br />
en/of de betreffende commissaris of bestuurder, direct aan<br />
de voorzitter van de Raad van Commissarissen melden en<br />
daarover alle relevante informatie verschaffen. In dit<br />
verslagjaar zijn geen meldingen ontvangen.<br />
Tot slot<br />
De Raad van Commissarissen spreekt waardering uit voor<br />
de inzet van de Directie en van alle medewerkers voor zowel<br />
de normale bedrijfsvoering en de behaalde resultaten over<br />
<strong>2010</strong> als voor de betrokkenheid bij het <strong>Vitens</strong> 2.0-proces.<br />
De Raad van Commissarissen ziet met grote interesse en<br />
vertrouwen de verdere resultaten van het veranderproces<br />
tegemoet.<br />
Utrecht, 14 april 2011<br />
De Raad van Commissarissen<br />
54 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 55
Continuïteit is sleutelwoord<br />
D<br />
e Centrale Ondernemingsraad (COR) van <strong>Vitens</strong> zet zich in om verbinding tot stand<br />
te brengen tussen het bestuur en de medewerkers, zowel tijdelijke als vaste.<br />
Continuïteit is een sleutelwoord voor onze organisatie en dat geldt niet alleen voor ons<br />
product, maar ook voor tal van andere zaken. De COR staat ook voor continuïteit. Wij<br />
streven naar een goede samenwerking met alle partijen. Ook is het belangrijk om<br />
zichtbaar te zijn, niet alleen met onze aanwezigheid maar ook met onze standpunten. In<br />
<strong>2010</strong> zijn we daarin goed geslaagd.<br />
In <strong>2010</strong> besproken thema’s<br />
In het verslagjaar heeft de COR onder andere geadviseerd<br />
over de aanschaf van een Business Proces Management<br />
Systeem (BPMS) en over de inschakeling van een andere<br />
uitvoerder voor de Wet Gedeeltelijke Arbeidsongeschiktheid<br />
(WGA). Ook heeft de COR zich intensief beziggehouden<br />
met de concernbrede doelstellingen <strong>2010</strong> voor de Resultaat-<br />
Afhankelijke Beloning (RAB), een uitvloeisel van de CAO.<br />
De COR heeft ingestemd met voorstellen van de Directie<br />
over arbeidsmarkttoeslag, consignatiedienstroosters, aanpassing<br />
van de ambassadeursregeling en het onderbrengen<br />
van een premiekeuzemodel arbeidsvoorwaarden in het<br />
flexibele arbeidsvoorwaardenpakket (FAB). De COR heeft<br />
mevrouw drs. M.C.J. (Maaike) Poulussen voorgedragen als<br />
nieuw lid van de RvC. Zij is primair deskundig op het gebied<br />
van HRM en arbeidsverhoudingen.<br />
Werken aan <strong>Vitens</strong> 2.0<br />
Het verandertraject Werken aan <strong>Vitens</strong> 2.0 heeft voor een<br />
groot gedeelte de agenda van de COR bepaald. Omdat<br />
nagenoeg alle ontwikkelingen binnen het bedrijf onder dit<br />
traject vallen en het regiomodel is verlaten, is het werk van<br />
de lokale ondernemingsraden op een laag pitje komen te<br />
staan.<br />
De COR heeft begin <strong>2010</strong> advies gegeven over de strategie<br />
en het plan van aanpak van <strong>Vitens</strong> 2.0 en medio <strong>2010</strong> over<br />
de nieuwe hoofdstructuur voor de organisatie per 1 januari<br />
2011. Om ons advies zorgvuldig tot stand te brengen zijn<br />
bijeenkomsten met medewerkers georganiseerd op alle vijf<br />
kantoorlocaties van <strong>Vitens</strong>. Deze bijeenkomsten werden<br />
zeer goed bezocht.<br />
Belangrijke adviezen die de COR gegeven heeft, hebben<br />
betrekking op de relatie tussen het bereiken van ambities<br />
en financiële kaderstelling en op een balans tussen<br />
zorgvuldigheid en snelheid in het veranderingsproces,<br />
waarbij de COR nadrukkelijk aandacht heeft gevraagd<br />
voor de continuïteit van de drinkwatervoorziening.<br />
Eind augustus is een werkconferentie georganiseerd voor<br />
alle OR-leden van <strong>Vitens</strong> rondom de verwachte adviesaanvraag<br />
en de nieuwe medezeggenschapstructuur.<br />
Adviesaanvraag afdelingsplannen<br />
Er is geanticipeerd op de verwachte adviesaanvraag (eind<br />
<strong>2010</strong>) voor implementatieplannen voor dertien afdelingen<br />
door zoveel mogelijk medezeggenschappers in een vroeg<br />
stadium te betrekken bij de advisering. Voor elke afdeling is<br />
een werkgroep gevormd die de conceptplannen uitvoerig<br />
heeft besproken met de betreffende eerstelijnsmanager.<br />
Eind <strong>2010</strong> is door de Directie advies gevraagd aan de COR.<br />
Nieuwe medezeggenschapsstructuur<br />
De huidige medezeggenschapsstructuur is verbonden<br />
met de regio’s. Deze komen in de nieuwe hoofdstructuur<br />
per 1 januari 2011 te vervallen. De COR heeft hiertoe een<br />
werkgroep samengesteld die medio 2011 verslag zal doen.<br />
Volgend op de nieuw voor te stellen medezeggenschapsstructuur<br />
worden in het najaar van 2011 nieuwe<br />
verkiezingen gepland.<br />
Relatie met Raad van Commissarissen<br />
Belangrijk voor de COR in dit verslagjaar was het intensiveren<br />
van de relatie met de Raad van Commissarissen (RvC). Dit<br />
past in ons streven om een driehoek van Directie, RvC en<br />
COR tot stand te brengen. Vanaf nu is een afvaardiging<br />
van de RvC enkele malen per jaar aanwezig bij het overleg<br />
tussen COR en Directie. Tenminste één keer per jaar<br />
wordt op initiatief van de COR een zogenaamde<br />
Radenbijeenkomst gepland waarbij COR, RvC en Directie<br />
om de tafel gaan en spreken over actuele thema’s. Op 30<br />
september stond deze Radenbijeenkomst in het teken van<br />
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en Corporate<br />
Governance.<br />
Bericht van de Centrale Ondernemingsraad<br />
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober<br />
Nieuw medewerkersmagazine: BRON<br />
In januari <strong>2010</strong> viel het eerste nummer van ‘BRON’, het<br />
nieuwe medewerkersmagazine van <strong>Vitens</strong> thuis in de bus bij<br />
alle medewerkers. ‘BRON’ kwam in de plaats van het blad<br />
‘Spetters’ en is een eigentijds magazine dat tot stand komt in<br />
nauwe samenwerking met een redactieraad die bestaat uit<br />
zeven medewerkers uit alle geledingen van <strong>Vitens</strong>. Uit een<br />
lezersonderzoek in september bleek dat ‘BRON’ door<br />
medewerkers wordt gewaardeerd met een 7,2.<br />
56 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 57
Raad van Commissarissen<br />
Per 31 december <strong>2010</strong><br />
de heer ir. A. van der Velden voorzitter (70, Nederlands)<br />
Voormalig Executive director Corus Group plc.<br />
Nevenfuncties<br />
• Vicevoorzitter Raad van Commissarissen N.V. T.K.H.<br />
Group (tot oktober <strong>2010</strong>)<br />
• Voorzitter Raad van Commissarissen Nedap N.V.<br />
• Plaatsvervangend voorzitter Commissie voor de<br />
Milieueffectrapportage<br />
• Lid Commissie Ontwikkelingssamenwerking van de<br />
Adviesraad Internationale vraagstukken (COS/AIV)<br />
Datum benoeming<br />
Vanaf mei 2002 tot juni <strong>2010</strong><br />
Herbenoemd vanaf juni <strong>2010</strong> tot juni 2012<br />
mevrouw drs. M.L. van Kleef (58, Nederlands)<br />
Algemeen Directeur Raad voor de Kinderbescherming<br />
Nevenfuncties<br />
• Lid van de Raad van Toezicht Stichting Sociale<br />
Huisvesting Utrecht<br />
Datum benoeming<br />
Vanaf december 2006 tot juni <strong>2010</strong><br />
Herbenoemd vanaf juni <strong>2010</strong> tot juni 2013<br />
de heer ir. Th.A. de Man (63, Nederlands)<br />
Regional President Africa and Middle East Heineken<br />
International<br />
Member of Heineken’s Executive Committee<br />
Nevenfuncties<br />
geen<br />
Datum benoeming<br />
Vanaf juni <strong>2010</strong> tot juni 2014<br />
mevrouw ir. T. Menssen MBA (43, Nederlands)<br />
Directeur Infrastructuur & Maritieme Zaken (COO) en<br />
lid Directie Havenbedrijf Rotterdam N.V.<br />
Nevenfuncties<br />
Lid Raad van Toezicht Maritiem Museum<br />
Lid Raad van Toezicht Stichting Rotterdams Philharmonisch<br />
Orkest<br />
Datum benoeming<br />
Vanaf juni <strong>2010</strong> tot juni 2014<br />
mevrouw drs. M.C.J. Poulussen MSM (48, Nederlands)<br />
Directeur HRM Eneco Holding N.V.<br />
Nevenfuncties<br />
geen<br />
Datum benoeming<br />
Vanaf juni <strong>2010</strong> tot juni 2014<br />
Samenstelling<br />
Samenstelling Commissie van Aandeelhouders<br />
De heer P. Jansen (namens de provincie Overijssel)<br />
De heer H.J. Dannenberg (namens overige aandeelhouders Overijssel)<br />
De heer ing. H.W.C.G. Keereweer (namens de provincie Gelderland)<br />
De heer drs. C.J.G. Luesink (namens overige aandeelhouders Gelderland)<br />
De heer J. Binnekamp, voorzitter (namens de provincie Utrecht)<br />
Mevrouw M. de Rijk (namens de gemeente Utrecht)<br />
De heer B. Scholten MBA (namens de gemeente Almere)<br />
Commissies<br />
Auditcommissie<br />
mevrouw ir. T. Menssen MBA (voorzitter)<br />
de heer ir. A. van der Velden<br />
Remuneratie- en benoemingscommissie<br />
mevrouw drs. M.C.J. Poulussen MSM (voorzitter)<br />
mevrouw drs. M.L. van Kleef<br />
Projectencommissie<br />
de heer ir. Th.A. de Man (voorzitter)<br />
de heer ir. A. van der Velden<br />
mei juni juli augustus september oktober november december ja<br />
Eerste bijeenkomst<br />
In augustus kwamen de Directie en de nieuwe<br />
eerstelijnsmanagers van <strong>Vitens</strong> voor de eerste keer<br />
bijeen. Tijdens een informele sessie was er gelegenheid<br />
om kennis te maken en de basis te leggen voor het<br />
verder uitwerken van de ambitie en de bedrijfsdoelen.<br />
58 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 59
Samenstelling Directie<br />
Per 31 december <strong>2010</strong><br />
de heer ir. R.H. van Terwisga – voorzitter<br />
Nevenfuncties:<br />
• Lid Raad van Toezicht Martini Ziekenhuis Groningen<br />
• Lid Raad van Toezicht Wetsus, Centre of Excellence for<br />
Sustainable Water Technology, Leeuwarden<br />
• Lid Bestuur Water for Life<br />
• Lid van Maatschappelijk Advies Raad van Kennis voor<br />
Klimaat en Klimaat voor Ruimte<br />
• Lid curatorium Post Graduate Opleiding Management<br />
Consultancy aan de Vrije Universiteit<br />
• Lid commissie van Aanbeveling Neuroscience Campus<br />
Amsterdam<br />
• Lid Raad van Advies architectenbureau Zwarts en Jansma<br />
te Amsterdam<br />
de heer prof. dr. ir. W.G.J. van der Meer – lid<br />
Nevenfuncties:<br />
• Hoogleraar Membraanprocestechnologie aan de<br />
Universiteit Twente (1 dag per week tot 1 april 2011)<br />
• Hoogleraar TU Delft (1 dag per week)<br />
• Penningmeester Stichting Beheer Boeier Catharina<br />
• Lid Raad van Toezicht Centre of Expertise<br />
Watertechnology<br />
de heer drs. W.H.J. Odding – lid<br />
Nevenfuncties:<br />
• Lid Raad van Commissarissen Legyon BV<br />
• Lid Raad van Commissarissen Aquario BV<br />
• Bestuurslid Nederlands Watermuseum Arnhem<br />
• Penningmeester Stichting Sportaccommodaties Ermelo<br />
de heer ing. G. van Beek – secretaris van de vennootschap<br />
Vanaf 1 september <strong>2010</strong><br />
Samenstelling Centrale Ondernemingsraad<br />
Per 31 december <strong>2010</strong><br />
• de heer G.L. Bakker<br />
• de heer J.A.H. van Dam<br />
• de heer ir. J.H.A. Driessen MGM - vice voorzitter<br />
• de heer J.M. Galama<br />
• de heer F.M. Hulsteijn<br />
• mevrouw A.F. Kok-van Dongeren<br />
• mevrouw L. Rorije<br />
• de heer E. Stelling<br />
• de heer J.M. Teunisse - voorzitter<br />
• de heer J.J. Velgersdijk<br />
• mevrouw L. Beekman<br />
Samenstelling<br />
De Directie van <strong>Vitens</strong> N.V<br />
Van links naar rechts Wolter Odding,<br />
Rik van Terwisga en Walter van der Meer<br />
60 <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> <strong>Vitens</strong> <strong>Jaarverslag</strong> <strong>2010</strong> 61
Uitgave <strong>Vitens</strong> N.V.<br />
Postbus 1090<br />
8200 BB Lelystad<br />
www.vitens.nl<br />
Vormgeving<br />
De Amsterdamse School<br />
Realisatie tableaux vivants<br />
Concept en art direction, Shootmedia<br />
Fotografie, Harold Koopmans (VentoBoreale)<br />
Styling, Elise Klinkert<br />
Infographic <strong>Vitens</strong> in beeld<br />
Shootmedia<br />
Redactie<br />
HubertNiessenVis Communicatie<br />
Eindredactie en projectcoördinatie<br />
Afdeling Communicatie <strong>Vitens</strong><br />
Druk<br />
Drukkerij Tuijtel, Hardinxveld-Giessendam<br />
klimaatneutraal<br />
natureOffice.com | NL-001-325071<br />
gedrukt