2006-5 - Maatschappij en Politiek
2006-5 - Maatschappij en Politiek
2006-5 - Maatschappij en Politiek
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
jaargang 37 - prijs € 5,40 - september <strong>2006</strong><br />
Actueel !!!<br />
Onderwijskrant<br />
URUZGAN<br />
5<br />
<strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
Exam<strong>en</strong>bespreking<strong>en</strong><br />
Oekraïne<br />
&<br />
<strong>Maatschappij</strong> <strong>Politiek</strong><br />
vakblad voor maatschappijleer<br />
Zie pag. 30
I N H O U D<br />
5 Nieuw vak biedt duidelijkheid<br />
Hoe organiser<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>?<br />
9 Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> meer ler<strong>en</strong><br />
dan ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
Interview met Geschied<strong>en</strong>is-/<br />
<strong>Maatschappij</strong>leerdoc<strong>en</strong>t Paul Op Heij<br />
11 Meer keuze voor vmbo<br />
Evaluatie vmbo-t-exam<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer <strong>2006</strong><br />
13 Havo-exam<strong>en</strong> op vwo-niveau<br />
Evaluatie havo-exam<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer <strong>2006</strong><br />
16 Interessant <strong>en</strong> relevant<br />
Evaluatie vwo-exam<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer <strong>2006</strong><br />
19 Klem tuss<strong>en</strong> Rusland <strong>en</strong> Europa<br />
Oekraïne nog ge<strong>en</strong> kandidaat<br />
voor EU-lidmaatschap<br />
R U B R I E K E N<br />
3 Geknipt & geschor<strong>en</strong><br />
22 Grom<br />
23 Lesmateriaal<br />
De Nederlandse Grondwet<br />
25 Rec<strong>en</strong>sie<br />
Kom verder!<br />
27 NVLM<br />
28 Ingezond<strong>en</strong><br />
29 Signalem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
(Foto: Bert Spiertz)<br />
Met e<strong>en</strong> juichstemming over de exam<strong>en</strong>resultat<strong>en</strong> de zomervakantie<br />
ingegaan? Was die juist hard nodig om de<br />
kater te verget<strong>en</strong>? Hoe dan ook zijn er wek<strong>en</strong> van bezinking<br />
overhe<strong>en</strong> gegaan <strong>en</strong> is de tijd rijp om nuchter <strong>en</strong> met<br />
kritische blik terug te kijk<strong>en</strong>. Voor deze <strong>Maatschappij</strong> &<br />
<strong>Politiek</strong> hebb<strong>en</strong> we zowel maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> als<br />
andere deskundig<strong>en</strong> naar hun oordeel over de exam<strong>en</strong>s<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer gevraagd. Er is kritiek <strong>en</strong> we d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
hop<strong>en</strong> dat de sam<strong>en</strong>stellers daar het kom<strong>en</strong>de jaar rek<strong>en</strong>ing<br />
mee zull<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>. Net zo goed als met de positieve<br />
opmerking<strong>en</strong>, want die zijn er ook.<br />
Ik schrijf dit stukje gap<strong>en</strong>d <strong>en</strong> met vierkante og<strong>en</strong>, beide<br />
t<strong>en</strong>gevolge van lange zitting<strong>en</strong> voor de buis. Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de-<br />
II is zojuist aan zijn einde gekom<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> missionair rompkabinet<br />
Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de-III, dat dit kal<strong>en</strong>derjaar nog verkiezing<strong>en</strong><br />
zal organiser<strong>en</strong>, is in de maak. De kwestie Verdonk-<br />
Ali was de directe aanleiding van de crisis. Als was haar<br />
voornaam niet Ayaan maar Mohammed, heeft Ali het kabinet-Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de-II<br />
nog voor de laatste ronde knock-out<br />
wet<strong>en</strong> te slaan. Wat je verder ook van de hele zaak mag<br />
d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>, dat verdi<strong>en</strong>t bewondering.<br />
Het betek<strong>en</strong>t wel dat de Wet Integratie Nieuwkomers,<br />
Verdonks beoogde opvolger van de fal<strong>en</strong>de WIN van<br />
1998, nog langer op zich lat<strong>en</strong> wacht<strong>en</strong> (overig<strong>en</strong>s was die<br />
nieuwe WIN aangekondigd voor 1 januari 2005: over<br />
daadkracht gesprok<strong>en</strong>...). In dit nummer wordt het exam<strong>en</strong>boek<br />
voor de WIN-cursus K<strong>en</strong>nis van de Nederlandse<br />
Sam<strong>en</strong>leving besprok<strong>en</strong>, maar het is mij op dit mom<strong>en</strong>t<br />
onduidelijk of de implem<strong>en</strong>tatie van die cursus gewoon<br />
doorgang kan vind<strong>en</strong>.<br />
Wat verder in dit nummer? E<strong>en</strong> greep: de invoering van<br />
<strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> komt aan de orde, vavo-doc<strong>en</strong>t<br />
Paul Op Heij laat in e<strong>en</strong> interview wet<strong>en</strong> dat we moet<strong>en</strong><br />
ophoud<strong>en</strong> over doelstelling<strong>en</strong> van mondigheid <strong>en</strong><br />
aansluit<strong>en</strong> bij de belevingswereld van leerling<strong>en</strong>, omdat<br />
leerling<strong>en</strong> al mondig g<strong>en</strong>oeg zijn <strong>en</strong> die aansluiting voornamelijk<br />
egoc<strong>en</strong>trisme in de hand werkt <strong>en</strong> Wolter<br />
Blankert schrijft over Oekraïne <strong>en</strong> de poging<strong>en</strong> van dat<br />
land om naar West-Europa op te schuiv<strong>en</strong>.<br />
Hans van der Heijde<br />
Redactioneel
✄Grotere verschill<strong>en</strong> bij<br />
schoolexam<strong>en</strong>s<br />
die op andere schol<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> zakk<strong>en</strong>.<br />
De tr<strong>en</strong>d leidt volg<strong>en</strong>s het rapport tot e<strong>en</strong><br />
afwaardering van de middelbareschooldiploma’s.<br />
Als deze tr<strong>en</strong>d doorzet, word<strong>en</strong><br />
ook Nederlandse universiteit<strong>en</strong> gedwong<strong>en</strong><br />
extra toelatingsexam<strong>en</strong>s in te voer<strong>en</strong>,<br />
Op particuliere schol<strong>en</strong>, vrije schol<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
me<strong>en</strong>t Dronkers.<br />
✄exam<strong>en</strong><br />
zwarte schol<strong>en</strong> slag<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> voor hun Er moet e<strong>en</strong> tweede corrector kom<strong>en</strong> voor<br />
eindexam<strong>en</strong>, die erg<strong>en</strong>s anders zoud<strong>en</strong> de schoolexam<strong>en</strong>s in het voortgezet on-<br />
zakk<strong>en</strong>. Dit concludeert de Algem<strong>en</strong>e Onderwijs. E<strong>en</strong> overgrote meerderheid van<br />
derwijsbond (AOb) na e<strong>en</strong> onderzoek naar de Tweede Kamer wil zo voorkom<strong>en</strong> dat<br />
exam<strong>en</strong>cijfers. Uit het vandaag gepubli- schol<strong>en</strong>, al dan niet moedwillig, leerling<strong>en</strong><br />
ceerde onderzoek, dat in opdracht van de bevoordel<strong>en</strong> [zie ‘Grotere verschill<strong>en</strong> bij<br />
AOb is uitgevoerd, blijkt dat Nederlandse schoolexam<strong>en</strong>s (red.)].<br />
scholier<strong>en</strong> op sommige schol<strong>en</strong> gemid- E<strong>en</strong> tweede corrector is nu alle<strong>en</strong> verplicht<br />
deld flink hogere cijfers hal<strong>en</strong> voor de bij het c<strong>en</strong>traal schriftelijk exam<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
schoolexam<strong>en</strong>s dan voor het landelijke vakcollega van e<strong>en</strong> andere school, aange-<br />
eindexam<strong>en</strong>. Dit was altijd al zo, maar het wez<strong>en</strong> door de Informatie Beheer Groep,<br />
verschil is de afgelop<strong>en</strong> zev<strong>en</strong> jaar groter kijkt het werk van de eindexam<strong>en</strong>kandi-<br />
geword<strong>en</strong>. Opvall<strong>en</strong>d is dat dit vooral op daat opnieuw na. Voor de schoolexa-<br />
vwo-niveau speelt.<br />
m<strong>en</strong>s, die plaatshebb<strong>en</strong> voor het c<strong>en</strong>traal<br />
De oorzaak ligt volg<strong>en</strong>s AOb-directeur schriftelijk is dit niet verplicht.<br />
Walter Dresscher in de veranderde hou- De PvdA is voorstander van e<strong>en</strong> tweede<br />
ding van de politiek t<strong>en</strong> opzichte van het corrector. ‘Er bestaat altijd e<strong>en</strong> risico dat<br />
onderwijs, bijvoorbeeld bij staatssecretaris e<strong>en</strong> leraar bij e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> leerling d<strong>en</strong>kt: ik<br />
van Onderwijs Mark Rutte: ‘De staatsse- begrijp wel wat je antwoord is’, zegt PvdAcretaris<br />
ziet onderwijsinstelling<strong>en</strong> als be- Kamerlid Mariëtte Hamer. SP-Kamerlid<br />
drijv<strong>en</strong>. Ze moet<strong>en</strong> di<strong>en</strong>stbaar zijn aan de F<strong>en</strong>na Vergeer: ‘E<strong>en</strong> pott<strong>en</strong>kijker van bui-<br />
klant. Dit staat op gespann<strong>en</strong> voet met het t<strong>en</strong> de school is heel gezond’. VVD, D66,<br />
onderwijsniveau.’<br />
LPF <strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>Links sluit<strong>en</strong> zich hierbij<br />
Schol<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> zelf de inhoud van de aan. Het CDA is voorzichtiger. E<strong>en</strong> ex-<br />
schoolexam<strong>en</strong>s vast. Ook het aantal keterne, tweede corrector zou steekproefsr<strong>en</strong><br />
dat leerling<strong>en</strong> e<strong>en</strong> herkansing krijg<strong>en</strong>, gewijs schoolexam<strong>en</strong>s moet<strong>en</strong> nakijk<strong>en</strong>.<br />
mog<strong>en</strong> de schol<strong>en</strong> zelf bepal<strong>en</strong>.<br />
Onderzoeksleider Jaap Dronkers: ‘Op e<strong>en</strong><br />
bepaald mom<strong>en</strong>t moet<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> slag<strong>en</strong>.<br />
Je kan niet e<strong>en</strong> halve klas lat<strong>en</strong> zak-<br />
(Bron: Marjan van d<strong>en</strong> Berg, in: de<br />
✄Volkskrant, 10 juni <strong>2006</strong>)[CG]<br />
100 miljo<strong>en</strong> voor onder- ✄<br />
k<strong>en</strong>.’wijspersoneel<br />
Vooral in het particulier onderwijs, op vrije Minister van Onderwijs Maria van der<br />
schol<strong>en</strong> <strong>en</strong> op schol<strong>en</strong> met veel allochtone Hoev<strong>en</strong> investeert structureel 100 miljo<strong>en</strong><br />
leerling<strong>en</strong> is het verschil tuss<strong>en</strong> eindexa- euro in het onderwijspersoneel. Hiermee<br />
m<strong>en</strong> <strong>en</strong> schoolexam<strong>en</strong> groot. In <strong>en</strong>kele geeft zij meer mogelijkhed<strong>en</strong> aan lerar<strong>en</strong><br />
gevall<strong>en</strong> loopt het op tot anderhalf punt. om zich te ontwikkel<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun bekwaam-<br />
Leerling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> hiermee slechte resulheid te onderhoud<strong>en</strong>.<br />
tat<strong>en</strong> op het landelijk eindexam<strong>en</strong> com- Lerar<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander onderwijspersoneel krijp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>.<br />
Zo slag<strong>en</strong> exam<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> g<strong>en</strong> met deze 100 miljo<strong>en</strong> euro meer mo-<br />
(Bron: NRC Handelsblad, 9 juni <strong>2006</strong>)[CG]<br />
Extra corrector bij school-<br />
gelijkhed<strong>en</strong> voor het onderhoud<strong>en</strong> van<br />
hun bekwaamheid, scholing <strong>en</strong><br />
persoonlijke ontwikkeling. Het bedrag<br />
geeft schol<strong>en</strong> meer beleidsruimte<br />
voor hun eig<strong>en</strong> personeelsbeleid<br />
<strong>en</strong> voor de professionalisering<br />
<strong>en</strong> begeleiding van het<br />
onderwijspersoneel. Schol<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
het geld ook bested<strong>en</strong> aan<br />
scholing van zij-instromers, de begeleiding<br />
van beginn<strong>en</strong>de lerar<strong>en</strong>,<br />
de begeleiding van stagiaires <strong>en</strong><br />
lerar<strong>en</strong>-in-opleiding of het opleid<strong>en</strong><br />
van onderwijspersoneel in de<br />
school.<br />
Met deze investering kunn<strong>en</strong> lerar<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> werkgevers invulling gev<strong>en</strong><br />
aan de Wet op de Beroep<strong>en</strong> in het<br />
Onderwijs (Wet BIO) die op 1 augustus<br />
in werking treedt. In deze<br />
wet staat de kwaliteit van het onderwijspersoneel<br />
c<strong>en</strong>traal. Tev<strong>en</strong>s<br />
kunn<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> de middel<strong>en</strong> inzett<strong>en</strong><br />
voor professionaliseringsthema’s<br />
die voortvloei<strong>en</strong> uit het<br />
nationale onderzoek Onderwijs<br />
aan het woord.<br />
Vandaag tek<strong>en</strong>de minister Van der<br />
Hoev<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met de werkgevers- <strong>en</strong><br />
werknemersorganisaties in het primair <strong>en</strong><br />
voortgezet onderwijs e<strong>en</strong> conv<strong>en</strong>ant over<br />
deze investering. Met dit conv<strong>en</strong>ant kom<strong>en</strong><br />
afzonderlijke subsidieregeling<strong>en</strong><br />
voor scholing <strong>en</strong> begeleiding te vervall<strong>en</strong>.<br />
Dit betek<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> vermindering van de administratieve<br />
last van schol<strong>en</strong>.<br />
(Bron: Ministerie van OCW, 30 juni<br />
<strong>2006</strong>)[MC]<br />
Zuinige cijfers<br />
Ons bin zûnig. Ook met rapportcijfers<br />
maakt Nederland alle vooroordel<strong>en</strong> waar.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
Geknipt & geschor<strong>en</strong><br />
3
Geknipt & geschor<strong>en</strong><br />
Hier heerst e<strong>en</strong> zesjescultuur.<br />
Neg<strong>en</strong>s <strong>en</strong> ti<strong>en</strong><strong>en</strong> krijg je alle<strong>en</strong> als<br />
je e<strong>en</strong> uitzonderlijke pres- tatie levert.<br />
Misschi<strong>en</strong> niets mis mee, maar<br />
in het buit<strong>en</strong>land waar andere maatstav<strong>en</strong><br />
geld<strong>en</strong>, mak<strong>en</strong> Nederlandse<br />
stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> soms maar weinig indruk<br />
met hun karige cijferlijst.<br />
Scholier<strong>en</strong> die ti<strong>en</strong><strong>en</strong> hal<strong>en</strong> op hun<br />
eindexam<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> zeldzaamheid.<br />
E<strong>en</strong> zev<strong>en</strong> is al e<strong>en</strong> heel mooi cijfer.<br />
In 2003 was het gemiddelde cijfer op<br />
het vmbo e<strong>en</strong> 6,6, op de havo e<strong>en</strong><br />
6,5 <strong>en</strong> op het vwo e<strong>en</strong> 6,7, meldt de<br />
Nuffic, de organisatie voor internationalisering<br />
in het hoger onderwijs in<br />
de notitie Cijfers. In het hoger onderwijs<br />
is dat al niet veel beter. Uit e<strong>en</strong><br />
onderzoek van de Nuffic naar de<br />
verdeling van de t<strong>en</strong>tam<strong>en</strong>cijfers op<br />
vijf universiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> hogeschol<strong>en</strong>,<br />
bleek e<strong>en</strong> ti<strong>en</strong> maar één keer voor te<br />
kom<strong>en</strong>. Slechts zes proc<strong>en</strong>t van de<br />
stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kreeg e<strong>en</strong> neg<strong>en</strong>.<br />
Tweederde van de stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kreeg<br />
wederom gewoon e<strong>en</strong> zes of e<strong>en</strong> zev<strong>en</strong>.<br />
Erg opzi<strong>en</strong>bar<strong>en</strong>d zijn deze cijfers<br />
niet; iedere<strong>en</strong> die in Nederland<br />
op school heeft gezet<strong>en</strong> weet hoe<br />
hard er voor e<strong>en</strong> hoog cijfer moet<br />
word<strong>en</strong> gewerkt. Nederlandse doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
zijn nu e<strong>en</strong>maal niet zo kwistig<br />
met hoge waardering<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> ti<strong>en</strong><br />
is alle<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> perfect gemaakt<br />
t<strong>en</strong>tam<strong>en</strong> of exam<strong>en</strong>. Dat is e<strong>en</strong> kwestie<br />
van cultuur, onze calvinistische inborst,<br />
weet Sjoerd Meihuiz<strong>en</strong> die voor de Nuffic<br />
de cijfers onder de loep nam. Daarnaast<br />
hoeft er door de algem<strong>en</strong>e studiebeurs<br />
niet geconcurreerd te word<strong>en</strong> om beurz<strong>en</strong>.<br />
Vooral het behal<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> diploma<br />
is e<strong>en</strong> vereiste om verder te kom<strong>en</strong> in het<br />
onderwijs. Nederlanders zijn daarom niet<br />
zo prestatiegericht, meldt hij.<br />
(Bron: Margreet van Beem, in: Spits, 24<br />
juli <strong>2006</strong>)[MC]<br />
4 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
✄Belgische discipline trekt<br />
Nederlandse scholier<strong>en</strong><br />
aan<br />
17.000 Nederlandse scholier<strong>en</strong> gaan in<br />
België naar school. Het niveau van het<br />
onderwijs is vergelijkbaar, ‘... maar hier<br />
zijn ze ti<strong>en</strong> keer str<strong>en</strong>ger’. Op de technische<br />
school Het Spijker in de Belgische<br />
gr<strong>en</strong>sgeme<strong>en</strong>te Hoogstrat<strong>en</strong> (bij Breda)<br />
staan alle leerling<strong>en</strong> rechtop naast hun<br />
stoel als de leraar binn<strong>en</strong>komt. Ze zijn de<br />
hele les stil <strong>en</strong> als ze iets will<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>,<br />
stek<strong>en</strong> ze eerst hun hand op.<br />
Toch is het niveau van het onderwijs in<br />
Nederland verhoudingsgewijs zeker niet<br />
slecht. Het opleidingsniveau van de Nederlandse<br />
bevolking bleek gelijk aan het<br />
gemiddelde opleidingsniveau van alle<br />
OESO-land<strong>en</strong>. Directrice Katelijne Dijckmans<br />
van Het Spijker zoekt de oorzaak<br />
van de grote hoeveelheid Nederlandse<br />
leerling<strong>en</strong> op haar school niet in de kwaliteit<br />
van het onderwijs, maar in e<strong>en</strong> gebrek<br />
aan discipline op Nederlandse schol<strong>en</strong>.<br />
Als leerkracht ging ze e<strong>en</strong> paar keer op<br />
bezoek bij e<strong>en</strong> school in Tilburg: ‘Daar<br />
leek het wel e<strong>en</strong> duiv<strong>en</strong>til’. Volg<strong>en</strong>s de directrice<br />
hield<strong>en</strong> de leerkracht<strong>en</strong> er amper<br />
orde <strong>en</strong> liep iedere<strong>en</strong> zomaar naar binn<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> naar buit<strong>en</strong>. Dijckmans: ‘Ouders die<br />
hun kinder<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> Belgische school<br />
stur<strong>en</strong>, zijn ouders die voor e<strong>en</strong> wat str<strong>en</strong>gere<br />
opvoeding kiez<strong>en</strong>’.<br />
Nathalie van der Velk (19) <strong>en</strong> Joep Mermans<br />
(18) zijn Nederlandse scholier<strong>en</strong> op<br />
Het Spijker. Ze hebb<strong>en</strong> allebei e<strong>en</strong> vmbodiploma<br />
op zak <strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hun opleiding in<br />
België als e<strong>en</strong> extraatje. Nathalie moet nu<br />
veel meer ler<strong>en</strong>, zegt ze, hoewel het formeel<br />
gezi<strong>en</strong> hetzelfde niveau is. Ze vindt<br />
dat ze na twee jaar op Het Spijker meer<br />
geleerd heeft dan na vier jaar onderwijs in<br />
Nederland. Joep vindt het Nederlands onderwijs<br />
‘e<strong>en</strong> slecht gestructureerde b<strong>en</strong>-<br />
de’. Hij d<strong>en</strong>kt dat zijn Belgische diploma<br />
meer waard is. Daaraan twijfelt doc<strong>en</strong>t <strong>en</strong><br />
onderzoeker Eddie D<strong>en</strong>ess<strong>en</strong> van de<br />
Radboud Universiteit in Nijmeg<strong>en</strong>. Hij gelooft<br />
niet dat de Nederlandse werkgevers<br />
zo goed van de verschill<strong>en</strong>de onderwijsgewoont<strong>en</strong><br />
in België <strong>en</strong> Nederland op de<br />
hoogte zijn.<br />
✄<br />
(Bron: NRC Handelsblad, 5 juli <strong>2006</strong>)[MC]<br />
Bescherming religieuze<br />
id<strong>en</strong>titeit toegestaan<br />
Het Hoornbeeck College in Amersfoort<br />
mag e<strong>en</strong> leerling weiger<strong>en</strong> omdat er thuis<br />
televisie wordt gekek<strong>en</strong> <strong>en</strong> internet wordt<br />
gebruikt. Dit heeft de rechtbank in Utrecht<br />
gister<strong>en</strong> bepaald. De ouders van de scholier<br />
berad<strong>en</strong> zich op hoger beroep. In Artikel<br />
23 (lid 5) van de Grondwet staat: ‘De<br />
eis<strong>en</strong> van deugdelijkheid...word<strong>en</strong> bij de<br />
wet geregeld, met inachtneming, voor zover<br />
het bijzonder onderwijs betreft, van de<br />
vrijheid van richting’.<br />
Die vrijheid van richting houdt in dat de<br />
school veel zelf mag bepal<strong>en</strong>, zoals het<br />
gebruik van leermiddel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de aanstelling<br />
van haar onderwijzers. Tev<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong> op<br />
religieuze grond<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgewez<strong>en</strong>;<br />
dit om de id<strong>en</strong>titeit van de school<br />
te handhav<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> bijzondere school mag niet zomaar iemand<br />
weiger<strong>en</strong>. De school moet het besluit<br />
onderbouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> het moet duidelijk<br />
met de eerder g<strong>en</strong>oemde (religieuze) id<strong>en</strong>titeit<br />
hebb<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>. Verder moet<strong>en</strong> die<br />
eig<strong>en</strong> norm<strong>en</strong> consequ<strong>en</strong>t word<strong>en</strong> toegepast.<br />
In geval van de betreff<strong>en</strong>de leerling<br />
vindt de Utrechtse rechtbank dat daaraan<br />
is voldaan. De aangevoerde red<strong>en</strong><strong>en</strong> voor<br />
weigering (zus draagt broek<strong>en</strong>, ouders zijn<br />
pro medezegg<strong>en</strong>schapsraad, ze lez<strong>en</strong><br />
foute bijbelvertaling<strong>en</strong> <strong>en</strong> mak<strong>en</strong> gebruik<br />
van internet <strong>en</strong> televisie) druis<strong>en</strong> in teg<strong>en</strong><br />
de religieuze toelatingsnorm<strong>en</strong> van het<br />
Hoornbeeck College. De school mag de<br />
leerling daarom weiger<strong>en</strong>, ook al will<strong>en</strong> de<br />
ouders nog zo graag dat hun zoon die<br />
school bezoekt.<br />
(Bron: AD/Amersfoortse Courant, 2 augustus<br />
<strong>2006</strong>)[MC]
Hoe organiser<strong>en</strong> schol<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer <strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>?<br />
Nieuw vak biedt<br />
duidelijkheid<br />
COEN GELINCK<br />
Als de voortek<strong>en</strong><strong>en</strong> ons niet<br />
bedrieg<strong>en</strong> gaan veel doc<strong>en</strong>-<br />
t<strong>en</strong> zich de kom<strong>en</strong>de tijd met<br />
de invoering van Maatschap-<br />
pijwet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>bezighou- d<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s het Tweede<br />
Fase Adviespunt overweegt<br />
25 proc<strong>en</strong>t van de schol<strong>en</strong><br />
om <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>-<br />
schapp<strong>en</strong> aan te bied<strong>en</strong>, nu<br />
is dat slechts 11 proc<strong>en</strong>t.<br />
Deze inv<strong>en</strong>tarisatie van<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2 op drie<br />
schol<strong>en</strong> kan wellicht als basis<br />
di<strong>en</strong><strong>en</strong> voor de organisatie<br />
van <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>-<br />
schapp<strong>en</strong>.<br />
Nadat doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hun schoolleiding hebb<strong>en</strong> wet<strong>en</strong><br />
te overtuig<strong>en</strong> dat <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
moet word<strong>en</strong> ingevoerd - bijvoorbeeld met<br />
behulp van ‘Stapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> strategieën voor e<strong>en</strong><br />
succesvolle lobby’ (uit: <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong>,<br />
2004, nummer 8) komt de volg<strong>en</strong>de vraag op:<br />
hoe rooster<strong>en</strong> we <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
in? En hoe zit het met de aansluiting tuss<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer <strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>?<br />
In dit artikel wordt de huidige praktijk op havo/vwo-schol<strong>en</strong><br />
met <strong>Maatschappij</strong>leer 2 besprok<strong>en</strong>.<br />
Aan het woord kom<strong>en</strong> Willem Norbruis (Elz<strong>en</strong>daalcollege<br />
Boxmeer), Marijke Hofstee (OSG Sev<strong>en</strong>wold<strong>en</strong> Heer<strong>en</strong>ve<strong>en</strong>)<br />
<strong>en</strong> de auteur van dit artikel, Co<strong>en</strong> Gelinck (Montessori Lyceum Amsterdam,<br />
MLA). Over de inrichting van het onderwijs na 2007 is vaak nog weinig bek<strong>en</strong>d,<br />
maar informatie over de actuele situatie op de <strong>Maatschappij</strong>leer 2-schol<strong>en</strong><br />
kan u wellicht op weg help<strong>en</strong> als u <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> gaat invoer<strong>en</strong>.<br />
De less<strong>en</strong>tabel<br />
In de tabel op pagina 6 kunt u zi<strong>en</strong> hoe <strong>Maatschappij</strong>leer 1 <strong>en</strong> 2 nu word<strong>en</strong> ingeroosterd.<br />
In grote lijn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> de meeste leerling<strong>en</strong> in 4-vwo twee uur<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 1 per week, in 4-havo meestal iets meer. Leerling<strong>en</strong> die<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2 kiez<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> in 5-havo, 5-<strong>en</strong> 6-vwo drie lesur<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
2 per week. Toch zijn er veel verschill<strong>en</strong>: de omrek<strong>en</strong>ing van studielastur<strong>en</strong><br />
naar lesur<strong>en</strong> heeft op de drie schol<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong>de uitkomst<strong>en</strong>1 ,<br />
e<strong>en</strong> lesuur duurt 40, 45 of 50 minut<strong>en</strong>, <strong>en</strong> op twee van de drie schol<strong>en</strong> wordt<br />
geperiodiseerd.<br />
Op het Elz<strong>en</strong>daalcollege <strong>en</strong> op OSG Sev<strong>en</strong>wold<strong>en</strong> word<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer 1<br />
<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer 2 na elkaar aangebod<strong>en</strong>. Beide schol<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor deze<br />
oplossing gekoz<strong>en</strong> zodat leerling<strong>en</strong> niet voor <strong>Maatschappij</strong>leer 2 hoev<strong>en</strong> te<br />
kiez<strong>en</strong> als ze nog nooit <strong>Maatschappij</strong>leer hebb<strong>en</strong> gehad. Op OSG Sev<strong>en</strong>wold<strong>en</strong><br />
levert dit e<strong>en</strong> nadeel op: de leerling<strong>en</strong> in 5-havo moet<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
2 in e<strong>en</strong> jaar do<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s Marijke Hofstee ‘is dat hard werk<strong>en</strong>, maar goed te<br />
do<strong>en</strong>’. Op het Elz<strong>en</strong>daalcollege speelt dit probleem niet, omdat deze school<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2 alle<strong>en</strong> op het vwo aanbiedt. Groot voordeel van deze indeling<br />
is volg<strong>en</strong>s Willem Norbruis dat de leerling<strong>en</strong> bij <strong>Maatschappij</strong>leer 2 de<br />
k<strong>en</strong>nis van <strong>Maatschappij</strong>leer 1 al op zak hebb<strong>en</strong>. Het MLA heeft er wel voor gekoz<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 1 <strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer 2 in 4-havo naast elkaar aan te<br />
bied<strong>en</strong>. De leerling<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> in de eerste helft van de vierde klas alle<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
1, maar in de tweede helft van het jaar krijg<strong>en</strong> ze daar <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
2 bij. De leerling<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> op deze school dus <strong>Maatschappij</strong>leer 2 kiez<strong>en</strong><br />
voordat ze met <strong>Maatschappij</strong>leer 1 hebb<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nisgemaakt. Dat geldt overig<strong>en</strong>s<br />
ook voor het vwo: alle leerling<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> al in de derde klas hun volledige<br />
vakk<strong>en</strong>pakket kiez<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s de schoolleiding is dit de <strong>en</strong>ige manier om<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong> 5
6 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
te zorg<strong>en</strong> dat het aantal lesgroep<strong>en</strong> niet uit de klauw<strong>en</strong> loopt. De sectie zou liever<br />
zi<strong>en</strong> dat leerling<strong>en</strong> in de vierde klas alsnog voor <strong>Maatschappij</strong>leer 2 mog<strong>en</strong><br />
kiez<strong>en</strong>, omdat veel leerling<strong>en</strong> pas echt <strong>en</strong>thousiast voor het vak rak<strong>en</strong> als ze<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 1 krijg<strong>en</strong>. Of ze dan nog <strong>Maatschappij</strong>leer 2 mog<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong><br />
hangt nu af van de ruimte in de al gevormde <strong>Maatschappij</strong>leer 2-groep<strong>en</strong>.<br />
Aantal less<strong>en</strong> per week in de verschill<strong>en</strong>de jaarlag<strong>en</strong><br />
Let op: het aantal period<strong>en</strong> per jaar <strong>en</strong> de l<strong>en</strong>gte van e<strong>en</strong> lesuur verschill<strong>en</strong> per school! (KWT=keuzewerktijd)<br />
Huidige situatie 4-havo 5-havo 4-vwo 5-vwo 6-vwo<br />
Elz<strong>en</strong>daalcollege<br />
(5 period<strong>en</strong> per jaar;<br />
lesur<strong>en</strong> van<br />
50 minut<strong>en</strong>)<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 1 2 period<strong>en</strong>: - 2 period<strong>en</strong>: - -<br />
4 lesur<strong>en</strong> 2 lesur<strong>en</strong><br />
2 KWT-ur<strong>en</strong> 1 KWT-uur<br />
1 periode: 1 periode:<br />
2 lesur<strong>en</strong> 3 lesur<strong>en</strong><br />
1 KWT-uur 1 KWT-uur<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2 - - - 4 period<strong>en</strong>: het hele jaar:<br />
2 lesur<strong>en</strong> 2 lesur<strong>en</strong><br />
1 KWT-uur<br />
1 periode:<br />
3 lesur<strong>en</strong><br />
1 KWT-uur<br />
1 KWT-uur<br />
OSG Sev<strong>en</strong>wold<strong>en</strong><br />
(lesur<strong>en</strong> van<br />
45 minut<strong>en</strong>)<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 1 het hele jaar: - het hele jaar: - -<br />
2 lesur<strong>en</strong> 2 lesur<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2 - het hele jaar: - het hele jaar: het hele jaar:<br />
3 lesur<strong>en</strong> 3 lesur<strong>en</strong> 3 lesur<strong>en</strong><br />
MLA<br />
(4 period<strong>en</strong> per jaar;<br />
lesur<strong>en</strong> van 40 minut<strong>en</strong>)<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 1 het hele jaar: - 3 period<strong>en</strong>: - -<br />
2 lesur<strong>en</strong> 2 lesur<strong>en</strong><br />
1 KWT-uur 0,5 KWT-uur<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2 2 period<strong>en</strong>: het hele jaar: - het hele jaar: het hele jaar:<br />
2 lesur<strong>en</strong> 3 lesur<strong>en</strong> 3 lesur<strong>en</strong> 3 lesur<strong>en</strong><br />
0,5 KWT-uur 1 KWT-uur
Overlap <strong>en</strong> aansluiting<br />
Bij zowel <strong>Maatschappij</strong>leer 1 als <strong>Maatschappij</strong>leer 2 kom<strong>en</strong> nu nog domein<strong>en</strong><br />
als <strong>Politiek</strong>e Besluitvorming, Massamedia <strong>en</strong> M<strong>en</strong>s & Werk aan de orde. Deze<br />
overlap in het programma verdwijnt omdat in 2007 het programma van het<br />
verplichte vak <strong>Maatschappij</strong>leer verandert. Als het gaat om de bestaande inhoudelijke<br />
overlap ervaart Willem Norbruis weinig problem<strong>en</strong>: ‘Bij drie onderwerp<strong>en</strong><br />
is <strong>Maatschappij</strong>leer 2 e<strong>en</strong> herhaling <strong>en</strong> verdieping van <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
1, de andere onderwerp<strong>en</strong> zijn nieuw’. Ook Marijke Hofstee biedt <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
2 vooral als verdieping aan. ‘Herhaling is natuurlijk prima, maar<br />
de nadruk ligt meer op de onderwerp<strong>en</strong> die niet bij <strong>Maatschappij</strong>leer 1 zijn behandeld’.<br />
De sectie <strong>Maatschappij</strong>leer op het MLA is niet gelukkig met de overlap tuss<strong>en</strong><br />
de onderwerp<strong>en</strong> van <strong>Maatschappij</strong>leer 1 <strong>en</strong> 2, juist omdat de onderwerp<strong>en</strong> van<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 1 vaak ook weer de domein<strong>en</strong> voor het c<strong>en</strong>traal schriftelijk<br />
eindexam<strong>en</strong> (CSE) zijn. De leerling<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> op het MLA bij <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
2 als eerste onderwerp onderzoeksvaardighed<strong>en</strong>, om duidelijk te mak<strong>en</strong> dat<br />
het echt e<strong>en</strong> ander vak is dan <strong>Maatschappij</strong>leer 1. De doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> op het MLA<br />
vind<strong>en</strong> het e<strong>en</strong> prettig vooruitzicht dat de overlap met het nieuwe programma<br />
voor <strong>Maatschappij</strong>leer na 2007 tot het verled<strong>en</strong> gaat behor<strong>en</strong>.<br />
2007<br />
e<strong>en</strong> prettig vooruitzicht<br />
dat de overlap met het nieuwe programma<br />
voor <strong>Maatschappij</strong>leer na 2007<br />
tot het verled<strong>en</strong> gaat behor<strong>en</strong>.<br />
Wat verandert er vanaf 2007?<br />
1) <strong>Maatschappij</strong>leer 1 heet vanaf 2007 <strong>Maatschappij</strong>leer. Dit vak krijgt 120 studielastur<strong>en</strong><br />
op de havo (nu is dat 160) <strong>en</strong> 120 studielastur<strong>en</strong> op het vwo (dat<br />
aantal blijft hetzelfde). Consequ<strong>en</strong>tie hiervan zal zijn dat op het Elz<strong>en</strong>daalcollege<br />
het aantal lesur<strong>en</strong> op de havo zal word<strong>en</strong> gelijkgetrokk<strong>en</strong> met het<br />
huidige aantal op het vwo. Op OSG Sev<strong>en</strong>wold<strong>en</strong> <strong>en</strong> het MLA is nog niet bek<strong>en</strong>d<br />
of er iets in het aantal ur<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer op de havo gaat verander<strong>en</strong>.<br />
2) <strong>Maatschappij</strong>leer 2 heet vanaf 2007 <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Dit vak<br />
krijgt 320 studielastur<strong>en</strong> op de havo (120 meer dan nu) <strong>en</strong> 440 studielastur<strong>en</strong><br />
op het vwo (80 meer dan nu). Op het Elz<strong>en</strong>daalcollege zal <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
ook op de havo word<strong>en</strong> ingevoerd, tot nu toe k<strong>en</strong>de alle<strong>en</strong><br />
de vwo-afdeling <strong>Maatschappij</strong>leer 2. Waarschijnlijk krijg<strong>en</strong> de leerling<strong>en</strong><br />
zowel in 4- als in 5-havo twee lesur<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> per<br />
week, gekoppeld aan e<strong>en</strong> uur keuzewerktijd (KWT) 2 . Willem Norbruis verwacht<br />
dat in zowel 5- als 6-vwo e<strong>en</strong> lesuur <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> zal<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
7
Illustratie: Jolet Le<strong>en</strong>houts<br />
8<br />
Not<strong>en</strong><br />
1. Bij de NVLM kunt u e<strong>en</strong> docum<strong>en</strong>t met<br />
meer informatie over de omrek<strong>en</strong>ing van<br />
studielastur<strong>en</strong> naar lesur<strong>en</strong> aanvrag<strong>en</strong>.<br />
2. In keuzewerktijd (KWT) kunn<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong><br />
aan vakk<strong>en</strong> werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> met vakdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
overlegg<strong>en</strong>. De leerling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong>de vakk<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong>. Als e<strong>en</strong> leerling<br />
voor <strong>Maatschappij</strong>leer kiest werkt hij/zij in<br />
e<strong>en</strong> lokaal met de doc<strong>en</strong>t <strong>Maatschappij</strong>leer.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
word<strong>en</strong> toegevoegd aan de bestaande<br />
ur<strong>en</strong>tabel. Op OSG Sev<strong>en</strong>wold<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
op het MLA is nog niet duidelijk welke<br />
gevolg<strong>en</strong> de to<strong>en</strong>ame in studielastur<strong>en</strong><br />
voor de less<strong>en</strong>tabel zal hebb<strong>en</strong>.<br />
3) Praktische opdracht<strong>en</strong> zijn niet<br />
meer verplicht, dat wil echter niet<br />
zegg<strong>en</strong> dat deze gaan verdwijn<strong>en</strong>.<br />
De drie schol<strong>en</strong> in dit artikel will<strong>en</strong><br />
ze behoud<strong>en</strong>. Op het<br />
Elz<strong>en</strong>daalcollege wordt overwog<strong>en</strong><br />
op dit terrein meer sam<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong><br />
met bijvoorbeeld andere zaakvakk<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> Nederlands.<br />
4) Deze drie schol<strong>en</strong> gaan<br />
<strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> in elk<br />
geval in de profiel<strong>en</strong> Cultuur &<br />
<strong>Maatschappij</strong> <strong>en</strong> Economie &<br />
<strong>Maatschappij</strong> aanbied<strong>en</strong>. Op het<br />
MLA <strong>en</strong> op de OSG Sev<strong>en</strong>wold<strong>en</strong><br />
wordt het vak ook in de vrije ruimte<br />
aangebod<strong>en</strong>, op het<br />
Elz<strong>en</strong>daalcollege gebeurt dat alle<strong>en</strong><br />
als het roostertechnisch mogelijk is.<br />
Inroostering<br />
Op de drie schol<strong>en</strong> is nog niet duidelijk hoe de to<strong>en</strong>ame van het aantal studielastur<strong>en</strong><br />
voor <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> zich naar de less<strong>en</strong>tabel zal gaan<br />
vertal<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> belangrijk discussiepunt, ook voor schol<strong>en</strong> die in 2007 het exam<strong>en</strong>vak<br />
invoer<strong>en</strong>, is de inroostering van <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> op de<br />
havo. Idealiter zou volg<strong>en</strong>s veel doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> na<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer moet<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>. De vraag is echter of dit in praktijk ook mogelijk<br />
is. Het aantal studielastur<strong>en</strong> voor <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> stijgt<br />
van 200 naar 320, e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van 60 proc<strong>en</strong>t. Als het vak in 5-havo wordt geconc<strong>en</strong>treerd<br />
zal <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> in dat leerjaar veel (les)tijd in<br />
beslag nem<strong>en</strong>. Spreiding van de lesur<strong>en</strong> over 4- <strong>en</strong> 5-havo lost dit probleem<br />
op, maar heeft tot gevolg dat leerling<strong>en</strong> in 4-havo beide vakk<strong>en</strong> naast elkaar in<br />
het rooster zi<strong>en</strong> staan. Ook zull<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> al in de derde klas moet<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong><br />
voor e<strong>en</strong> vak dat ze niet k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Dit stelt hoge eis<strong>en</strong> aan de voorlichting door<br />
decan<strong>en</strong> <strong>en</strong> maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
De nieuwe naam voor <strong>Maatschappij</strong>leer 2 <strong>en</strong> de nieuwe inhoud van het verplichte<br />
vak <strong>Maatschappij</strong>leer bied<strong>en</strong> in dit kader e<strong>en</strong> belangrijk voordeel: voor<br />
leerling<strong>en</strong> is het vanaf 2007 veel duidelijker dat het hier om twee verschill<strong>en</strong>de<br />
vakk<strong>en</strong> gaat. ■
Interview met Geschied<strong>en</strong>is-/<strong>Maatschappij</strong>leerdoc<strong>en</strong>t<br />
Paul Op Heij<br />
Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
meer ler<strong>en</strong><br />
dan ze d<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
Hoewel het exam<strong>en</strong>tijd is<br />
gaat Paul Op Heij, doc<strong>en</strong>t<br />
Geschied<strong>en</strong>is/<strong>Maatschappij</strong>-<br />
leer op de vavo (voortgezet<br />
algeme<strong>en</strong> volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>-<br />
onderwijs) van het ROC<br />
Nijmeg<strong>en</strong> er toch voor zitt<strong>en</strong><br />
om zijn bespiegeling<strong>en</strong><br />
omtr<strong>en</strong>t school, vak, leerlin-<br />
g<strong>en</strong> <strong>en</strong> collega’s in e<strong>en</strong><br />
interview aan <strong>Maatschappij</strong><br />
& <strong>Politiek</strong> toe te vertrouw<strong>en</strong>.<br />
LIEKE MEIJS<br />
Vanaf 1991 werkt Paul Op Heij in het<br />
onderwijs, respectievelijk op e<strong>en</strong><br />
mbo, e<strong>en</strong> school voor gehandicapt<strong>en</strong>,<br />
<strong>en</strong>kele reguliere middelbare<br />
schol<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> particuliere school <strong>en</strong>,<br />
sinds twee jaar, in het volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>onderwijs:<br />
‘ inmiddels e<strong>en</strong> prima ondergrond<br />
om ooit Minister van Onderwijs<br />
te word<strong>en</strong>’, grapt hij. Na mijn<br />
eerste vraag wordt hij serieuzer.<br />
Lieke Meijs: Wat vindt u van het onderwijs<br />
binn<strong>en</strong> de vavo, in vergelijking<br />
tot eerdere ervaring<strong>en</strong>?<br />
Paul Op Heij: ‘De vavo - <strong>en</strong> overig<strong>en</strong>s<br />
niet alle<strong>en</strong> de vavo - zou meer van<br />
het particulier onderwijs kunn<strong>en</strong> ler<strong>en</strong>.<br />
Daar is echter verzet teg<strong>en</strong>. M<strong>en</strong><br />
doet steeds alsof dat e<strong>en</strong> totaal ander<br />
marktsegm<strong>en</strong>t is, maar dat is onzin.<br />
Vavo-onderwijs kan strakker word<strong>en</strong><br />
geregeld; dat biedt cursist<strong>en</strong> meer<br />
houvast. Het slagingsperc<strong>en</strong>tages<br />
moet hoger: van 70 proc<strong>en</strong>t naar 90<br />
proc<strong>en</strong>t (let wel: het was ooit 50 proc<strong>en</strong>t).<br />
De afgelop<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> was het voortbe-<br />
staan van vavo-Nijmeg<strong>en</strong> onzeker,<br />
omdat de geme<strong>en</strong>te de subsidie introk.<br />
Inmiddels is van die nood e<strong>en</strong><br />
deugd gemaakt <strong>en</strong> is m<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong><br />
nieuwe constructie gekom<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werkingsverband<br />
tuss<strong>en</strong> vavo <strong>en</strong><br />
reguliere middelbare schol<strong>en</strong> in Nijmeg<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> omgeving. Die schol<strong>en</strong> betal<strong>en</strong><br />
mee als de vavo hun uitvallers<br />
opvangt, om die, met e<strong>en</strong> volledig<br />
pakket dan wel voor ontbrek<strong>en</strong>de<br />
vakk<strong>en</strong>, alsnog aan e<strong>en</strong> diploma te<br />
help<strong>en</strong>. Hiermee krijgt de vavo in<br />
principe e<strong>en</strong> voorsprong op particuliere<br />
schol<strong>en</strong>, die ge<strong>en</strong> dergelijk sam<strong>en</strong>werkingsverband<br />
k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
smak geld van ouders moet<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>.’<br />
U heeft maar e<strong>en</strong> jaar, drie ur<strong>en</strong> per<br />
week, om leerling<strong>en</strong> op het vmbo-,<br />
havo-, of vwo-exam<strong>en</strong> voor te bereid<strong>en</strong>?<br />
‘Dat klopt, maar ik heb maar zeld<strong>en</strong><br />
klass<strong>en</strong> van meer dan vijfti<strong>en</strong> of twintig<br />
leerling<strong>en</strong>. Dat zou op elke school<br />
regel moet<strong>en</strong> zijn: halveer de groep<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> je hebt nog maar de helft van<br />
de lestijd nodig. De belangrijkste oorzaak<br />
van de uitval in het reguliere onderwijs<br />
zijn die grote groep<strong>en</strong>; die<br />
gaan vooral t<strong>en</strong> koste van de kwetsbaarste<br />
leerling<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> kleine<br />
groep is er meer aandacht voor iedere<strong>en</strong>,<br />
zijn er minder ordeproblem<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> gaat er dus minder tijd verlor<strong>en</strong>.<br />
Neem ook het mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> begeleid<strong>en</strong><br />
van werkstukk<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> speerpunt van<br />
het Studiehuis, richting vervolgonderwijs:<br />
in kleinere groep<strong>en</strong> heb ik de<br />
tijd dat werk als proces te begeleid<strong>en</strong><br />
- zeg maar e<strong>en</strong>, twee, drie keer op <strong>en</strong><br />
neer via e-mail - <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong><br />
zo de kans om iets van fout<strong>en</strong> <strong>en</strong> van<br />
aanwijzing<strong>en</strong> te ler<strong>en</strong>. Uiteindelijk zie<br />
ik dat leerling<strong>en</strong> trots zijn op hun<br />
product <strong>en</strong> ook mij geeft het meer<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong> 9
voldo<strong>en</strong>ing. Het is immers mijn vak<br />
om cursist<strong>en</strong> iets te ler<strong>en</strong>.’<br />
Heeft u in die drie ur<strong>en</strong> per week wel<br />
tijd om leerling<strong>en</strong> zelfstandig te lat<strong>en</strong><br />
werk<strong>en</strong>?<br />
‘Mijn less<strong>en</strong> kun je rustig doc<strong>en</strong>tgestuurd<br />
noem<strong>en</strong>, want dan houd je er<br />
t<strong>en</strong>minste tempo in. Het zijn echter<br />
niet alle<strong>en</strong> doceerless<strong>en</strong>. Ik sluit aan<br />
op de actualiteit, met krant<strong>en</strong>artikel<strong>en</strong>,<br />
fragm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> uit docum<strong>en</strong>taires -<br />
vaak als lesop<strong>en</strong>ing. Vervolg<strong>en</strong>s leg<br />
ik iets uit <strong>en</strong> geef ik gestructureerde<br />
opdracht<strong>en</strong>: niet stuurloos, maar gericht<br />
het internet afstruin<strong>en</strong>. Van<br />
mijn geschied<strong>en</strong>isstudie op de universiteit<br />
herinner ik me hoeveel tijd<br />
er met al die zoek-het-zelf-maar-uitopdracht<strong>en</strong><br />
verlor<strong>en</strong> ging. Dat leidde<br />
vooral tot uitstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> veel afvallers.<br />
Ik geef mijn leerling<strong>en</strong> gestructureerde<br />
opdracht<strong>en</strong>. Ze moet<strong>en</strong> wel<br />
zelf hun eig<strong>en</strong> weg vind<strong>en</strong>, maar binn<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> beperkt speelveld. Van gestructureerde<br />
opdracht<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> ze<br />
meer in minder tijd, maar ze vrag<strong>en</strong><br />
ook meer van de meester.’<br />
Hoe kijkt u na vijfti<strong>en</strong> jaar voor de<br />
klas teg<strong>en</strong> de leerling van vandaag<br />
aan?<br />
‘Ik d<strong>en</strong>k anders dan veel collega’s,<br />
niet zeld<strong>en</strong> babyboomers. Je hebt die<br />
vertraagde romantici die alle<strong>en</strong> maar<br />
‘bij de belevingswereld will<strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>’.<br />
Dat bevordert egoc<strong>en</strong>trisme.<br />
Ik probeer leerling<strong>en</strong> juist te stimuler<strong>en</strong><br />
kwesties vanuit andere perspectiev<strong>en</strong><br />
te bezi<strong>en</strong>, h<strong>en</strong> te ontregel<strong>en</strong><br />
met gezichtspunt<strong>en</strong> van bestuurders,<br />
andere leeftijdsgroep<strong>en</strong> of nationaliteit<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast heb je collega’s die nog<br />
steeds bezig zijn leerling<strong>en</strong> mondig te<br />
mak<strong>en</strong>, terwijl dat voor de meeste allang<br />
e<strong>en</strong> gepasseerd station is.<br />
10 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
Leerling<strong>en</strong> van vandaag hebb<strong>en</strong><br />
vooral structuur nodig, niet zeld<strong>en</strong><br />
omdat die thuis ontbreekt. Veel doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> dat niet; het perspectief<br />
van de jonger<strong>en</strong> kiez<strong>en</strong> kost h<strong>en</strong><br />
zichtbaar moeite. Zo viel mijn idee<br />
voor e<strong>en</strong> studiezaal bij ons op school<br />
niet in goede aarde: collega’s sprak<strong>en</strong><br />
van kostschoolpraktijk<strong>en</strong>.<br />
Leerling<strong>en</strong> daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> vond<strong>en</strong> het<br />
zo gek nog niet: er is thuis teveel afleiding.<br />
Ik noem het de lange schaduw<br />
van de babyboomers over ons<br />
onderwijs. Ik zag het onlangs nog bij<br />
Zembla: oudere doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> wild<strong>en</strong><br />
weer e<strong>en</strong>s hun gelijk hal<strong>en</strong> daar waar<br />
het die 30 proc<strong>en</strong>t uitval op het vmbo<br />
betrof. Er wordt teveel theorie gegev<strong>en</strong>.<br />
Terug naar de oude ambachtsschool!<br />
Maar wat moet<strong>en</strong> jonger<strong>en</strong> in<br />
deze tijd als ze alle<strong>en</strong> maar stopcontact<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet die<br />
brief van de geme<strong>en</strong>te kunn<strong>en</strong> lez<strong>en</strong>?<br />
Het is e<strong>en</strong> mythe dat vmbo-leerling<strong>en</strong><br />
allergisch voor theorie zoud<strong>en</strong><br />
zijn. Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn onvoldo<strong>en</strong>de bereid<br />
naar het lesmateriaal <strong>en</strong> naar<br />
zichzelf te kijk<strong>en</strong>. Mij zul je dan ook<br />
minder hor<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> dal<strong>en</strong>d niveau<br />
bij leerling<strong>en</strong>. Als het aanbod goed is,<br />
is er ge<strong>en</strong> red<strong>en</strong> tot paniek.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong>: klag<strong>en</strong>de doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verge-<br />
t<strong>en</strong> meestal dat ze zelf elk jaar slimmer<br />
zijn geword<strong>en</strong>.’<br />
Wat vindt u van het gev<strong>en</strong> van het<br />
vak <strong>Maatschappij</strong>leer in multiculturele<br />
klass<strong>en</strong>?<br />
‘Voor mij is dat ge<strong>en</strong> probleem, integ<strong>en</strong>deel.<br />
Als doc<strong>en</strong>t moet je je er<br />
vooral van bewust zijn dat je niet alles<br />
vanuit e<strong>en</strong> autochtoon perspectief<br />
aankaart. Het belang van mijn<br />
reiz<strong>en</strong> door Turkije <strong>en</strong> Marokko kan<br />
ik in deze moeilijk overschatt<strong>en</strong>. Ik<br />
zou de minister van Onderwijs zelfs<br />
will<strong>en</strong> adviser<strong>en</strong> om maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong>s dubbel vakantiegeld<br />
te gev<strong>en</strong> om dat dan in Turkije<br />
<strong>en</strong> Marokko te bested<strong>en</strong>. Als doc<strong>en</strong>t<br />
sla je e<strong>en</strong>voudiger e<strong>en</strong> brug naar allochtone<br />
leerling<strong>en</strong>, als je ook iets<br />
concreets over die land<strong>en</strong> hebt te<br />
meld<strong>en</strong>. In mijn jeugd op het Limburgse<br />
platteland moest ik ook de<br />
discussie met mijn ouders aan of het<br />
wel zinnig was dat mijn zuss<strong>en</strong> verder<br />
ging<strong>en</strong> studer<strong>en</strong>... <strong>en</strong> zelf werd ik<br />
als boer<strong>en</strong>jong<strong>en</strong> ook flink door die<br />
stadse Cito-toets onderschat. Elk gesprek<br />
over de multiculturele sam<strong>en</strong>leving<br />
verloopt prima in mijn multiculturele<br />
klass<strong>en</strong>, als ik als volwass<strong>en</strong>e<br />
maar bereid b<strong>en</strong> aan dat soort<br />
zak<strong>en</strong> te referer<strong>en</strong>. Jonger<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
(Foto: Europese Unie)
dat, vanwege hun leeftijd, niet. Ik<br />
merk dan vrijwel nooit iets van spanning<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> er ontstaat ruimte om h<strong>en</strong><br />
duidelijk te mak<strong>en</strong> dat de jeugd -<br />
voor het eerst na dec<strong>en</strong>nia weer e<strong>en</strong><br />
minderheid in onze sam<strong>en</strong>leving - in<br />
hetzelfde schuitje zit als allochton<strong>en</strong>.<br />
Ze word<strong>en</strong> als aanstorm<strong>en</strong>de <strong>en</strong> invoeg<strong>en</strong>de<br />
g<strong>en</strong>eraties door autochtone<br />
arrivés vooral als bedreiging ervar<strong>en</strong><br />
.’<br />
Heeft u aanbeveling<strong>en</strong> voor de<br />
Commissie-Schnabel?<br />
‘E<strong>en</strong> vak als <strong>Maatschappij</strong>leer zou je,<br />
vanwege de modegevoeligheid ervan,<br />
eig<strong>en</strong>lijk elke ti<strong>en</strong> jaar goed teg<strong>en</strong> het<br />
licht moet<strong>en</strong> houd<strong>en</strong>. Kijk echter ook<br />
naar de juridisering van de sam<strong>en</strong>leving:<br />
bij <strong>Maatschappij</strong>leer gaat het<br />
nog steeds vooral over het thema<br />
Strafrecht (weer dat perspectief van<br />
volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>: jonger<strong>en</strong> als bedreiging)<br />
daar waar juist nadruk zou<br />
moet<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> op recht in algem<strong>en</strong>ere<br />
zin. Het is inderdaad beter het<br />
vak niet zo statisch maar vanuit e<strong>en</strong><br />
idee van veranderingsprocess<strong>en</strong><br />
vorm te gev<strong>en</strong>. Het lijkt me e<strong>en</strong> goed<br />
onderscheid voor <strong>Maatschappij</strong>leer 1<br />
(verplichte burgerschapskunde die<br />
vooral de structur<strong>en</strong> blootlegt) <strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer 2 (dat de achterligg<strong>en</strong>de<br />
process<strong>en</strong> aanspreekt).<br />
Alsjeblieft niet meer dat geklets over<br />
k<strong>en</strong>nis of vaardighed<strong>en</strong>, want als het<br />
goed is wordt bij het test<strong>en</strong> van vaardighed<strong>en</strong><br />
k<strong>en</strong>nis als bek<strong>en</strong>d verondersteld.<br />
K<strong>en</strong>nis is voorwaarde om te<br />
kunn<strong>en</strong> associër<strong>en</strong>. <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
moet niet word<strong>en</strong> gedoceerd om te<br />
ler<strong>en</strong> aanpass<strong>en</strong>, maar juist om efficiënt<br />
te ler<strong>en</strong> attaquer<strong>en</strong>, waarbij je<br />
sterker staat naarmate je meer k<strong>en</strong>nis<br />
van de maatschappij hebt, ook<br />
door die vaker met het buit<strong>en</strong>land te<br />
hebb<strong>en</strong> vergelek<strong>en</strong>.’ ■<br />
Evaluatie vmbo-t-exam<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer <strong>2006</strong><br />
Meer keuze voor<br />
vmbo<br />
PAUL OP HEIJ<br />
M<strong>en</strong> kan zich afvrag<strong>en</strong> voor wie het exam<strong>en</strong> op vmbo-niveau<br />
wordt gemaakt: voor de leerling of voor de doc<strong>en</strong>t? In deze<br />
exam<strong>en</strong>bespreking me<strong>en</strong>t Paul Op Heij dat de exam<strong>en</strong>-kandi-<br />
daat op het vmbo er bekaaid van afkomt.<br />
Allereerst e<strong>en</strong> prang<strong>en</strong>de vraag:<br />
waarom bestaat e<strong>en</strong> vmbo-exam<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer voor het grootste<br />
deel uit multiplechoicevrag<strong>en</strong>, terwijl<br />
havo- <strong>en</strong> vwo-exam<strong>en</strong>s vooral op<strong>en</strong><br />
vrag<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong>? Dat is:<br />
a. omdat vmbo-leerling<strong>en</strong> zo zwak<br />
zijn in de Nederlandse taal <strong>en</strong> zij<br />
niet in de valkuil<strong>en</strong> van de taal mog<strong>en</strong><br />
stapp<strong>en</strong>,<br />
b. omdat vmbo-leerling<strong>en</strong> al hun hele<br />
schoolcarriëre vooral multiplechoicetoets<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> gemaakt,<br />
c. omdat doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van vmbo-leerling<strong>en</strong><br />
met multiplechoicetoets<strong>en</strong> de<br />
weg van de minste weerstand kunn<strong>en</strong><br />
bewandel<strong>en</strong>,<br />
d. omdat doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van<br />
vmbo-leerling<strong>en</strong> met<br />
multiplechoicetoets<strong>en</strong><br />
niet te veel tijd verliez<strong>en</strong><br />
met schrijfwerk<br />
van laag niveau.<br />
Europa: best belangrijk,<br />
maar loont niet voor vmbo.<br />
(Foto: Europese Unie)<br />
Op alle schol<strong>en</strong> waar ik werkte, werd<br />
nerg<strong>en</strong>s zoveel met multiple choice<br />
gewerkt als op het vmbo-niveau. Het<br />
verdi<strong>en</strong>t landelijk onderzoek of mijn<br />
steekproef repres<strong>en</strong>tatief is. Mocht<br />
dit het geval zijn dan zoud<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
zich e<strong>en</strong>s oprecht moet<strong>en</strong> afvrag<strong>en</strong><br />
hoe dat zo is gegroeid. Wie word<strong>en</strong><br />
nu eig<strong>en</strong>lijk het meest gedi<strong>en</strong>d<br />
met die praktijk? Leerling<strong>en</strong> of doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>?<br />
K<strong>en</strong>nis Europa niet beloond<br />
Ook dit jaar werd<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> in het<br />
exam<strong>en</strong> nauwelijks of niet beloond<br />
voor het <strong>en</strong>igszins volg<strong>en</strong> van de ac-<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
11
12<br />
tualiteit <strong>en</strong> stond in het hele exam<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> vraag die spontaan in het geheug<strong>en</strong><br />
zou will<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> hang<strong>en</strong>.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> leerling<strong>en</strong> die van<br />
hun doc<strong>en</strong>t wat extra uitleg over de<br />
werking van de Europese Unie kreg<strong>en</strong><br />
daarvoor eerder gestraft dan beloond,<br />
zoals bij vraag 27 over Europa:<br />
zo’n vraag mag je vmbo-leerling<strong>en</strong><br />
niet aando<strong>en</strong>... eig<strong>en</strong>lijk¸ überhaupt<br />
niemand.<br />
Terminologie<br />
Maar ook de vrag<strong>en</strong> 29 <strong>en</strong> 39 verdi<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> schoonheidsprijs, want hoe<br />
moet<strong>en</strong> (allochtone) leerling<strong>en</strong> in<br />
godsnaam onthoud<strong>en</strong> wat e<strong>en</strong> aftandse<br />
term als r<strong>en</strong>tmeesterschap betek<strong>en</strong>t?<br />
Er zat schijnbaar e<strong>en</strong> zwarte<br />
kous in de redactie van het exam<strong>en</strong>,<br />
die met de zorg om ons milieu Gro<strong>en</strong>-<br />
Links ev<strong>en</strong> rechts wilde inhal<strong>en</strong>.<br />
Tev<strong>en</strong>s zull<strong>en</strong> de exam<strong>en</strong>makers bij<br />
vraag 39 hebb<strong>en</strong> gedacht, dat als<br />
vmbo-leerling<strong>en</strong> dan toch zo slecht<br />
in Nederlands zijn, er dan maar e<strong>en</strong><br />
Latijnse term teg<strong>en</strong>aan te moet<strong>en</strong><br />
gooi<strong>en</strong>: selectieve perceptie. Als m<strong>en</strong><br />
die term toch per se zou will<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong><br />
- omdat m<strong>en</strong> waarneming<br />
e<strong>en</strong> te normaal woord vindt - dan<br />
hoort die ook nog bij het thema Massamedia<br />
thuis <strong>en</strong> niet bij <strong>Politiek</strong>e<br />
Besluitvorming. G<strong>en</strong>oeg stof tot nad<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
dus. ■<br />
(Bron: Postbus 51)<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
Vraag 27<br />
Welke uitspraak over de Europese Unie (EU) of het Europees Parlem<strong>en</strong>t is<br />
juist?<br />
a. De EU bepaalt hoeveel belasting de burgers in Nederland moet<strong>en</strong> betal<strong>en</strong>.<br />
b. De EU heeft grote invloed op de landbouw in Nederland.<br />
c. Het Europees Parlem<strong>en</strong>t controleert het beleid van de Nederlandse regering.<br />
d. Het Europees Parlem<strong>en</strong>t verteg<strong>en</strong>woordigt de regering<strong>en</strong> van de lidstat<strong>en</strong><br />
van de EU.<br />
(Bron: Exam<strong>en</strong> vmbo-t <strong>Maatschappij</strong>leer, tijdvak 1, maandag 22 mei <strong>2006</strong>)<br />
Linkse drom<strong>en</strong> <strong>en</strong> rechtse dad<strong>en</strong> op partijdag<br />
Bas van der Vlies hield het gehoor van zo’n duiz<strong>en</strong>d jonger<strong>en</strong> voor dat zijn<br />
partij niet wil buig<strong>en</strong> voor links of rechts. Hij plaatste ‘linkse drom<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
rechtse dad<strong>en</strong>’ in het perspectief van r<strong>en</strong>tmeesterschap: ‘We mog<strong>en</strong> de<br />
aarde b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong>, maar niet tot elke prijs. We moet<strong>en</strong> altijd oog houd<strong>en</strong> voor<br />
de effect<strong>en</strong> van project<strong>en</strong> op het milieu’.<br />
(Bron: Nederlands Dagblad, 5 april 2004)<br />
Vraag 29<br />
Van welke partij is iemand aan het woord in de tekst?<br />
a. Gro<strong>en</strong>Links<br />
b. LPF<br />
c. PvdA<br />
d. SGP<br />
(Bron: Exam<strong>en</strong> vmbo-t <strong>Maatschappij</strong>leer, tijdvak 1, maandag 22 mei <strong>2006</strong>)<br />
Helm op.<br />
Daar kun je mee thuis kom<strong>en</strong>.<br />
Vraag 39<br />
De overheid gebruikt spotjes van Postbus 51 om de burgers voor te licht<strong>en</strong>. De overheid gaat er van uit dat deze<br />
campagnes effect hebb<strong>en</strong>. Wat zegt de selectieve perceptietheorie over het effect van Postbus 51-spotjes?<br />
(Bron: Exam<strong>en</strong> vmbo-t <strong>Maatschappij</strong>leer, tijdvak 1, maandag 22 mei <strong>2006</strong>)
Evaluatie havo-exam<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer <strong>2006</strong><br />
Havo-exam<strong>en</strong> op<br />
Het havo-exam<strong>en</strong> begon met twee<br />
opgav<strong>en</strong> over media. De eerste opgave<br />
ging over vrouw<strong>en</strong>blad<strong>en</strong> zoals<br />
Libelle, Margriet, Opzij <strong>en</strong> Sis. De<br />
tweede, kortere opgave was gebaseerd<br />
op e<strong>en</strong> nota over de publieke<br />
omroep van staatsecretaris van Cultuur<br />
Medy van der Laan. Opgave 3<br />
bestreek zowel de domein<strong>en</strong> <strong>Politiek</strong>e<br />
Besluitvorming als M<strong>en</strong>s & Werk.<br />
Deze opgave ging over de strijd tuss<strong>en</strong><br />
de vakbond<strong>en</strong> <strong>en</strong> de regering<br />
over de sociale zekerheid in 2004,<br />
met als hoogtepunt de demonstratie<br />
op het Museumplein in Amsterdam<br />
op 2 oktober van dat jaar.<br />
Co<strong>en</strong> Gelinck: Gaf het exam<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s<br />
u e<strong>en</strong> goed beeld van het vak<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer?<br />
Titia Witt<strong>en</strong>berg: ‘Het exam<strong>en</strong> gaat<br />
voor het overgrote deel over de acties<br />
vwo-niveau<br />
COEN GELINCK<br />
<strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> vroeg, bij monde van Co<strong>en</strong> Gelinck,<br />
aan Titia Witt<strong>en</strong>berg, doc<strong>en</strong>t <strong>Maatschappij</strong>leer aan het Monte-<br />
ssori Lyceum Amsterdam, wat ze van het havo-exam<strong>en</strong> vond.<br />
Haar leerling<strong>en</strong> vond<strong>en</strong> het in elk geval heel moeilijk:<br />
‘Ik heb in al die jar<strong>en</strong> nooit zulke lage scores gehad’.<br />
E<strong>en</strong> interview <strong>en</strong> exam<strong>en</strong>bespreking.<br />
van de vakbond<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> het kabinet.<br />
Dat onderwerp staat ver van de leerling<strong>en</strong><br />
af <strong>en</strong> ook in de vrag<strong>en</strong> wordt<br />
de link met de belevingswereld van<br />
de leerling<strong>en</strong> niet gelegd. Nu vind ik<br />
niet dat de exam<strong>en</strong>s voor leerling<strong>en</strong><br />
alle<strong>en</strong> maar leuk moet<strong>en</strong> zijn, maar<br />
dit exam<strong>en</strong> raakt ook niet aan de kern<br />
van <strong>Maatschappij</strong>leer. De vraag<br />
welke belang<strong>en</strong>teg<strong>en</strong>stelling<strong>en</strong> er<br />
tuss<strong>en</strong> de regering <strong>en</strong> de vakbond<strong>en</strong><br />
zijn, wordt nauwelijks gesteld. <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
gaat over burgerschap,<br />
maar de rol van de burger komt niet<br />
in zo’n exam<strong>en</strong> terug. M<strong>en</strong> had bijvoorbeeld<br />
kunn<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong>: ‘Hoeveel<br />
jonger<strong>en</strong> war<strong>en</strong> er op dat Museumplein?’<br />
of ‘Waarom word<strong>en</strong> veel jonger<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> lid van e<strong>en</strong> vakbond?’.<br />
Dan wordt meer bij de jonger<strong>en</strong> zelf<br />
aangeslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> zit m<strong>en</strong> ook veel<br />
meer op het havo-niveau. Veel van<br />
Titia Witt<strong>en</strong>berg.<br />
mijn leerling<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> voor ze met<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer beginn<strong>en</strong> dat iedere<strong>en</strong><br />
lid is van e<strong>en</strong> vakbond. Ik geef ze<br />
dan opdracht om aan hun ouders te<br />
vrag<strong>en</strong> of zij inderdaad lid zijn van<br />
e<strong>en</strong> bond, <strong>en</strong> dan blijkt dat vaak niet<br />
het geval. De stap naar de verschill<strong>en</strong>de<br />
roll<strong>en</strong> van vakc<strong>en</strong>trales <strong>en</strong> vakbond<strong>en</strong><br />
bij de totstandkoming van afsprak<strong>en</strong><br />
met werkgevers is dan wel<br />
erg groot. Vind<strong>en</strong> we het nu echt belangrijk<br />
dat leerling<strong>en</strong> dit bij <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
ler<strong>en</strong>?’<br />
Het exam<strong>en</strong> was te moeilijk?<br />
‘Ja, dat komt onder andere door de<br />
koppeling van de domein<strong>en</strong> M<strong>en</strong>s &<br />
Werk <strong>en</strong> <strong>Politiek</strong>. Op zich vind ik het<br />
heel goed dat we de maatschappijleerdomein<strong>en</strong><br />
niet als afzonderlijke<br />
onderwerp<strong>en</strong> behandel<strong>en</strong>, want in de<br />
realiteit hebb<strong>en</strong> de domein<strong>en</strong> natuurlijk<br />
alles met elkaar te mak<strong>en</strong>. Het is<br />
goed dat de leerling<strong>en</strong> dat soort verband<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> - daar train ik mijn leerling<strong>en</strong><br />
ook op - maar M<strong>en</strong>s & Werk<br />
vind ik niet het meest inspirer<strong>en</strong>de<br />
onderwerp. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> maakt die<br />
koppeling met politiek het hele exam<strong>en</strong><br />
wel erg economisch. Neem bijvoorbeeld<br />
vraag 19 tot <strong>en</strong> met 22. De<br />
leerling<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> in deze vier vrag<strong>en</strong><br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong> 13
Opluchting na Sociaal Akkoord<br />
Werkgevers, werknemers <strong>en</strong> kabinet zijn het dinsdag in het Najaarsoverleg<br />
e<strong>en</strong>s geword<strong>en</strong> over langer werk<strong>en</strong>, bevriezing van de CAO-lon<strong>en</strong> <strong>en</strong> modernisering<br />
van de WAO. Minister-presid<strong>en</strong>t Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de toonde zich na afloop<br />
opgetog<strong>en</strong>: ‘Ik b<strong>en</strong> geweldig blij. Dit is e<strong>en</strong> belangrijk resultaat voor<br />
de economie <strong>en</strong> de werkgeleg<strong>en</strong>heid’.<br />
FNV-voorzitter De Waal noemde het bereikte akkoord ‘noodzakelijk’, <strong>en</strong><br />
‘het minste van vele kwad<strong>en</strong>’. Minister De Geus van Sociale Zak<strong>en</strong> sprak<br />
van e<strong>en</strong> ‘historisch mom<strong>en</strong>t’: ‘Met dit akkoord kan de economie oplev<strong>en</strong>,<br />
is beheersing van de overheidsuitgav<strong>en</strong> mogelijk, kunn<strong>en</strong> p<strong>en</strong>sio<strong>en</strong>fonds<strong>en</strong><br />
zich herstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> kan de verzorgingsstaat word<strong>en</strong> hervormd’.<br />
Het akkoord van de bond<strong>en</strong> <strong>en</strong> het kabinet behelst nu bevriezing van de<br />
CAO-lon<strong>en</strong> in 2004, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> int<strong>en</strong>tie van de vakbond<strong>en</strong> ook voor 2005 ‘de<br />
nullijn te nader<strong>en</strong>’. Werknemers krijg<strong>en</strong> in 2004 wel hun periodieke loonsverhoging.<br />
Ook zijn e<strong>en</strong>malige uitkering<strong>en</strong>, zoals winstdeling, mogelijk.<br />
De bond<strong>en</strong> zijn bereid de CAO-lon<strong>en</strong> ook in 2005 niet te lat<strong>en</strong> stijg<strong>en</strong> als<br />
voor april 2004 bevredig<strong>en</strong>de afsprak<strong>en</strong> voor de zog<strong>en</strong>oemde lev<strong>en</strong>sloopregeling<br />
zijn gemaakt. Met het oog op dat overleg stelt het kabinet de afschaffing<br />
van de belastingvoordel<strong>en</strong> voor VUT <strong>en</strong> prep<strong>en</strong>sio<strong>en</strong> e<strong>en</strong> jaar uit,<br />
tot <strong>2006</strong>.<br />
(...) Voor wat betreft de aanscherping<strong>en</strong> van de WW hebb<strong>en</strong> de vakbond<strong>en</strong><br />
minder eis<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> verwez<strong>en</strong>lijk<strong>en</strong>. Het kabinet handhaaft de afschaffing<br />
van de zog<strong>en</strong>oemde vervolguitkering. (...)<br />
(Bron: de Volkskrant, 15 oktober 2003)<br />
Vraag 15<br />
Deze opgave begint met e<strong>en</strong> artikel uit oktober 2003 waarin de Volkskrant<br />
meldt dat er opluchting is bij het kabinet vanwege het tot stand kom<strong>en</strong> van<br />
e<strong>en</strong> Sociaal Akkoord. In de tekst zegt minister-presid<strong>en</strong>t Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de dat hij<br />
geweldig blij is met dit akkoord <strong>en</strong> minister De Geus d<strong>en</strong>kt hiermee de verzorgingsstaat<br />
te kunn<strong>en</strong> hervorm<strong>en</strong>.<br />
Leg uit - met gebruikmaking van e<strong>en</strong> ander citaat uit de tekst - dat dit<br />
Sociaal Akkoord afsprak<strong>en</strong> bevat die effect hebb<strong>en</strong> op het functioner<strong>en</strong> van<br />
de verzorgingsstaat. Begin je antwoord met e<strong>en</strong> omschrijving van het begrip<br />
verzorgingsstaat.<br />
(Bron: Exam<strong>en</strong> havo <strong>Maatschappij</strong>leer, tijdvak 1, donderdag 1 juni <strong>2006</strong><br />
ti<strong>en</strong> van de neg<strong>en</strong>tig punt<strong>en</strong> hal<strong>en</strong>,<br />
maar mijn leerling<strong>en</strong> hal<strong>en</strong> er gemiddeld<br />
twee. Dat ligt niet alle<strong>en</strong> aan het<br />
14 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
onderwerp, maar ook aan de formulering<br />
van de vrag<strong>en</strong>. Vaak is dat erg<br />
gekunsteld.’<br />
Kunt u daar voorbeeld<strong>en</strong> van noem<strong>en</strong>?<br />
‘E<strong>en</strong> goed voorbeeld is vraag 15 (zie<br />
kader). Dat is eig<strong>en</strong>lijk e<strong>en</strong> drietrapsraket.<br />
Als je zoveel in e<strong>en</strong> vraag stopt<br />
is het voor e<strong>en</strong> havo-leerling echt niet<br />
te do<strong>en</strong>. Of neem vraag 21: ‘Leg uit<br />
waarom de vakbeweging juist aan dit<br />
SER-advies veel waarde hechtte?’. Uit<br />
het antwoordmodel blijkt dan dat het<br />
niet zozeer om dit SER-advies gaat,<br />
maar om SER-adviez<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> ander voorbeeld is vraag<br />
17: ‘Leg uit hoe dit akkoord volg<strong>en</strong>s<br />
het kabinet bijdraagt aan het oploss<strong>en</strong><br />
van het probleem van de onbetaalbaarheid<br />
van de verzorgingsstaat’.<br />
Ik snap wel dat de exam<strong>en</strong>makers<br />
hier bij de formulering van de<br />
eindterm<strong>en</strong> will<strong>en</strong> aansluit<strong>en</strong>, maar<br />
zo wordt de vraag wel erg ingewikkeld<br />
gesteld.<br />
Het werd de leerling<strong>en</strong> overig<strong>en</strong>s<br />
door het bronn<strong>en</strong>boekje ook erg lastig<br />
gemaakt. Het boekje bevat zes<br />
nogal saaie tekst<strong>en</strong> over de sociale<br />
zekerheid. In tekst 3 gaat het over het<br />
Sociaal Akkoord van 2003 <strong>en</strong> in tekst<br />
8 gaat het over e<strong>en</strong> akkoord in november<br />
2004. Bij de opgave wordt<br />
wel uitgelegd dat de bronn<strong>en</strong> over<br />
e<strong>en</strong> hele periode zijn gespreid, maar<br />
voor leerling<strong>en</strong> is dat toch moeilijk te<br />
vatt<strong>en</strong>. Daar komt bij dat je de tekst<strong>en</strong><br />
bij veel vrag<strong>en</strong> niet nodig hebt.’<br />
Zat<strong>en</strong> er ook goede vrag<strong>en</strong> in?<br />
‘Ik vond vraag 4 (zie kader pag. 15)<br />
e<strong>en</strong> voorbeeld van e<strong>en</strong> goede vraag.<br />
In deze vraag wordt de theorie op<br />
e<strong>en</strong> leuke manier aan e<strong>en</strong> maatschappelijke<br />
ontwikkeling gekoppeld.<br />
De leerling moet bij de beantwoording<br />
van de vraag k<strong>en</strong>nis <strong>en</strong> inzicht<br />
combiner<strong>en</strong>. Vraag 35 is ook prima.<br />
De leerling<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> drie factor<strong>en</strong><br />
noem<strong>en</strong> die van invloed zijn op de re-
Vraag 4<br />
In de tekst staat dat vrouw<strong>en</strong>blad<strong>en</strong><br />
in de zev<strong>en</strong>tig jaar van hun<br />
bestaan ‘soms motor, soms spiegel<br />
van de sam<strong>en</strong>leving, bij tijd<strong>en</strong><br />
tr<strong>en</strong>dsett<strong>en</strong>d of eerder tr<strong>en</strong>dvolg<strong>en</strong>d’<br />
war<strong>en</strong> (regels 68-70).<br />
Soms liep<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong>blad<strong>en</strong> bij<br />
verandering<strong>en</strong> dus voorop. In de<br />
regels 37-40 wordt bijvoorbeeld<br />
e<strong>en</strong> verband gelegd tuss<strong>en</strong> het<br />
gebruik van de pil, de geboortebeperking<br />
<strong>en</strong> de aandacht ervoor<br />
in vrouw<strong>en</strong>blad<strong>en</strong>.<br />
Er bestaan verschill<strong>en</strong>de theorieën<br />
over de effect<strong>en</strong> van de media.<br />
E<strong>en</strong> van deze theorieën is de<br />
ag<strong>en</strong>datheorie. Met deze theorie<br />
valt de toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> acceptatie<br />
door vrouw<strong>en</strong> van het gebruik<br />
van de pil als voorbehoedmiddel<br />
gedeeltelijk te verklar<strong>en</strong>.<br />
Geef eerst e<strong>en</strong> beschrijving van<br />
wat de ag<strong>en</strong>datheorie inhoudt <strong>en</strong><br />
leg vervolg<strong>en</strong>s met behulp van<br />
die theorie uit, wat de rol van de<br />
vrouw<strong>en</strong>blad<strong>en</strong> kan zijn geweest<br />
bij de acceptatie door vrouw<strong>en</strong><br />
van het gebruik van de pil.<br />
(Bron: Exam<strong>en</strong> havo <strong>Maatschappij</strong>leer,<br />
tijdvak 1, donderdag 1 juni<br />
<strong>2006</strong>)<br />
latief lage maatschappelijke waardering<br />
van huishoudelijk werk. Dat is<br />
ge<strong>en</strong> moeilijke vraag, maar de betere<br />
leerling onderscheidt zich hier in zijn<br />
antwoord. Zwakke leerling<strong>en</strong> ging<strong>en</strong><br />
hier behoorlijk de mist in. Ze zegg<strong>en</strong><br />
bijvoorbeeld dat de status van het<br />
huishoudelijk werk van invloed is op<br />
de waardering.<br />
Mag ik er nog e<strong>en</strong> noem<strong>en</strong>? Vraag<br />
24: de minister wil CAO’s niet langer<br />
algeme<strong>en</strong> verbind<strong>en</strong>d verklar<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />
leerling<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> dan weergev<strong>en</strong><br />
welke formele controlemiddel<strong>en</strong> de<br />
Tweede Kamer heeft om de minister<br />
van dat voornem<strong>en</strong> af te houd<strong>en</strong>. Ze<br />
moet<strong>en</strong> dus aan de hand van e<strong>en</strong><br />
concreet voorbeeld uitlegg<strong>en</strong> hoe het<br />
in de praktijk werkt.’<br />
Kon u uit de voet<strong>en</strong> met het antwoordmodel?<br />
‘Vaak wel, maar ik stuitte ook op<br />
twee problem<strong>en</strong>. Bij de exam<strong>en</strong>bespreking<br />
in Amsterdam ging e<strong>en</strong><br />
meerderheid van de aanwezige doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
ervan uit dat je ge<strong>en</strong> deelscores<br />
mag toek<strong>en</strong>n<strong>en</strong> als die niet expliciet<br />
in het antwoordmodel staan vermeld.<br />
Als leerling<strong>en</strong> bij vraag 1 dus<br />
maar e<strong>en</strong> van de twee k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong><br />
van stereotypering kunn<strong>en</strong> noem<strong>en</strong>,<br />
zou ik ge<strong>en</strong> punt<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> toek<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />
Dat klinkt nogal onredelijk. Het<br />
zou goed zijn als in het antwoordmodel<br />
duidelijker wordt aangegev<strong>en</strong> of<br />
het is toegestaan om deelscores toe<br />
te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> als die niet expliciet word<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>oemd. E<strong>en</strong> ander discussiepunt<br />
tijd<strong>en</strong>s de exam<strong>en</strong>bespreking<strong>en</strong><br />
was het onderscheid tuss<strong>en</strong> machtsmiddel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> machtsbronn<strong>en</strong>. Als er<br />
machtsbronn<strong>en</strong> van vakbond <strong>en</strong> kabinet<br />
word<strong>en</strong> gevraagd mag e<strong>en</strong> leerling<br />
ge<strong>en</strong> machtsmiddel<strong>en</strong> noem<strong>en</strong>;<br />
dan vraag ik me af wat we onszelf<br />
aando<strong>en</strong>?’<br />
Dus u b<strong>en</strong>t niet echt optimistisch over<br />
de exam<strong>en</strong>resultat<strong>en</strong>?<br />
‘Nee, niet echt. Ook goede leerling<strong>en</strong><br />
scor<strong>en</strong> bij sommige inzichtvrag<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> punt<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoewel het e<strong>en</strong> economisch<br />
onderwerp betreft do<strong>en</strong> de<br />
leerling<strong>en</strong> die economie in hun pak-<br />
Goois geleuter<br />
Hans de<br />
Boer was<br />
jar<strong>en</strong><br />
voorzitter<br />
van de<br />
belang<strong>en</strong>organisa<br />
Hans de Boer, voorzitter<br />
Taskforce Jeugdwerkloosheid.<br />
tie voor<br />
de bedrijv<strong>en</strong><br />
in het midd<strong>en</strong>- <strong>en</strong> kleinbedrijf.<br />
Thans zit hij ‘in drie bedrijv<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> 15 commissariat<strong>en</strong>’ <strong>en</strong> is<br />
hij voorzitter van de Taskforce<br />
Jeugdwerkloosheid die 40.000<br />
kansarme jonger<strong>en</strong> (weer) naar<br />
e<strong>en</strong> baan wil begeleid<strong>en</strong>. Hij bekeek<br />
het havo-exam<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer.<br />
Wat had u vooraf verwacht?<br />
‘E<strong>en</strong> vraag over het hele multiculturele<br />
gebeur<strong>en</strong>. Zat er niet in;<br />
vond ik e<strong>en</strong> omissie. Verder had<br />
ik iets verwacht over jonger<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
arbeidsmarkt, mijn eig<strong>en</strong> thema.<br />
Daarover was er slechts e<strong>en</strong> gedateerde<br />
vraag, namelijk over het<br />
Sociaal Akkoord van 2003. Wat ik<br />
ook miste: Europa <strong>en</strong> het refer<strong>en</strong>dum.<br />
Ja, of wacht, er was e<strong>en</strong><br />
vraag over het refer<strong>en</strong>dum weggemoffeld<br />
in het laatste thema.’<br />
Wat vond u leuk?<br />
‘Die vraag over de vrouw<strong>en</strong>blad<strong>en</strong>.<br />
Die vond ik echt e<strong>en</strong> vondst.<br />
Het is natuurlijk e<strong>en</strong> f<strong>en</strong>ome<strong>en</strong>,<br />
die blad<strong>en</strong>. Daar kun je heel veel<br />
aan ophang<strong>en</strong>. Dat zag je ook<br />
aan de vrag<strong>en</strong>. Het ging over de<br />
functie van de media, het bereik<br />
vervolg op pag. 16<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong> 15
16<br />
van massamedia, over marketingbeleid.<br />
Heel creatief gedaan.’<br />
Zat er ook onzin bij?<br />
‘Die vraag over de publieke omroep.<br />
Dat vind ik zo’n provinciaal,<br />
elitair, thema. Er zijn toch heel<br />
wat relevantere onderwerp<strong>en</strong> dan<br />
dat Gooise geleuter. Had iets gevraagd<br />
over de multiculturele sam<strong>en</strong>leving,<br />
over jonger<strong>en</strong> op de<br />
arbeidsmarkt. Dan krijg je ook<br />
e<strong>en</strong> wat breder exam<strong>en</strong>.’<br />
Wat was moeilijk?<br />
‘Het derde <strong>en</strong> laatste vraagstuk:<br />
over het Sociaal Akkoord van<br />
2003. Echt ingewikkeld. Hulde<br />
aan al die jong<strong>en</strong>s <strong>en</strong> meisjes die<br />
voor dit exam<strong>en</strong> e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de<br />
hal<strong>en</strong>. Als ze dit goed hebb<strong>en</strong> afgerond,<br />
hebb<strong>en</strong> ze de k<strong>en</strong>nis van<br />
de sam<strong>en</strong>leving behoorlijk op<br />
peil. De werkgevers die havist<strong>en</strong><br />
op bezoek krijg<strong>en</strong>, hoev<strong>en</strong> niet te<br />
d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> dat die gast<strong>en</strong> niks wet<strong>en</strong>.’<br />
(Bron: Japke-d. Bouma, in: NRC<br />
Handelsblad, 2 juni <strong>2006</strong>)<br />
ket hebb<strong>en</strong> het over de hele linie niet<br />
beter dan de ander<strong>en</strong>. Ik d<strong>en</strong>k dat<br />
buit<strong>en</strong>staanders onder de indruk zull<strong>en</strong><br />
zijn van wat e<strong>en</strong> havo-leerling bij<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer allemaal moet kunn<strong>en</strong>.<br />
Het is zeker ge<strong>en</strong>: roept u maar!<br />
We zoud<strong>en</strong> dit exam<strong>en</strong> voor de grap<br />
e<strong>en</strong>s aan vwo-leerling<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />
voorlegg<strong>en</strong>, ook voor h<strong>en</strong> lijkt het me<br />
nog behoorlijk pittig.’ ■<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
Evaluatie vwo-exam<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer <strong>2006</strong><br />
Het vwo-exam<strong>en</strong> was rond vier goedgekoz<strong>en</strong><br />
kwesties opgebouwd. De inzet<br />
van kabinet-Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de II <strong>en</strong> het<br />
maatschappelijk protest daarteg<strong>en</strong> in<br />
het najaar van 2004, biedt tal van<br />
mogelijkhed<strong>en</strong> om de werking van<br />
ons poldermodel in kaart te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Ook de toekomst van de Europese<br />
Unie is natuurlijk heel actueel <strong>en</strong> relevant.<br />
Vervolg<strong>en</strong>s kwam de <strong>en</strong>igszins<br />
gespann<strong>en</strong> verhouding tuss<strong>en</strong> de<br />
pers <strong>en</strong> de politiek in Nederland aan<br />
de orde <strong>en</strong> werd stilgestaan bij tr<strong>en</strong>ds<br />
op de arbeidsmarkt waarop overheid<br />
<strong>en</strong> sociale partners niet direct e<strong>en</strong><br />
antwoord zoud<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />
Interessante onderwerp<strong>en</strong> dus. Dat<br />
het voor de leerling<strong>en</strong> misschi<strong>en</strong> saai<br />
was vind ik niet zo belangrijk. Als ze<br />
maar iets relevants krijg<strong>en</strong> voorgeschoteld,<br />
waarbij ze kunn<strong>en</strong> lat<strong>en</strong><br />
zi<strong>en</strong> wat ze over politiek <strong>en</strong> maatschappelijke<br />
vraagstukk<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong><br />
Interessant <strong>en</strong><br />
relevant<br />
geleerd... <strong>en</strong> dat was zeker het geval.<br />
Van diverse maatschappijleercollega’s<br />
hoorde ik dat hun leerling<strong>en</strong> de<br />
drie uur voor het exam<strong>en</strong> echt nodig<br />
hadd<strong>en</strong>, al merkte iemand op dat dat<br />
dit jaar voor wel meer vakk<strong>en</strong> gold.<br />
De hoeveelheid bronmateriaal maakt<br />
dat de tijd echt nodig was.<br />
Het exam<strong>en</strong> vereiste veel technische<br />
leesvaardigheid om het gew<strong>en</strong>ste<br />
antwoord te kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong>. Ongeveer<br />
de helft van de vrag<strong>en</strong> had het karakter<br />
van het kunn<strong>en</strong> combiner<strong>en</strong> van<br />
geleerde feit<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis met fragm<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
in de bronn<strong>en</strong> die hierbij hor<strong>en</strong>,<br />
zoals vraag 1, 4, 7, 9, 10, 11, 12, 16, 17,<br />
19, 20. Het ging daarbij dus om het<br />
toepass<strong>en</strong> van de geleerde k<strong>en</strong>nis<br />
(niveau 3 in de taxonomie van<br />
Bloom?).<br />
Feit<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis<br />
ARTHUR PORMES<br />
Naast m<strong>en</strong>ig kandidaat kan ook het vwo-exam<strong>en</strong> Maatschap-<br />
pijleer als geslaagd word<strong>en</strong> beschouwd. Het was e<strong>en</strong> veelzij-<br />
dig exam<strong>en</strong> waarbij zowel feit<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis als bronn<strong>en</strong>onderzoek<br />
aan de orde kwam. In deze exam<strong>en</strong>bespreking analyseert<br />
NVLM-voorzitter Arthur Pormes het exam<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> vaardigheid<br />
die echter minder van de exam<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> werd verlangd.<br />
Daarnaast war<strong>en</strong> er tamelijk veel vra-
g<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> beroep op geleerde feit<strong>en</strong>k<strong>en</strong>nis<br />
ded<strong>en</strong>, <strong>en</strong> die feitelijk ook<br />
zonder de bronn<strong>en</strong> kond<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
beantwoord, zoals vraag 2, 3, 6, 8, 13,<br />
14, 18. Vraag 5 over individualisering<br />
(zie kader) is op zich e<strong>en</strong> interessante<br />
vraag. Het zwakke van die<br />
vraag was echter dat er erg veel antwoord<strong>en</strong><br />
goed war<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat die antwoord<strong>en</strong><br />
ook vrij gemakkelijk war<strong>en</strong><br />
te bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> (ook door leerling<strong>en</strong> die<br />
het exam<strong>en</strong>vak <strong>Maatschappij</strong>leer niet<br />
hadd<strong>en</strong> gevolgd).<br />
Echte analysevrag<strong>en</strong> war<strong>en</strong> er helaas<br />
niet zo veel, terwijl dat wel bij e<strong>en</strong><br />
vwo-exam<strong>en</strong> zou mog<strong>en</strong> verwacht.<br />
Vraag 25 (zie pag.18) was één van de<br />
uitzondering<strong>en</strong>. Daar moest<strong>en</strong> de<br />
kandidat<strong>en</strong> kritische onderzoeksvrag<strong>en</strong><br />
bed<strong>en</strong>k<strong>en</strong> om de gepres<strong>en</strong>teerde<br />
bronn<strong>en</strong> op hun juistheid te kunn<strong>en</strong><br />
toets<strong>en</strong>. Dat vind ik e<strong>en</strong> duidelijkere<br />
vraag van vwo-niveau dan vraag 15<br />
waarbij naar e<strong>en</strong> standpunt voor of<br />
teg<strong>en</strong> het houd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum<br />
wordt gevraagd. Die vraag oogt<br />
als e<strong>en</strong> evaluatieve vraag, maar is in<br />
werkelijkheid e<strong>en</strong> vrij e<strong>en</strong>voudige<br />
k<strong>en</strong>nisvraag, aangezi<strong>en</strong> die argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
al in de eindterm<strong>en</strong> staan opgesomd.<br />
E<strong>en</strong> laatste puntje van kritiek is het<br />
relatief groot aantal punt<strong>en</strong> dat bij de<br />
laatste vrag<strong>en</strong> was te scor<strong>en</strong>. Het is<br />
niet handig om die vrag<strong>en</strong> aan de<br />
leerling<strong>en</strong> voor te legg<strong>en</strong> als ze al<br />
ruim twee uur bezig zijn geweest.<br />
Kortom: het was e<strong>en</strong> exam<strong>en</strong> over relevante<br />
kwesties <strong>en</strong> van e<strong>en</strong> goede<br />
l<strong>en</strong>gte. Naar mijn smaak zat<strong>en</strong> er iets<br />
te weinig analysevrag<strong>en</strong> in, maar ik<br />
weet dat het opstell<strong>en</strong> van c<strong>en</strong>trale<br />
exam<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> lastige klus is.<br />
Misschi<strong>en</strong> is het daardoor juist van<br />
belang om bij de schoolexam<strong>en</strong>s voldo<strong>en</strong>de<br />
opdracht<strong>en</strong> op analys<strong>en</strong>iveau<br />
te gev<strong>en</strong>. ■<br />
Vraag 5<br />
Volg<strong>en</strong>s de tekst<strong>en</strong> 1 <strong>en</strong> 2 lijkt het kabinet het verzet van de vakbeweging<br />
te hebb<strong>en</strong> onderschat. Ook nogal wat politieke comm<strong>en</strong>tator<strong>en</strong> blek<strong>en</strong> tot<br />
die tijd (Prinsjesdag september 2004) de kracht van de vakbeweging aanvankelijk<br />
niet erg serieus te nem<strong>en</strong>. Er is de laatste jar<strong>en</strong> regelmatig discussie<br />
over de macht van de vakbeweging. Zo wordt de vraag gesteld of de<br />
afnem<strong>en</strong>de betek<strong>en</strong>is van de vakbeweging mede e<strong>en</strong> gevolg is van de individualisering<br />
van de sam<strong>en</strong>leving.<br />
Geef comm<strong>en</strong>taar op de volg<strong>en</strong>de stelling: ‘Individualisering draagt bij tot<br />
e<strong>en</strong> verzwakking van de positie van de vakbeweging in het sociaal-economisch<br />
kracht<strong>en</strong>veld’.<br />
Antwoordmodel<br />
Voorbeeld<strong>en</strong> van juiste antwoord<strong>en</strong> zijn (e<strong>en</strong> van de volg<strong>en</strong>de):<br />
- De individualisering komt tot uiting in meer keuzevrijheid <strong>en</strong> zelfstandigheid<br />
van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> in hun roll<strong>en</strong> van burger <strong>en</strong> werknemer. In plaats van<br />
collectieve regeling<strong>en</strong>, bevocht<strong>en</strong> door de vakbond<strong>en</strong>, volg<strong>en</strong> werknemers<br />
meer eig<strong>en</strong> keuz<strong>en</strong>, toegespitst op de persoonlijke omstandighed<strong>en</strong>.<br />
Gevolg is dat de positie van de vakbeweging wordt verzwakt.<br />
- De individualisering kan er toe leid<strong>en</strong> dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> lid van de vakbond<br />
word<strong>en</strong>. Het aantal led<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> vakbond is e<strong>en</strong> belangrijke<br />
machtsbron van e<strong>en</strong> vakbond. Gevolg is dat de positie van de vakbeweging<br />
wordt verzwakt.<br />
- Door de individualisering van de maatschappij vall<strong>en</strong> niet meer alle belang<strong>en</strong><br />
van werknemers sam<strong>en</strong>, maar kunn<strong>en</strong> zich andere taxaties van<br />
belang<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> categoriën werknemers (bijvoorbeeld tuss<strong>en</strong> oudere <strong>en</strong><br />
jongere werknemers) voordo<strong>en</strong>. Dit maakt dat er minder e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk<br />
belang wordt ervar<strong>en</strong>. De vakbeweging steunt van oudsher<br />
sterk op het solidariteitsprincipe. Individualisering werkt meer individuele<br />
keuzevrijheid in de hand. Daardoor komt de solidariteitsgedachte van<br />
werknemers onder druk te staan.<br />
- Individualisering van de sam<strong>en</strong>leving doet niet automatisch de behoefte<br />
aan collectieve regeling<strong>en</strong> afnem<strong>en</strong>. Door meer keuzevrijheid <strong>en</strong> zelfstandigheid<br />
van individuele m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> juist de behoefte aan collectieve<br />
regeling<strong>en</strong> op hoger niveau toe. Voor het behoud van deze regeling<strong>en</strong> -<br />
AOW, WAO, WW - blijft de vakbeweging van belang.<br />
- Het to<strong>en</strong>em<strong>en</strong> van meer individuele vrijheid van burgers heeft de rol van<br />
de CAO in ons arbeidsbestel <strong>en</strong> daarmee het belang van de vakbeweging<br />
niet do<strong>en</strong> afnem<strong>en</strong>. Wel is er meer maatwerk gekom<strong>en</strong> in de CAO’s <strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> de ondernemingsrad<strong>en</strong> meer invloed gekreg<strong>en</strong> bij de uitwerking<br />
van de CAO’s.<br />
(Bron: Exam<strong>en</strong> vwo <strong>Maatschappij</strong>leer, tijdvak 1, dinsdag 30 mei <strong>2006</strong>)<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong> 17
Directeur Sociaal <strong>en</strong> Cultureel Planbureau<br />
Paul Schnabel over vwo-exam<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer:<br />
‘De opgav<strong>en</strong> zijn actueel <strong>en</strong> interessant, maar op vall<strong>en</strong>d<br />
weinig sociologisch van karakter. <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
blijkt toch vooral e<strong>en</strong> combinatie van staatsinrichting,<br />
kritische burgerschapsvorming <strong>en</strong> Politicologie te<br />
zijn. Daar is niets mis mee, maar het maakt wel duidelijk<br />
dat de door de minister van OCW beslot<strong>en</strong> splitsing<br />
van het vak in e<strong>en</strong> verplicht vak <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> keuzevak <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> (de<br />
laatste alle<strong>en</strong> in de twee maatschappijprofiel<strong>en</strong> van de<br />
Tweede Fase havo <strong>en</strong> vwo) e<strong>en</strong> goede kans biedt om<br />
tot e<strong>en</strong> nieuwe opzet van beide <strong>en</strong> e<strong>en</strong> duidelijkere<br />
taakverdeling te kom<strong>en</strong>. Het keuzevak kan dan sterker<br />
verbond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met de Sociologie <strong>en</strong> de Culturele<br />
Antropologie. (...)<br />
Ik d<strong>en</strong>k dat ik er als eindexam<strong>en</strong>kandidaat met plezier<br />
aan zou hebb<strong>en</strong> gewerkt <strong>en</strong> zeker niet snel klaar zou<br />
zijn. Toch is het voor mij als socioloog iets te veel e<strong>en</strong><br />
soort toelatingsexam<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> abonnem<strong>en</strong>t op NRC<br />
Handelsblad. De klassieke maatschappijwet<strong>en</strong>schappelijke<br />
vraagstukk<strong>en</strong> van ongelijkheid <strong>en</strong> macht, sociale<br />
cohesie <strong>en</strong> id<strong>en</strong>titeit, binding <strong>en</strong> vrijheid, modernisering<br />
<strong>en</strong> rationalisering blijv<strong>en</strong> als zodanig onbesprok<strong>en</strong>.<br />
Van sociaalwet<strong>en</strong>schappelijke concept<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
theorieën wordt nauwelijks of niet gebruik gemaakt <strong>en</strong><br />
bij alle waardering voor de toetsing van goed begrip <strong>en</strong><br />
gezond oordeelsvermog<strong>en</strong>, zou ik toch ook graag wat<br />
meer k<strong>en</strong>nis gemet<strong>en</strong> will<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>.’<br />
(Bron: http://fora.k<strong>en</strong>nisnet.nl)<br />
Vraag 25<br />
Het debat over de kwaliteit van de pers werd in NRC Handelsblad op 17 september geslot<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> artikel van Piet<br />
Hag<strong>en</strong>, getiteld: ‘Debat over pers weinig feitelijk’. Hij sprak daarin ook over het artikel ‘Oorlog tuss<strong>en</strong> pers <strong>en</strong> politiek’<br />
van Gerard van Westerloo (tekst 7 is e<strong>en</strong> sterk verkort <strong>en</strong> bewerkt deel van het volledige artikel) <strong>en</strong> concludeerde:<br />
‘Het leverde interessante discussiestof op voor de opiniepagina. Jammer alle<strong>en</strong> dat de feitelijke onderbouwing<br />
zo mager was’.<br />
Stel dat het artikel van Van Westerloo (‘gedeg<strong>en</strong>’ volg<strong>en</strong>s Plank<strong>en</strong>) in e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijk tijdschrift had gestaan.<br />
Daar geld<strong>en</strong> andere maatstav<strong>en</strong> dan in de journalistiek. In e<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappelijk tijdschrift di<strong>en</strong>t de kwaliteit van de<br />
pers naar de maatstav<strong>en</strong> van sociaalwet<strong>en</strong>schappelijk onderzoek te word<strong>en</strong> beoordeeld. M<strong>en</strong> kan dan bijvoorbeeld<br />
e<strong>en</strong> vraag stell<strong>en</strong> naar de g<strong>en</strong>eraliseerbaarheid van de gedane uitsprak<strong>en</strong>. Formuleer twee kritische (onderzoeks)vrag<strong>en</strong><br />
die betrekking hebb<strong>en</strong> op de g<strong>en</strong>eraliseerbaarheid van uitsprak<strong>en</strong> die in de vetgedrukte inleiding <strong>en</strong> in de regels<br />
1 tot <strong>en</strong> met 20 van tekst 7 word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd.<br />
18 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
Pittig <strong>en</strong> veel<br />
Op verzoek van de Volkskrant<br />
nam SP-Kamerlid<br />
F<strong>en</strong>na Vergeer deel aan het<br />
vwo-eindexam<strong>en</strong> <strong>Maatschappij</strong>leer.<br />
‘Dit was absoluut ge<strong>en</strong> exam<strong>en</strong><br />
dat je kunt mak<strong>en</strong> als je<br />
alle<strong>en</strong> maar hebt gegoogled’,<br />
F<strong>en</strong>na Vergeer-Mulder (SP) zegt SP-Kamerlid F<strong>en</strong>na<br />
(Foto: Govert de Roos).<br />
Vergeer-Mudde (59). ‘Er<br />
wordt inzicht gevraagd. Echt vwo-niveau. Als je op de<br />
universiteit verder wilt, moet je dit beheers<strong>en</strong>.’<br />
Eig<strong>en</strong>lijk vindt de volksverteg<strong>en</strong>woordigster dat <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
e<strong>en</strong> verplicht vak zou moet<strong>en</strong> zijn, ev<strong>en</strong>als<br />
Geschied<strong>en</strong>is (‘je moet wet<strong>en</strong> waar je vandaan<br />
komt’), maar het hier afg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> exam<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> keuzevak.<br />
Met slechts neg<strong>en</strong> vwo-leerling<strong>en</strong> maakt Vergeer<br />
het in e<strong>en</strong> klaslokaal van de vavo (volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>onderwijs)<br />
van de Mondriaan-onderwijsgroep in D<strong>en</strong><br />
Haag. E<strong>en</strong> beetje thuiskom<strong>en</strong> voor Vergeer: jar<strong>en</strong>lang<br />
stond ze hier als lerares Duits voor de klas.<br />
Z<strong>en</strong>uwachtig was Vergeer niet, nu ze weer op moest:<br />
‘Was ik voor mijn eindexam<strong>en</strong> gymnasium ook niet.<br />
Echt nerveus was ik to<strong>en</strong> ik op mijn 39ste e<strong>en</strong> basistypediploma<br />
wilde hal<strong>en</strong>. Daarbij kun je je fout<strong>en</strong> namelijk<br />
niet meer herstell<strong>en</strong>.’ De 33 exam<strong>en</strong>vrag<strong>en</strong>, allemaal<br />
op<strong>en</strong>, beginn<strong>en</strong> lekker voor het SP-Kamerlid:<br />
het massale verzet in zomer <strong>en</strong> najaar van 2004 teg<strong>en</strong><br />
de hervormingsplann<strong>en</strong> van het kabinet-Balk<strong>en</strong><strong>en</strong>de.<br />
vervolg op pag. 18
Neem vraag 4, die luidt, na e<strong>en</strong><br />
inleiding over hoe het kabinet<br />
ondanks het geringe draagvlak<br />
aan de plann<strong>en</strong> vasthield: ‘Leg<br />
met behulp van e<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> uit<br />
tekst 2 uit dat het optred<strong>en</strong> van<br />
het kabinet niet in strijd is met<br />
k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van de Nederlandse<br />
parlem<strong>en</strong>taire regeringsvorm.’<br />
Daarbij gaat het natuurlijk om de<br />
Kamermeerderheid die het kabinetsbeleid<br />
blijft steun<strong>en</strong>, weet<br />
Vergeer. Met opgave 6 (Geef aan<br />
dat PvdA, Gro<strong>en</strong>Links, Christ<strong>en</strong>-<br />
Unie, SP <strong>en</strong> LPF niet onder e<strong>en</strong><br />
geme<strong>en</strong>schappelijke politieke<br />
noemer te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> zijn, ook al<br />
trad<strong>en</strong> ze wel gezam<strong>en</strong>lijk op teg<strong>en</strong><br />
het kabinetsbeleid) had<br />
Vergeer alle<strong>en</strong> al twee uur bezig<br />
kunn<strong>en</strong> zijn: ‘Zo’n vraag kun je<br />
op heel veel manier<strong>en</strong> aanpakk<strong>en</strong>.<br />
Ik zit te smull<strong>en</strong>, maar je<br />
krijgt er maar twee punt<strong>en</strong> voor!’.<br />
Of wat dacht je van opgave 15<br />
(vier punt<strong>en</strong>), waarin je niet alle<strong>en</strong><br />
moet zegg<strong>en</strong> of je voor of teg<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum over belangrijke<br />
politieke kwesties b<strong>en</strong>t,<br />
maar ook drie argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> moet<br />
aandrag<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> consist<strong>en</strong>t<br />
betoog. ‘Heel goed dat ze<br />
daarover ler<strong>en</strong> nad<strong>en</strong>k<strong>en</strong>. We zijn<br />
al g<strong>en</strong>oeg op weg naar e<strong>en</strong> roeptu-maar-democratie.’<br />
Of opgave<br />
32 (vier punt<strong>en</strong>): ‘Noem drie b<strong>en</strong>aderingswijz<strong>en</strong><br />
van <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
<strong>en</strong> bij elk van de drie e<strong>en</strong><br />
onderzoeksvraag om de geringe<br />
arbeidsparticipatie van vrouw<strong>en</strong><br />
te bestuder<strong>en</strong>. Vergeer: ‘Dit lijkt<br />
wel propedeuse Sociologie. Pittig,<br />
hoor!’. Ze heeft g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> van<br />
het exam<strong>en</strong>: ‘Maar ja, het gaat<br />
ook allemaal over mijn vak.’<br />
(Bron: Robin Gerrits, in: de Volkskrant,<br />
31 mei <strong>2006</strong>)<br />
Oekraïne nog ge<strong>en</strong> kandidaat voor EU-lidmaatschap<br />
Klem tuss<strong>en</strong><br />
Rusland <strong>en</strong> Europa<br />
WOLTER BLANKERT<br />
In december 2004 won Viktor Joesjtsj<strong>en</strong>ko de presid<strong>en</strong>tsver-<br />
kiezing<strong>en</strong> in Oekraïne. De Oranje Revolutie had e<strong>en</strong> democra-<br />
tiseringsproces op gang gebracht. Sindsdi<strong>en</strong> streeft het land<br />
naar het lidmaatschap van de Europese Unie (EU). De Euro-<br />
pese Unie heeft daar vooralsnog ge<strong>en</strong> behoefte aan <strong>en</strong> ook in<br />
Oekraïne blijkt de Russische kaart nog lang niet uitgespeeld.<br />
Dit achtergrondartikel gaat in op deze teg<strong>en</strong>stelling.<br />
Tijd<strong>en</strong>s de laatste jaarwisseling<br />
was in Oekraïne bek<strong>en</strong>d<br />
dat Rusland de gastoevoer<br />
zou afsluit<strong>en</strong>. In de hoofdstad<br />
Kiev viel daar niets van<br />
te merk<strong>en</strong>. Deze stad wil de<br />
lichtstad van Oost-Europa<br />
zijn, e<strong>en</strong> licht<strong>en</strong>d voorbeeld<br />
voor Rusland <strong>en</strong> Wit-Rusland<br />
wat democratie betreft, met<br />
e<strong>en</strong> overdaad aan e<strong>en</strong> veelkleurige<br />
kerstverlichting in<br />
het monum<strong>en</strong>tale c<strong>en</strong>trum<br />
tijd<strong>en</strong>s de donkere dag<strong>en</strong><br />
voor Kerstmis. De Kerst<br />
wordt bij de orthodoxe kerk<br />
op 7 januari gevierd, zodat Nieuwjaar<br />
ervoor valt. E<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme kerstboom<br />
op het Onafhankelijkheidsplein onderstreepte<br />
dat Oekraïne met de tijd<br />
meegaat, want de verlichting was<br />
computergestuurd, waardoor de<br />
boom elke paar second<strong>en</strong> van kleur<br />
verschoot. Rondom die boom war<strong>en</strong><br />
duiz<strong>en</strong>d<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> op de be<strong>en</strong>, feestelijk<br />
gekleed <strong>en</strong> zo op het blote oog<br />
redelijk welvar<strong>en</strong>d. Onder het plein<br />
bevindt zich e<strong>en</strong> kolossaal winkelc<strong>en</strong>trum,<br />
e<strong>en</strong> chique uitvoering van<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
19
Hoog Catharijne, met voor de meeste<br />
luxe war<strong>en</strong> hogere prijz<strong>en</strong>.<br />
Het nieuwe jaar zelf werd geop<strong>en</strong>d<br />
met e<strong>en</strong> spectaculair vuurwerk waarop<br />
k<strong>en</strong>nelijk niet was bezuinigd. Zo<br />
toonde het land dat het zich niet laat<br />
kist<strong>en</strong>, dat het niet voor de Russische<br />
druk zwicht.<br />
Wie zijn og<strong>en</strong> wat beter de kost geeft,<br />
ziet de armoede door deze hoofdstedelijke<br />
façade he<strong>en</strong> schijn<strong>en</strong>.<br />
Sommige m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> do<strong>en</strong> de<br />
gekste ding<strong>en</strong> om iets te verdi<strong>en</strong><strong>en</strong>:<br />
naast gewoon bedel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> muziekspel<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> ze zich<br />
fotografer<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> valk op<br />
de schouder of e<strong>en</strong> das op de<br />
arm. De werkelijk voortreffelijke<br />
metro kost e<strong>en</strong> paar c<strong>en</strong>t<br />
- prettig voor de toerist, maar<br />
ook e<strong>en</strong> goede maatstaf voor<br />
het modale inkom<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />
land.<br />
Krimp<strong>en</strong>de bevolking<br />
Binn<strong>en</strong> de Europese Unie is<br />
m<strong>en</strong> niet rouwig om het lage<br />
gemiddelde inkom<strong>en</strong> in<br />
Oekraïne, dat lager is dan in<br />
Turkije <strong>en</strong> veel lager dan in Pol<strong>en</strong>. De<br />
economische achterstand - <strong>en</strong> tot<br />
voor kort stagnatie - is e<strong>en</strong> geldige red<strong>en</strong><br />
om het land ge<strong>en</strong> lidmaatschap<br />
in het vooruitzicht te stell<strong>en</strong>. Het bied<strong>en</strong><br />
van dat perspectief zou de discussie<br />
over de gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> van Europa<br />
weer volop aanzw<strong>en</strong>gel<strong>en</strong>. Met ruim<br />
40 miljo<strong>en</strong> inwoners <strong>en</strong> e<strong>en</strong> oppervlakte<br />
ev<strong>en</strong> groot als Frankrijk behoort<br />
Oekraïne op Europese schaal<br />
tot de grote land<strong>en</strong>. Sinds de onafhankelijkheid<br />
in 1991 is het aantal inwoners<br />
fors gedaald door e<strong>en</strong> gesteg<strong>en</strong><br />
sterftecijfer <strong>en</strong> emigratie, als gevolg<br />
van de algem<strong>en</strong>e ontwrichting<br />
met onder meer e<strong>en</strong> afbraak van de<br />
20 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
gezondheidszorg.<br />
De demografie van Oekraïne heeft<br />
eerder dieptepunt<strong>en</strong> vertoond. De redelijk<br />
welvar<strong>en</strong>de boer<strong>en</strong> hier wekt<strong>en</strong><br />
rondom 1930 de gramschap van<br />
Josef Stalin op. Dit leidde tot e<strong>en</strong> vernietiging<br />
van de zelfstandige boer<strong>en</strong>,<br />
met e<strong>en</strong> geplande hongersnood als<br />
resultaat. De Oekraïners herd<strong>en</strong>k<strong>en</strong><br />
nu jaarlijks deze verget<strong>en</strong> g<strong>en</strong>ocide.<br />
Over de term kan m<strong>en</strong> twist<strong>en</strong>, zeker<br />
is dat er zo ongeveer 5 miljo<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
de dood vond<strong>en</strong>.<br />
De Tweede Wereldoorlog leidde opnieuw<br />
tot miljo<strong>en</strong><strong>en</strong> slachtoffers <strong>en</strong><br />
Stalins nieuwe terreurgolf na 1945<br />
nauwelijks minder. Door het hoge<br />
geboortecijfer werd<strong>en</strong> deze verliez<strong>en</strong><br />
betrekkelijk snel gecomp<strong>en</strong>seerd.<br />
Daarvan is nu ge<strong>en</strong> sprake meer.<br />
Europees uiterlijk<br />
Is er, naast de economische achterstand,<br />
e<strong>en</strong> andere red<strong>en</strong> om Oekraïne<br />
buit<strong>en</strong> Europa te lat<strong>en</strong> vall<strong>en</strong>? Kiev is<br />
e<strong>en</strong> typisch Europese stad. Ondanks<br />
de verwoesting tijd<strong>en</strong>s de Tweede<br />
Wereldoorlog is zowel de Barok als<br />
de Jug<strong>en</strong>dstil volop in het straatbeeld<br />
aanwezig. Het verwoeste deel van de<br />
stad is na de oorlog herbouwd in de<br />
classicistische stijl waar Stalin zo dol<br />
op was: protseriger dan de andere<br />
g<strong>en</strong>oemde stijl<strong>en</strong>, maar niet echt detoner<strong>en</strong>d.<br />
De boulevards van Kiev<br />
do<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> aan die van Parijs. De<br />
Sofia-kathedraal uit 1050 staat er nog<br />
in zijn ongeschond<strong>en</strong> byzantijnse<br />
pracht. De infrastructuur<br />
met de al g<strong>en</strong>oemde metro<br />
<strong>en</strong> internetcafés van meer<br />
rec<strong>en</strong>te tijd doet in niets onder<br />
voor e<strong>en</strong> West-Europese stad.<br />
De cultuur wordt gekoesterd,<br />
met vele musea <strong>en</strong> e<strong>en</strong> actieve<br />
opera. De hav<strong>en</strong>stad Odessa<br />
lijkt e<strong>en</strong> typisch mediterrane,<br />
met Marseille vergelijkbare<br />
stad.<br />
Op het platteland, met schilderachtige<br />
hout<strong>en</strong> huiz<strong>en</strong> van<br />
erbarmelijke kwaliteit, is het<br />
ondanks de vruchtbaarheid<br />
van de bodem bittere armoede.<br />
De leegloop voltrekt<br />
zich hier snel, maar dat is e<strong>en</strong><br />
k<strong>en</strong>merk van de moderne maatschappij.<br />
Het oost<strong>en</strong> van Oekraïne,<br />
met zijn op ste<strong>en</strong>kool gebaseerde industrie,<br />
doet d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> aan het<br />
Ruhrgebied van veertig jaar geled<strong>en</strong>.<br />
Ste<strong>en</strong>kool heeft ook hier zijn overheers<strong>en</strong>de<br />
positie verlor<strong>en</strong>, zoals<br />
blijkt uit de gevolg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gasafsluiting.<br />
De mijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> de industrie<br />
zijn volslag<strong>en</strong> verouderd, zodat de<br />
sanering ervan e<strong>en</strong> onvoorstelbare<br />
opgave is.<br />
Russ<strong>en</strong><br />
Ongeveer 40 proc<strong>en</strong>t van de bevolking<br />
bestaat uit Russ<strong>en</strong>. Dat kan e<strong>en</strong><br />
red<strong>en</strong> zijn om Oekraïne als niet-Eu-
opees te beschouw<strong>en</strong>. Nu is het met<br />
de verhouding tuss<strong>en</strong> Russ<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
Oekrainers vreemd gesteld. De tal<strong>en</strong><br />
zijn nauw aan elkaar verwant. De bakermat<br />
van Rusland als land ligt in<br />
Kiev, pas later verschoof het c<strong>en</strong>trum<br />
naar Moskou. Voor 1991 zijn Rusland<br />
<strong>en</strong> Oekraïne nooit twee afzonderlijke<br />
land<strong>en</strong> geweest. Om e<strong>en</strong> eindeloze<br />
serie conflict<strong>en</strong> te vermijd<strong>en</strong>, ging<br />
m<strong>en</strong> to<strong>en</strong> de Sovjet-Unie werd opgebrok<strong>en</strong><br />
gemakshalve uit van de bestaande<br />
vijfti<strong>en</strong> sovjetrepubliek<strong>en</strong>.<br />
Zo blev<strong>en</strong> ook vrijwel volledig<br />
Russische gebied<strong>en</strong> (het oostelijk<br />
deel <strong>en</strong> de Krim) tot Oekraïne behor<strong>en</strong>.<br />
Het ferv<strong>en</strong>te nationalisme valt<br />
vooral te vind<strong>en</strong> in het meest westelijk<br />
deel van het land.<br />
Tot de Oranje Revolutie in 2004 was<br />
het de regering<strong>en</strong> er veel aan geleg<strong>en</strong><br />
om e<strong>en</strong> goede relatie met Rusland te<br />
onderhoud<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> voordeel daarvan<br />
was de lage prijs waarvoor Rusland<br />
gas aan deze bondg<strong>en</strong>oot leverde.<br />
Vooral de Russische presid<strong>en</strong>t<br />
Vladimir Poetin, die zijn land zijn<br />
plaats als wereldmacht wilde teruggev<strong>en</strong>,<br />
cultiveerde dit soort bondg<strong>en</strong>ootschapp<strong>en</strong>.<br />
Het was voor hem<br />
dan ook e<strong>en</strong> bittere pil dat deze politiek<br />
van e<strong>en</strong> zeker herstel van de<br />
vroegere Sovjet-Unie schipbreuk<br />
leed. Eerst maakte Georgië zich los<br />
uit de Russische greep, in december<br />
2004 gevolgd door het broederland<br />
Oekraïne.<br />
Dankzij de Oranje Revolutie kon<br />
Viktor Joesjtsj<strong>en</strong>ko democratisch tot<br />
presid<strong>en</strong>t word<strong>en</strong> gekoz<strong>en</strong>, met de<br />
belofte van e<strong>en</strong> oriëntatie op de Europese<br />
Unie. Dat leidde tot applaus<br />
in het West<strong>en</strong>, maar wat koopt Oekraïne<br />
daarvoor? Ge<strong>en</strong> lidmaatschap,<br />
zelfs op de lange termijn valt niet<br />
goed in te zi<strong>en</strong> hoe dit zijn beslag<br />
zou moet<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> schouder-<br />
Presid<strong>en</strong>t Joestsj<strong>en</strong>ko (links) wordt ontvang<strong>en</strong> door Europese Commissievoorzitter<br />
Barroso. (Foto: Europese Unie).<br />
klopje <strong>en</strong> wat economische steun?<br />
Dat levert vooralsnog minder op dan<br />
de goede relatie met Rusland. De<br />
gasprijz<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> verdubbeld <strong>en</strong> om<br />
dat af te dwing<strong>en</strong> zette Rusland de<br />
aanvoer <strong>en</strong>kele dag<strong>en</strong> stop.<br />
‘Machtsmisbruik’, riep m<strong>en</strong> in het<br />
West<strong>en</strong>, maar ook de Nederlandse<br />
Gasunie levert niet onder de wereldmarktprijs.<br />
Die nieuwe gasprijs ligt<br />
daar overig<strong>en</strong>s nog wel onder, zodat<br />
verdere verhoging<strong>en</strong> in het verschiet<br />
ligg<strong>en</strong>. Voor het straatarme Oekraïne<br />
is dat e<strong>en</strong> aderlating.<br />
Rusland zal, zolang het de ambities<br />
van e<strong>en</strong> wereldmacht koestert, er alles<br />
aan do<strong>en</strong> om Oekraïne (<strong>en</strong> Georgië)<br />
terug in het gareel te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. In<br />
e<strong>en</strong> tijdperk dat militaire bedreiging<br />
nog moeilijker ligt, is inzet van het<br />
<strong>en</strong>ergiewap<strong>en</strong> daarbij verleidelijk.<br />
Perspectief<br />
De noodgedwong<strong>en</strong> halfslachtige<br />
houding van de Europese Unie (het<br />
democratisch proces stimuler<strong>en</strong>,<br />
maar economisch weinig bied<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vrag<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> lidmaatschap ontwij-<br />
k<strong>en</strong>) kan de westerse oriëntatie schad<strong>en</strong>.<br />
De grotere vrijheid wordt in het<br />
hele land gewaardeerd. Opvall<strong>en</strong>d is<br />
dat van e<strong>en</strong> afscheidingsbeweging in<br />
het oostelijk deel ge<strong>en</strong> sprake is geweest.<br />
Naarmate de repressie in<br />
Rusland zelf to<strong>en</strong>eemt, kunn<strong>en</strong> ook<br />
heel wat Russ<strong>en</strong> in Oekraïne de vrijheid<br />
daar waarder<strong>en</strong>.<br />
Bij de parlem<strong>en</strong>tsverkiezing<strong>en</strong> in<br />
maart <strong>2006</strong> liet de Russische minderheid<br />
zi<strong>en</strong> uitstek<strong>en</strong>d met die democratische<br />
verworv<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> overweg<br />
te kunn<strong>en</strong>. De partij van de verslag<strong>en</strong>,<br />
pro-Russische, presid<strong>en</strong>tskandidaat<br />
Viktor Janoekovitsj werd<br />
met 30 proc<strong>en</strong>t van de stemm<strong>en</strong> de<br />
grootste partij. Daarmee werd hij ope<strong>en</strong>s<br />
de meest voor de hand ligg<strong>en</strong><br />
kandidaat voor het premierschap.<br />
Voor de drie rivaliser<strong>en</strong>de partij<strong>en</strong> die<br />
uit de Oranje Revolutie war<strong>en</strong> voortgekom<strong>en</strong>,<br />
was dat bijzonder zuur. In<br />
het kader van het democratiseringsproces<br />
had m<strong>en</strong> de eerste minister<br />
juist van extra bevoegdhed<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>,<br />
t<strong>en</strong> koste van de macht van de<br />
presid<strong>en</strong>t. Zo zou Janoekovitsj als-<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
21
22<br />
nog de machtigste man van<br />
Oekraïne word<strong>en</strong>. Ruim drie maand<strong>en</strong><br />
heeft presid<strong>en</strong>t Joestsj<strong>en</strong>ko gepoogd<br />
dat door de bewerkstelliging<br />
van e<strong>en</strong> vergelijk tuss<strong>en</strong> de drie partij<strong>en</strong><br />
van zijn Oranje Revolutie te<br />
voorkom<strong>en</strong>. De ev<strong>en</strong> charismatische<br />
als jeugdige Joelia Timosj<strong>en</strong>ko,<br />
leider van de tweede partij van het<br />
land, leek toch nog premier te kunn<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>. Op het laatste mom<strong>en</strong>t<br />
gooide de Socialistische Partij roet<br />
in het et<strong>en</strong> door naar Janoekovitsj<br />
over te lop<strong>en</strong> <strong>en</strong> deze zo aan e<strong>en</strong><br />
meerderheid te help<strong>en</strong>. Dat leidde<br />
tot hevig tumult in het parlem<strong>en</strong>t,<br />
inclusief e<strong>en</strong> vuistgevecht <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
parlem<strong>en</strong>tariër met e<strong>en</strong> gebrok<strong>en</strong><br />
neus.<br />
Daarmee lijkt e<strong>en</strong> regering-Janoekovitsj<br />
onvermijdelijk, al blijft de presid<strong>en</strong>t<br />
dwarsligg<strong>en</strong>. Deze gang van<br />
zak<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> nederlaag voor de<br />
Oranje Revolutie, maar niet voor de<br />
democratie. Blijv<strong>en</strong>de uitsluiting<br />
van de Russische minderheid waartoe<br />
circa 40 proc<strong>en</strong>t van de bevolking<br />
behoort, zou de democratie zeker<br />
ge<strong>en</strong> goed hebb<strong>en</strong> gedaan. Wel<br />
moet word<strong>en</strong> afgewacht of Janoekovitsj,<br />
e<strong>en</strong> man met e<strong>en</strong> dubieus verled<strong>en</strong>,<br />
de democratische spelregels<br />
zal eerbiedig<strong>en</strong>.<br />
Maffiose organisaties oef<strong>en</strong><strong>en</strong> nu al<br />
achter de scherm<strong>en</strong> invloed uit <strong>en</strong><br />
gerucht<strong>en</strong> over corruptie verstomm<strong>en</strong><br />
niet. De nieuwe premier lijkt<br />
niet de aangewez<strong>en</strong> figuur om daar<br />
teg<strong>en</strong> op te tred<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> terugkeer<br />
naar de Russische invloedssfeer valt<br />
onder hem niet uit te sluit<strong>en</strong>. Dat<br />
hoeft niet per se het meest pessimistische<br />
sc<strong>en</strong>ario te zijn. D<strong>en</strong>kbaar<br />
blijft dat het democratiseringsproces<br />
in Kiev, indi<strong>en</strong> het beklijft, e<strong>en</strong><br />
voorbeeld kan zijn voor Moskou, zoals<br />
Kiev vaker in de geschied<strong>en</strong>is<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
(Foto: Ko<strong>en</strong> van Rossum)<br />
Mond- of echt dood<br />
Is mij de vrijheid van m<strong>en</strong>ingsuiting waard om voor te sterv<strong>en</strong>? Nou, dat<br />
ligt er maar aan door wi<strong>en</strong>s hand: die van de staat of van e<strong>en</strong> gefrustreerde<br />
gek! De vrijheidsrecht<strong>en</strong> zijn er om burgers teg<strong>en</strong> de staatsmacht<br />
te bescherm<strong>en</strong>, niet de burgers teg<strong>en</strong> elkaar, daar zijn de wett<strong>en</strong> voor. In<br />
Nederland verdedigt de staat mijn vrijheid van m<strong>en</strong>ingsuiting teg<strong>en</strong>over<br />
mijn teg<strong>en</strong>standers. Moslims die hun critici mond- of echt doodmak<strong>en</strong><br />
bedreig<strong>en</strong> de Grondwet helemaal niet. Ze begaan de misdrijv<strong>en</strong> bedreiging,<br />
moord <strong>en</strong> het belemmer<strong>en</strong> van politici in hun functioner<strong>en</strong>. Daar<br />
staan keurig omschrev<strong>en</strong> straff<strong>en</strong> op. De Grondwet zelf, noch de grondwettelijke<br />
vrijhed<strong>en</strong> zijn hier in het geding.<br />
Volgt u mij nog? Ik hoop dat ik mijn lezers, vaklui immers, niet beledig als<br />
ik dit zo schoolmeesterachtig formuleer, maar ik heb slechte ervaring<strong>en</strong>.<br />
Hoe vaak heb ik al niet gewez<strong>en</strong> op de ergerlijke nonchalance in het gebruik<br />
van juridische begripp<strong>en</strong> in het publieke debat, ook in de Tweede<br />
Kamer, waar de grofste fout<strong>en</strong> <strong>en</strong> misvatting<strong>en</strong> onweersprok<strong>en</strong> passer<strong>en</strong>.<br />
Soms lijkt het wel of m<strong>en</strong> mij niet leest! Zelfs gestudeerde comm<strong>en</strong>tator<strong>en</strong><br />
draai<strong>en</strong> hun hand niet om voor de beschuldiging dat moslims zich niet<br />
aan de Grondwet houd<strong>en</strong>. Neem het belangrijkste nog in lev<strong>en</strong> zijnde<br />
slachtoffer van islamistische lichtgeraaktheid, Hirsi Ali zelf. Die zag ik op<br />
televisie e<strong>en</strong> klas vol moslimkinder<strong>en</strong> onder druk zett<strong>en</strong> met de gewet<strong>en</strong>svraag<br />
wat voor h<strong>en</strong> belangrijker is om te gehoorzam<strong>en</strong> in Nederland: de<br />
Koran of de Grondwet? Verleg<strong>en</strong> mompelde e<strong>en</strong> jongetje met e<strong>en</strong> angstige<br />
blik op zijn bebaarde onderwijzer’ ‘eh, de Koran?’.<br />
Correct <strong>en</strong> dapper, dit antwoord! Zou e<strong>en</strong> raar gezicht zijn, e<strong>en</strong> ti<strong>en</strong>jarige<br />
die naar de Grondwet leeft! Staat-ie ’s morg<strong>en</strong>s op, is zijn eerste gedachte:<br />
‘Wat zal mij vandaag e<strong>en</strong> zorg zijn? Deugdelijk onderwijs voor all<strong>en</strong>?<br />
Of zal ik verkiezing<strong>en</strong> uitschrijv<strong>en</strong>? Nee, laat ik vandaag weer e<strong>en</strong>s wat<br />
ver<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> <strong>en</strong> vergadering<strong>en</strong> toelat<strong>en</strong>, behoud<strong>en</strong>s hun eig<strong>en</strong> verantwoordelijkheid<br />
voor de wet’.<br />
Grom
Lesmateriaal<br />
De Nederlandse Grondwet<br />
De Nederlandse Grondwet is het belangrijkste staatsdocum<strong>en</strong>t in Nederland.<br />
In de Grondwet is vastgelegd hoe de staat in elkaar zit <strong>en</strong> wat de recht<strong>en</strong> van<br />
de burgers zijn. Die recht<strong>en</strong> noem<strong>en</strong> we grondrecht<strong>en</strong>.<br />
De eerste Nederlandse Grondwet is van 1814. Na e<strong>en</strong> ingrijp<strong>en</strong>de wijziging<br />
in1848 kwam e<strong>en</strong> nieuwe Grondwet tot stand, vooral dankzij de liberale<br />
staatsman Johan Rudolf Thorbecke. Sindsdi<strong>en</strong> zijn er ook wijziging<strong>en</strong> geweest,<br />
maar in grote lijn<strong>en</strong> is Thorbeckes grondwet hetzelfde geblev<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> van de belangrijkste grondrecht<strong>en</strong> is de vrijheid van m<strong>en</strong>ingsuiting: niemand<br />
heeft van tevor<strong>en</strong> toestemming van de staat nodig om in het op<strong>en</strong>baar<br />
te zegg<strong>en</strong> wat hij vindt.<br />
Dat wil niet zegg<strong>en</strong> dat je in het op<strong>en</strong>baar alles maar kunt zegg<strong>en</strong> (of schrijv<strong>en</strong>).<br />
In wett<strong>en</strong> is vastgelegd dat bepaalde uiting<strong>en</strong> strafbaar zijn. De staat<br />
houdt dus wel toezicht, maar alle<strong>en</strong> achteraf. Toch kun je dat beschouw<strong>en</strong> als<br />
e<strong>en</strong> beperking van de vrijheid van m<strong>en</strong>ingsuiting.<br />
Racistische <strong>en</strong> discriminer<strong>en</strong>de uiting<strong>en</strong> zijn strafbaar, maar wanneer is e<strong>en</strong><br />
uiting discriminer<strong>en</strong>d?<br />
Daarover gaat de volg<strong>en</strong>de opdracht, die mede materiaal ontle<strong>en</strong>t aan de internetpagina<br />
www.webkwestie.nl.<br />
De opdracht is geschikt voor alle vorm<strong>en</strong> van voortgezet onderwijs, inclusief<br />
beroepsonderwijs.<br />
Iris Gerdez<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
23
Lesmateriaal<br />
24 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
De Nederlandse Grondwet<br />
Opdracht<br />
In Nederland <strong>en</strong> andere democratische land<strong>en</strong> wordt veel gediscussieerd over<br />
de gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> van vrije m<strong>en</strong>ingsuiting. Die discussie wordt in deze opdracht het<br />
klaslokaal binn<strong>en</strong>gehaald. Je gaat met e<strong>en</strong> groepje van drie leerling<strong>en</strong> in de klas<br />
e<strong>en</strong> forumdiscussie voorbereid<strong>en</strong> met als onderwerp: ‘Mag ik zegg<strong>en</strong> wat ik<br />
wil? Mag ik do<strong>en</strong> wat ik wil?’.<br />
Je gaat als volgt te werk:<br />
1. Ga naar www.webkwestie.nl, klik op ‘Voortgezet onderwijs’ <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s op<br />
‘<strong>Maatschappij</strong>leer’.<br />
2. Klik daarna op ‘Vrije m<strong>en</strong>ingsuiting’. Lees de inleiding <strong>en</strong> ga vervolg<strong>en</strong>s naar<br />
de opdracht, waarvan hieronder alvast het nodige is weergegev<strong>en</strong>.<br />
- Verzamel informatie over hoe je e<strong>en</strong> discussie in goede ban<strong>en</strong> moet leid<strong>en</strong>.<br />
Hierover kun je onder het kopje ‘Infobronn<strong>en</strong>’ informatie vind<strong>en</strong>.<br />
- Organiseer e<strong>en</strong> forumdiscussie die in e<strong>en</strong> lesuur moet plaatsvind<strong>en</strong>.<br />
- Bed<strong>en</strong>k drie stelling<strong>en</strong> die met het onderwerp ‘Vrije M<strong>en</strong>ingsuiting’ hebb<strong>en</strong><br />
te mak<strong>en</strong>.<br />
- Met deze stelling<strong>en</strong> moet je bereik<strong>en</strong> dat er e<strong>en</strong> discussie ontstaat over wat<br />
je wel of niet kunt zegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> wat je kunt of mag do<strong>en</strong> als je het met iemands<br />
m<strong>en</strong>ing one<strong>en</strong>s b<strong>en</strong>t.<br />
3. Klik nu op ‘Verwerking’.<br />
Verwerking<br />
- Bed<strong>en</strong>k drie stelling<strong>en</strong> die met vrije m<strong>en</strong>ingsuiting hebb<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>.<br />
- Bespreek deze met de doc<strong>en</strong>t <strong>en</strong> als ze goed zijn bevond<strong>en</strong> schrijf je ze op<br />
e<strong>en</strong> groot papier, zodat iedere<strong>en</strong> in de klas ze kan zi<strong>en</strong>.<br />
- Voor elke stelling nem<strong>en</strong> jullie 15 minut<strong>en</strong> de tijd.<br />
- Tijd<strong>en</strong>s de forumdiscussie is e<strong>en</strong> van jullie forumleider. De forumleider zorgt<br />
ervoor dat de discussie in goede ban<strong>en</strong> wordt geleid.<br />
- E<strong>en</strong> ander noteert de belangrijkste uitsprak<strong>en</strong> op het bord. Weer e<strong>en</strong> ander<br />
noteert die uitsprak<strong>en</strong> op papier <strong>en</strong> geeft na elke discussie e<strong>en</strong> korte sam<strong>en</strong>vatting.<br />
Dit wordt bij elke stelling herhaald.<br />
Voor meer informatie over de Nederlandse Grondwet kun je terecht op<br />
www.schooltv.nl, www.wikipedia.org <strong>en</strong> op www.minbzk.nl.
Rec<strong>en</strong>sie<br />
Ad Bakker,<br />
Kom verder!, Exam<strong>en</strong>boek K<strong>en</strong>nis<br />
van de Nederlandse Sam<strong>en</strong>leving<br />
t<strong>en</strong> behoeve van het Inburgeringsexam<strong>en</strong>,<br />
Leerling<strong>en</strong>boek met 2 cd’s,<br />
Boom, Amsterdam, <strong>2006</strong>,<br />
180 pagina’s,<br />
ISBN 90-8506-185-7, € 34,50<br />
Exam<strong>en</strong>boek voor<br />
inburgeraars<br />
HANS VAN DER HEIJDE<br />
Afgelop<strong>en</strong> maart werd de nieuwe Wet Inburgering in Neder-<br />
land van kracht. Aan de hand van nieuwe exam<strong>en</strong>s zal word<strong>en</strong><br />
getest of inburgeraars voldo<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis hebb<strong>en</strong> van Neder-<br />
land. Kom verder! is e<strong>en</strong> uitnodiging t<strong>en</strong> behoeve van de voor-<br />
bereiding voor deze exam<strong>en</strong>s.<br />
Voor me ligt Kom Verder!, Ad Bakkers pas versch<strong>en</strong><strong>en</strong> exam<strong>en</strong>methode voor<br />
de inburgeringscursus K<strong>en</strong>nis van de Nederlandse Sam<strong>en</strong>leving (KNS). Het<br />
boek ziet er mooi <strong>en</strong> overzichtelijk uit. Bakker gebruikt voor zijn methode de<br />
verhaalvorm. Hij vertelt in Kom Verder! het verhaal van e<strong>en</strong> jaar uit het lev<strong>en</strong><br />
van Monica da Gama (vernoemd naar Vasco?), die drie jaar geled<strong>en</strong> uit Brazilië<br />
naar Nederland kwam <strong>en</strong> hier trouwde. Haar Nederlandse man, <strong>en</strong>kele<br />
van di<strong>en</strong>s familieled<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> vri<strong>en</strong>din, e<strong>en</strong> buurvrouw <strong>en</strong> kinder<strong>en</strong> uit de (Rotterdamse)<br />
buurt, zijn de andere personages, die tezam<strong>en</strong> min of meer e<strong>en</strong><br />
doorsnee van de Nederlandse sam<strong>en</strong>leving vorm<strong>en</strong>.<br />
Dialoog<br />
In twintig less<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aan de hand van gebeurt<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> in Monica’s wereld in<br />
dialoogvorm allerlei onderwerp<strong>en</strong> aangesned<strong>en</strong>, waarbij steeds e<strong>en</strong> van de andere<br />
personages Monica’s gesprekspartner is. De dialog<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook via de<br />
bijgeleverde cd’s word<strong>en</strong> beluisterd - handig voor NT2-doeleind<strong>en</strong>, dunkt me.<br />
In kadertjes naast de lop<strong>en</strong>de dialoogtekst word<strong>en</strong> belangrijke begripp<strong>en</strong> nader<br />
omschrev<strong>en</strong>. In de bijgeleverde woord<strong>en</strong>lijst<strong>en</strong> is daarvan (<strong>en</strong> van nog e<strong>en</strong><br />
groot aantal andere woord<strong>en</strong> uit de tekst) e<strong>en</strong> Engelse, Turkse <strong>en</strong> Arabische<br />
vertaling te vind<strong>en</strong>.<br />
Elke les wordt gevolgd door vrag<strong>en</strong>. De beantwoording daarvan vereist soms<br />
zoekwerk buit<strong>en</strong> het boek. Elk blokje van vijf less<strong>en</strong> wordt afgeslot<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
toets, naar ik aanneem in het format van het inburgeringsexam<strong>en</strong>.<br />
Ger<strong>en</strong>ommeerd<br />
Met vorm, afstemming van de inhoud op de cursuseis<strong>en</strong> <strong>en</strong> didactische kwaliteit<strong>en</strong><br />
zit het wel goed wat dit boek betreft. Dat mocht van de auteur ook wel<br />
e<strong>en</strong> beetje word<strong>en</strong> verwacht, want Bakker is niet alle<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t NT2 <strong>en</strong> KNS,<br />
maar ook voorzitter van het netwerk <strong>Maatschappij</strong> Oriëntatie/KNS. Hij publi-<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
25
26<br />
Rec<strong>en</strong>sie<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
ceerde in <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> (2004, nummer 7) over de rapportages over<br />
KNS van de Adviescommissie Normering Inburgeringseis<strong>en</strong>, de Commissie<br />
Franss<strong>en</strong>.<br />
In de oude inburgeringscursus (volg<strong>en</strong>s de WIN van 1998), was <strong>Maatschappij</strong><br />
Oriëntatie, de voorloper van KNS, vooral op sociale redzaamheid gericht. KNS<br />
wil meer zijn, haal ik uit Bakkers artikel uit 2004, namelijk e<strong>en</strong> ‘vooruitblik op<br />
het proces naar integratie, participatie <strong>en</strong> gedeeld burgerschap’. Daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de<br />
verantwoordelijkhed<strong>en</strong>, recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> plicht<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> in KNS c<strong>en</strong>traal<br />
te staan, luidt ev<strong>en</strong> verderop e<strong>en</strong> conclusie.<br />
Verzeker<strong>en</strong><br />
Om na te gaan wat nieuwkomers dan in het kader van die verantwoordelijkhed<strong>en</strong>,<br />
recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> plicht<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> ler<strong>en</strong>, slaan we opnieuw Kom Verder! op<strong>en</strong>; in<br />
elk geval moet<strong>en</strong> ze zich teg<strong>en</strong> van alles verzeker<strong>en</strong>. Afgezi<strong>en</strong> van de volks- <strong>en</strong><br />
werknemersverzekering<strong>en</strong>, die al zijn geregeld (ze kom<strong>en</strong> in dit boek ook aan<br />
de orde), teg<strong>en</strong> autopech, teg<strong>en</strong> brandschade, teg<strong>en</strong> andere vorm<strong>en</strong> van inboedelschade,<br />
teg<strong>en</strong> ziekte, teg<strong>en</strong> aansprakelijkheid voor schade, onopzettelijk<br />
toegebracht aan derd<strong>en</strong>, teg<strong>en</strong> ell<strong>en</strong>de op reis. Voor wie het nog niet wist: onzekerheidsvermijding<br />
is e<strong>en</strong> Nederlands cultuurelem<strong>en</strong>t van bijna potsierlijke<br />
omvang - in KNS <strong>en</strong> in Bakkers exam<strong>en</strong>boek echter zonder <strong>en</strong>ige relativering of<br />
zelfspot gepres<strong>en</strong>teerd. De les lijkt hier dus: zonder assurantie ge<strong>en</strong> integratie.<br />
Recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> plicht<strong>en</strong><br />
KNS is ge<strong>en</strong> staatsinrichting <strong>en</strong> ook ge<strong>en</strong> volledige cursus burgerschapsvorming<br />
<strong>en</strong> wil dat ook niet zijn. Desalniettemin is het aanbod op dit terrein wel<br />
erg mager. Zo moeilijk kan het toch niet zijn om de beginsel<strong>en</strong> van rechtsstaat<br />
<strong>en</strong> democratie <strong>en</strong> hun betek<strong>en</strong>is <strong>en</strong> consequ<strong>en</strong>ties voor de omgang tuss<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> de staat in e<strong>en</strong> paar heldere dialoogjes duidelijk<br />
te mak<strong>en</strong>? In ess<strong>en</strong>tie gaat het immers om e<strong>en</strong> sociaal-politieke structuur <strong>en</strong><br />
cultuur die is gericht op het, op vreedzame wijze <strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s vastgelegde procedures,<br />
oploss<strong>en</strong> van conflict<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagstukk<strong>en</strong>. In die procedures hebb<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> recht<strong>en</strong> - t<strong>en</strong> opzichte van elkaar <strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van de staat.<br />
Grondrecht<strong>en</strong> legg<strong>en</strong> met name die laatste recht<strong>en</strong> vast: ze bescherm<strong>en</strong> individu<strong>en</strong><br />
teg<strong>en</strong> de staat. Bakker schrijft abusievelijk overig<strong>en</strong>s, in de context van de<br />
vrijheid van m<strong>en</strong>ingsuiting: ‘In de Grondwet staat ook dat de overheid de burgers<br />
moet bescherm<strong>en</strong>: de grondrecht<strong>en</strong>’. Als dat al opgaat, dan toch alle<strong>en</strong><br />
voor de sociale grondrecht<strong>en</strong>. De overheid beschermt de vrijheid van m<strong>en</strong>ingsuiting<br />
van de burgers niet, de Grondwet verbiedt bemoei<strong>en</strong>is van de staat met<br />
de m<strong>en</strong>ingsuiting van de burgers.<br />
Nogmaals, KNS heeft niet de pret<strong>en</strong>tie e<strong>en</strong> volledige cursus burgerschapsvorming<br />
te bied<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat is terecht. Als het opnem<strong>en</strong> in de cursuseindterm<strong>en</strong> van<br />
de Deltawerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Kamer van Koophandel echter t<strong>en</strong> koste moet gaan van<br />
ess<strong>en</strong>tiële k<strong>en</strong>nisverschaffing van rechtsstatelijke <strong>en</strong> democratische beginsel<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> hun specifieke Nederlandse verschijningsvorm, dan is er iets fundam<strong>en</strong>teels<br />
mis. Niet zozeer met Bakkers boek, want hij kan daar misschi<strong>en</strong> niet<br />
zo veel aan do<strong>en</strong>, als wel met de politiek-dominante opvatting over wat integratie<br />
behoort te zijn <strong>en</strong> wat voor cursus daar bijhoort. ■
CSE-<strong>Maatschappij</strong>leer <strong>2006</strong><br />
Dit jaar hebb<strong>en</strong> we, naast de gebruikelijke<br />
bespreking<strong>en</strong> in Amsterdam<br />
<strong>en</strong> Tilburg, voor het eerst ook exam<strong>en</strong>bespreking<strong>en</strong><br />
in Heer<strong>en</strong>ve<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong>.<br />
Met name bij de bespreking<br />
van het vmbo-exam<strong>en</strong> was de opkomst<br />
zo gering, dat we nog niet zeker<br />
zijn of we kom<strong>en</strong>d jaar opnieuw<br />
bespreking<strong>en</strong> in Heer<strong>en</strong>ve<strong>en</strong> zull<strong>en</strong><br />
organiser<strong>en</strong>. Bij de exam<strong>en</strong>bespreking<strong>en</strong><br />
kwam wel e<strong>en</strong> fout in het correctiemodel<br />
van het vmbo aan het<br />
licht <strong>en</strong> na e<strong>en</strong> snelle actie van het<br />
NVLM-bestuur kwam de C<strong>en</strong>trale<br />
Exam<strong>en</strong>commissie Vaststelling<br />
Opgav<strong>en</strong> (CEVO) met e<strong>en</strong> aanpassing<br />
voor de beoordeling.<br />
In de exam<strong>en</strong>tijd heeft e<strong>en</strong> aantal led<strong>en</strong><br />
bij het secretariaat de standaard<br />
klacht<strong>en</strong>brief over gebrekkige correctie<br />
van het exam<strong>en</strong>werk opgevraagd.<br />
De onderlinge kwaliteitscontrole is<br />
nog steeds e<strong>en</strong> waardevol middel om<br />
het niveau van het maatschappijleeronderwijs<br />
<strong>en</strong>igszins te borg<strong>en</strong>. Er is<br />
natuurlijk veel meer nodig, maar het<br />
is e<strong>en</strong> nuttige procedure.<br />
Het NVLM-bestuur heeft weer oorkond<strong>en</strong><br />
opgestuurd voor leerling<strong>en</strong><br />
die het cijfer neg<strong>en</strong> of hoger scoord<strong>en</strong><br />
voor het c<strong>en</strong>traal schriftelijk<br />
eindexam<strong>en</strong> <strong>en</strong> opnieuw ging<strong>en</strong> de<br />
meeste oorkond<strong>en</strong> naar de leerling<strong>en</strong><br />
van Huub Francort uit Maastricht.<br />
Combinatiecijfer havo/vwo<br />
vanaf augustus 2007<br />
Eerder schreef ik dat eind april e<strong>en</strong><br />
aantal Tweede-Kamerfracties aan de<br />
minister heeft gevraagd om e<strong>en</strong> reactie<br />
op de twee NVLM-voorstell<strong>en</strong><br />
over het combinatiecijfer te gev<strong>en</strong>.<br />
Op 31 mei gaf de minister te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
dat zij onze voorstell<strong>en</strong> niet wilde<br />
overnem<strong>en</strong>. Op 14 juni hebb<strong>en</strong> wij<br />
opnieuw de onderwijsspecialist<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> brief gestuurd met aangepaste<br />
voorstell<strong>en</strong> om het combinatiecijfer<br />
e<strong>en</strong> andere invulling te gev<strong>en</strong> (e<strong>en</strong><br />
vergelijkbare constructie als de<br />
slaag/zak-regeling in het vmbo). E<strong>en</strong><br />
aantal Kamerfracties vroeg<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s<br />
de minister of zij deze voorstell<strong>en</strong><br />
wilde overnem<strong>en</strong>. Opnieuw was<br />
het antwoord van de minister helaas<br />
niet positief. Wordt vervolgd.<br />
Pleidooi hooglerar<strong>en</strong> voor<br />
<strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
Eind mei heeft het bestuur via e-mail<br />
aan alle led<strong>en</strong> <strong>en</strong> alle schol<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
pleidooi gestuurd van e<strong>en</strong> keur aan<br />
wet<strong>en</strong>schappers (o.a. De Beus,<br />
Schnabel, De Gier <strong>en</strong> Klandermans)<br />
waarin zij e<strong>en</strong> lans brek<strong>en</strong> voor de invoering<br />
van <strong>Maatschappij</strong>wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>.<br />
Dag van de Sociologie<br />
Op 8 juni werd aan de Universiteit<br />
van Tilburg de Dag van de Sociologie<br />
gehoud<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> door de Nederlandse<br />
Sociologische Ver<strong>en</strong>iging (NSV) <strong>en</strong><br />
de Vlaamse Ver<strong>en</strong>iging voor<br />
Sociologie (VVS) georganiseerd congres.<br />
E<strong>en</strong> onderdeel van het pl<strong>en</strong>aire<br />
programma was e<strong>en</strong> forumdebat<br />
over de betek<strong>en</strong>is van Sociologie in<br />
het middelbaar onderwijs <strong>en</strong> ook het<br />
NVLM-bestuur was in het forum verteg<strong>en</strong>woordigd.<br />
Lieke Meijs (SLO)<br />
gaf als inleiding op het debat e<strong>en</strong> beknopt<br />
historisch overzicht <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
schets van de situatie vanaf 2007.<br />
Wat ik zelf heel sympathiek vond was<br />
de oproep van Wout Ultee aan alle<br />
collega-hooglerar<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> keer per<br />
jaar less<strong>en</strong> voor vwo-leerling<strong>en</strong> te<br />
verzorg<strong>en</strong> om zodo<strong>en</strong>de jonger<strong>en</strong> te<br />
lat<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis nem<strong>en</strong> van de sociale<br />
wet<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>en</strong> tegelijkertijd de<br />
secties <strong>Maatschappij</strong>leer op schol<strong>en</strong><br />
te ondersteun<strong>en</strong>. Vanuit de zaal werd<br />
ook aan het bestuur van de NSV gevraagd<br />
om initiatiev<strong>en</strong> te ontplooi<strong>en</strong><br />
om de contact<strong>en</strong> met maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
te verstevig<strong>en</strong>. Het is<br />
weer e<strong>en</strong> stapje verder in de sam<strong>en</strong>werking:<br />
na vier jaar sociale wet<strong>en</strong>schappers<br />
op onze Doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>dag<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer te hebb<strong>en</strong> uitg<strong>en</strong>odigd,<br />
nu ook maatschappijleerdoc<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
op de Dag van de Sociologie.<br />
Community<br />
<strong>Maatschappij</strong>leer<br />
T<strong>en</strong> slotte wil ik hierbij doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> oproep<strong>en</strong><br />
om ideeën <strong>en</strong> lesmaterial<strong>en</strong><br />
via de community <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
(www.digischool.nl/ma/community)<br />
uit te wissel<strong>en</strong>. Zeker nu het kom<strong>en</strong>d<br />
jaar weer van alles aan de lesprogramma’s<br />
moet word<strong>en</strong> aangepast is<br />
het e<strong>en</strong> waardevol medium om met<br />
lotg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> te overlegg<strong>en</strong>.<br />
Arthur Pormes<br />
NVLM-bestuur<br />
Arthur Pormes, voorzitter<br />
telefoon.: 0346-262888<br />
a.pormes@broklede.nl<br />
Co<strong>en</strong> Gelinck, secretaris<br />
Nieuwe Prins<strong>en</strong>gracht 78 II<br />
1018 VV Amsterdam<br />
telefoon.: 020-6866972<br />
co<strong>en</strong>@wxs.nl<br />
Tom Stroobach, p<strong>en</strong>ningmeester<br />
telefoon: 0320-249481<br />
tstroobach@hotmail.com<br />
Erik Cardinaals<br />
erikcardinaals@home.nl<br />
Ingrid Faas<br />
ingridfaas@gmail.com<br />
Eric J<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
eric.j<strong>en</strong>s<strong>en</strong>@planet.nl<br />
Hans van Kruijsdijk<br />
h.vankruijsdijk@fontys.nl<br />
Ber<strong>en</strong>d-Jan Mulder<br />
b.j.mulder@efa.nl<br />
Rob van Otterdijk<br />
r.vanotterdijk@chello.nl<br />
Regula Rexwinkel<br />
rexraats@planet.nl<br />
Hans Teuniss<strong>en</strong><br />
hans_teuniss<strong>en</strong>@hotmail.com<br />
Gl<strong>en</strong>n Truideman<br />
gmtruideman@home.nl<br />
Adviser<strong>en</strong>d voor de Tweede Fase<br />
Gerard Ruijs<br />
geruijs@planet.nl<br />
Girorek<strong>en</strong>ing NVLM: 1889654<br />
www.nvlm.nl<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
27
Ingezond<strong>en</strong><br />
Geachte M&P-redactie,<br />
Als nieuwbakk<strong>en</strong> doc<strong>en</strong>t <strong>Maatschappij</strong>leer<br />
b<strong>en</strong> ik toch maar in de p<strong>en</strong> geklomm<strong>en</strong>,<br />
nadat ik het april-nummer<br />
van <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> had gelez<strong>en</strong>.<br />
Vanwege drie artikel<strong>en</strong>, van<br />
Bessrour, Buit<strong>en</strong>weg <strong>en</strong> Peck, moet ik<br />
gewoonweg reager<strong>en</strong>.<br />
Het is altijd goed om standpunt<strong>en</strong><br />
van diverse m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. De<br />
schoonheid van dialoog <strong>en</strong> debat is<br />
immers ler<strong>en</strong> door uitwisseling van<br />
m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> <strong>en</strong> argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>. Dat had ik<br />
ook gehoopt met deze drie artikel<strong>en</strong>,<br />
maar bij elk van deze uitgesprok<strong>en</strong><br />
m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> miste ik e<strong>en</strong> reactie, e<strong>en</strong><br />
nuancering van standpunt<strong>en</strong>. Kort<br />
gezegd kom<strong>en</strong> de m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van<br />
Bessrour, Buit<strong>en</strong>weg <strong>en</strong> Peck respectievelijk<br />
neer op e<strong>en</strong> orthodox-islamitische,<br />
links-idealistische <strong>en</strong> links-liberale<br />
visie.<br />
Ik vroeg me daarom af wat ik er van mij<br />
als lezer tijd<strong>en</strong>s het lez<strong>en</strong> van de artikel<strong>en</strong><br />
wordt verwacht? Verwacht u e<strong>en</strong><br />
felle reactie op Bessrours teg<strong>en</strong>stelling<br />
tuss<strong>en</strong> de westerling<strong>en</strong> <strong>en</strong> sommige<br />
moslims? Hoopt u dat ik <strong>en</strong>thousiast<br />
wordt over de onhaalbare ideal<strong>en</strong> van<br />
Buit<strong>en</strong>weg? Verwacht u dat ik door de,<br />
Europees aando<strong>en</strong>de, bril van Peck<br />
meer van de Amerikaanse conservatieve<br />
politiek zal begrijp<strong>en</strong>?<br />
Mag ik verwacht<strong>en</strong> dat in de volg<strong>en</strong>de<br />
<strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> e<strong>en</strong> meer seculiere,<br />
realistische <strong>en</strong> conservatieve<br />
reactie op deze artikel<strong>en</strong> komt? Mijn<br />
voorkeur als lezer gaat er overig<strong>en</strong>s<br />
naar uit om mete<strong>en</strong> de teg<strong>en</strong>stelling<strong>en</strong><br />
helder te krijg<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet pas in<br />
e<strong>en</strong> ander nummer. Of was dat de<br />
opzet <strong>en</strong> heb ik u gedeeltelijk bedi<strong>en</strong>d?<br />
Met vri<strong>en</strong>delijke groet,<br />
Marco Veldman<br />
28 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
Reactie hoofdredacteur<br />
Beste Marco Veldman,<br />
Drie artikel<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> u g<strong>en</strong>oopt tot e<strong>en</strong> reactie, met daarin verwerkt e<strong>en</strong><br />
vraag - wat verwacht<strong>en</strong> wij van u als lezer? - <strong>en</strong> e<strong>en</strong> w<strong>en</strong>s - e<strong>en</strong> seculiere, realistische<br />
<strong>en</strong> conservatieve reactie van redactiezijde op die respectieve artikel<strong>en</strong>.<br />
Bessrour gaf in zijn artikel zijn (orthodox-)islamitische visie op de cartoonoorlog.<br />
<strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> had daarom gevraagd omdat het in het publieke<br />
debat over die kwestie, voorzover in Nederland gevoerd, daaraan grot<strong>en</strong>deels<br />
heeft ontbrok<strong>en</strong>. De media-aandacht voor de islamitische reactie op de gewraakte<br />
cartoons beperkte zich immers vrijwel geheel tot de manifestaties van<br />
hysterie <strong>en</strong> gewelddadigheid in <strong>en</strong>kele Arabische land<strong>en</strong>. Het inleid<strong>en</strong>de artikel,<br />
dat aan Bessrours bijdrage voorafging, maakte dat overig<strong>en</strong>s ook duidelijk.<br />
Zoals Bessrour zijn persoonlijke, islamitische visie op de moeizame verhouding<br />
tuss<strong>en</strong> het West<strong>en</strong> <strong>en</strong> de islam gaf, zo gaf Buit<strong>en</strong>weg haar persoonlijke<br />
(toekomst-)visie op Europa <strong>en</strong> zo inv<strong>en</strong>tariseerde Peck vanuit kritisch perspectief<br />
de gevolg<strong>en</strong> in de Ver<strong>en</strong>igde Stat<strong>en</strong> van zes jaar conservatief-republikeinse<br />
dominantie. Alle drie de bijdrag<strong>en</strong> zijn op persoonlijke titel geschrev<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> in hun opiniër<strong>en</strong>de hoedanigheid gev<strong>en</strong> ze opinies van de auteurs weer <strong>en</strong><br />
niet van <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong>, want <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> houdt er ge<strong>en</strong><br />
eig<strong>en</strong> politieke of religieuze opinies op na. Opiniër<strong>en</strong>de bijdrag<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
door de redactie in beginsel dus ook niet op de ing<strong>en</strong>om<strong>en</strong> standpunt<strong>en</strong> beoordeeld.<br />
Wat de redactie van u als lezer verwacht? Enthousiasme? Dat zou mooi zijn,<br />
maar dan wel in die zin dat dergelijke artikel<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong> tot nadere overd<strong>en</strong>king<br />
van de kwesties die ze aan de orde stell<strong>en</strong>. Als die stimulans tot reager<strong>en</strong><br />
leidt, nog mooier!<br />
Aan uw w<strong>en</strong>s dat <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> zelf, <strong>en</strong> liefst direct vanuit e<strong>en</strong> seculier,<br />
realistisch <strong>en</strong> conservatief perspectief op opiniër<strong>en</strong>de bijdrag<strong>en</strong> reageert,<br />
is lastig tegemoet te kom<strong>en</strong>. In de eerste plaats om red<strong>en</strong><strong>en</strong> van beginsel.<br />
Zoals ik hierbov<strong>en</strong> al stelde: <strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong> hanteert ge<strong>en</strong> van tevor<strong>en</strong><br />
gekoz<strong>en</strong> perspectief in sociaal-culturele <strong>en</strong>/of politiek-ideologische zin,<br />
wat overig<strong>en</strong>s iets anders is dan zegg<strong>en</strong> dat het neutraal objectief is.<br />
U hebt gelijk als u zegt dat voor het helder krijg<strong>en</strong> van allerlei teg<strong>en</strong>stelling<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>gestelde visies e<strong>en</strong> directe confrontatie daarvan in e<strong>en</strong> <strong>en</strong> hetzelfde<br />
nummer de voorkeur g<strong>en</strong>iet, bov<strong>en</strong> het moet<strong>en</strong> wacht<strong>en</strong> op latere nummers.<br />
Helaas behoort dat maar uiterst zeld<strong>en</strong> tot de praktische mogelijkhed<strong>en</strong>.<br />
Hans van der Heijde
Signalem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong>,<br />
vecht teg<strong>en</strong> onrecht<br />
Jonger<strong>en</strong> bewust mak<strong>en</strong> van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong><br />
in hun wereld <strong>en</strong> die daaromhe<strong>en</strong>?<br />
Amnesty International heeft vanaf november<br />
weer e<strong>en</strong> Rights Supporters-jonger<strong>en</strong>actie.<br />
Rights Supporters-actie <strong>2006</strong> gaat over m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> discriminatie. De actie biedt informatie,<br />
lesmateriaal <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bezoek van e<strong>en</strong><br />
gast uit het land van actie. M<strong>en</strong> kan sam<strong>en</strong> met<br />
de leerling<strong>en</strong> iets voor de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong>.<br />
Meedo<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of informatie ontvang<strong>en</strong>? Mail dan<br />
naar rightssupporters@amnesty.nl of bel 020 -<br />
7733569.<br />
Kal<strong>en</strong>der beeldvorming<br />
COS Noord-Holland, e<strong>en</strong> regionaal c<strong>en</strong>trum<br />
voor internationale sam<strong>en</strong>werking, heeft e<strong>en</strong><br />
kal<strong>en</strong>der gemaakt over onderwerp<strong>en</strong> als beeldvorming,<br />
vooroordel<strong>en</strong> <strong>en</strong> cultuurverschill<strong>en</strong>. In<br />
de kal<strong>en</strong>der vindt u veel concrete <strong>en</strong> aantrekkelijke<br />
werkvorm<strong>en</strong> om met deze onderwerp<strong>en</strong><br />
aan de slag te gaan. De kal<strong>en</strong>der loopt van<br />
september <strong>2006</strong> tot <strong>en</strong> met juli 2007, dus u<br />
kunt er het hele schooljaar plezier van hebb<strong>en</strong>.<br />
De kal<strong>en</strong>der past bijzonder goed bij de eindterm<strong>en</strong><br />
<strong>Maatschappij</strong>leer. Aan bod kom<strong>en</strong> onderwerp<strong>en</strong><br />
als norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong>, selectieve<br />
waarneming <strong>en</strong> g<strong>en</strong>eralisatie, maar ook het onderwerp<br />
nature/nurture <strong>en</strong> de theorie van Geert<br />
Hofstede kom<strong>en</strong> voorbij. Daarnaast maakt<br />
COS Noord-Holland ook gebruik van het gegev<strong>en</strong><br />
dat het hier om e<strong>en</strong> kal<strong>en</strong>der gaat: in september<br />
<strong>2006</strong> is er aandacht voor de Ramadan,<br />
in mei 2007 voor verkiezing<strong>en</strong>, beeldvorming<br />
<strong>en</strong> media, <strong>en</strong> in juni 2007 voor Roze Zaterdag<br />
<strong>en</strong> het COC.<br />
Als u e<strong>en</strong> exemplaar van de kal<strong>en</strong>der wilt ontvang<strong>en</strong><br />
kunt u mail<strong>en</strong> of bell<strong>en</strong> naar Esther<br />
Anker: e.anker@cosnoordholland.nl of 072 -<br />
5202517.<br />
Focus op de maatschappij<br />
13-16<br />
In het najaar van <strong>2006</strong> z<strong>en</strong>dt SchoolTV weer<br />
vier nieuwe aflevering<strong>en</strong> van de serie Focus<br />
op de maatschappij uit.<br />
De programma’s zijn niet aan e<strong>en</strong> bepaalde<br />
vmbo-methode gebond<strong>en</strong>, maar de onderwerp<strong>en</strong><br />
kom<strong>en</strong> wel in de verschill<strong>en</strong>de method<strong>en</strong><br />
aan bod. In elk programma staat de ervaring<br />
van e<strong>en</strong> jongere met de volg<strong>en</strong>de thema’s c<strong>en</strong>traal:<br />
reclame (programma 13), de rechtbank<br />
(programma 14), religie (programma 15) <strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong>levingsvorm<strong>en</strong> (programma 16). Het ervaringsverhaal<br />
vormt de rode draad door het<br />
programma. Hierdoor zal de herk<strong>en</strong>baarheid<br />
bij de leerling<strong>en</strong> groot zijn. Het ervaringsverhaal<br />
wordt vervolg<strong>en</strong>s vanuit de verschill<strong>en</strong>de<br />
b<strong>en</strong>aderingswijz<strong>en</strong> bekek<strong>en</strong>: sociaal-cultureel,<br />
politiek-juridisch, sociaal-economisch <strong>en</strong><br />
veranderingsvergelijk<strong>en</strong>d. Op deze manier<br />
mak<strong>en</strong> de leerling<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis met andere m<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>,<br />
waarna zij word<strong>en</strong> gestimuleerd om<br />
hun eig<strong>en</strong> m<strong>en</strong>ing zorgvuldig vast te stell<strong>en</strong>.<br />
Elk programma duurt 15 minut<strong>en</strong>.<br />
Via de internetpagina www.eig<strong>en</strong>wijzer.nl/focus<br />
zal extra informatie word<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> waar<br />
de leerling<strong>en</strong> zelfstandig mee kunn<strong>en</strong> werk<strong>en</strong>.<br />
De programma’s zijn ook op deze internetpagina<br />
te vind<strong>en</strong>. De doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong>handleiding bevat<br />
e<strong>en</strong> beschrijving van de programma’s, achtergrondinformatie<br />
<strong>en</strong> kopieerbare werkblad<strong>en</strong>.<br />
Dit project biedt mogelijkhed<strong>en</strong> om met<br />
Teleblik te werk<strong>en</strong>. Verder zal er e<strong>en</strong> overzicht<br />
word<strong>en</strong> opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> bij welke onderdel<strong>en</strong> van<br />
bestaande method<strong>en</strong> de programma’s het<br />
beste aansluit<strong>en</strong>. De handleiding à € 14 (digitale<br />
versie € 9,95) is telefonisch via 0900-1344<br />
(20ct/min) of via internetpagina<br />
www.schooltv.nl/bestell<strong>en</strong> te bestell<strong>en</strong>.<br />
Vecht teg<strong>en</strong> onrecht<br />
Amnesty International k<strong>en</strong>t heel wat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die steun kunn<strong>en</strong> gebruik<strong>en</strong> in hun strijd voor<br />
de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong>. Het is erg belangrijk om de<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> om ze te kunn<strong>en</strong><br />
gebruik<strong>en</strong>. Daarom houdt Amnesty dit jaar<br />
voor de vierde keer de actie Rights<br />
Supporters. Nederlandse scholier<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
aan de slag om actie te voer<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> discriminatie.<br />
Jonger<strong>en</strong> uit Nederland kunn<strong>en</strong> daarbij<br />
help<strong>en</strong>! Rights Supporters actie <strong>2006</strong> gaat<br />
over m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> discriminatie <strong>en</strong> maakt<br />
jonger<strong>en</strong> bewust van de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong> in hun<br />
wereld <strong>en</strong> die daaromhe<strong>en</strong>?<br />
De actie biedt informatie, lesmateriaal <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
bezoek van e<strong>en</strong> gast uit het land van actie. M<strong>en</strong><br />
kan sam<strong>en</strong> met de leerling<strong>en</strong> iets voor de m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>recht<strong>en</strong><br />
do<strong>en</strong>.<br />
De actie Rights Supporters begint op 20 november,<br />
de Dag van de Recht<strong>en</strong> van het Kind.<br />
Vanaf 10 december, de Dag van de Recht<strong>en</strong><br />
van de M<strong>en</strong>s, zijn er gast<strong>en</strong> op bezoek in<br />
Nederland. Zij zull<strong>en</strong> dan scholier<strong>en</strong> van het<br />
voortgezet onderwijs vertell<strong>en</strong> over hun werk <strong>en</strong><br />
hun vrag<strong>en</strong> zich voor h<strong>en</strong> in te zett<strong>en</strong>. De scholier<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> uitdaging aangaan om daadwerkelijk<br />
iets voor h<strong>en</strong> te betek<strong>en</strong><strong>en</strong>. Jonger<strong>en</strong><br />
kunn<strong>en</strong> tot begin januari 2007 het resultaat van<br />
hun uitdaging instur<strong>en</strong>.<br />
Meedo<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of informatie ontvang<strong>en</strong>? Mail dan<br />
naar rightssupporters@amnesty.nl of bel 020 -<br />
7733569.<br />
Fal<strong>en</strong>de instituties<br />
De multiculturele sam<strong>en</strong>leving heeft de laatste<br />
jar<strong>en</strong> zwaar onder vuur geleg<strong>en</strong>. Het belangrijkste<br />
kritiekpunt: problem<strong>en</strong> zijn niet b<strong>en</strong>oemd,<br />
laat staan aangepakt. Dat zou alles hebb<strong>en</strong> te<br />
mak<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> te slappe houding van politiek<br />
<strong>en</strong> bestuurders: met softies die ge<strong>en</strong> kritiek op<br />
andere cultur<strong>en</strong> durv<strong>en</strong> te lever<strong>en</strong> <strong>en</strong> met allochton<strong>en</strong><br />
die weiger<strong>en</strong> zich aan te pass<strong>en</strong> aan<br />
onze norm<strong>en</strong> <strong>en</strong> waard<strong>en</strong> aan te pass<strong>en</strong>.<br />
Bij alle verhitte discussies over het multiculturele<br />
probleem blijft de rol van de maatschappelijke<br />
instituties vaak opvall<strong>en</strong>d onderbelicht.<br />
Onder redactie van hoogleraar Sociale Cohesie<br />
Rub<strong>en</strong> Gowricharn gev<strong>en</strong> neg<strong>en</strong> wet<strong>en</strong>schappers<br />
hun visie op de multiculturele sam<strong>en</strong>leving.<br />
Ze trekk<strong>en</strong> de contour<strong>en</strong> van hardnekkige<br />
heikele kwesties, onderzoek<strong>en</strong> de institutionele<br />
context <strong>en</strong> dring<strong>en</strong> door tot zwakke plekk<strong>en</strong>.<br />
Waar ontbreekt het aan, wat gaat er mis <strong>en</strong> hoe<br />
kan het beter? De verschill<strong>en</strong>de visies resulter<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> g<strong>en</strong>uanceerd beeld van e<strong>en</strong> vaak<br />
verhitte discussie.<br />
De bijdrag<strong>en</strong> aan Fal<strong>en</strong>de instituties vorm<strong>en</strong><br />
ge<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong>d geheel, <strong>en</strong> dat was de pret<strong>en</strong>tie<br />
ook niet. Wel drag<strong>en</strong> alle auteurs e<strong>en</strong> duidelijk<br />
standpunt uit dat tot doord<strong>en</strong>k<strong>en</strong> nodigt.<br />
Waarmee ze e<strong>en</strong> positieve bijdrage lever<strong>en</strong> aan<br />
het tot nu toe zo weinig redelijke debat over de<br />
multiculturele sam<strong>en</strong>leving.<br />
Rub<strong>en</strong> Gowricharn (red.), Fal<strong>en</strong>de instituties,<br />
Neg<strong>en</strong> heikele kwesties in de multiculturele sam<strong>en</strong>leving,<br />
FORUM, <strong>2006</strong>. Voor meer informatie:<br />
www.forum.nl.<br />
Het volg<strong>en</strong>de nummer van<br />
<strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong><br />
verschijnt op 9 oktober.<br />
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
29
( advert<strong>en</strong>tie)<br />
O n d e r w i j s k r a n t<br />
U R U Z G A N<br />
Volg<strong>en</strong>s deskundig<strong>en</strong> zijn de 1400 Nederlandse soldat<strong>en</strong> in Uruzgan<br />
(Afghanistan) bezig met één van de gevaarlijkste missies van het<br />
Nederlandse leger sinds de Tweede Wereldoorlog. Waarom stuurt<br />
de Nederlandse regering ‘onze’ soldat<strong>en</strong> naar zo’n instabiele regio<br />
<strong>en</strong> wat staat de militair<strong>en</strong> daar te wacht<strong>en</strong>?<br />
Over deze <strong>en</strong> andere vrag<strong>en</strong> heeft het IPP e<strong>en</strong> onderwijskrant gemaakt.<br />
De krant is vanaf begin september te bestell<strong>en</strong> bij het IPP.<br />
Doelgroep<br />
Hogere klass<strong>en</strong> vmbo-t/havo/vwo.<br />
Zodra de krant gereed is vindt u op www.publiek-politiek e<strong>en</strong><br />
pdf-bestand van de krant. U kunt dan zelf beoordel<strong>en</strong><br />
of de krant geschikt is voor uw leerling<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> greep uit de inhoud<br />
• Interviews met soldat<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun ouders<br />
• De geschied<strong>en</strong>is van Afghanistan<br />
• De besluitvorming in Nederland<br />
• Waarom stur<strong>en</strong> we troep<strong>en</strong> naar Uruzgan?<br />
• Wie kom<strong>en</strong> de Nederlandse soldat<strong>en</strong> daar teg<strong>en</strong>?<br />
• Interviews met Nederlanders van Afghaanse afkomst<br />
• Opium <strong>en</strong> papaver, godsdi<strong>en</strong>st <strong>en</strong> democratie<br />
• Vrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> opdracht<strong>en</strong><br />
De krant is geïllustreerd, telt 8 pagina’s <strong>en</strong> wordt in principe<br />
als pakket van 35 exemplar<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>.<br />
De prijs van het pakket bedraagt € 39,-, incl. verz<strong>en</strong>dkost<strong>en</strong>.<br />
De losse prijs bedraagt € 1,60, exclusief verz<strong>en</strong>dkost<strong>en</strong>.<br />
Vanaf begin september te bestell<strong>en</strong><br />
Instituut voor Publiek <strong>en</strong> Poltiek<br />
020 521 76 00<br />
Of via de website www.publiek-politiek.nl<br />
<strong>Maatschappij</strong> & <strong>Politiek</strong><br />
is e<strong>en</strong> uitgave van Het Instituut voor Publiek<br />
<strong>en</strong> <strong>Politiek</strong>. Hierin zijn tev<strong>en</strong>s opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong><br />
de mededeling<strong>en</strong> van de NVLM. De redactieled<strong>en</strong><br />
zijn in hun journalistieke werkzaamhed<strong>en</strong><br />
onafhankelijk.<br />
Redactie<br />
Wolter Blankert, Radboud Burgsma, Harold<br />
Drost, Co<strong>en</strong> Gelinck, Iris Gerdez, Hans van<br />
der Heijde (hoofdred.), Lieke Meijs, Gerard<br />
van Rossum, Matthijs van Waver<strong>en</strong>, Jeff<br />
Peck (correspond<strong>en</strong>t New York, VS).<br />
Eindredactie<br />
Maart<strong>en</strong> Cras<br />
Vormgeving<br />
Addy de Meester<br />
Omslagfoto<br />
Roeland Koning<br />
Druk<br />
Drukkerij Haasbeek<br />
Uitgever<br />
Instituut voor Publiek <strong>en</strong> <strong>Politiek</strong>,<br />
Prins<strong>en</strong>gracht 911-915<br />
1017 KD Amsterdam<br />
telefoon 020 521 76 00<br />
e-mail: uitgeverij@publiek-politiek.nl<br />
Redactiesecretariaat<br />
Instituut voor Publiek <strong>en</strong> <strong>Politiek</strong><br />
Prins<strong>en</strong>gracht 911-915<br />
1017 KD Amsterdam<br />
telefoon 020 521 76 00<br />
e-mail m<strong>en</strong>p@publiek-politiek.nl<br />
(bij onderwerp vermeld<strong>en</strong> t.a.v. redactie<br />
M&P)<br />
Abonnem<strong>en</strong>tsprijs M & P<br />
€40,75 per jaar, Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> €35,30, schol<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> instelling<strong>en</strong> €44,90. M & P verschijnt<br />
acht keer per jaar. Losse nummers<br />
€5,40 (exclusief verz<strong>en</strong>dkost<strong>en</strong>).<br />
Nieuwe abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
Abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> op elk gew<strong>en</strong>st tijdstip<br />
ingaan na ontvangst van het abonnem<strong>en</strong>tsgeld.<br />
Afhankelijk van de ingangsdatum<br />
wordt e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>redig gedeelte van de<br />
prijs van e<strong>en</strong> jaarabonnem<strong>en</strong>t in rek<strong>en</strong>ing<br />
gebracht. Abonnem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook word<strong>en</strong><br />
aangegaan met terugwerk<strong>en</strong>de kracht.<br />
Dit is echter afhankelijk van de voorraad<br />
oude nummers. Aanmelding van nieuwe<br />
abonnees bij de uitgever.<br />
Beëindiging abonnem<strong>en</strong>t<br />
Opzegging schriftelijk tot 1 december van<br />
het lop<strong>en</strong>de abonnem<strong>en</strong>tsjaar.<br />
Auteursrecht<br />
Niets uit deze uitgave mag word<strong>en</strong> verm<strong>en</strong>igvuldigd<br />
zonder voorafgaande toestemming<br />
van de redactie met uitzondering van<br />
de tekst van het leerling<strong>en</strong>materiaal, indi<strong>en</strong><br />
dit geschiedt zonder winstoogmerk. In alle<br />
gevall<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t de bron duidelijk te word<strong>en</strong><br />
vermeld.<br />
Advert<strong>en</strong>ties<br />
Tariev<strong>en</strong> op aanvraag verkrijgbaar bij de uitgever,<br />
telefoon 020 5217600.<br />
Kopij <strong>en</strong> mededeling<strong>en</strong><br />
Bijdrag<strong>en</strong> op diskette of per e-mail naar het<br />
redactiesecretariaat.<br />
ISSN 1566-1555
22 november<br />
Tweede -<br />
Kamerverkiezing<strong>en</strong><br />
In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezing<strong>en</strong><br />
op 22 november <strong>2006</strong> bereidt<br />
het IPP weer allerlei verkiezingsactiviteit<strong>en</strong><br />
voor. Naast de inmiddels<br />
traditionele, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> aantal nieuwe websites<br />
organiseert het IPP traditiegetrouw<br />
ook dit jaar weer de<br />
Landelijke<br />
Scholier<strong>en</strong>verkiezing<strong>en</strong><br />
op dinsdag<br />
21 november <strong>2006</strong><br />
De Scholier<strong>en</strong>verkiezing<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> goede aanleiding om in<br />
verkiezingstijd extra aandacht te bested<strong>en</strong> aan politieke besluitvorming.<br />
Niet voor niets ded<strong>en</strong> in 2003 meer dan 300<br />
schol<strong>en</strong> in het voortgezet onderwijs <strong>en</strong> 91.000 leerling<strong>en</strong> aan<br />
de scholier<strong>en</strong>verkiezing<strong>en</strong> mee. Deelname is gratis, mede<br />
dankzij het Ministerie van Binn<strong>en</strong>landse Zak<strong>en</strong>. Stemm<strong>en</strong><br />
kan schriftelijk of via Internet.Voor de Scholier<strong>en</strong>verkiezing<strong>en</strong><br />
bestaat altijd veel mediabelangstelling. Naast radio <strong>en</strong> televisie<br />
meld<strong>en</strong> nag<strong>en</strong>oeg alle dagblad<strong>en</strong> de uitslag <strong>en</strong> tr<strong>en</strong>ds.<br />
Ook het Radio 1 Journaal besteedde er de laatste keer<br />
vanuit verschill<strong>en</strong>de schol<strong>en</strong> aandacht aan.<br />
Doe ook mee op 21 november <strong>en</strong> meldt uw<br />
school vandaag nog aan!<br />
Ga hiervoor naar www.scholier<strong>en</strong>verkiezing<strong>en</strong>.nl<br />
<strong>en</strong> vul het aanmeldingsformulier in.<br />
Heeft u vrag<strong>en</strong> over de Scholier<strong>en</strong>verkiezing<strong>en</strong>? Neem dan<br />
contact op met Ewoud Poerink van het IPP, (020) 521 76 55.<br />
SCHOLIERENVERKIEZINGEN <strong>2006</strong>:<br />
u doet toch zeker ook mee...?<br />
DE HAAGSE<br />
TRIBUNE<br />
VIER GRATIS<br />
DAGPROGRAMMA’S<br />
ROND HET BINNENHOF<br />
De Tweede-Kamerverkiezing<strong>en</strong><br />
van 22 november kom<strong>en</strong> eraan!<br />
De Haagse Tribune laat<br />
scholier<strong>en</strong> uit het voortgezet<br />
onderwijs ter plekke de werking<br />
van ons parlem<strong>en</strong>tair systeem<br />
zi<strong>en</strong>, met alle rituel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
gezicht<strong>en</strong> die daarbij hor<strong>en</strong>.<br />
Met introductie, film, puzzel,<br />
bezoek<strong>en</strong> aan de Tweede Kamer<br />
<strong>en</strong> Haags Historisch Museum,<br />
gesprekk<strong>en</strong> met Kamerlid, wie is<br />
wie, wat zit waar op het Binn<strong>en</strong>hof<br />
<strong>en</strong> nog veel meer. Kijk op<br />
www.dehaagsetribune.nl, kies uit<br />
vier gratis dagprogramma’s <strong>en</strong><br />
meldt u vandaag nog aan.<br />
De Haagse Tribune is e<strong>en</strong> initiatief<br />
van het Instituut voor Publiek <strong>en</strong><br />
<strong>Politiek</strong>, in sam<strong>en</strong>werking met de<br />
afdeling Communicatie van de<br />
Tweede Kamer <strong>en</strong> van het Haags<br />
Historisch Museum.
34 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong>
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
35
36 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong>
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
37
38 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong>
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
39
voorop heeft gelop<strong>en</strong>. ■<br />
40 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong>
MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong><br />
41
42 MAATSCHAPPIJ & POLITIEK • SEPTEMBER <strong>2006</strong>