Editie 11 van 2013 - t Periodiekske
Editie 11 van 2013 - t Periodiekske
Editie 11 van 2013 - t Periodiekske
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Verhalen uit Edegem in de Eerste<br />
Wereldoorlog: notelaarhout, koperwerk en<br />
schilderijen<br />
‘Het Heilig Huizeke’, zo<br />
noemden destijds veel<br />
mensen uit Edegem huis<br />
De Herdt aan de Drie<br />
Eikenstraat. Het winkeltje<br />
naast de Sint-Antoniuskerk<br />
verkocht tot eind 2008 schoolartikelen en allerlei papierwaren,<br />
maar ook religieuze artikelen gingen er jarenlang grif over de<br />
toonbank, omdat de grot en de nieuwe kerk de allure kregen <strong>van</strong><br />
een populair bedevaartsoord.<br />
Huis De Herdt specialiseerde zich al gauw in het betere<br />
devotiemateriaal: <strong>van</strong> paternosters tot Mariabeelden, <strong>van</strong><br />
kerststallen tot kruisbeelden. Daar konden de talloze kraampjes<br />
in de omgeving <strong>van</strong> de grot niet tegen op. Frans De Herdt en<br />
zijn zoon Gust maakten alle houten kruisbeelden zelf. Frans was<br />
de vader <strong>van</strong> winkeluitbaters Angèle en Alberta. Hout bezat de<br />
voormalige wagenmakerij genoeg. Kwaliteitshout ook, want lange<br />
tijd zaten er planken tussen <strong>van</strong> de notelaar die Frans eind jaren<br />
’20 had gerooid. Een boom met wortels in de 19de eeuw, want<br />
voor 1880 stond de notelaar tussen de wagenmakerij en de nieuwe<br />
houtopslagplaats die grootvader Josephus De Herdt er bouwde.<br />
Hij stond daar niet zo ideaal omdat de overgebleven binnenruimte<br />
tussen beide gebouwen hem nauwelijks 3 meter liet. Toch liet<br />
hij daar jaarlijks zijn vele noten vallen, zorgde hij in de zomer<br />
voor schaduw en hield hij vliegen en muggen op afstand. Zoveel<br />
voordelen zaag je niet zonder reden omver. Toch heeft het tijdens<br />
de Eerste Wereldoorlog niet veel gescheeld toen de Duitse bezetter<br />
alle notelaars opeiste om er geweerkolven <strong>van</strong> te maken. Dat was<br />
niet naar de zin <strong>van</strong> vader Frans die bij de Duitse overheid ging<br />
uitleggen dat hij niet wist hoe hij aan het rooien <strong>van</strong> die boom zou<br />
moeten beginnen. Duitse soldaten zijn toen naar de wagenmakerij<br />
komen kijken om zelf te zien dat het geen simpel klusje was om<br />
die boom daar weg te halen. “De notelaar mocht blijven staan en<br />
eens de Duitsers weg waren, hebben we allemaal eens goed met<br />
hen gelachen”, vertelde Angèle De Herdt in de zomer <strong>van</strong> 2009<br />
tegen Guido De Hert, de huidige eigenaar.<br />
Van haar komt ook het mooie oorlogsverhaal over het koperwerk<br />
<strong>van</strong> Hof Ter Linden. Vader Frans stond goed aangeschreven<br />
bij kasteeleigenaar<br />
Robert baron de Roest<br />
d’Alkemade die riskeerde<br />
tijdens de Eerste<br />
Wereldoorlog al het<br />
koperwerk <strong>van</strong> het Hof<br />
Ter Linden kwijt te spelen<br />
aan het Duitse leger dat<br />
er kogelhulzen <strong>van</strong> wilde<br />
maken. Frans verving<br />
het koperen beslag <strong>van</strong><br />
ramen en deuren in het<br />
kasteel door ijzeren<br />
exemplaren en bracht de<br />
geheime lading koper<br />
met een stootkar naar de<br />
wagenmakerij om het <strong>van</strong><br />
daaruit op een geheime<br />
plaats te verbergen.<br />
Gravin Romania en<br />
Ghislaine <strong>van</strong> den Bergh<br />
Niemand was <strong>van</strong> die<br />
operatie op de hoogte,<br />
ook de baron zou niet<br />
26<br />
geweten hebben waar<br />
zijn koper verstopt<br />
zat. Toch kwamen de<br />
Duitsers te weten dat er<br />
kasteelkoper bij Frans<br />
te vinden was, wellicht<br />
via een verrader die iets<br />
had opge<strong>van</strong>gen of had<br />
gezien, al is dat nooit<br />
duidelijk geworden.<br />
Daarop zijn Duitse<br />
soldaten herhaaldelijk<br />
in de wagenmakerij<br />
komen zoeken. Zelfs de<br />
tuin doorprikten ze met<br />
metalen priemen om<br />
toch maar iets terug te<br />
vinden. Hun zoektochten<br />
leverden alleen maar<br />
kasseien, bakstenen en<br />
oud ijzer op. Intussen<br />
hadden ze in de tuin wel een deel <strong>van</strong> de oogst vernield en was de<br />
vloer in de wagenmakerij en op het terras op verschillende plaatsen<br />
opengebroken. De bezetter kon het koper niet terugvinden.<br />
Ook na de wapenstilstand bleef de overtuiging bestaan d at het<br />
koper voorgoed verdwenen was tot vader De Herdt met de schat<br />
tevoorschijn kwam. “Hij had het al die jaren verstopt op de zolder<br />
<strong>van</strong> de woning in de Drie Eikenstraat 14, naast huis De Herdt. Die<br />
was voor de oorlog gebruikt door de gemeentediensten en Frans<br />
bezat om een of andere reden een sleutel <strong>van</strong> het huis”, vertelde<br />
Angèle.<br />
“Tijdens de oorlog gebruikten Duitse soldaten het huis overdag<br />
en het koper kon dus nergens veiliger liggen dan onder de neus<br />
<strong>van</strong> de vijand.” De baron was in zijn nopjes en wou Frans een<br />
wederdienst bewijzen. Angèle: “Ons vader wou geen beloning,<br />
maar de baron bleef aandringen en uiteindelijk koos hij in 1919<br />
voor een opgerold schilderij uit een koker die hij op zolder wist<br />
liggen. Daarin staken niet minder dan 12 schilderijen <strong>van</strong> de<br />
hand <strong>van</strong> het gravinneke, (gravin Romania du Bois d’Aische, de<br />
schoonmoeder <strong>van</strong> baron de Roest d’Alkemade). De tevreden<br />
baron gaf meteen alle 12 schilderijen cadeau aan ons vader.”<br />
Daar<strong>van</strong> waren er 2 gesigneerd met ‘R Mayer v.d. B Ctess du Bois<br />
d’Aische’. Gravin Romania mocht haar schilderijen pas signeren<br />
als haar schoonbroer daarvoor de toestemming gaf: Ridder Fritz<br />
Mayer <strong>van</strong> den Bergh, kunstkenner en -verzamelaar. Fritz lag aan<br />
de oorsprong <strong>van</strong> wat nu het Stedelijk Museum Mayer <strong>van</strong> den<br />
Bergh is in de Lange Gasthuisstraat in Antwerpen.<br />
huisdeherdt@skynet.be<br />
Mark Goris