'Hopen is ook - Humanistisch Verbond
'Hopen is ook - Humanistisch Verbond
'Hopen is ook - Humanistisch Verbond
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
03<br />
ledenblad<br />
september<br />
2009<br />
Godsdienst en de<br />
koers van het HV<br />
pagina 6<br />
De kunst van het loslaten<br />
pagina 10<br />
Interview Joep Dohmen<br />
pagina 12<br />
EN VERDER:<br />
p 2 Korte berichten<br />
p 3 De ware levenskunst<br />
p 8 Column Joep<br />
Schrijvers<br />
p 8 Het effect van onze<br />
campagnes<br />
p 11 Human<strong>is</strong>me en kunst<br />
p 14 Het human<strong>is</strong>me in de<br />
media<br />
p 15 Een pleidooi voor<br />
verdraagzaamheid<br />
p 16 Onder ons<br />
Foto Boudewijn de Groot:<br />
Roy Beusker<br />
HUMUS<br />
‘Hopen <strong>is</strong> <strong>ook</strong><br />
een soort geloof’<br />
Boudewijn de Groot, pagina 4
Inspiratie voor een goed leven<br />
Kom naar de HV Ledendag!<br />
De ALV van 2009<br />
Het hoofdbestuur nodigt u van harte uit voor de Ledendag<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> 2009 op zaterdag 28 november in<br />
Driebergen.<br />
In de ochtend legt het hoofdbestuur verantwoording af over<br />
het gevoerde beleid, en wordt beeldend getoond waar het HV<br />
zich het afgelopen jaar mee bezig heeft gehouden. Uiteraard<br />
krijgt u hierbij gelegenheid mee te denken over de koers van<br />
het <strong>Verbond</strong>. Daarna zal het gesprek gevoerd worden over de<br />
toekomstige koers van het HV. Hoe gaat het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong><br />
om met een vergrijzende achterban, diverse verwachtingen<br />
van leden, en een vermindering van het aantal afdelingen?<br />
De middag staat in het teken van Levenskunst, een van de<br />
prominente thema’s waar het HV zich mee bezighoudt. Joep<br />
Dohmen (hoogleraar Wijsgerige en praktijkgerichte ethiek,<br />
Universiteit voor Human<strong>is</strong>tiek) zal een inleiding verzorgen rond<br />
de beteken<strong>is</strong> van Levenskunst, waarna een zeer divers aanbod<br />
van workshops zoals Omgaan met Tijd en een Mindfulnesstraining<br />
zal plaatsvinden. De gehele dag zal omlijst worden<br />
door theater en muziek.<br />
Professionele kinderopvang zorgt voor een aantrekkelijk kinderprogramma<br />
op maat (voor 012 jaar). U kunt uw kind aanmelden<br />
tot 2 november, onder vermelding van naam en leeftijd, zodat<br />
het opvangteam hiermee rekening kan houden.<br />
Voor aanmelding en/of informatie:<br />
• via email: naar regio@human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl, graag met<br />
vermelding van uw adresgegevens<br />
• telefon<strong>is</strong>ch: tel. 0205219000<br />
• schriftelijk: stuur een briefje met uw aanmelding inclusief<br />
uw adresgegevens en zo mogelijk uw emailadres naar het<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong>, Postbus 74590, 1070 AL Amsterdam.<br />
Locatie: Antropia Cultuur en Congrescentrum, Landgoed de<br />
Reehorst, Hoofdstraat 8, 3972 LA Driebergen. Na aanmelding<br />
ontvangt u tijdig de agenda en de stukken.<br />
Het volledige programma voor de Ledendag staat vanaf 12<br />
oktober op www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl.<br />
Humus via audio?<br />
De redactie wil graag van u weten in hoeverre er behoefte bestaat aan<br />
een ingesproken versie van de Humus bestemd voor slechtzienden.<br />
• Stelt u prijs op een ingesproken Humus op cdrom? Laat het ons<br />
weten!<br />
• Bent u in het gelukkige bezit van een aangename stem en zou u<br />
op vrijwillige bas<strong>is</strong> bereid zijn de Humus voor uw medelezers in te<br />
spreken?<br />
Wanneer u wilt reageren kan dat per email aan Barbara Zabel van<br />
het secretariaat: b.zabel@human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl, tel. 020–5219030.<br />
U kunt ons natuurlijk <strong>ook</strong> schrijven: Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong>,<br />
postbus 75490, 1070 AL Amsterdam.<br />
25 jaar<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch Vredesberaad<br />
Op de grootste demonstratie ooit in Nederland (1983, Den Haag)<br />
betoogden circa 550.000 mensen tegen de komst van kru<strong>is</strong>raketten<br />
in Nederland. Die gebeurten<strong>is</strong>, de massale verontwaardiging over<br />
het plaatsen van massavernietigingswapens, was <strong>ook</strong> de directe<br />
aanleiding voor de officiële oprichting van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch Vredesberaad<br />
in 1984. Oorlog en vrede zijn al veel langer belangrijke agendapunten<br />
voor human<strong>is</strong>ten. Hulp aan dienstweigeraars of andere acties<br />
vonden al ver voor 1983 plaats. Stellingname hierover van het hoofdbestuur<br />
was en <strong>is</strong> (nog steeds) echter altijd een heikel punt.<br />
Nu, vijfentwintig jaar na de grote antikru<strong>is</strong>rakettendemonstratie, kijkt<br />
het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch Vredesberaad terug op een kwart eeuw van actie<br />
en beraad binnen de Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che Beweging. Samen met het<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch Archief wordt deze korte h<strong>is</strong>torie gebundeld en uitgegeven<br />
in een handzame, boeiende en spannende editie van het<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch Erfgoed.<br />
De presentatie van dit boekje en gesprekken met enkele bijzondere<br />
gasten vormen de kern van onze jubileumviering op zaterdagmiddag<br />
14 november in Art<strong>is</strong> in Amsterdam. Ook zal de Prijs voor<br />
Vredesjournal<strong>is</strong>tiek 2009 worden uitgereikt. U bent van harte welkom!<br />
Volg het actuele nieuws via www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chvredesberaad.nl.<br />
Grote Dialoog over homoseksualiteit<br />
Homoseksualiteit <strong>is</strong> nog altijd een moeilijk bespreekbaar onderwerp.<br />
Mensen staan er negatief tegenover, of weten niet wat ze ervan moeten<br />
denken. Hierdoor <strong>is</strong> het voor veel mensen een onderwerp dat<br />
onduidelijkheid met zich meebrengt. Voor lang niet alle hetero’s <strong>is</strong><br />
de omgang met homoseksuele mannen en vrouwen een vanzelfsprekendheid.<br />
Gevolgen zijn dat homoseksuelen op hun werk worden<br />
gepest, op straat worden lastiggevallen of op andere wijze worden<br />
ged<strong>is</strong>crimineerd. In de Dialoog wordt geprobeerd het gesprek op gang<br />
te brengen tussen homoseksuelen en mensen die moeite hebben met<br />
het bespreken van homoseksualiteit. Door op positieve wijze mensen<br />
uit verschillende groepen bij elkaar te brengen wordt er gewerkt aan<br />
sociale gelijkheid en harmonieus samenleven van iedereen.<br />
Op zaterdag 26 september organ<strong>is</strong>eert het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong><br />
een Grote Dialoog over homoseksualiteit in het prachtige Spoorwegmuseum<br />
in Utrecht. Er wordt o.a. een methodiek voor het organ<strong>is</strong>eren<br />
van gesprekken tussen verschillende groepen aangereikt.<br />
HUMUS no. 3 | 2009
Levenskunst <strong>is</strong> de<br />
werkelijkheid onder<br />
ogen willen zien<br />
U heeft ze vast <strong>ook</strong> gelezen, de resultaten van<br />
het onderzoek 21minuten.nl 2009: Nederlanders<br />
maken zich boos en zorgen over het groeiende<br />
gebrek aan respect, fatsoen, verdraagzaamheid<br />
en tolerantie. Niet de econom<strong>is</strong>che cr<strong>is</strong><strong>is</strong>, het<br />
milieu, veiligheid of criminaliteit zijn voor ons<br />
het belangrijkste, maar het egocentr<strong>is</strong>che<br />
gedrag van de buurman. Meer dan 90% van<br />
de Nederlanders vindt andere Nederlanders<br />
te egocentr<strong>is</strong>ch. We verwijten elkaar dus te<br />
weinig rekening te houden met de ander. En<br />
het <strong>is</strong> vooral de ander die moet veranderen.<br />
Zelf zien we geen of weinig reden tot zelfkritiek of aanpassing<br />
van gedrag. ‘We zijn niet meer streng voor onszelf maar voor<br />
anderen. Anderen mogen niet wat we onszelf wel toestaan,<br />
geleerd als we hebben om voor onszelf te kiezen en het eigen<br />
gevoel tot uitgangspunt van ons handelen te maken’, stelt Paul<br />
Schnabel naar aanleiding van het onderzoek (NRC Handelsblad,<br />
18 juli 2009). De overdrijving van de bijzonderheid van de eigen<br />
persoon, noemt hij dat. Die verklaart niet alleen de vergroving<br />
van de onderlinge omgang met anderen, maar <strong>ook</strong> het feit dat<br />
in deze tijden van cr<strong>is</strong><strong>is</strong> mensen zich het meest druk maken om<br />
relatief ‘kleine bronnen van ergern<strong>is</strong>’.<br />
Het onderzoek laat <strong>ook</strong> zien dat we veel willen en graag zo snel<br />
mogelijk, zonder er iets voor te doen of te laten. We zijn gelukkig<br />
met het eigen leven, maar niet met de samenleving, hebben behoefte<br />
aan meer Europa, maar <strong>ook</strong> aan minder Europa, willen<br />
graag meer autoriteit maar niet al te paternal<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch.<br />
Al lezend begin ik me steeds meer te ergeren. We zijn met elkaar<br />
een behoorlijk eigengereid en verwend volkje aan het worden.<br />
Wanneer we met elkaar een andere samenleving willen dan zullen<br />
we toch echt de verandering van onszelf moeten verwachten en<br />
niet van anderen.<br />
En dat vraagt om levenskunst. Hoezo levenskunst? zult u m<strong>is</strong>schien<br />
denken. Dat <strong>is</strong> toch bij uitstek voor het eigen geluk gaan<br />
en weinig gelegen laten aan dat van een ander? Toegegeven, net<br />
als u ontkom <strong>ook</strong> ik niet aan het ongemakkelijke gevoel dat het<br />
bezig zijn met levenskunst elitair en inmiddels nogal trendy <strong>is</strong>:<br />
het goede leven in de zin van genieten van wijn, lekker eten, reizen,<br />
uitgaan – waar ik overigens erg van hou – en op bezoek bij<br />
Rik Felderhof in Frankrijk of Tanzania.<br />
HUMUS no. 3 | 2009<br />
Redactioneel door Ineke de Vries,<br />
directeur landelijk bureau<br />
Foto: Roeland Ensie<br />
Maar dat <strong>is</strong> niet waar het hier over gaat. De levenskunst waar ik<br />
naar op zoek ben, <strong>is</strong> niet deze Bourgond<strong>is</strong>che ‘als ik maar gelukkig<br />
ben’ versie, maar een real<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che en human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che levenskunst.<br />
Een levenskunst die ervan uitgaat dat je verder kijkt dan<br />
je neus lang <strong>is</strong>, die ervan uitgaat dat mensen niet volmaakt zijn<br />
maar wel de moeite moeten willen doen om zich te ontwikkelen<br />
en gebruik te maken van hun mogelijkheden. Van een levenskunst<br />
die uitgaat van zelfkenn<strong>is</strong> en het vermogen tot zelfkritiek.<br />
Want zijn alle andere mensen nu echt zo onfatsoenlijk? En zijn<br />
een dreigende milieucatastrofe en een wereldwijde econom<strong>is</strong>che<br />
cr<strong>is</strong><strong>is</strong> niet een tikje zorgelijker dan asociaal buurtgedrag? Het <strong>is</strong><br />
alsof we in twee werelden leven, onze kleine privéwereld waarin<br />
we gelukkig zijn, en de buitenwereld die we onfatsoenlijk vinden<br />
en waar vooral anderen maar hun best voor moeten doen.<br />
M<strong>is</strong>schien moeten we de echte wereld weer leren zien. Niet alleen<br />
de schaduwkanten, maar <strong>ook</strong> niet alleen de mooie kanten.<br />
Levenskunst <strong>is</strong> de werkelijkheid onder ogen willen zien, <strong>ook</strong> als<br />
het om onszelf gaat. Verwijt ik anderen m<strong>is</strong>schien zaken die ik<br />
zelf <strong>ook</strong> doe? Meet ik met twee maten? Als ik wil dat het beter<br />
gaat in de wereld, in Europa, in Nederland, wat doe ik dan om<br />
daaraan bij te dragen? Of vind ik <strong>ook</strong> dat anderen dat moeten<br />
oplossen. Levenskunstenaars willen meer dan hun eigen privégeluk.<br />
Ze zijn nieuwsgierig, maken gebruik van allerlei informatiebronnen,<br />
willen en durven verantwoording te dragen voor<br />
anderen, durven zichzélf in te spannen. Ze laten het niet alleen<br />
aan anderen over. Als dat elitair <strong>is</strong>, dan maar elitair. Als het merendeel<br />
van de Nederlanders graag gelukkig <strong>is</strong> in eigen hu<strong>is</strong> en<br />
tuin, de rest van de wereld onfatsoenlijk vindt en de problemen<br />
graag aan anderen overlaat, dan hebben we m<strong>is</strong>schien wel een<br />
elitaire levenskunst nodig.<br />
Ineke de Vries
Boudewijn de Groot<br />
‘Hopen <strong>is</strong> <strong>ook</strong><br />
een soort geloof’<br />
Als kind ging Boudewijn de Groot naar de<br />
zondagsschool, maar van het bestaan van<br />
een almachtige God hebben ze hem daar niet<br />
kunnen overtuigen. Al vijfenveertig jaar zingt<br />
de bekende Nederlandse muzikant over kleine<br />
en grote dingen in het leven. Hij <strong>is</strong> meer een<br />
man van gevoel en van langzaam gerijpte over<br />
tuigingen dan van breed uitgedragen ideeën.<br />
Het <strong>is</strong> bijna niet denkbaar dat er volwassen Nederlanders zijn die<br />
Boudewijn de Groot niet kennen. M<strong>is</strong>schien heeft niet iedereen<br />
zijn recente werk gehoord, maar ouderen kunnen grote hits als<br />
‘Welterusten, mijnheer de president’, ‘Testament’ en ‘Jimmy’ nauwelijks<br />
gem<strong>is</strong>t hebben. En anders <strong>is</strong> er altijd nog ‘Avond’, het lied<br />
dat in 2005 nummer 1 werd in de Top 2000 van Radio 2. Zijn<br />
grote succes in de jaren zestig en zeventig werd opgevolgd door<br />
een lange periode buiten de schijnwerpers. In 1991 kwam De Groot<br />
als acteur en muzikant terug in de publieke aandacht, met een<br />
hoofdrol in de musical Tsjechov. Na succesvolle tournees door<br />
Nederland en België nam hij in 2008 een jaar vrij. Dit theaterseizoen<br />
trekt hij met zijn programma Wilde Jaren weer langs de<br />
Nederlandse theaters. De Groot woont in Heemstede, heeft drie<br />
volwassen kinderen en zes kleinkinderen.<br />
Het leven van Boudewijn de Groot begon op Java, in 1944. Zijn<br />
moeder overleed in het jappenkamp toen hij een jaar was. Van<br />
1945 tot 1952 woonde hij bij een oom en tante in Haarlem. Zijn<br />
zusje en broertje werden opgenomen in twee andere pleeggezinnen.<br />
In 1952 werden de kinderen herenigd met hun vader en zijn<br />
nieuwe vrouw.<br />
Hoe was het gezin van je tante?<br />
Tante Alie was de tweelingzuster van mijn vader. Ze had zelf<br />
twee grote kinderen. De oudste was al in militaire dienst en de<br />
jongste ging het hu<strong>is</strong> uit toen ik een jaar of vijf was. Het was<br />
een zeer bescheiden gezinnetje, tweehoog in Haarlem. Geen uitgesproken<br />
armoe maar we hadden het niet breed.<br />
Werd je opgevoed met religie?<br />
Mijn tante was niet gelovig. Ik werd wel naar de zondagsschool<br />
gestuurd maar dat kwam denk ik meer vanuit mijn vader, hoewel<br />
hij <strong>ook</strong> niet gelovig was. Mijn tante was een heel lieve vrouw met<br />
respect voor andere mensen, bescheiden. Ze heeft me bijgebracht<br />
hoe ik me moest gedragen. Niet zozeer met wijze lessen of preken<br />
maar met corrigerende opmerkingen als ik stout was of iets ver<br />
velends zei over andere mensen. Ik vond het zonde van mijn tijd<br />
om naar de zondagsschool te gaan, want het was de enige vrije<br />
dag van de week. De bijbelverhalen vond ik wel mooi en spannend.<br />
Nog steeds herinner ik me de sfeer van die verhalen, maar<br />
ik weet bij god niet meer wat er precies in gebeurde. Ik dacht<br />
<strong>ook</strong> niet: hier wil ik meer van weten.<br />
Ben je bewust muzikant geworden?<br />
Ik liep altijd en overal te zingen, op straat, in mijn kamer. Met<br />
mijn vrienden lu<strong>is</strong>terde ik naar Franse chansons en naar Jaap<br />
F<strong>is</strong>cher en dat werd altijd begeleid door een gitaar. De vriendin<br />
van mijn broer zong en speelde gitaar en dat leek me <strong>ook</strong> wel<br />
leuk. Mijn eerste gitaar was heel slecht, er zat een grote scheur<br />
in en hij had dikke verroeste snaren die je hard moest indrukken.<br />
Ik heb er tot bloedens toe op gespeeld. Na een hele tijd kreeg ik<br />
een goedkope Spaanse gitaar en heb ik een half jaar les gehad in<br />
akkoorden en liedjes. Toen dacht ik: nou weet ik het wel, ik had<br />
het voldoende onder de knie om het verder zelf uit te zoeken.<br />
Je werd in de jaren zestig bekend als protestzanger. Hoe ben<br />
je dat geworden?<br />
Ik wil niet zeggen dat de hele wereld aan het protesteren was,<br />
maar er was een soort wereldbeweging van mensen die zich<br />
bezighielden met het ‘er niet mee eens zijn’, in het algemeen.<br />
Tegen de oorlog in Vietnam, de situatie op de universiteiten of<br />
tegen sociale toestanden in de maatschappij. Ik leefde erg gevoelsmatig<br />
en begreep wel ongeveer wat er aan de hand was met bijvoorbeeld<br />
de woningnood, en vond het goed om daar tegenin te<br />
gaan, maar de dieperliggende achtergronden gingen boven mijn<br />
pet.<br />
Voor het publiek was dat geen probleem, want die vonden de<br />
liedjes mooi of niet mooi. Voor mezelf werd het wat moeilijker<br />
als een interviewer vroeg: ‘Wat vind je daar en daar van?’. Dan<br />
w<strong>is</strong>t ik niet wat ik moest zeggen. Ik ben me daardoor meer gaan<br />
bezighouden met de diepere achtergronden. Daar heb ik veel van<br />
geleerd.<br />
Ik zei wel altijd ‘ik ben geen protestzanger’. Ik heb me nooit vastgepind<br />
op één genre. Je kunt heel veel invloeden in mijn werk<br />
horen: van chanson en folk tot klassiek en jazz.<br />
Een belangrijk uitgangspunt voor het human<strong>is</strong>me <strong>is</strong> dat je zelf<br />
verantwoordelijkheid draagt voor je leven, rekening houdend<br />
met anderen.<br />
Privé heb ik besl<strong>is</strong>singen genomen waardoor ik mensen in een<br />
lastig parket heb gebracht. Dat waren besl<strong>is</strong>singen die op mijzelf<br />
gericht waren, op mijn eigen heil en genoegdoening en minder<br />
rekening houdend met hoe anderen daarover dachten. Dat <strong>is</strong> altijd<br />
het probleem. Als je toegeeft aan je eigen gevoel en opvattingen,<br />
breng je andere mensen soms in een lastig parket. Je komt voor<br />
keuzes te staan die moeilijk zijn voor anderen.<br />
HUMUS no. 3 | 2009
Foto: Roeland Ensie<br />
In de muziek speelt dat probleem niet. Ik trad alleen op of werd<br />
begeleid door muzikanten die w<strong>is</strong>ten dat ze tijdelijk met me samenspeelden.<br />
Dus als de samenwerking ophield, was dat geen punt.<br />
Hoe art<strong>is</strong>tiek en gevoelsmatig en intiem je <strong>ook</strong> samenwerkt, het<br />
blijft een zakelijke aangelegenheid. Als je besl<strong>is</strong>singen daarover<br />
goed onderbouwt, <strong>is</strong> er niets aan de hand.<br />
In de privésfeer wordt dat natuurlijk een ander verhaal. Dan zijn<br />
de dilemma’s groter en de afwegingen honderd keer moeilijker<br />
en <strong>is</strong> het begrip niet altijd aan jouw kant.<br />
Het uitgangspunt dat je zelf moet zorgen dat je een goed leven<br />
hebt, ben je het daarmee eens?<br />
Als je op een tegeltje zou zetten ‘zorg dat je zelf een goed leven<br />
hebt’ dan kan ik me voorstellen dat mensen zeggen ‘wat een<br />
arrogantie, wat een egoïsme, wat egocentr<strong>is</strong>ch’. Op zich vind ik<br />
het log<strong>is</strong>ch dat je zelf moet zorgen dat je een zo goed mogelijk<br />
leven hebt, maar je innerlijke beschaving zegt toch dat je daar<br />
voorzichtig mee om moet gaan. Heeft een ander per definitie<br />
geen goed leven als je een besl<strong>is</strong>sing neemt ten gunste van je<br />
eigen goede leven? Het komt erop neer dat je voortdurend bezig<br />
bent met het verkennen van je eigen grenzen en de ruimte die je<br />
hebt. Als je een grens opzoekt, moet dat wel gepaard gaan met<br />
goede argumenten.<br />
Is vrijheid van meningsuiting voor jou een belangrijk recht?<br />
Ja, maar als het gaat om de nationale veiligheid of om de veiligheid<br />
van personen, kan ik het wel accepteren dat groepen beschermd<br />
worden tegen al te kwetsende uitlatingen. Maar als een<br />
cartoon niet gepubliceerd mag worden omdat <strong>is</strong>lamieten dan<br />
boos worden en naar aanleiding daarvan terror<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che acties<br />
gaan ondernemen, dan wordt het toch tijd om duidelijk te maken<br />
hoe het westerse denken in elkaar zit en hoe het kwetsen van<br />
anderen in sommige gevallen een spelletje <strong>is</strong> of een grap, of een<br />
overdreven voorstelling van zaken. Dat <strong>is</strong> beter dan wanneer je<br />
zegt ‘het mag niet meer want het wordt te gevaarlijk’. Ik vind dat<br />
je beide partijen duidelijk moet maken ‘wees wat ontvankelijker<br />
en wees wat vriendelijker’.<br />
Ben je voor een pertinente scheiding van kerk en staat?<br />
Het gebed bij de troonrede en de tekst ‘God zij met ons’ op de<br />
rand van de munt, dat soort zaken interesseert me niet. Je kunt<br />
<strong>ook</strong> te snel gekwetst of geïrriteerd raken. Word je leven erdoor<br />
verwoest als je het gebed bij de troonrede hoort? Mij interesseert<br />
het geen bal.<br />
Ik zou het vervelend vinden als we hier een Iran hadden waar<br />
geestelijk leiders de wet voorschrijven en de president inzegenen.<br />
Dat <strong>is</strong> niet alleen maar een traditionele handeling, dat <strong>is</strong> een<br />
uiting van hoe de verhoudingen liggen. Ik zou niet mijn leven<br />
voorgeschreven en gereg<strong>is</strong>seerd willen zien door de Bijbel of<br />
Koran.<br />
HUMUS no. 3 | 2009<br />
‘Als je een grens opzoekt,<br />
moet dat wel gepaard gaan<br />
met goede argumenten’<br />
In eerdere interviews heb je gezegd dat je agnost bent.<br />
Ja, want ik geloof echt niet. Mensen die atheïst zijn geloven wel,<br />
die geloven dat er niks <strong>is</strong>, en <strong>ook</strong> dat geloof ik niet per definitie.<br />
Ik weet het niet, ik hoop niks, want hopen <strong>is</strong> <strong>ook</strong> een soort geloof.<br />
Ik wacht het af en ik ben erg benieuwd, niet zo dat ik naar<br />
de dood verlang, maar als het zover <strong>is</strong> denk ik: nu ga ik het meemaken.<br />
Bij euthanasie ligt de verantwoordelijkheid volgens het<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> bij de persoon zelf. Ben je het<br />
daarmee eens?<br />
Ik zie niet wie anders daarover moet beschikken. Als iemand<br />
nadrukkelijk wenst te sterven, dan vind ik dat aan die wens<br />
gevolg moet worden gegeven. Als iemand lijdt onder het leven<br />
en er <strong>is</strong> geen kans op verbetering, dan zou ik zeggen stop ermee.<br />
Moeten artsen daar dan bij helpen, hebben mensen daar<br />
recht op?<br />
Ja. Als een arts om persoonlijke en morele redenen niet mee wil<br />
werken, dan vind ik dat hij naar een vervangende arts moet<br />
verwijzen. Anders heeft de arts het voor het zeggen. Dat <strong>is</strong> een<br />
bizarre situatie.<br />
Een belangrijk thema van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> <strong>is</strong><br />
levenskunst.<br />
Dat begrip zegt me niets. Ik weet <strong>ook</strong> niet of ik een levenskunstenaar<br />
ben. Ik sta er niet zo bij stil. Iedereen probeert er het beste<br />
van te maken dus iedereen <strong>is</strong> simpel gezegd een levenskunstenaar.<br />
Wat zou de rol van het <strong>Verbond</strong> moeten zijn in de samenleving?<br />
Wat jullie nu al zijn, een punt in de samenleving voor mensen die<br />
zich niet willen aansluiten bij een politieke partij of een religieuze<br />
stroming maar die wel een bepaalde levensv<strong>is</strong>ie hebben en daar<br />
graag in verenigingsverband over willen praten, en een punt waar<br />
mensen informatie kunnen krijgen als ze er zelf niet helemaal uit<br />
komen.<br />
Verder lijkt het me belangrijk dat een club als het <strong>Verbond</strong> er bij<br />
politici op aandringt om over bepaalde zaken wat minder star en<br />
wat real<strong>is</strong>t<strong>is</strong>cher te denken. Als het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> politici<br />
daartoe kan brengen dan lijkt me dat een rechtvaardiging van<br />
het bestaan van de vereniging.<br />
Zou je lid kunnen worden van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong>?<br />
Nee, want een vereniging heeft toch altijd een rode draad van<br />
gemeenschappelijke opvattingen. Als je het daar niet mee eens<br />
bent, heb je een probleem. D<strong>is</strong>cussiëren over het leven doe ik<br />
met vrienden, daar heb ik geen vereniging voor nodig. Ik zou<br />
m<strong>is</strong>schien wel donateur kunnen zijn.’<br />
Heleen Schoone en Roeland Ensie
Het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong>,<br />
atheïsme en religie<br />
Het wordt ons regelmatig gevraagd: wat <strong>is</strong> de<br />
relatie tussen human<strong>is</strong>me, atheïsme en religie?<br />
Is het human<strong>is</strong>me nietgodsdienstig, antigodsdienstig,<br />
vrijzinnig religieus, spiritueel? Wat <strong>is</strong><br />
de koers die het HV op dit gebied uitzet? Tijd<br />
voor het hoofdbestuur om de balans op te<br />
maken.<br />
Deze vragen om verheldering zijn expliciet aan de orde, nu de<br />
rol van religie in de samenleving de kranten en actualiteitenprogramma’s<br />
weer vult. Onze eigen reclamecampagne Zonder uw<br />
steun <strong>is</strong> het human<strong>is</strong>me aan de goden overgeleverd lokte zowel<br />
positieve als negatieve reacties uit. Dat geldt <strong>ook</strong> voor de ‘atheïsmecampagne’<br />
van het Center for Inquiry, de Verlichtingsdenktank<br />
en de Vrije Gedachte, met de slogan Er <strong>is</strong> waarschijnlijk geen god.<br />
Durf zelf na te denken. En geniet van dit leven! De voorzitter van<br />
het HV, Rein Zunderdorp, steunt deze campagne. Betekent dit dat<br />
het HV atheïst<strong>is</strong>ch <strong>is</strong> geworden? Hoe verhouden we ons tot het<br />
door onder meer Peter Derkx aangehangen ‘inclusief human<strong>is</strong>me’?<br />
Peter Derkx schrijft over dit ‘inclusief human<strong>is</strong>me’: ‘Kort gezegd<br />
gaat het er hierbij om dat human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che kerngedachten zich niet<br />
alleen ophouden binnen de lidorgan<strong>is</strong>aties van de Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che<br />
Alliantie, maar <strong>ook</strong> binnen chr<strong>is</strong>telijke kerken, <strong>is</strong>lamit<strong>is</strong>che moskeeën,<br />
boeddh<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che sangha’s, enzovoorts gehuldigd worden en<br />
prakt<strong>is</strong>ch doorwerken.’ Is het HV m<strong>is</strong>schien inclusief human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch?<br />
En hoe staat het HV tegenover spiritueel en religieus human<strong>is</strong>ten<br />
die zich laten inspireren door bijvoorbeeld het boeddh<strong>is</strong>me of de<br />
bijbel?<br />
In het debat over de al dan niet religieuze, spirituele of atheïst<strong>is</strong>che<br />
aard van het human<strong>is</strong>me lijken twee posities te domineren.<br />
Ofwel je bent ‘religieus en/of inclusief human<strong>is</strong>t’ ofwel je bent<br />
‘atheïst<strong>is</strong>ch human<strong>is</strong>t’. Als je atheïst<strong>is</strong>ch (niet in een god gelovende)<br />
human<strong>is</strong>t bent, word je vrijwel automat<strong>is</strong>ch gezien als antireligieus.<br />
Atheïst<strong>is</strong>ch human<strong>is</strong>ten staan te boek als opdringerig en<br />
onvriendelijk. Hen wordt verweten dat hun voortdurende religiekritiek<br />
tot polar<strong>is</strong>atie leidt. Niet alleen <strong>is</strong> dit maatschappelijk<br />
gezien onaantrekkelijk, <strong>ook</strong> komt deze positie niet overeen met<br />
de inhoud van het human<strong>is</strong>me. Human<strong>is</strong>me <strong>is</strong> immers <strong>ook</strong> in<br />
religies en vormen van spiritualiteit te vinden.<br />
De inclusief of religieus human<strong>is</strong>ten daarentegen zouden te soft,<br />
open en dialog<strong>is</strong>ch zijn. Ze zien de samenleving door een roze<br />
bril. Hen wordt een gebrek aan religiekritiek verweten en een al<br />
te sterk meevoelen met mogelijk religieuze kwetsbaarheden. Religiekritiek<br />
<strong>is</strong> echter onderdeel van het human<strong>is</strong>me en ju<strong>is</strong>t nu<br />
nodig. Kortom, atheïst<strong>is</strong>ch en religieus human<strong>is</strong>me, het <strong>is</strong> als<br />
water en vuur ‘and never the twain shall meet’.<br />
Atheïsme geen beleidsdoel<br />
Het HV neemt een inhoudelijke positie in die niet valt te reduceren<br />
tot één van de genoemde polen. Zo <strong>is</strong> het HVhuman<strong>is</strong>me<br />
een nietgodsdienstige levensbeschouwing met ruimte voor religies<br />
en spiritualiteit. We hechten belang aan de scheiding van kerk<br />
en staat, maar vinden dat religieuze argumenten wel degelijk een<br />
geëigende plek hebben in het publieke en politieke debat.<br />
Het HVhuman<strong>is</strong>me valt bijvoorbeeld niet te reduceren tot athe<strong>is</strong>me.<br />
Anders dan veel van de atheïst<strong>is</strong>ch human<strong>is</strong>ten werkt het<br />
HV samen met religieuze organ<strong>is</strong>aties als we dezelfde doelstellingen<br />
hebben (vooral op sociaal gebied <strong>is</strong> dit regelmatig het geval).<br />
Verder <strong>is</strong> nietgodsdienstigheid voor het HV een manier om zijn<br />
eigenheid te omschrijven. Het <strong>is</strong> geen beleidsdoel of na te streven<br />
waarde. Het HV wil de samenleving en het publieke domein niet<br />
vrij maken van alle vormen van religie en spiritualiteit en we<br />
willen niemand bekeren tot ongodsdienstigheid. Anders dan bijvoorbeeld<br />
het CFI, geven wij zelden tot nooit aan dat religie als<br />
zodanig (vanwege bijvoorbeeld verkeerde kentheoret<strong>is</strong>che opvattingen)<br />
een probleem <strong>is</strong>. Het gaat erom hoe dogmat<strong>is</strong>ch ieder individu<br />
met zijn overtuiging omgaat, niet hoe religieus de inhoud<br />
van de overtuiging <strong>is</strong>.<br />
Daarbij meent het HV dat religieuze argumenten een gerechtvaardigde<br />
plek in het politieke en publieke debat hebben. Het HV<br />
gaat uit van een fundamentele vrijheid van levensbeschouwing<br />
en religie. Deze vrijheid betekent <strong>ook</strong> de vrijheid om je religie te<br />
uiten.<br />
Het HVhuman<strong>is</strong>me wil breder zijn dan een atheïsme dat zich<br />
overwegend op rationaliteit, vrijheid en (natuur)wetenschap concentreert.<br />
Het gaat ons <strong>ook</strong> om inspiratie, levenskunst, kunst en<br />
cultuur, betrokkenheid en de vraag hoe je als mens een goed en<br />
mooi leven leidt. Onze kracht <strong>is</strong> ju<strong>is</strong>t de nietgodsdienstig human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che<br />
levensbeschouwing, niet het atheïsme als zodanig.<br />
Op bovengenoemde punten verschillen we deels van het CFI, de<br />
Verlichtingshuman<strong>is</strong>ten en diverse andere atheïst<strong>is</strong>che groepen.<br />
Religiekritiek<br />
Het georgan<strong>is</strong>eerd atheïsme heeft <strong>ook</strong> een aantal duidelijke pluspunten<br />
die het HV deelt. Bijvoorbeeld de nadruk op wetenschappelijke<br />
kenn<strong>is</strong>verwerving, op toetsing van kenn<strong>is</strong>claims en op het<br />
belang van rationeel argumenteren. Atheïsten zijn antidogmat<strong>is</strong>ch,<br />
willen geen ‘status aparte’ voor religies en zijn in staat om waar<br />
nodig stevige religiekritiek te geven. Het belang hiervan deelt het<br />
HV. Daarnaast echter zijn er blinde vlekken. Zo hebben de meeste<br />
atheïsten een te weinig uitgewerkte levensbeschouwelijke invalshoek<br />
(atheïsme <strong>is</strong> geen levensbeschouwing, human<strong>is</strong>me wel) en<br />
zijn ze te eenzijdig in hun kritieken (er zijn meer dogma’s dan<br />
religieuze dogma’s).<br />
Anders dan spiritueel, religieus en inclusief human<strong>is</strong>ten gaat het<br />
HV ervan uit dat ex<strong>is</strong>tentiële vragen niet het monopolie zijn van<br />
spirituele en religieuze tradities en <strong>ook</strong> niet onder die noemer<br />
HUMUS no. 3 | 2009
dienen te vallen. Beteken<strong>is</strong>geving en waardegerelateerde betrokkenheid<br />
onder de noemer ‘religie’ plaatsen, bevestigt het onterechte<br />
monopolie dat religies claimen op dit gebied. Religieus,<br />
spiritueel en inclusief human<strong>is</strong>ten zijn niet goed genoeg in staat<br />
om het eigene van het human<strong>is</strong>me weer te geven en leggen te<br />
weinig nadruk op seculiere vormen van zingeving. Ook hecht het<br />
HV er groot belang aan dat kenn<strong>is</strong>claims op wetenschappelijke<br />
wijze worden getoetst, een waarde die bij spiritueel, religieus en<br />
inclusief human<strong>is</strong>ten niet op de voorgrond staat. Daarnaast wil<br />
het HV de belangen van nietgelovigen behartigen en herkent<br />
het HV in de hedendaagse samenleving een toename van religieuze<br />
intolerantie en monopolieclaims. Het HV vindt dit zorgelijk<br />
en ziet het als taak zich hiertegen te verzetten.<br />
De aandacht vestigen op dogmat<strong>is</strong>che, schadelijke en d<strong>is</strong>criminerende<br />
consequenties van bepaalde levensbeschouwingen en<br />
religies, <strong>is</strong> voor het HV geen polar<strong>is</strong>atie of d<strong>is</strong>criminatie. Er <strong>is</strong> geen<br />
enkele reden waarom bijvoorbeeld religiekritiek onju<strong>is</strong>t of ongewenst<br />
zou zijn. Er zijn geen thema’s onbespreekbaar vanwege<br />
vermeende gevolgen of gekwetste gevoelens. Hierin verschilt het<br />
HV van sommige religieuze, spirituele en inclusief human<strong>is</strong>ten.<br />
Het HV erkent echter <strong>ook</strong> de kracht van de meer spirituele, religieuze<br />
en inclusieve vormen van human<strong>is</strong>me. Deze kracht <strong>is</strong> met<br />
name de nadruk op openheid, nuance en dialoog. Daarbij geven<br />
spiritueel, religieus en inclusief human<strong>is</strong>ten terecht aandacht aan<br />
ex<strong>is</strong>tentiële en levensbeschouwelijke vragen, emoties en rituelen.<br />
Het zijn deze punten die het HV herkent in zijn eigen human<strong>is</strong>me.<br />
Gegevens van burgers worden<br />
door steeds meer instanties op<br />
steeds meer plaatsen vastgelegd.<br />
Wat gebeurt er in de praktijk<br />
met die persoonsgegevens?<br />
Wie heeft er toegang toe? Hebben<br />
burgers zicht op wat er van<br />
hun eigen leven gereg<strong>is</strong>treerd<br />
staat? Een goed voorbeeld <strong>is</strong><br />
het nieuwe kinddossier. Weten<br />
ouders wat daarin over hun kind<br />
geschreven wordt? Kunnen ze<br />
fouten of een verkeerd beeld laten<br />
corrigeren?<br />
Journal<strong>is</strong>te Hella Rottenberg<br />
schrijft een boek over het gebruik<br />
van persoonsgegevens in<br />
Nederland. Als uitgangspunt<br />
neemt zij de ervaringen van burgers<br />
die gegevens afgeven en<br />
professionals die gegevens verzamelen<br />
of verplicht worden te<br />
verzamelen en door te geven.<br />
Zij wil graag contact met mensen<br />
die in hun privéleven of hun beroepspraktijk<br />
iets hebben meegemaakt<br />
waar ze verontrust over<br />
zijn of vragen bij stellen. Wat gebeurt<br />
er als u gegevens niet wilt<br />
afgeven of verzamelen? Wat zijn<br />
de reacties als u vragen stelt over<br />
de noodzaak tot het verzamelen<br />
van bepaalde gegevens van uzelf<br />
en over uw privéleven? Of wan<br />
HVhuman<strong>is</strong>me<br />
De positie die het HV inneemt, zou de blinde vlekken van de<br />
diverse posities moeten voorkomen en de verschillende sterke<br />
punten zien te combineren. De twee polen (spiritueelreligieusinclusief<br />
en atheïst<strong>is</strong>ch) hebben ieder hun eigen sterke punten en<br />
deze zijn niet noodzakelijk tegenstrijdig aan elkaar. Dat atheïst<strong>is</strong>ch<br />
en religieus human<strong>is</strong>me soms als water en vuur zijn, betekent niet<br />
dat hun inhoudelijke standpunten per se onderling botsen. Sterker<br />
nog, de sterke punten van de diverse posities kunnen elkaar<br />
voeden en aanvullen. Er <strong>is</strong> bijvoorbeeld geen reden waarom ongodsdienstigheid<br />
en de nadruk op wetenschappelijke kenn<strong>is</strong>verwerving<br />
emoties en zingevingsvragen zouden uitsluiten. Ju<strong>is</strong>t<br />
deze combinatie <strong>is</strong> een kracht. Er <strong>is</strong> geen reden waarom openheid<br />
tegenstrijdig zou zijn aan religiekritiek, ju<strong>is</strong>t deze combinatie <strong>is</strong><br />
een kracht. Het HV wil ervoor waken al te sterk in tegenstrijdigheden<br />
te denken als dat inhoudelijk gezien niet nodig <strong>is</strong>. Geen<br />
atheïsme, geen religieus, spiritueel of inclusief human<strong>is</strong>me, maar<br />
gewoon ‘human<strong>is</strong>me’ <strong>is</strong> al meer dan genoeg.<br />
Het gesprek over de relatie tussen religieus, atheïst<strong>is</strong>ch, spiritueel<br />
en inclusief human<strong>is</strong>me zal nog wel even voortduren en komt<br />
waarschijnlijk de komende jaren regelmatig terug.<br />
Esther Wit<br />
Reacties zijn uiteraard welkom en kunnen per e-mail gestuurd worden naar<br />
E.Wit@human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl.<br />
Welke ervaring heeft u met persoonsgegevens?<br />
HUMUS no. 3 | 2009<br />
neer u als hulpverlener het nut<br />
van opslaan en delen van (vertrouwelijke)<br />
persoonsgegevens<br />
in twijfel trekt? Werken instanties<br />
mee als u inzage vraagt in uw<br />
dossier? Komt u te weten waar<br />
en hoe gegevens van uzelf of<br />
uw kinderen bewaard worden?<br />
Komt u tot gekke ontdekkingen?<br />
Wordt de vertrouwensrelatie<br />
patiëntarts, patiëntpsychiater,<br />
cliëntadvocaat, cliënthulpverlener<br />
aangetast? Wat komt u tegen<br />
aan het loket van de gemeente,<br />
de sociale dienst, het consultatiebureau,<br />
de jeugdzorg? Welke<br />
ervaringen heeft u met politie,<br />
justitie, de zorgverzekeraars?<br />
Met verhalen uit de praktijk van<br />
alledag helpt u eraan mee dat<br />
burgers zich ervan bewust worden<br />
dat privacybescherming niet<br />
een hobby <strong>is</strong> van een groepje<br />
experts en rare activ<strong>is</strong>ten, maar<br />
wel degelijk hun eigen leven<br />
raakt, hun vrijheid en zeggenschap.<br />
Wilt u meewerken, neem dan contact<br />
op met hella@rottenberg.nl of via telefoon<br />
06-44168970.
Hou ze<br />
apart<br />
Het gaat goed met de human<strong>is</strong>ering van de Nederlandse samenleving.<br />
Vooral de vrijzinnige elite van links draagt daar met hun<br />
apartheidspolitiek flink aan bij. We moeten ons als human<strong>is</strong>ten<br />
door hen laten inspireren. Zo vind ik het fantast<strong>is</strong>ch dat Rotterdam<br />
een Groenlinkse wethouder van apartheid heeft, die in<br />
het theater gescheiden zitplaatsen voor mannen en <strong>is</strong>lamit<strong>is</strong>che<br />
vrouwen mogelijk heeft gemaakt. Hulde! Gelukkig bleef<br />
de Utrechtse PvdA niet achter met haar gemeenteloketten en<br />
inburgeringscursussen, die op een stevig fundament van sekseapartheid<br />
zijn gestoeld. De stadsdeelvoorzitter van Amsterdam<br />
Slotervaart droomt van een verlicht Nederland waar openbare<br />
bibliotheken gescheiden ingangen hebben. Chapeau voor de<br />
overheid, die mensen niet op hun individualiteit maar op hun<br />
religie, etniciteit of geslacht aanspreekt!<br />
Multiculturele feestjes in Amsterdam worden fysiek strikt gescheiden<br />
gehouden. Je hebt er de afdeling halal voor de moslims<br />
én de kosmopolit<strong>is</strong>che afdeling voor de ongelovige wijndrinkers.<br />
Zo was er afgelopen zomer weer het gebruikelijke<br />
wijsamendialoogbindenrespectfeestje aan de Sloterplas:<br />
volledig opgedeeld naar religie. Aan de ene kant van de plas<br />
de moslims, aan de andere kant de rest. Ik vind dit klasse! Je<br />
moet religies en levensbeschouwingen uit elkaar houden.<br />
Want dan gaat de menging het best en leren burgers elkaar<br />
het snelst kennen.<br />
De seksuele apartheidspolitiek kan me trouwens niet ver genoeg<br />
gaan. Wij, mannen, zijn nu eenmaal hitsige hengsten die de<br />
wijfjes willen palen of anders elkaar bestijgen. Daarom moeten<br />
vrouwen apart gehouden worden. En mannen <strong>ook</strong>. Het <strong>is</strong> de<br />
schuld van de vrouwen dat heteromannen zich niet kunnen<br />
beheersen. Ik pleit er daarom voor dat alle vrouwen gekleed<br />
gaan in zwarte gewaden, hun onzedige haar met hoofddoeken<br />
bedekken en er als lompe molenpaarden uitzien. Dit moeten<br />
zij verplicht uit vrije wil doen. Ook mannen mogen geen lustobject<br />
meer zijn. Dus gooi die strakke Tshirtjes weg. Vanaf<br />
heden <strong>is</strong> jullie het intiem scheren verboden. Op het eerstvolgende<br />
HVcongres dragen alle deelnemers op hun kop een<br />
decente Harry Kunnemantheemuts en knopen zij voor hun<br />
mond een ongebruikte zakdoek. Dat laatste <strong>is</strong> <strong>ook</strong> nog eens<br />
goed tegen de Mexicaanse griep.<br />
De apartheid van links moet de kernwaarde van het human<strong>is</strong>me<br />
worden. Aparte tramstellen voor negers en blanken. Homo’s<br />
alleen nog op de linkertrottoirs. Kinderen na acht uur van de<br />
straat. Bejaarden draaien we door. Tokkies gaan naar kampementen.<br />
Vraagje: wat doen we met Joden? Die laten we in<br />
Buitenveldert wonen. En de linkse elite? Die sturen we weg,<br />
ver weg.<br />
De apartheidspolitiek van de overheid: wat een genante<br />
vertoning!<br />
Joep Schrijvers<br />
Vereniging<br />
onder de<br />
loep<br />
In opdracht van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong><br />
heeft kenn<strong>is</strong> en adviesbureau Mov<strong>is</strong>ie dit jaar<br />
onderzocht wat uw motivaties zijn voor en<br />
verwachtingen van het lidmaatschap van het<br />
<strong>Verbond</strong>.<br />
Tevens <strong>is</strong> onderzocht hoe tevreden u bent over onze dienstverlening,<br />
producten en activiteiten en in hoeverre u zich betrokken<br />
voelt bij het <strong>Verbond</strong>. Een representatieve groep van 1746 leden<br />
(16% van het totale ledenbestand) heeft deelgenomen aan het<br />
onderzoek.<br />
Wie zijn er nu eigenlijk lid?<br />
Over het algemeen zijn iets meer mannen lid van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong> dan vrouwen. 83% van de leden <strong>is</strong> 50 jaar of ouder, waarvan<br />
38% van de leden tussen de 50 en 64 jaar oud <strong>is</strong>. Slechts 3%<br />
van de leden <strong>is</strong> jonger dan 35 jaar.<br />
Bijna de helft van de leden <strong>is</strong> al (vaak veel) langer dan 10 jaar<br />
lid. Leeftijd en duur van het lidmaatschap van het HV hangen<br />
sterk met elkaar samen. Over het algemeen geldt dat hoe ouder<br />
het lid, hoe langer hij/zij lid <strong>is</strong> van het <strong>Verbond</strong>. 46% van de<br />
leden <strong>is</strong> ouder dan 50 jaar en langer dan 10 jaar lid. Bijna 4 van<br />
de 10 leden <strong>is</strong> minder dan 4 jaar lid.<br />
Het overgrote deel van de leden (70%) <strong>is</strong> hoger opgeleid.<br />
Van de huidige leden <strong>is</strong> er nauwelijks iemand die in een god<br />
Help mee nieuwe leden te werven<br />
Voor de nieuwe ledenwerfcampagne ‘Gelooft u <strong>ook</strong> meer in het leven<br />
vóór de dood?’ <strong>is</strong> mooi wervingsmateriaal gemaakt, dat u als lid<br />
grat<strong>is</strong> kunt bestellen bij het landelijk bureau.<br />
Zo zijn er A1posters, kaarten en boekenleggertjes. M<strong>is</strong>schien kent<br />
u wel een bibliotheek of horecagelegenheid waar u de poster mag<br />
ophangen. De boekenleggers zijn leuk om zelf te gebruiken, maar<br />
<strong>ook</strong> echte ‘weggevertjes’. Wellicht <strong>is</strong> er een boekhandel bij u in de<br />
buurt die het leuk vindt om de boekenleggers weg te geven en ze<br />
daarvoor op hun toonbank wil leggen? U kunt materiaal bestellen<br />
via info@human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl of bel: 0205219000.<br />
Meer informatie over de nieuwe ledenwervingscampagne, voorbeelden<br />
van het materiaal en ‘achtergrondinformatie’ vindt u op de website<br />
www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl/steun en dan ‘onze campagne’<br />
of direct onder www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl/nieuws/archief/2009/<br />
LVDD%20campagne_nieuwsbericht.<br />
HUMUS no. 3 | 2009
79%<br />
gelooft of in enige mate overtuigd <strong>is</strong> van zijn bestaan, waarmee<br />
religieuze human<strong>is</strong>ten een marginaal aandeel binnen de vereniging<br />
vormen.<br />
Er bestaat een sterke concentratie van leden in sommige provincies.<br />
Waar voorheen het persoonlijk netwerk van familie en vrienden<br />
het belangrijkste ‘wervingskanaal’ was, zijn de afgelopen 3 jaar<br />
leden grotendeels via campagnes lid geworden.<br />
Lidmaatschapsmotieven<br />
Mensen worden vooral lid van het HV omdat ze het belangrijk<br />
vinden dat er een human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch geluid in de samenleving hoorbaar<br />
<strong>is</strong> (94%). Daarnaast worden mensen lid om zich verder te<br />
verdiepen in human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che onderwerpen (84%). Ongeveer de<br />
helft van de leden noemt een human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che dienst zoals vormingsonderwijs,<br />
spreker bij uitvaarten of geestelijke verzorging<br />
als lidmaatschapsmotief. Andere redenen om lid te worden zijn<br />
bijvoorbeeld het deelnemen aan informatieve (thema)bijeenkomsten<br />
(37%) en zelfontwikkeling of vorming (33%). De wens zich<br />
verder te ontwikkelen of te vormen <strong>is</strong> voor bijna de helft van de<br />
jongste leden (1834 jaar) een belangrijk lidmaatschapsmotief.<br />
Uit het onderzoek blijkt duidelijk dat er daarnaast een beperkte<br />
groep <strong>is</strong> die hecht aan informele activiteiten (18%) met andere<br />
human<strong>is</strong>ten binnen de vereniging.<br />
Alleen voor de groep leden van 65 jaar en ouder <strong>is</strong> deelname<br />
aan informele activiteiten een belangrijk lidmaatschapsmotief.<br />
Activiteiten, producten en diensten<br />
Leden maken het meest gebruik van informatie dat hen via het<br />
ledenblad Humus wordt aangereikt, gevolgd door informatie via<br />
de website www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl, en informatie via de<br />
digitale nieuwsbrief.<br />
De human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che spreker bij uitvaarten <strong>is</strong> vergeleken met de andere<br />
human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che diensten voor relatief de meeste leden (50%) een<br />
dienst waar ze in de toekomst gebruik van zouden willen maken.<br />
Het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> slaagt er grotendeels in om zijn leden<br />
tevreden te stellen en te voldoen aan hun verwachtingen. Alleen<br />
over de mate waarin de organ<strong>is</strong>atie een human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch geluid laat<br />
horen in de samenleving <strong>is</strong> er een substantiële groep die ontevreden<br />
<strong>is</strong> (22%).<br />
Opvallend <strong>is</strong> dat een groot deel van de respondenten activiteiten<br />
en diensten niet kent, en neutraal beantwoordt. Ledenblad Humus<br />
geniet overigens wel een duidelijke bekendheid. 79% van de respondenten<br />
geeft aan tevreden of zeer tevreden te zijn over het<br />
blad. Hoewel leden van alle leeftijden tevreden zijn over de website,<br />
<strong>is</strong> er een negatief verband tussen het gebruik van de website<br />
en leeftijd.<br />
Voor het grootste deel van de leden geldt dat het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong> de verwachtingen die men heeft van een lidmaatschap<br />
waarmaakt. 11% geeft aan van niet, waarbij nagenoeg geen verschil<br />
bestaat in leeftijd.<br />
van de respondenten geeft aan tevreden<br />
of zeer tevreden te zijn over de Humus<br />
HUMUS no. 3 | 2009<br />
Betrokkenheid<br />
Bijna tweederde van de leden voelt zich betrokken bij het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong>, terwijl bijna een derde van de leden zich<br />
betrokken voelt bij de afdeling in de desbetreffende regio. Het<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> beschikt over een nog onbenut potentieel<br />
aan leden dat zich actief wil inzetten, met name voor incidentele<br />
klussen of middels een werkgroep.<br />
En wat nu?<br />
Bovengenoemde conclusies uit het ledenonderzoek zullen mede<br />
richtinggevend zijn voor toekomstig beleid van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong>. Afgelopen juni hebben 25 actieve leden in een bijeenkomst<br />
onder leiding van Mov<strong>is</strong>ie gesproken over mogelijke toekomstscenario’s<br />
voor het HV. Later dit jaar zal in diverse regio’s<br />
het gesprek vervolgd worden, evenals op de Ledendag/ALV op<br />
28 november.<br />
Wanneer u het volledige onderzoeksrapport wilt ontvangen, kunt u een mail<br />
sturen naar regio@human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl of bellen naar 020-5219000.<br />
HVFryslân: Filosofie voor<br />
een breed publiek<br />
Filosofie <strong>is</strong> populair. Veel mensen hebben de behoefte met<br />
anderen van gedachten te w<strong>is</strong>selen over allerlei menselijke<br />
problemen. Samen denken en praten over sociale, eth<strong>is</strong>che,<br />
morele en menselijke problemen <strong>is</strong> een kernactiviteit binnen<br />
de human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che beweging.<br />
HV Fryslân organ<strong>is</strong>eert deze winter al voor de achttiende keer<br />
een reeks filosof<strong>is</strong>che lezingen en gesprekken voor een breed<br />
publiek. Het succesverhaal van die reeks <strong>is</strong> te lezen op de<br />
afdelingspagina van de afdeling Fryslân. Daar vindt u <strong>ook</strong><br />
bestelinformatie voor de boekjes met samenvattingen van<br />
al die lezingen uit zeventien jaar filosofiebijeenkomsten<br />
(http://afdeling.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl/fryslan/index0003.html).<br />
Filosofie voor een breed publiek <strong>is</strong> amateurwerk op professioneel<br />
niveau: de organ<strong>is</strong>atoren worden niet betaald en <strong>ook</strong> de<br />
inleiders krijgen niet meer dan re<strong>is</strong>kosten en een cadeaubon.<br />
Hierdoor blijft de prijs voor de deelnemers laag.<br />
Ken u zelf, <strong>is</strong> het thema van 20092010. In het oude Griekenland<br />
werd zelfkenn<strong>is</strong> gezien als de bas<strong>is</strong> van, zo niet de voorwaarde<br />
voor, levenskunst. Zelfkenn<strong>is</strong> leidt als vanzelf tot goed<br />
leven, vonden de Grieken.<br />
Voor meer informatie: Ron Muijzer, lid werkgroep filosofie HV-Fryslân,<br />
De Tange 5, 9155 AL Raard, tel. 0519-222022, e-mail ron@muijzer.nl.
De kunst van het loslaten<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch raadslieden schrijven een serie columns over hun werk. Marieke V<strong>is</strong> <strong>is</strong><br />
sinds 1990 werkzaam als human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch raadsvrouw en vanaf maart 2000 verbonden aan<br />
het Reinier de Graaf Gasthu<strong>is</strong> te Delft.<br />
Soms krijg je onverwachts een boodschap<br />
die het overdenken waard <strong>is</strong>. Zo lag ik op mijn<br />
matje in de sportschool als afsluiting van de<br />
les te lu<strong>is</strong>teren naar de instructies van mijn<br />
sportleraar. Ter bevordering van een totale<br />
ontspanning sprak hij onder meer de volgende<br />
woorden: ‘Probeer los te laten waarvan je<br />
afscheid kunt nemen…’<br />
Deze bijzondere opdracht spoorde me aan in gedachten terug te<br />
gaan in de tijd. Een enorme hoeveelheid vrolijke, maar <strong>ook</strong> verdrietige<br />
gebeurten<strong>is</strong>sen, waarvan ik het afgelopen jaar deelgenoot<br />
was geweest, trokken aan mijn geestesoog voorbij.<br />
Was er iets bij dat ik wilde loslaten, iets waarvan ik afscheid kon<br />
nemen?<br />
Ja, er was zeker heel wat bij waarvan ik graag afstand zou doen.<br />
En wat voor mij geldt, geldt zeker <strong>ook</strong> voor de patiënten die ik in<br />
het werk ontmoet.<br />
Veel patiënten ervaren de herinnering aan hun opname in het<br />
ziekenhu<strong>is</strong> als een last.<br />
Ik weet zeker dat ze deze herinneringen en alle bijkomende gevoelens<br />
graag los zouden willen laten. Wanneer je gezondheid<br />
op het spel staat, kan dat aanvoelen alsof je leven op z’n grondvesten<br />
staat te schudden. Soms zit de schrik zo diep of <strong>is</strong> het<br />
verdriet zo groot dat het moeite kost je weerstand te overwinnen<br />
en lucht te geven aan gevoelens en gedachten.<br />
Liever zou je er langs heen willen leven; alsof het er niet was.<br />
De herinnering aan de paniek bij een gecompliceerde bevalling<br />
waarin gevreesd wordt voor het leven van moeder of kind, de wanhoop<br />
bij het horen van uitslagen die erop duiden dat de kanker<br />
terug <strong>is</strong>, ongerustheid bij complicaties na een operatie, moedeloosheid<br />
als de gedachte of het ooit nog goed zal komen gaat<br />
postvatten bij een langdurige opname of boosheid over gebrek<br />
aan inlevingsvermogen van de personen waarvan je afhankelijk<br />
bent; welk mens zou deze gevoelens niet kwijt willen.<br />
Maar vaak moet je je angst, verdriet, boosheid of wanhoop omarmen<br />
voordat je echt los kunt laten wat je met je meedraagt.<br />
Dat vergt naast moed en vertrouwen <strong>ook</strong> aandacht, ruimte en<br />
tijd. Soms ben je nog niet aan loslaten toe of heb je er wat steun<br />
of een zetje van anderen bij nodig.<br />
Bovendien zijn er nu eenmaal <strong>ook</strong> dingen die zich niet laten<br />
dwingen, zoals bij de patiënt die met de dood in de ogen toch<br />
kiest voor een nieuwe chemokuur. Ze kan het besef van een na<br />
derend einde nog niet toelaten. Nu ze voor de zoveelste maal<br />
ondervindt hoe ingrijpend deze behandeling <strong>is</strong> kan ze ‘haar hoop<br />
tegen beter weten in’ loslaten en een punt zetten achter de medical<strong>is</strong>ering<br />
van de tijd die haar nog rest.<br />
De partner van de patiënt die twee maanden geleden in het ziekenhu<strong>is</strong><br />
<strong>is</strong> overleden kan en wil haar geliefde nog niet loslaten. Het<br />
gem<strong>is</strong> maakt haar radeloos van verdriet. Toch weet ze dat het<br />
toelaten van verdriet en boosheid onontkoombaar <strong>is</strong> en op den<br />
duur zal helpen ruimte te scheppen voor een nieuwe periode in<br />
haar leven.<br />
Tegelijkertijd zijn er <strong>ook</strong> gebeurten<strong>is</strong>sen of gevoelens die je voor<br />
geen goud zou willen loslaten. Zo hoor ik patiënten wel met liefde<br />
praten over de band die <strong>is</strong> ontstaan tussen hen en hun medepatiënten.<br />
Of de verbazing over hun eigen vermogen weerstand<br />
te bieden aan zoveel tegenslag. Maar <strong>ook</strong> de ontroering en dankbaarheid<br />
bij belangstelling, steun of hulp uit onverwachte hoek.<br />
Zo zal de partner van de overleden patiënt het verdriet over het<br />
gem<strong>is</strong> van haar geliefde die er niet meer <strong>is</strong> op den duur wel loslaten,<br />
maar de herinneringen aan wat ze samen gedeeld hebben<br />
niet.<br />
Hoe moedig ben ik zelf als<br />
het gaat over het omarmen<br />
van mijn du<strong>is</strong>tere kanten?<br />
Ik weet niet hoe het collega’s vergaat, maar vaak <strong>is</strong> de raad die<br />
je geeft <strong>ook</strong> van toepassing op jezelf. Hoe moedig ben ik zelf als<br />
het gaat over het omarmen van mijn du<strong>is</strong>tere kanten, wat me<br />
blokkeert of waarvan ik huiver? Daarom wil ik de zinsnede van<br />
de sportinstructeur aanvullen met de volgende woorden, die ik<br />
tot slot graag ter overdenking meegeef.<br />
Laat los waar je afscheid van kunt nemen, schenk aandacht aan<br />
wat je dwarszit en koester wat waardevol voor je <strong>is</strong>.<br />
Marieke V<strong>is</strong><br />
10 HUMUS no. 3 | 2009
Een bijzonder<br />
collectief<br />
Met de verschijning van deze Humus intro<br />
duceert de werkgroep Human<strong>is</strong>me en kunst<br />
het werk van een bijzonder collectief: Jopie<br />
JonkerSnelders, Pieter Jonker en Guus<br />
Mulders. De tekeningen en schilderijen<br />
kunt u bewonderen in de virtuele galerie op<br />
www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl/specials/<br />
human<strong>is</strong>meenkunst.<br />
Als kunsth<strong>is</strong>toricus ben ik altijd gefascineerd door kunstenaars<br />
die zo’n chemie met elkaar hebben dat zij elkaar art<strong>is</strong>tiek kunnen<br />
opzwepen, inspireren, aan een half woord genoeg hebben om<br />
elkaar te begrijpen en vooral lekker samenwerken. Een dergelijke<br />
combinatie vormen de kunstenaars Jopie JonkerSnelders, schilder,<br />
Pieter Jonker, conceptueel kunstenaar en de dichter Guus Mulders.<br />
De schilderijen van Jopie JonkerSnelders kenmerken zich door<br />
haar typ<strong>is</strong>che frescotechniek: het nat in nat schilderen met materialen<br />
op water en oliebas<strong>is</strong> die elkaar afstoten en met elkaar<br />
een gevecht aangaan. Dat geeft ju<strong>is</strong>t het mooie, doorleefde effect<br />
in aardtinten. De abstracte achtergrond die zo wordt opgebouwd,<br />
geeft de figuren aan: ineens ziet zij wat ze wil met het doek, en<br />
begint het zoeken naar de vorm, laag over laag doorwerkend.<br />
Zo doemt steeds duidelijker de houding, het portret op van de<br />
gewenste figuur.<br />
Haar fascinatie <strong>is</strong> vrouwen. Als vrouwen vrouwen schilderen <strong>is</strong><br />
de gedachtewereld, de innerlijke wereld meestal dominant aan de<br />
uiterlijke verschijning. Zo ontstaat een fascinerende ingetogenheid<br />
en vanzelfsprekende schoonheid. Zij noemt haar vrouwen<br />
‘stemmingen’. Het zijn geen portretten, maar een diversiteit aan<br />
gemoedsuitingen: ‘Soms voel je je onzeker en soms kun je de<br />
hele wereld aan, met alle schakeringen die daar tussen zitten.’<br />
Hoewel de teksten en gedichten van Guus Mulders meestal een<br />
krit<strong>is</strong>ch wereldbeeld neerzetten waren de ‘36 vrouwengedichten’<br />
met de titel ‘Het vasteland valt te bezien’ direct geïnspireerd op<br />
het werk van Jopie. Waar Guus en Pieter elkaar vonden was het<br />
terrein van de zogenoemde ‘patafysica, een concept bedacht door<br />
de Franse schrijver Alfred Jarry dat gaat over denkbeeldige oplossingen<br />
voor problemen: het ontwikkelen van dingen vanuit<br />
fantasie van bijvoorbeeld schrijvers als Jules Verne. Niet zelden<br />
inspireren deze ideeën wetenschappers en technici weer tot nieuwe<br />
ontwikkelingen.<br />
Ex<strong>is</strong>tentiële wanhoop, vrees en vreugde hebben Guus Mulders in<br />
de heuvels van de Adirondacks, in het noorden van New York<br />
State, doen belanden, waar hij zijn denken gedurende negen jaar<br />
in een afgelegen berghut ontwikkelde. Zo werd het leven draaglijk<br />
en intens. Hoewel inmiddels terug in Nederland zegt hij: ‘De<br />
wereld <strong>is</strong> mijn thu<strong>is</strong>, mijn woning <strong>is</strong> toeval.’ Je zou niet verwachten<br />
dat zijn belangrijkste inspiratiebron Het Groene Boekje <strong>is</strong>.<br />
Maar het biedt Mulders ju<strong>is</strong>t de mogelijkheid om ongedefinieerde<br />
woorden een eigen beteken<strong>is</strong> te geven.<br />
Tijdens zijn carrière als verslavingstherapeut richt de ‘overtollige<br />
creativiteit’ van levenskunstenaar Pieter Jonker zich in eerste<br />
instantie op taal. Elke nieuwe morgen staat bij hem in het teken<br />
van een door hem bedachte spreuk, zoals: ‘Van vrede worden<br />
mannen slap en vrouwen sterk’. Bij de kunstmanifestatie Het<br />
Vierkante Ei van de Volkskrant en de grote musea in Nederland<br />
werd hij meteen genomineerd met zijn inzending ‘Mijn r<strong>ook</strong>tafeltje’.<br />
Daarna was de toon gezet. Met zijn aangeboren verzet<br />
tegen autoriteit en de neiging van mensen de dingen snel te duiden<br />
en daarmee in een hokje te plaatsen, schoffelt Jonker in zijn<br />
objecten consequent alle schijnbaar vaststaande zaken onderuit:<br />
‘Niets <strong>is</strong> wat het lijkt.’<br />
Geïnspireerd door o.a. Man Ray, Dada, maar <strong>ook</strong> door alles wat<br />
om hem heen gebeurt, zet hij zijn eigen werkelijkheid in elkaar<br />
uit afgedankte materialen en symbolen, waarbij humor een belangrijk<br />
wapen <strong>is</strong>. Wat te denken van Chr<strong>is</strong>tus die even een zonnebad<br />
neemt: ‘Mag die <strong>ook</strong> eens wat anders?’<br />
Chr<strong>is</strong>tine van Stralen<br />
‘Censuur’ van Pieter Jonker<br />
Pieter Jonker: ‘Als de<br />
mens het uiterste van zijn<br />
kunnen heeft bereikt, rest<br />
alleen nog de illusie’<br />
Wilt u <strong>ook</strong> exposeren op de website van het HV?<br />
Kijk op http://www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl/specials/human<strong>is</strong>meenkunst voor de<br />
criteria! De werkgroep Human<strong>is</strong>me en kunst roept u op om maximaal vijf foto’s in<br />
jpeg-formaat van eigen werk te sturen naar annetteb@dds.nl , vergezeld van een<br />
korte toelichting. Vier keer per jaar, bij het uitkomen van de Humus, zal er werk<br />
van een nieuwe exposant op de website gepubliceerd worden.<br />
HUMUS no. 3 | 2009 11
Levenskunst als tegenbeweging<br />
Het leven <strong>is</strong> geen kabbelend<br />
beekje<br />
Joep Dohmen, hoogleraar ethiek aan de<br />
Universiteit voor Human<strong>is</strong>tiek, schreef onlangs<br />
een scherpzinnig en zeer leesbaar boek over<br />
levenskunst. Ook eerder al hield hij zich met<br />
levenskunst bezig als een manier van leven,<br />
waarbij de mens zelf zijn leven ter hand neemt<br />
en bepaalde deugden en waarden beoefent.<br />
Als tegenwicht voor de al te grote ‘vrijheidblijheid’<br />
die onze tijd zo kenmerkt.<br />
Wat we precies onder levenskunst moeten verstaan, daar heeft<br />
hij lang over nagedacht en hij heeft zich daarbij laten inspireren<br />
door klassieke denkers uit de oudheid. Want <strong>ook</strong> Socrates had<br />
het al over de zorg voor de ziel en een van zijn adagia was: ken<br />
uzelve. Filosofen hebben zich door de eeuwen heen beziggehouden<br />
met de grote levensthema’s en de vraag hoe goed te leven.<br />
Levenskunst <strong>is</strong> in ieder geval geen kunstje, geen trucje, geen<br />
techniek en zeker geen lifestyle, zoals dat in deze tijd door talrijke<br />
media wordt uitgedragen. Dohmen: ‘Dat <strong>is</strong> namelijk een te commercieel<br />
en consumptief begrip. Het gaat daarbij om de ju<strong>is</strong>te<br />
merken en kleding, om oppervlakkige how-to-do lijstjes en tips<br />
hoe we gezond en gelukkig kunnen zijn en blijven. Die zogenaamde<br />
lifestyle wordt heel sterk door de markt aangestuurd,<br />
ondersteund door een hedon<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che levensstijl en zij gedijt bij<br />
gemakkelijke oplossingen. Een blad als Happinez <strong>is</strong> daar bij uitstek<br />
de exponent van. Alle ambivalentie wordt uitgesloten, moeilijkheden<br />
snel overwonnen en dan lonkt het zogenaamde geluk.<br />
Dit <strong>is</strong> eigenlijk gewoon een glossy gladstrijken van de plooien.<br />
Bepaalde mensen verlangen naar die droom en kijken liever weg<br />
van de werkelijkheid. Want het leven <strong>is</strong> geen kabbelend beekje,<br />
het <strong>is</strong> <strong>ook</strong> een zaak van leven en dood. Er <strong>is</strong> <strong>ook</strong> macht, geweld,<br />
dood, armoede, m<strong>is</strong>lukking, er zijn scheve sociale verhoudingen.<br />
Daar moet je net zo goed een houding tegenover vinden.’<br />
Zelfzorg en zelfkenn<strong>is</strong><br />
Het centrale begrip voor Dohmen in levenskunst <strong>is</strong> zelfzorg, maar<br />
dan in de brede zin van het woord. ‘Het gaat <strong>ook</strong> om bezorgdheid,<br />
zorgen voor, aandacht, oefenen en trainen, oriëntatie op het goede.<br />
Zorg voor jezelf en voor een goed leven houdt op de eerste<br />
plaats in dat je over zelfkenn<strong>is</strong> beschikt, dat je nadenkt over<br />
jezelf. Wie ben ik? Waar kom ik vandaan? In welke context beweeg<br />
ik en waar ga ik naartoe? En vooral <strong>ook</strong>: waar sta ik nu?<br />
Het houdt <strong>ook</strong> in dat je je eigen vaardigheden kent en kunt inzetten,<br />
dat je niet verder springt dan je stok lang <strong>is</strong>. Krijg je in je<br />
werk een promotie die eigenlijk boven je kunnen <strong>is</strong>, dan kan dat<br />
1 HUMUS no. 3 | 2009<br />
rampzalig zijn. Net als trouwens onder je kunnen werken buitengewoon<br />
pijnlijk kan zijn. En m<strong>is</strong>schien moet je er wel mee leren<br />
leven. Kortom, je moet je grenzen kennen, zowel de onder als<br />
de bovengrens.<br />
Op de tweede plaats heeft het met handelingsbekwaamheid te<br />
maken. Je moet oefenen en een zekere zelfd<strong>is</strong>cipline kunnen<br />
opbrengen om goede gewoontes te ontwikkelen. Of het nu om<br />
vaderschap gaat, gezondheid, eetgewoontes, politiek of omgangsvormen.<br />
Je zult zelf moeten bedenken wat voor jou belangrijk <strong>is</strong>,<br />
je daar vervolgens <strong>ook</strong> op moeten richten en er tijd voor vrijmaken.<br />
Dat <strong>is</strong> des te belangrijker, omdat we in een posttraditionele<br />
orde leven. De tradities en religies spelen niet langer een allesbepalende<br />
rol. Wetenschap, technologie en economie hebben<br />
tegenwoordig een enorme greep op het laat moderne leven. Omdat<br />
we niet meer ingebed zijn in een traditionele samenleving of<br />
leefwijze, moet ieder individu zijn eigen levensstijl ontwikkelen<br />
en zijn eigen houvast vinden. En dat <strong>is</strong> niet zo gemakkelijk,<br />
want er <strong>is</strong> veel aanbod met tegenstrijdige en onduidelijke expert<strong>is</strong>e.<br />
Heb je bijvoorbeeld last van lage rugpijn, dan kun je wel bij<br />
zeker vier verschillende technieken of artsen terecht. Die zeggen<br />
allemaal iets anders. Dus moet een mens zelf op zoek gaan naar<br />
welke oplossing bij hem past.<br />
‘Levenskunst <strong>is</strong> geen kunstje,<br />
geen trucje, geen techniek<br />
en zeker geen lifestyle’<br />
Als derde, belangrijk onderdeel van levenskunst hebben we een<br />
soort normatieve oriëntatie nodig: wat <strong>is</strong> een goed leven voor<br />
mij? Welke waarden zijn in mijn leven van belang? Welke horizon<br />
van waarden heb ik? Wanneer zou ik mijn leven als geslaagd<br />
beschouwen? Omdat we niet meer in allerlei vastliggende sociale<br />
verbanden leven en de religie geen bepalende rol meer speelt,<br />
zullen we zelf een soort orde in ons leven moeten aanbrengen.<br />
Zullen we zelf moeten zoeken waar het voor ons om gaat. Voor<br />
de een <strong>is</strong> dat een gelukkig gezinsleven, voor de ander rijkdom,<br />
roem en eer en voor weer een ander het streven naar een rechtvaardiger<br />
samenleving.’<br />
Het ju<strong>is</strong>te ogenblik<br />
‘Wat <strong>ook</strong> een grote rol speelt bij levenskunst, <strong>is</strong> dat ons leven<br />
eindig <strong>is</strong>. Ju<strong>is</strong>t omdat het ophoudt, komt het er in de tijd van<br />
leven die ons <strong>is</strong> toebemeten soms erg op aan. De Grieken hebben<br />
daar een mooi woord voor: kairos, wat zoiets betekent als het
‘We zijn het aan onszelf verplicht om goed te leven, niet om goede boeken te<br />
schrijven, veldslagen te winnen en gewesten te veroveren, maar om kalmte<br />
en rust te vinden bij de dingen die wij doen’ (Michel de Montaigne)<br />
ju<strong>is</strong>te ogenblik. Soms moet je de kans grijpen, als die zich voordoet.<br />
Doe je dat niet en heb je te lang getwijfeld of durf je het niet<br />
aan, dan <strong>is</strong> die kans verkeken. Je bent te oud om nog kinderen te<br />
krijgen, een bepaalde baan zit er niet meer in. Er zijn momenten<br />
in het leven waar het erop aankomt. Omdat alles eindig <strong>is</strong>, moet<br />
je de koers van je leven een beetje in de gaten houden. Concreet<br />
betekent dit dat je tijd neemt voor bezinning en niet steeds doorholt,<br />
dat je jezelf gedurende je leven regelmatig afvraagt wat voor<br />
jou de wezenlijke vragen zijn. Daar kom je niet aan toe, als je je<br />
leven steeds volpropt en alleen maar leuke dingen wil doen. Ik<br />
heb eens een onderzoekje gehouden onder mijn studenten over<br />
hoe zij hun tijd besteden. Wat daarin het meeste opviel, was dat<br />
al die levens van deze jonge mensen bom en bomvol zitten.<br />
Niet alleen omdat ze alles willen doen en meemaken, maar <strong>ook</strong><br />
omdat ze geen hiërarchie kunnen aanbrengen. Ze vinden alles<br />
blijkbaar even belangrijk. Dat staat haaks op levenskunst.’<br />
Omgaan met tegenslag<br />
Om het begrip levenskunst nog maar even af te bakenen tegenover<br />
de vele todo lijstjes en kant en klare oplossingen waaraan<br />
onze tijd zo mank gaat, wil hij wel gezegd hebben dat achter<br />
de moraal van de levenskunst een in elkaar grijpend, hol<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
schema van het mens zijn schuilgaat. Dohmen: ‘Ons leven gaat<br />
tegelijkertijd over denken en voelen, handelen, waarderen, tijdelijkheid<br />
en context. Met dat laatste bedoel ik dat we ons allemaal<br />
in concrete situaties bevinden die ons leven bepalen: manvrouw,<br />
jongoud, gehandicapt of gezond, et cetera. Je kunt geen levenskunst<br />
beoefenen los van deze gesitueerdheid. Het idee van ‘vrijheid<br />
blijheid’ dat de commercie en media er zo in hameren,<br />
klopt helemaal niet. Evenmin dat het in het leven vooral om geluk<br />
en een aangenaam leven zou gaan. Dan m<strong>is</strong>ken je de veel<br />
rijkere werkelijkheid. Het gaat in het leven <strong>ook</strong> om solidariteit,<br />
liefde en omgaan met tegenslag. Pijn, verdriet, zorgen, armoede,<br />
gebrek aan erkenning, je hebt ermee te dealen. Dat vere<strong>is</strong>t een<br />
bepaalde levenshouding, dat je niet meteen woest wordt als er<br />
iets tegenzit, maar er met een zekere gelatenheid op kunt reageren.<br />
De stoïcijnen in de oudheid, die al levenskunst beoefenden,<br />
hadden daar heuse oefeningen voor. Zo gingen ze op gezette<br />
tijden met hun rug naar een rijk gedekte tafel zitten, terwijl de<br />
slaven mochten eten. Dat was één manier om zich alvast voor te<br />
bereiden op tijden van schaarste. Kom daar nu maar eens om.<br />
Maar tegenslag hoort onherroepelijk bij het leven. Er gebeuren<br />
dingen buiten onze macht en wil om. Je steekt de straat over en<br />
wordt aangereden. Daar zul je een antwoord op moeten vinden<br />
en dus een beetje op voorbereid moeten zijn.<br />
Levenskunst <strong>is</strong> <strong>ook</strong> dat je ju<strong>is</strong>t niet beroemd wilt zijn, dat je in<br />
de anonimiteit met een soort bescheidenheid je leven kunt leven.<br />
De Franse rena<strong>is</strong>sancedenker Montaigne had het daar in de Rena<strong>is</strong>sance<br />
al over. Verder zul je moeten afstemmen op anderen<br />
en de sociale verbanden waarin je leeft goed moeten onderhou<br />
den. Want we zijn in deze superindividual<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che tijd lang niet zo<br />
vrij als we meestal denken, maar via allerlei draden met anderen<br />
verbonden. Als human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch ethicus zal ik de komende jaren<br />
nadrukkelijk pleiten voor sociale zelfverwerkelijking.<br />
Het human<strong>is</strong>me zou naar mijn idee ju<strong>is</strong>t de ‘contradeugden’ uit<br />
moeten dragen en daarmee bedoel ik de deugden die haaks staan<br />
op wat de commercie en het marktdenken ons steeds voorhouden.<br />
Ik denk dan aan bescheidenheid, vreugde, geduld, zorgzaamheid,<br />
een zekere traagheid, humor en ja, m<strong>is</strong>schien <strong>ook</strong> wel ernst.’<br />
Mirre Bots<br />
Recente boeken van Joep Dohmen:<br />
• Over levenskunst. De grote filosofen over het goede leven (2008).<br />
• Het leven als kunstwerk (2008).<br />
• Tegen de onverschilligheid. Pleidooi voor een moderne levenskunst (2007).<br />
Joep Dohmen heeft op 17 juni zijn inaugurale rede gehouden in het Academiegebouw<br />
te Utrecht.<br />
HUMUS no. 3 | 2009 1
Het human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch geluid<br />
U kunt de media-inspanningen van het <strong>Verbond</strong> volgen via de website www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl,<br />
onder het kopje ‘over ons’. Beschikt u niet over internet? Dan kunt u een maandelijks overzicht<br />
opvragen bij Saskia Markx, tel. 020-5219090.<br />
Uit het onderzoek van Mov<strong>is</strong>ie, kenn<strong>is</strong> en<br />
adviesbureau voor maatschappelijke ontwik<br />
keling, onder alle leden van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong> blijkt dat vrijwel alle leden hechten<br />
aan het human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch geluid in de samenleving.<br />
Het laten horen van dat geluid zien zij dan <strong>ook</strong> als één van de<br />
belangrijkste taken van het <strong>Verbond</strong>. Graag laten wij u de resultaten<br />
zien van het eerste half jaar van het <strong>Verbond</strong> in de media.<br />
Het gaat hierbij om de persberichten die we hebben verspreid, de<br />
media die ons benaderden en de belangrijkste publicaties en andere<br />
aandacht in de diverse media. Daarnaast screent het landelijk<br />
bureau van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> de media op actualiteit<br />
over de belangrijkste onderwerpen zoals we die hebben vastgesteld<br />
in het meerjarenprogramma. Waar nodig en mogelijk bekijken<br />
we of een reactie zinvol <strong>is</strong> en nieuwswaarde heeft.<br />
• Het <strong>Verbond</strong> verstuurde acht persberichten over:<br />
Darwinday: de 200 e geboortedag van Darwin werd gevierd<br />
met een groot symposium, dat het <strong>Verbond</strong> samen met andere<br />
human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che organ<strong>is</strong>aties organ<strong>is</strong>eerde: De brave aap op<br />
8 februari (29/01)<br />
de creation<strong>is</strong>mefolder Evolutie of Schepping? Wat geloof jij?<br />
(23/02)<br />
geweld tegen hongerstakers in de vreemdelingendetentie<br />
(04/03)<br />
de resolutie die de Mensenrechtenraad van de Verenigde<br />
Naties aannam over het strafbaar stellen van het beledigen<br />
van religies (01/04)<br />
de uitreiking van de Van Praagprijs aan Karin Spaink (02/04)<br />
Grat<strong>is</strong> publiciteit t/m juni<br />
2009<br />
totaal<br />
2008<br />
Telev<strong>is</strong>ie, voorzitter, directeur,<br />
HVvertegenwoordiger 0 1<br />
Radiointerview voorzitter, directeur,<br />
Socrateslezers, Karin Spaink, vertegenwoordiger<br />
HV 8 3<br />
Interview/artikel/ingezonden brieven<br />
voorzitter/directeur/vertegenwoordiger<br />
HV in gedrukte media 10 12<br />
HV in gedrukte landelijke media 34 72<br />
HV in gedrukte regionale media 297 440<br />
euthanasie naar aanleiding van ‘de zaak Schellekens’. Twee<br />
berichten: éénmaal voorafgaand aan de rechtszaak tegen Schellekens<br />
en één na uitspraak van de rechter (15/05 en 29/05)<br />
homod<strong>is</strong>criminatie op scholen, naar aanleiding van een brief<br />
van min<strong>is</strong>ter Plasterk aan scholen dat zij niet mogen d<strong>is</strong>crimineren<br />
bij het aanstellen van (homo)leraren (19/05).<br />
• Het <strong>Verbond</strong> werd tot en met juni zeventien maal benaderd door<br />
kranten en redacties voor reacties op uiteenlopende onderwerpen<br />
zoals: de atheïst<strong>is</strong>che busreclame in Engeland, de Van Praagprijs<br />
voor Karin Spaink, euthanasie, de Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che Canon<br />
en het privacyplatform Civil Rights Watch (zie voor de Nederlandse<br />
pendant www.platformburgerrechten.nl), mede opgericht<br />
door het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> (afdeling Amsterdam).<br />
• De belangrijkste mediaaandacht t/m juni:<br />
Het <strong>Verbond</strong> besloot de atheïst<strong>is</strong>che buscampagne van de<br />
Atheïst<strong>is</strong>che Campagne te ondersteunen. Die campagne kreeg<br />
veel publiciteit. Rein Zunderdorp (voorzitter van het <strong>Verbond</strong>)<br />
werd regelmatig als sympath<strong>is</strong>ant van de campagne genoemd.<br />
De creation<strong>is</strong>mefolder die (ongevraagd) hu<strong>is</strong> aan hu<strong>is</strong> verspreid<br />
werd, kreeg een doortimmerd antwoord van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong>. Ruim vijftig kranten, waaronder de Volkskrant, NRC<br />
Next en vele regionale kranten besteedden er aandacht aan en<br />
noemden het standpunt van het <strong>Verbond</strong>.<br />
Human<strong>is</strong>me en religie was het onderwerp van een groot artikel<br />
in Trouw (10/3). Rein Zunderdorp verwoordde de v<strong>is</strong>ie van het<br />
<strong>Verbond</strong>: human<strong>is</strong>ten gaan uit van de menselijke verantwoordelijkheid<br />
en doen geen beroep op openbaringen. Dat kan samengaan<br />
met religiositeit. Veel human<strong>is</strong>ten baseren zich op een<br />
nietgodsdienstige levensovertuiging. ‘Godsdienst bestrijden<br />
we niet. Maar wanneer groeperingen of bijvoorbeeld politieke<br />
partijen zich in hun opvattingen stellig op de Bijbel beroepen,<br />
laten we wel krit<strong>is</strong>che geluiden horen’, aldus Zunderdorp.<br />
Op 22 april stond er in Trouw een opinieartikel van Rob<br />
Buitenweg, hoofdbestuurslid van het <strong>Verbond</strong>, over de<br />
VNMensenrechtenraad.<br />
De uitreiking van de Van Praagprijs aan levenskunstenaar<br />
Karin Spaink leverde in de maanden april en mei een geweldige<br />
mediaaandacht op: tien kranten en tijdschriften besteedden<br />
aandacht aan Spaink. Bovendien wordt zij vijf keer op de radio<br />
geïnterviewd over de prijs en over levenskunst.<br />
De beide persberichten naar aanleiding van de hulp die de heer<br />
Schellekens bood als voorzitter van Stichting Vrijwillig Leven<br />
bij de zelfdoding van een patiënte met een serieuze doodswens,<br />
leverden veel aandacht op. Zo was Rein Zunderdorp te gast in<br />
twee radioprogramma’s en werd hij geïnterviewd voor de<br />
Staatscourant.<br />
Saskia Markx<br />
1 HUMUS no. 3 | 2009
Jong HV<br />
I have a dream…<br />
Waarom ontaardt het bouwen aan een droom<br />
maatschappij zo vaak in een nachtmerrie? Een<br />
pleidooi voor verdraagzaamheid.<br />
‘Een zwakte van de hedendaagse mens <strong>is</strong> dat hij geen moed heeft<br />
een sterke samenleving te bouwen.’ Dat klinkt goed, een sterke<br />
samenleving, nietwaar? ‘Een van de redenen dat de hedendaagse<br />
mens die moed niet heeft, <strong>is</strong> dat hij hiervan wordt weerhouden<br />
door zijn verdraagzaamheid jegens andersdenkenden en medelijden<br />
met de zwakkeren.’ Dat klinkt al anders, nietwaar? En als<br />
je beseft dat dit gedachten zijn van Adolf Hitler in Mein Kampf<br />
klinkt het waarschijnlijk nog anders. Wat bedoelde hij met zijn<br />
‘sterke’ samenleving? Een betere toekomst voor de mensheid?<br />
Voor de Duitsers? Voor de nietJoden? Voor hemzelf? Ik heb te<br />
weinig in Mein Kampf gelezen om die vraag te beantwoorden.<br />
En ik wil <strong>ook</strong> niet te veel aandacht schenken aan de droom van<br />
een man uit een nachtmerrie.<br />
Ook Karl Marx en Mao Zedong, grondleggers van het social<strong>is</strong>me<br />
en het commun<strong>is</strong>me, droomden van een sterke samenleving.<br />
Anders dan bij Hitler speelde in hun concept een eerlijker verdeling<br />
de hoofdrol. Een eerlijker maatschappij zagen zij als een<br />
solide bas<strong>is</strong> voor een sterke maatschappij.<br />
Terreur<br />
De praktijk <strong>is</strong> echter anders dan de theorie. Marx w<strong>is</strong>t nog tijdens<br />
zijn leven de arbeidersbeweging voorgoed op de kaart te zetten,<br />
maar echt aan de macht <strong>is</strong> hij nooit gekomen. Mao wel en daar<br />
ging het meteen fout met massale moordpartijen in naam van de<br />
droom. Ook Lenin en Stalin w<strong>is</strong>ten Marx’ ideeën op een gruwelijke<br />
manier vorm te geven. In het huidige China voeren censuur,<br />
martelingen, het wegjagen van mensen uit hun huizen en andere<br />
terreur de boventoon. De voorvechters van ideologieën als het<br />
fasc<strong>is</strong>me, het social<strong>is</strong>me en het commun<strong>is</strong>me struikel(d)en bij het<br />
uitvoeren van hun dromen stuk voor stuk op onverdraagzaamheid.<br />
Volgens Hitler kon een sterke samenleving alleen ontstaan<br />
door de ‘zwakke elementen’ eruit te elimineren. Waaronder de<br />
nazi’s joden, gehandicapten, zigeuners enzovoorts bleken te verstaan.<br />
En Mao joeg mensen met intellectuele kwaliteiten over de<br />
kling als zijnde bedreigers van zijn arbeidsstaat. Ik krijg een kil<br />
gevoel bij het idee dat uit naam van een ideaal krit<strong>is</strong>che mensen<br />
vermoord worden, dat krit<strong>is</strong>che geluiden verboden worden, dat<br />
een enkele filosofie wordt opgedrongen en dat andersdenkenden<br />
als bedreiging worden gezien.<br />
Het leidt in elk geval niet tot een maatschappij waar verdraagzaamheid<br />
en human<strong>is</strong>me kunnen bloeien, waar mensen nieuwsgierig<br />
en geïnteresseerd zijn in elkaar, waar ratio en creativiteit<br />
worden gewaardeerd.<br />
Alternatief<br />
’Democratie: de minst slechte staatsvorm’ heb ik wel eens horen<br />
zeggen. Het <strong>is</strong> een invulling van de droom waarin iedereen, zwak<br />
of sterk, meetelt. In een democratie gaat het er eerlijk aan toe.<br />
Maar <strong>is</strong> een maatschappij waarin de meeste stemmen tellen nu<br />
werkelijk zoveel eerlijker dan een maatschappij waarin de grootste<br />
belangen prioriteit hebben? Een kleine, zwakke groep kan<br />
immers enorm gebaat zijn bij een maatregel waarvan een grote<br />
groep een klein beetje last heeft. Toch zou het mooi zijn als die<br />
maatregel dan wordt doorgezet. Helaas <strong>is</strong> dit in onze democratie<br />
prakt<strong>is</strong>ch lastig uitvoerbaar. Het tellen van stemmen <strong>is</strong> immers<br />
iets waarover je minder snel onenigheid krijgt dan over wiens<br />
belang zwaarder weegt, het mijne of het jouwe.<br />
‘Meer verdraagzaamheid.<br />
Laten we gelijk beginnen!’<br />
Fasc<strong>is</strong>me, commun<strong>is</strong>me, social<strong>is</strong>me… Het lijkt het alsof ‘<strong>is</strong>mes’<br />
een garantie zijn voor onverdraagzaamheid. Toch denk ik dat het<br />
human<strong>is</strong>me ons verder kan helpen. En het <strong>is</strong> niet nodig een andere<br />
staatsvorm te kiezen. Binnen de huidige democrat<strong>is</strong>che kaders<br />
kunnen we ons anders opstellen. We kunnen ons best doen om<br />
meer nadruk te leggen op gezamenlijke in plaats van op tegengestelde<br />
belangen. Door te ervaren dat onze wereld niet armer<br />
maar rijker wordt door te lu<strong>is</strong>teren naar de ander of door een<br />
stukje van je welvaart af te staan aan die ander. Door meer gebruik<br />
maken van argumenten en minder van onderbuikgevoelens,<br />
simplificaties en general<strong>is</strong>aties. Door het niet als zwakte te<br />
zien om de argumenten van de ‘tegenstander’ te erkennen, maar<br />
als poging nader tot elkaar te komen. En het mooie <strong>is</strong>: we hoeven<br />
niet te wachten op een revolutie of een Adolf. We kunnen gelijk<br />
beginnen!<br />
Ronald Overman<br />
Dit <strong>is</strong> een ingekorte versie van het artikel waarmee Ronald Overman de derde<br />
prijs won in de schrijfwedstrijd rond toekomstdromen van Spino, het blad van<br />
Jong HV. Alle inzendingen zijn te vinden op www.jonghv.nl onder ‘publicaties’.<br />
HUMUS no. 3 | 2009 1
onder<br />
ons<br />
Bestuursvoorzitter Marjan Duijm<br />
trof begin 2000 een afdeling aan<br />
met een flink aantal leden maar<br />
met weinig reuring. ‘Het toenmalige<br />
bestuur had last van metaalmoeheid<br />
omdat het er al vele jaren<br />
zat en geen vervanging kon<br />
vinden. In die periode was ik<br />
voorzitter van de afdeling Haaglanden<br />
van Humanitas. Met een<br />
aantal collegabestuursleden zijn<br />
we op persoonlijke titel het bestuur<br />
van HV Haaglanden gaan<br />
versterken (dus dubbelfunctie).<br />
Later zijn we helemaal overgestapt<br />
van Humanitas Haaglanden<br />
naar de afdeling van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong> in dezelfde regio.’<br />
Duijm, die werkzaam <strong>is</strong> bij<br />
de politie, voelt zich thu<strong>is</strong> bij het<br />
human<strong>is</strong>me ‘omdat ik oprecht<br />
geloof in verantwoordelijkheid<br />
voor je eigen handelen. Met religie<br />
heb ik niets, maar ik ben niet<br />
antireligieus.’<br />
Na het aantreden van een nieuw<br />
bestuur en een aantal actieve vrijwilligers<br />
kwam de afdeling binnen<br />
een paar jaar weer tot leven.<br />
Mede dankzij een legaat kan de<br />
Als nalaten<br />
u een zorg <strong>is</strong><br />
Na een overlijden moet er in korte tijd veel geregeld worden.<br />
Dat gaat gemakkelijker als u zelf al maatregelen heeft genomen.<br />
Veel mensen vinden het moeilijk of onaangenaam om daar over<br />
na te denken. Toch <strong>is</strong> het belangrijk dat op tijd te doen, want het<br />
geeft veel rust als deze zaken van tevoren goed geregeld zijn.<br />
U kunt de Stichting Steunfonds Human<strong>is</strong>me benoemen als<br />
executeur. Het Steunfonds heeft deskundige mensen in dienst<br />
die uw laatste wens kunnen uitvoeren. Een jarenlange ervaring<br />
met deze vorm van dienstverlening staat borg voor zorgvuldigheid<br />
en integriteit.<br />
JA, Ik wil meer informatie over een executeur<br />
van het Steunfonds Human<strong>is</strong>me<br />
naam<br />
adres<br />
In het hele land houden leden van het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch Verboend<br />
de plaatselijke afdelingen draaiende. Wie zijn die leden, wat<br />
doen ze en waar doen ze het voor? In deze Humus een portret<br />
van de regio Haaglanden, met ca. 600 leden in Den Haag e.o.<br />
afdeling naast haar vaste stek in<br />
het CoornhertCentrum (‘Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
centrum voor wonen,<br />
zorg en welzijn’) <strong>ook</strong> uitwijken<br />
naar andere ruimten als het karakter<br />
en het doel van de bijeenkomst<br />
zich daartoe leent. ‘Duijm:<br />
‘Een debat met een voor jongeren<br />
aansprekend thema houden<br />
we liever in de bovenzaal van een<br />
kroeg dan in een verzorgingshu<strong>is</strong>.’<br />
Trots <strong>is</strong> Duijm op het project<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che dienstverlening,<br />
dat een lu<strong>is</strong>terend oor<br />
beoogt te bieden aan mensen<br />
die hier behoefte aan hebben.<br />
Voor dit doel zijn twaalf vrijwilligers<br />
opgeleid. In hun werk worden<br />
zij bijgestaan door een human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
geestelijk raadsman.<br />
‘We zijn nog in de opbouwfase,<br />
maar ik ben optim<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch gestemd.<br />
Er <strong>is</strong> onder de ouderen<br />
gewoon enorme behoefte aan.’<br />
April <strong>is</strong> de ‘Maand van de Filosofie’<br />
en HVHaaglanden haakte<br />
<strong>ook</strong> dit jaar weer handig aan bij<br />
dit door Trouw en Filosofie Magazine<br />
georgan<strong>is</strong>eerde evenement.<br />
In 2008 was het thema<br />
m v<br />
Steunfonds Human<strong>is</strong>me<br />
pc/woonplaats<br />
telefoon<br />
Stuur de bon in een envelop zonder postzegel naar: Steunfonds Human<strong>is</strong>me, Antwoordnummer 10938, 1000 RA Amsterdam<br />
‘de stad’ en heeft de afdeling<br />
een groot publieksdebat georgan<strong>is</strong>eerd<br />
over de emanciperende<br />
rol van de stad als verblijfplaats<br />
voor nieuwkomers. Dit jaar ging<br />
het over ‘verzoening’ en sprak<br />
Afshin Ellian in Den Haag over<br />
de rol van de waarheids en verzoeningscomm<strong>is</strong>sies<br />
in Zuid<br />
Afrika na de afschaffing van de<br />
apartheid. ‘Bij het kiezen van een<br />
thema sluiten we zoveel mogelijk<br />
aan bij de actualiteit.’<br />
Bijzonder <strong>is</strong> de interreligieuze bijeenkomst<br />
die jaarlijks op Prinsjesdag<br />
wordt gehouden. Naast leden<br />
van het kabinet <strong>is</strong> <strong>ook</strong> het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong> daar prominent<br />
aanwezig. De impact hiervan <strong>is</strong><br />
moeilijk in te schatten.’ Duijm <strong>is</strong><br />
enthousiast over de cursussen<br />
die het landelijk bureau kant en<br />
klaar aanbiedt. ‘Dit najaar staat<br />
de cursus ‘persoonlijk human<strong>is</strong>me’<br />
op het programma. Ik ben<br />
heel erg benieuwd.’ HVHaaglanden<br />
gaat weer een levendig seizoen<br />
tegemoet.<br />
Machteld Bouman<br />
Het Steunfonds Human<strong>is</strong>me <strong>is</strong> een werkstichting van het<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong>. Het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> zet zich<br />
in voor een humane, tolerante samenleving.<br />
Vraag gerust meer informatie, telefon<strong>is</strong>ch via nummer<br />
020 521 90 36 of met behulp van de bon. U kunt <strong>ook</strong> kijken op:<br />
www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl/steunfonds.<br />
1 HUMUS no. 3 | 2009<br />
Colofon<br />
Humus <strong>is</strong> het ledenblad van het<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong>. Het verschijnt<br />
vier keer per jaar.<br />
Zelf denken samen leven <strong>is</strong> de lijfspreuk<br />
van het HV. Het ledenblad informeert over<br />
ontwikkelingen binnen het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch<br />
<strong>Verbond</strong>, de human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che beweging in het<br />
algemeen – op nationaal en internationaal<br />
niveau – en de invloed van de human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che<br />
levensbeschouwing op de samenleving.<br />
Een HV-lidmaatschap inclusief ledenblad<br />
Humus (4x p jr) bedraagt € 52,50 per jaar<br />
(mensen met een minimuminkomen betalen<br />
€ 28,- per jaar en jongeren tot 27 jaar<br />
betalen € 23,50). Lidmaatschappen<br />
worden automat<strong>is</strong>ch verlengd tenzij voor<br />
1 november schriftelijk wordt opgezegd.<br />
Bereikbaarheid landelijk bureau:<br />
tel.: (020) 521 90 00<br />
e-mail: info@human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl<br />
Aan deze uitgave werkten mee:<br />
Mirre Bots, Annette Brattinga, Anna van<br />
Kooij, Maartje Liebregts, Saskia Markx,<br />
Ronald Overman, Anke Polak, Annemarie<br />
Rohlfs, Boukje Scheppink, Heleen Schoone,<br />
Joep Schrijvers, David Stalpers, Chr<strong>is</strong>tine<br />
van Stralen, Marieke V<strong>is</strong>, Ineke de Vries,<br />
Esther Wit<br />
Hoofdredactie: Roeland Ensie<br />
Eindredactie: Machteld Bouman<br />
Vormgeving: www.dezagerij-ontwerp.nl<br />
Foto omslag: www.roybeusker.nl<br />
Druk: De Raat & De Vries<br />
Uitgave: Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong><br />
(Redactie)adres: Postbus 75490,<br />
1070 AL Amsterdam, tel. (020) 521 90 93<br />
of humus@human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl<br />
website: www.human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>chverbond.nl<br />
Het Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch <strong>Verbond</strong> <strong>is</strong> lid van de<br />
Human<strong>is</strong>t<strong>is</strong>che Alliantie<br />
Volgende Humus verschijnt: december 2009<br />
Kopij inleveren tot: 8 november 2009