aan het werk de ZIN - Schittering Filosofie
aan het werk de ZIN - Schittering Filosofie
aan het werk de ZIN - Schittering Filosofie
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
24 DEEL 1<br />
zij een opmerkelijke passage uit <strong>de</strong> Phaedrus van Plato <strong>aan</strong>: Socrates,<br />
<strong>de</strong> spreekbuis van Plato, zegt hier:<br />
‘De niet-intellectuele elementen zijn onmisbare bronnen van motiveren<strong>de</strong><br />
energie. Wij hebben <strong>de</strong> niet-intellectuele elementen nodig om te<br />
komen waar <strong>het</strong> intellect ons wil brengen.’<br />
‘De niet-intellectuele elementen vervullen hier dus een belangrijke<br />
rol bij <strong>het</strong> streven naar inzicht,’ aldus Nussbaum. Ik wil maar zeggen:<br />
ook Plato bleef <strong>het</strong> niet-intellectuele on<strong>de</strong>rzoeken.<br />
Stel we besluiten <strong>het</strong> zon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> betovering van iets hogers te stellen<br />
dat we na kunnen streven. Zou<strong>de</strong>n we dan nog bezield kunnen<br />
wor<strong>de</strong>n? Plato’s leerling Aristoteles had daar een antwoord op. Net<br />
als Plato streef<strong>de</strong> Aristoteles naar balans in <strong>het</strong> leven, maar voor hem<br />
hield dat iets an<strong>de</strong>rs in. In zijn wereldbeeld is er niet iets hogers buiten<br />
<strong>de</strong> aardse wereld waar<strong>aan</strong> verantwoording moet wor<strong>de</strong>n afgelegd.<br />
Volgens Aristoteles is alles, ook <strong>het</strong> hogere en <strong>de</strong> schijn, on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el<br />
van <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> natuur die constant in beweging is, <strong>de</strong> ‘ousia’. Ik zou<br />
<strong>de</strong> ousia willen vergelijken met ‘<strong>het</strong> veld’ uit <strong>de</strong> kwantumfysica: één<br />
onon<strong>de</strong>rbroken veld van ragfijne <strong>de</strong>eltjes waaruit alles en ie<strong>de</strong>reen is<br />
samengesteld en waartussen een constante uitwisseling plaatsvindt.<br />
Alles in <strong>de</strong> ousia van Aristoteles bestaat uit actualiteit (hoe <strong>het</strong> nu<br />
is) en potentie (hoe <strong>het</strong> kan wor<strong>de</strong>n). Bezield zijn betekent volgens<br />
Aristoteles dat iets of iemand een specifieke potentie heeft en tevens<br />
<strong>de</strong> instrumenten in zich draagt om die potentie te actualiseren en tot<br />
voltooiing te brengen 4 . In elk bezield proces is <strong>het</strong><br />
doel van <strong>het</strong> proces dus al in <strong>de</strong> kiem <strong>aan</strong>wezig.<br />
Hij noemt dat <strong>de</strong> doeloorzaak. Zo is in <strong>het</strong> zaad<br />
van een eikenboom reeds potentieel alles <strong>aan</strong>wezig<br />
waartoe <strong>de</strong> eikenboom zal uitgroeien. En zo is<br />
in <strong>de</strong> mens vanaf <strong>de</strong> geboorte <strong>de</strong> ‘potentiële mens’<br />
<strong>aan</strong>wezig die hij in zijn leven kan wor<strong>de</strong>n als hij<br />
zichzelf voltooit. Je zou die potentie kunnen vertalen<br />
met ‘<strong>aan</strong>leg’. Iemand heeft <strong>aan</strong>leg om musicus te wor<strong>de</strong>n, voetballer,<br />
wetenschapper of timmerman. Dit wordt <strong>het</strong> teleologisch standpunt<br />
genoemd.<br />
Plato geeft ons<br />
betovering,<br />
Aristoteles<br />
benoemt wat er is.<br />
Aristoteles’ wereldbeeld is wat min<strong>de</strong>r betoverend dan dat van Plato.<br />
Het i<strong>de</strong>e dat <strong>de</strong> mens on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el is van een ‘blind’ natuurlijk proces<br />
waarin <strong>de</strong> uitkomst al is meegebakken is voor velen niet inspirerend.<br />
INHOUD