Periodiek 50 - Stichting Vredescentrum Eindhoven
Periodiek 50 - Stichting Vredescentrum Eindhoven
Periodiek 50 - Stichting Vredescentrum Eindhoven
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
0<br />
Overheidssteun door militaire bestedingen<br />
In dit artikel wil ik proberen een inschatting te maken<br />
van de gevolgen die de verkiezing van Barack<br />
Obama tot president zal hebben voor de militaire<br />
bestedingen van de Verenigde Staten. Gedurende<br />
de afgelopen halve eeuw hebben de Verenigde<br />
Staten bijna continu gebruik gemaakt van<br />
economisch beleid, dat door kritische economen<br />
bestempeld wordt als militair keynesianisme. Deze<br />
term verwijst naar de neiging van een regering,<br />
om de vraag naar goederen in de maatschappij<br />
te stimuleren via aankopen die er voor het leger<br />
worden gedaan. Zulk macro-economisch beleid<br />
kan ertoe leiden dat militaire bestedingen als<br />
de belangrijkste hefboom functioneren voor het<br />
aanzwengelen van de economie, maar het kan<br />
evengoed aanvullend zijn bedoeld: ter aanvulling<br />
van de stimulerende rol die door een marktsector<br />
wordt vervuld, bijvoorbeeld de sector waar<br />
informatica worden geproduceerd; of als aanvulling<br />
op civiele investeringsmaatregelen die een regering<br />
zelf neemt. Juist omdat er over het begrip militair<br />
keynesianisme veel verwarring bestaat, is het goed<br />
de betekenis van het begrip ter inleiding van dit<br />
artikel over de VS onder Obama kort te duiden.<br />
Daarmee is hopelijk meteen duidelijk gemaakt<br />
dat er meerdere opties bestaan die als militair<br />
keynesianisme kunnen worden bestempeld.<br />
Civiele steun<br />
In de internationale pers, en ook in Nederlandse<br />
kranten, is er de afgelopen weken uitvoerig<br />
geschreven over de maatregelen die de huidige VS<br />
regering wil nemen om de Amerikaanse economie<br />
uit het slop te trekken. Daarbij valt op dat er<br />
eigenlijk alleen over civiele reddingsmaatregelen<br />
en civiele publieke investeringen wordt gerept.<br />
Hoewel de bankensector zoals bekend primair<br />
verantwoordelijk is voor het feit dat de VS- en de<br />
wereldeconomie sinds het laatste kwartaal van<br />
2008 in een diepe recessie zijn beland, worden er<br />
massale hoeveelheden geld beschikbaar gesteld<br />
om financiële instellingen te redden. Zo wil de<br />
regering -Obama een aparte bank oprichten,<br />
waarin banken leningen kunnen wegzetten die zij<br />
naar verwachting niet zullen kunnen teruginnen,<br />
en er worden al even duizelingwekkend grote<br />
bedragen gereserveerd om de vraag naar<br />
consumptiegoederen te stimuleren. Daarnaast<br />
wordt ook stevig geïnvesteerd in verbetering van<br />
de Amerikaanse infrastructuur, en in computers en<br />
opknapbeurten voor scholen. Bovendien gaat de<br />
nieuwe regering ook een aanzienlijk bedrag steken<br />
in onderzoek naar, en productie van middelen<br />
voor opwekking van alternatieve energie, zoals<br />
MILITAIR KEYNESIANISME<br />
windmolens en zonnepanelen. Veel van deze<br />
stimuleringsmaatregelen worden terecht als vormen<br />
van civiel keynesianisme aangemerkt.<br />
Duizelingwekkende hoogte van militaire<br />
uitgaven onder Bush jr.<br />
In eerste instantie lijkt er dus sprake van een<br />
breuk met het verleden, van een breuk met het<br />
economisch beleid dat onder de Republikeinse<br />
president Bush is gevoerd. Hoewel Bush aan het<br />
eind van zijn ambtstermijn vorig jaar plotsklaps<br />
een voorstel bij het Congres op tafel legde om de<br />
dreiging van een crisis via civiele bestedingen af<br />
te wentelen, lag het accent gedurende zijn hele<br />
ambtstermijn op militaire overheidsbestedingen. Die<br />
uitgaven omvatten de officiële ‘defensie’-begroting,<br />
een begroting die werd verdubbeld tot bijna 600<br />
miljard dollar; ze omvatten de oorlogsuitgaven (Irak<br />
en Afghanistan), die opliepen tot zo’n 1<strong>50</strong> miljard<br />
dollar; maar zij omvatten ook uitgaven die door<br />
de meeste think tanks en economen in de VS over<br />
het hoofd worden gezien, zoals een fonds voor<br />
nazorg van veteranen, van soldaten die in oorlogen<br />
gewond zijn geraakt; een speciaal pensioenfonds<br />
voor militairen, en ook een post voor rente-uitgaven,<br />
de rente die betaald moet worden voor leningen<br />
VredesTerts<strong>Periodiek</strong> <strong>Stichting</strong> <strong>Vredescentrum</strong> <strong>Eindhoven</strong> Jaargang 18, nr. <strong>50</strong>, september 2009