BACH EN MENDELSSOHN - Nederlandse Bachvereniging
BACH EN MENDELSSOHN - Nederlandse Bachvereniging
BACH EN MENDELSSOHN - Nederlandse Bachvereniging
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>BACH</strong> <strong>EN</strong> M<strong>EN</strong>DELSSOHN<br />
januari 2008<br />
vrijdag 25 Amsterdam, Muziekgebouw aan ’t IJ, 20.30 uur<br />
zaterdag 26 Groningen, De Oosterpoort, 20.15 uur<br />
zondag 27 Zutphen, Hanzehof, 14.30 uur<br />
dinsdag 29 Kampen, Bovenkerk, 20.15 uur (i.s.m. Stichting Kampen Cultuur)<br />
woensdag 30 Naarden, Grote Kerk, 20.15 uur
UITVOER<strong>EN</strong>D<strong>EN</strong><br />
dirigent Peter Dijkstra<br />
orgel/ fortepiano Leo van Doeselaar<br />
sopraan Lauren Armishaw, Ulrike Barth, Irmela Brünger,<br />
Susan Jonkers, Hilde Van Ruymbeke, Marjon Strijk,<br />
Klaartje van Veldhoven, Orlanda Velez Isidro<br />
alt Jean-Sébastien Beauvais, Christine Bohnenkamp,<br />
Harm Huson, Gemma Jansen, Saskia Kruysse, Daniel Lager<br />
tenor Robert Buckland, Uros Petrac, Diederik Rooker,<br />
Markus Schuck, Ronald Threels, Joost van Velzen<br />
bas Joachim Höchbauer, Frank Hermans, Job Hubatka, Florian Just,<br />
Lionel Meunier, Sebastian Myrus<br />
cello Lucia Swarts<br />
contrabas Robert Franenberg<br />
orgel Siebe Henstra<br />
2
PROGRAMMA<br />
* in Amsterdam en Zutphen<br />
** in Groningen, Kampen en Naarden<br />
Johann Christoph Bach (1642-1703)<br />
Lieber Herr Gott, wecke uns auf (voor twee koren en basso continuo)<br />
Johann Michael Bach (1648-1694)<br />
Herr, ich warte auf dein Heil (voor twee koren en basso continuo)<br />
Felix Mendelssohn Bartholdy (1809-1847)<br />
* Preludium (Andante lento) en Fuga (Allegro con fuoco) in f, op. 35 nr. 5<br />
(fortepiano solo)<br />
Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788)<br />
** Preludio in D, Wotq. 70, nr. 7 (‘Orgelsonate mit dem Pedal’)<br />
Grave – Presto – Grave – Presto (orgel solo)<br />
** uit Sonate in d, Wotq. 69:<br />
Allegro (thema met variaties; orgel solo)<br />
Felix Mendelssohn Bartholdy<br />
Warum toben die Heiden, op. 78 nr. 1 (voor twee koren a cappella)<br />
pauze<br />
Richte mich, Gott, op. 78 nr. 2<br />
* Uit ‘Lieder ohne Worte’: Duetto, op. 38 nr. 6<br />
Andante con moto (fortepiano solo)<br />
** Fuga in f (1839)<br />
Lento (orgel solo)<br />
Mein Gott warum hast du mich verlassen? op. 78 nr. 3<br />
(voor twee koren a cappella)<br />
Felix Mendelssohn Bartholdy<br />
Mitten wir im Leben sind, op. 23 nr. 3 (voor twee koren a cappella)<br />
* Variations Sérieuses, op. 54 (fortepiano solo)<br />
** Variations Sérieuses, op. 54<br />
(bewerking voor orgel van Jan Albert van Eyken en Reitze Smits)<br />
Johann Sebastian Bach (1685-1750)<br />
Singet dem Herrn ein neues Lied, BWV 225<br />
(voor twee koren en basso continuo)<br />
3
TOELICHTING<br />
De familie Bach vormt in de muziekgeschiedenis een uniek fenomeen. Gedurende<br />
meer dan twee eeuwen waren over de honderd leden van deze wijdvertakte familie<br />
actief in de muziek. Maar het was meer een muzikantenfamilie dan een<br />
componistengeslacht. Van slechts een kleine minderheid bleef muziek bewaard en<br />
wat betreft hoeveelheid wordt de overlevering sterk gedomineerd door Johann<br />
Sebastian en zijn vier zonen Wilhelm Friedemann, Carl Philipp Emanuel, Johann<br />
Christoph Friedrich en Johann Christian. De belangrijkste collectie van muziek van<br />
oudere generaties staat bekend onder de naam Altbachisches Archiv, dat via Johann<br />
Sebastian en Carl Philipp Emanuel uiteindelijk in de bibliotheek van de Berlijnse<br />
Singakademie terechtkwam. Deze collectie was sinds de Tweede Wereldoorlog<br />
verdwenen, maar dook zeer recent en geheel onverwacht weer op in Kiew (Wit-<br />
Rusland). Vroeger dacht men dat Johann Sebastian deze collectie van zijn vader<br />
Johann Ambrosius had geërfd en zijn gehele leven tot zijn beschikking had.<br />
Tegenwoordig neemt men aan dat het Altbachisches Archiv in Arnstadt ontstond en<br />
pas na de dood van Johann Sebastians neef en opvolger aan de Arnstadtse Neue<br />
Kirche, Johann Ernst Bach, te Leipzig terechtkwam. Op het werk van Johann Sebastian<br />
Bach na stammen alle werken van het programma uit deze overlevering.<br />
De belangrijkste componist in de familie voor Johann Sebastian was ongetwijfeld<br />
Johann Christoph Bach. Geboren te Arnstadt als zoon van de hoofdorganist Heinrich<br />
Bach, begon hij zijn carrière als slotorganist in zijn vaderstad. In 1665 promoveerde<br />
hij naar Eisenach, waar hij stadsorganist, organist en klavecinist aan de hertogelijke<br />
hofkapel werd. In de kringen van de Bachfamilie gold Johann Christoph als ‘der große<br />
und ausdrückende Componist’. Johann Sebastian nam te Leipzig verschillende vocale<br />
werken in het repertoire op. Het dubbelkorige Adventsmotet Lieber Herr Gott, wecke<br />
uns auf neemt hierbij een wel heel bijzondere positie in. Het bleef in een kopie<br />
bewaard die Johann Christophs vader Heinrich in 1672 vervaardigde. Johann<br />
Sebastian voegde daar kort voor zijn dood met de hulp van een kopiist een set<br />
instrumentale stemmen aan toe, die de vocale stemmen verdubbelen. Waarschijnlijk<br />
was dit bedoeld voor zijn eigen begrafenis. De tekst van dit dankgebed laat dan ook<br />
een in de dood berustende gelovige horen (“… dass wir bereit sein, wenn dein Sohn<br />
kommt, ihn mit Freuden zu empfahlen”). Het is een driedelig werk dat besluit met<br />
een kunstige fuga met beantwoording in de tegenbeweging, eerst vierstemmig,<br />
vervolgens uitgebouwd tot echte achtstemmigheid.<br />
Johann Christophs jongere broer Johann Michael Bach is vooral bekend vanwege het<br />
feit dat zijn dochter Maria Barbara de eerste vrouw werd van Johann Sebastian. Hij<br />
volgde zijn broer in 1665 als slotorganist te Arnstadt op en werd in 1673 organist in<br />
het minuscule stadje Gehren. Hoewel hij dus met een veel minder prestigieuze post<br />
genoegen nam dan zijn broer komt hij in de kwaliteit van zijn muziek toch heel dicht<br />
bij hem in de buurt. De uitgesproken specialiteit van Johann Michael was het<br />
(dubbelkorige) motet. Een indrukwekkend voorbeeld daarvan is Herr, ich warte auf<br />
dein Heil. De psalmtekst van de titel (het gaat om de laatste regels van de omvangrijke<br />
Psalm 119) is aan het tweede koor toebedeeld, welke alterneert met het eerste koor<br />
dat op dialectische wijze het koraal “Ach, wie sehnlich wart’ ich” zingt: de onzekerheid<br />
van de individuele gelovige tegenover de zekerheid van de Bijbelse boodschap. Deze<br />
laatste krijgt aan het slot de overhand met een vrije teksttoevoeging “Herr, ich warte<br />
auf dein Heil – o komm und hole mich!”. Johann Michael componeerde deze regels<br />
als een innige smeekbede.<br />
4
Met een werk als Singet dem Herrn ein neues Lied dat rond 1727 moet zijn ontstaan,<br />
plaatste Johann Sebastian Bach zich nadrukkelijk in de traditie van het schrijven van<br />
dubbelkorige motetten die in zijn familie zulk een centrale plaats innam. Omdat Bach<br />
echter de nieuwe middelen van tonaliteit en vorm- en stijlprincipes (met name die van<br />
het Italiaanse concerto) ter beschikking stonden, is het resultaat veel omvangrijker en<br />
virtuozer dan die van zijn voorbeelden. Het is symmetrisch van structuur: centraal<br />
staat hier het koraal Nun lob, mein Seel, den Herren dat door het andere koor met<br />
psalmteksten wordt becommentarieerd, een techniek die we aan het begin van dit<br />
concert al bij Johann Michael Bach tegenkwamen. Dit 'langzame' gedeelte wordt<br />
omraamd door twee 'snelle', concertante delen op teksten uit de jubelpsalmen 149 en<br />
150, beiden op zich geconcipieerd als een Praeludium en Fuga. De afsluitende fuga is<br />
een bijzonder meeslepende zetting van het Alleluia, waarin de beide koren zich<br />
uiteindelijk tot een enkel vierstemmig ensemble verenigen.<br />
*<br />
In het veelzijdige, altijd weer verrassende werk van Felix Mendelssohn Bartholdy<br />
neemt de geestelijke muziek een belangrijke plaats in. Naast de twee oratoria Paulus<br />
en Elias schreef hij een grote hoeveelheid cantates, motetten en andere liturgische<br />
muziek. Opvallend is hierbij het grote aantal verklankingen van psalmteksten en het<br />
veelvuldige gebruik van de 'tijdloze' bezetting van koor a capella. Deze twee<br />
elementen komen op meesterlijke wijze samen in de Drei Psalmen opus 78, welke hij<br />
eind 1843 tot begin 1844 schreef voor het Berlijnse Domkoor; ze werden echter pas na<br />
zijn dood in 1849 gepubliceerd. Ze gebruiken alle de traditionele bezetting van een<br />
achtstemmig dubbelkoor. Het eerste nummer, Warum toben die Heiden, is een episch<br />
aangelegde vertoning van Psalm 2. De dubbelkorigheid van Richte mich Gott (Psalm<br />
43) is niet 'verticaal', zoals bij Bach (twee identieke koren met een sopraan-, alt-,<br />
tenor- en baspartij), maar in de regel 'horizontaal’, met een vrouwenkoor (twee<br />
sopraan- en twee altpartijen) en een mannenkoor (twee tenor- en twee baspartijen).<br />
De tekst van deze psalm - met frases als “Was betrübst du dich, meine Seele, und<br />
bist so unruhig in mir” - werd traditioneel met de passietijd geassocieerd (wat<br />
trouwens ook voor opus 78 nr. 3, Mein Gott, warum hast du mich verlassen? gold).<br />
Mendelssohn componeerde Richte mich, Gott in een directe, homofone wijze, met<br />
diverse unisono-passages voor zowel de mannen als de vrouwen. Het motet opent<br />
met een alterneren van beide groepen in een somber d-klein; die komen pas samen<br />
bij de woorden “Sende dein Licht und deine Wahrheit”, een lichtstraal van hoop in<br />
F-groot. 'Mannen' en 'vrouwen' zingen eerst nog een maat na elkaar om tenslotte<br />
aan het einde zich te verenigen tot een gezamenlijk gebed. Bij de woorden “Dass<br />
ich hineingehe zum Altar Gottes, zu dem Gott, der meine Freude und Wonne ist”<br />
wisselt Mendelssohn op een Bachachtige manier van metrum: de vierkwartsmaat<br />
wordt een soepele 3/8-maat. De “Freude und Wonne” maakt echter al weer snel<br />
plaats voor twijfel en een terugkeer naar de somberheid van het begin (“Was<br />
betrübst du dich, meine Seele...”). Het psalmmotet besluit koraalachtig in een<br />
stralend D-groot.<br />
Uit een veel eerdere periode, uit 1830, stamt het koraalmotet Mitten wir im Leben<br />
sind, opus 23 nr.3. Mendelssohn componeerde dit werk tijdens een reis in Italië. Hij<br />
schreef aan zijn zus Fanny dat het hier “wohl eins der besten Kirchenstücke, die ich<br />
gemacht habe” betrof: een prachtige in hoofdzaak antifonale, homofone zetting van<br />
dit melancholieke Lutherkoraal.<br />
5
Als virtuoos pianist neemt muziek voor piano uiteraard een centrale rol in<br />
Mendelssohns oeuvre in. Bij wijze van rode draad, als een soort persoonlijk<br />
dagboek, vinden we bij hem een reeks van vijftig “Lieder ohne Worte” – een genre<br />
dat door de componist was 'uitgevonden'. Onder deze poëtische noemer verenigde<br />
hij de meest uiteenlopende, maar in hoofdzaak lyrisch getinte, eendelige stukken.<br />
Het Andante con moto in As-groot, afkomstig uit de in 1837 gepubliceerde bundel<br />
van zes “Lieder ohne Worte” opus 38, draagt het bovenschrift Duetto: een<br />
nabootsing van een gepassioneerde operascène voor sopraan en tenor, inclusief het<br />
gebruikelijke samengaan tegen het einde in octaven en een imaginair naspel voor<br />
het 'orkest'. Van een heel ander kaliber zijn de Variations Sérieuses opus 54 van vier<br />
jaar later; het vormt een van de sleutelwerken van de Romantische pianoliteratuur.<br />
Het is gebaseerd op een somber, sterk chromatisch thema dat in zeventien<br />
variaties alle mogelijke scala’s van pianistiek en affecten doorloopt. Bijzonder<br />
opvallende variaties zijn de vierde (een briljant combinatie van scherzo en canon),<br />
de zesde (echo’s), de elfde (een lyrische bewerking in de stijl van zijn vriend Robert<br />
Schumann), de dertiende (een driestemmige 'neobarokke' variatie met het thema in<br />
de tenor) en de veertiende (een serene hymne in majeur). Hierna leidt een<br />
crescendo van virtuositeit en beweging naar de apotheose van de uitgebreide<br />
slotvariatie. De polyfone kwaliteiten van dit stuk en de stilistische verwantschap met<br />
de zes orgelsonates (opus 65) maken de stap tot het vervaardigen van een bewerking<br />
voor orgel tot een zeer voor de hand liggende. Net als de dubbelkorige motetten<br />
reflecteren deze in 1845 verschenen sonates Mendelssohns grote Bachverering. De<br />
elegische Fuga in f-klein uit 1839 was oorspronkelijk ook voor deze verzameling<br />
bestemd – als onderdeel van de eerste sonate – maar werd kort voor de uiteindelijke<br />
publicatie toch nog vervangen.<br />
© Pieter Dirksen, 2007<br />
6
TEKST<strong>EN</strong><br />
Johann Christoph Bach Lieber Herr Gott, wecke uns auf<br />
Lieber Herr Gott, wecke uns auf, Lieve Heer God, doe ons ontwaken,<br />
dass wir bereit sein, opdat wij klaar staan,<br />
wenn dein Sohn kommt, wanneer uw Zoon komt,<br />
ihn mit Freuden zu empfangen om hem met vreugde te ontvangen<br />
und dir mit reinem Herzen zu dienen, en u met een rein hart te dienen,<br />
durch denselbigen, deinen lieben Sohn door hem, uw lieve Zoon<br />
Jesum Christum, unsern Herren. Jezus Christus, onze Heer.<br />
Amen. Amen.<br />
Johann Michael Bach Herr, ich warte auf dein Heil<br />
Herr, ich warte auf dein Heil, Heer, ik wacht op uw heil,<br />
Ach, wie sehnlich wart ich der Zeit, Ach, hoe smacht ik naar de tijd,<br />
wenn du, Herr, kommen wirst. dat u, Heer, komt.<br />
Herr, ich warte auf dein Heil, Heer, ik wacht op uw heil,<br />
und mich aus diesem Herzeleid en mij bevrijdt van dit hartenleed<br />
zu dir in Himmel führst. en naar de hemel leidt.<br />
Herr, ich warte auf dein Heil, Heer, ik wacht op uw heil,<br />
Ach, wie sehnlich wart ich auf dich, Ach, hoe smacht ik naar uw komst,<br />
o komm und hole mich! O, kom en haal mij!<br />
Felix Mendelssohn Bartholdy Warum toben die Heiden<br />
Warum toben die Heiden, Waartoe leidt het woeden van de volken,<br />
und die Leute reden so vergeblich? het rumoer van de naties? Tot niets.<br />
Die Könige im Lande<br />
De koningen van de aarde<br />
lehne sich auf,<br />
komen in verzet,<br />
und die Herrn ratschlagen de wereldmachten spannen samen<br />
miteinander wider den Herrn tegen de Heer<br />
und seinen Gesalbten? en zijn gezalfde:<br />
Laßt und zerreißen ihre Bande, ‘Wij moeten hun juk afwerpen,<br />
und von uns werfen ihre Seile! ons van hun boeien bevrijden.’<br />
Aber der im Himmel wohnet, lachet ihrer, Die in de hemel troont, lacht,<br />
und der Herr spottet ihrer. de Heer spot met hen.<br />
Er wird einst mit ihnen Dan spreekt hij tot hen<br />
reden in seinem Zorn, in woede,<br />
und mit seinem Grimm en zijn toorn<br />
wird er sie schrekken. verbijstert hen:<br />
Aber ich habe meinen König eingesetzt. ‘Ikzelf heb mijn koning gezalfd,<br />
auf meinem heiligen Berge Zion. op de Sion, mijn heilige berg.’<br />
7
Ich will von einer solchen<br />
Het besluit van de Heer<br />
Weise predigen,<br />
wil ik bekendmaken.<br />
daß der Herr zu mir gesagt hat:<br />
Hij sprak tot mij:<br />
Du bist mein Sohn!<br />
‘Jij bent mijn zoon,<br />
heute hab' ich dich gezeuget;<br />
ik heb je vandaag verwekt.<br />
heische von mir, so will ich dir<br />
Vraag het mij<br />
die Heiden zum Erbe geben, en ik geef je de volken in bezit,<br />
und der Welt Ende zum Eigentum. de einden der aarde in eigendom.<br />
Du sollst sie mit eisernem Jij kunt ze breken<br />
Zepter zerschlagen, met een ijzeren staf,<br />
wie Töpfe sollst du sie zerbrechen. ze stukslaan als een aarden pot.’<br />
So lasset euch nun weisen,<br />
Daarom, koningen, wees verstandig,<br />
ihr Könige, und lasset euch züchtigen, wees gewaarschuwd,<br />
ihr Richter auf Erden.<br />
leiders van de aarde<br />
Dienet dem herrn mit Furcht<br />
Onderwerp u, toon de Heer uw ontzag,<br />
und freuet euch mit Zittern! breng hem bevend uw hulde.<br />
Küsset den Sohn, daß er nicht zürne, Bewijs eer aan zijn zoon met een kus,<br />
und ihr umkommet auf dem Wege, anders ontvlamt zijn woede,<br />
denn sein Zorn wird bald aufbrennen. en uw weg loopt dood,<br />
Aber Wohl allen, die auf ihn trauen. want bij het geringste ontsteekt<br />
Ehre sei dem Vater und dem Sohne, Eer aan de Vader en de Zoon<br />
und dem Heiligen Geiste.<br />
en de Heilige Geest.<br />
Wie es war von Anfang,<br />
Zoals het was in het begin,<br />
jetzt und immerdar en nu en altijd<br />
und von Ewigkeit zu Ewigkeit.<br />
en in de eeuwen der eeuwen.<br />
Amen!<br />
Amen!<br />
Felix Mendelssohn Bartholdy Richte mich Gott<br />
Richte mich, Gott, Verschaf mij recht, o God,<br />
und führe meine Sache vecht voor mijn zaak.<br />
wider das unheilige Volk,<br />
Bescherm mij tegen<br />
und errette mich<br />
een liefdeloos volk,<br />
von den falschen und bösen Leuten. vol list en bedrog.<br />
Denn du bist der Gott, U bent toch mijn God,<br />
du bist der Gott meiner Stärke; mijn toevlucht,<br />
warum verstößest du mich?<br />
waarom wijst u mij af,<br />
Warum läßest du mich so traurig geh'n, waarom ga ik gehuld in het zwart,<br />
wenn mein Feind mich drängt? door de vijand geplaagd?<br />
Sende dein Licht und deine Wahrheit, Zend uw licht en uw waarheid,<br />
daß sie mich leiten laten zij mij geleiden<br />
zu deinem heiligen Berge en brengen naar uw heilige berg,<br />
und zu deiner Wohnung.<br />
naar de plaats waar u woont.<br />
Daß ich hinein gehe<br />
zum Altar Gottes zu dem Gott,<br />
der meine Freude und Wonne ist.<br />
8<br />
Dan zal ik naderen<br />
tot het altaar van God,<br />
tot God, mijn hoogste vreugde.
Und dir, Gott, auf der Harfe danke, Dan zal ik u loven bij de lier,<br />
mein Gott.<br />
God, mijn God.<br />
Was betrübst du dich, meine Seele, Wat ben je bedroefd, mijn ziel,<br />
und bist so unruhig in mir? en onrustig in mij.<br />
Harre auf Gott! Vestig je hoop op God,<br />
Denn ich werde ihm noch danken, eens zal ik hem weer loven,<br />
daß er meines Angesichts Hülfe<br />
und mein Gott ist.<br />
mijn God die mij ziet en redt.<br />
Ehre sei dem Vater und dem Sohne Eer aan de Vader en de Zoon<br />
und dem Heiligen Geiste.<br />
en de Heilige Geest.<br />
Wie es war von Anfang,<br />
Zoals het was in het begin,<br />
jetzt und immerdar en nu en altijd<br />
und von Ewigkeit zu Ewigkeit.<br />
en in de eeuwen der eeuwen.<br />
Amen!<br />
Amen!<br />
Felix Mendelssohn Bartholdy Mein Gott warum hast du mich verlassen?<br />
Mein Gott, mein Gott, Mijn God, mijn God,<br />
warum hast du mich verlassen?<br />
Ich heule, aber meine<br />
Hilfe ist fern.<br />
Mein Gott, des Tages rufe ich,<br />
9<br />
waarom hebt u mij verlaten?<br />
U blijft ver weg en redt mij niet,<br />
ook al schreeuw ik het uit.<br />
Mijn God! roep ik<br />
so antwortest du nicht; overdag, en u antwoordt niet,<br />
und des Nachts schweige ich auch nicht. ’s nachts, en ik vind geen rust.<br />
Aber du bist heilig,<br />
U bent de heilige,<br />
der du wohnest unter dem Lobe Israels. die op Israëls lofzangen troont.<br />
Unsre Väter hofften auf dich;<br />
Op u hebben onze voorouders vertrouwd;<br />
und da sie hofften, halfest du ihnen aus. zij hebben vertrouwd en u verloste hen,<br />
Zu dir schrieen sie und wurden errettet; tot u geroepen en zij ontkwamen,<br />
sie hofften auf dich, op u vertrouwd<br />
und wurden nicht zu Schanden.<br />
en zij werden niet beschaamd.<br />
Ich aber bin ein Wurm und kein Mensch, Maar ik ben een worm en geen mens,<br />
ein Spott der Leute door iedereen versmaad,<br />
und Verachtung des Volks.<br />
bij het volk veracht.<br />
Alle, die mich sehen, spotten meiner, Allen die mij zien, bespotten mij,<br />
sperren das Maul auf ze schudden meewarig het hoofd:<br />
und schütteln den Kopf:<br />
Wend je tot de Heer!<br />
Er klage es dem Herrn, der helfe ihm aus, Laat hij je verlossen,<br />
und errette ihn, hat er Lust zu ihm. laat hij je bevrijden, hij houdt toch van je?<br />
Ich bin augeschüttet wie Wasser, Als water ben ik uitgegoten,<br />
alle meine Gebeine haben sich getrennt. mijn gebeente valt uiteen,<br />
Mein Herz ist in meinem Leibe mijn hart is als was,<br />
wie zerschmolzenes Wachs.<br />
het smelt in mijn lijf.
Meine Kräfte sind vertrocknet<br />
Mijn kracht is droog<br />
wie eine Scherbe,<br />
als een potscherf,<br />
und meine Zunge klebt am Gaumen, mijn tong kleeft aan mijn gehemelte,<br />
und du legst mich in des Todes Staub. u legt mij neer in het stof van de dood.<br />
Denn Hunde haben mich umgeben, Honden staan om mij heen,<br />
und der Bösen Rotte<br />
een woeste bende<br />
hat sich um mich gemacht;<br />
sie haben meine Hände und Füße<br />
durchgraben.<br />
Sie teilen meine Kleider unter sich,<br />
10<br />
sluit mij in;<br />
zij hebben mijn handen en voeten<br />
doorboord.<br />
Zij verdelen mijn kleren onder elkaar<br />
und werfen das Los um mein Gewand, en werpen het lot om mijn mantel.<br />
Aber du, Herr, sei nicht ferne.<br />
Heer, houd u niet ver van mij.<br />
Meine Stärke, eile mir zu helfen.<br />
Mijn sterkte, snel mij te hulp.<br />
Errette meine Seele vom Schwert, Bevrijd mijn ziel van het zwaard,<br />
meine Einsame von den Hunden. mijn leven uit de greep van die honden.<br />
Hilf mir aus dem Rachen der Löwen, Red mij uit de muil van de leeuw,<br />
und errette mich<br />
bescherm mij tegen de horens van de<br />
von den Einhörnern.<br />
wilde stier.<br />
Ich will deinen Namen<br />
U geeft mij antwoord.<br />
predigen meinen Brüdern, Ik zal uw naam bekendmaken,<br />
ich will dich in der Gemeinde rühmen. u loven in de kring van mijn volk.<br />
Rühmet den Herrn, die ihr ihn fürchtet! Loof hem, allen die de Heer vrezen!<br />
Es ehre ihn in aller Same Jakobs,<br />
Breng hem eer, kinderen van Jakob,<br />
und vor him scheue sich aller Same Israels. wees beducht voor hem, volk van Israël.<br />
denn er hat nicht verachtet Hij veracht de zwakke niet,<br />
noch verschmäht das Elend des Armen, verafschuwt niet wie wordt vernederd,<br />
und sein Antlitz nicht vor ihm verborgen, hij wendt zijn blik niet van hem af,<br />
und da er zu ihm schrie, hörte er es. maar hoort zijn hulpgeroep.<br />
Dich will ich preisen<br />
Van u komt mijn lofzang<br />
in der grossen Gemeinde; in de kring van het volk;<br />
ich will meine Gelübde mijn geloften los ik in<br />
bezahlen vor denen, die ihn furchten. bij wie u vrezen.<br />
Die Elenden sollen essen, De vernederden zullen eten<br />
daß sie satt werden; en worden verzadigd.<br />
und die nach dem Herrn fragen, Zij die hem zoeken,<br />
werden ihn preisen; brengen lof aan de Heer.<br />
Euer herz soll ewiglich leben.<br />
Voor altijd mogen jullie leven.<br />
Es werde gedacht aller Welt Ende, Overal, tot aan de einden der aarde,<br />
daß sie sich zum Herrn bekehren, zal men de Heer gedenken<br />
und vor ihm anbeten en zich tot hem wenden.<br />
alle Geschlechter der Heiden.<br />
Voor u zullen zich buigen alle stammen<br />
Denn der Herr hat ein Reich,<br />
en volken. Want het koningschap is aan<br />
und er herrscht unter den Heiden. de Heer, hij heerst over de volken.
Felix Mendelssohn Bartholdy Mitten wir im Leben sind<br />
Mitten wir im Leben sind Midden in het leven<br />
mit dem Tod umfangen. omgeeft ons de dood.<br />
Wen such’n wir, der Hilfe tu, Wie zoeken wij, die ons kan helpen<br />
daß wir Gnad erlangen? om genade te krijgen?<br />
Das bist du, Herr, alleine. Alleen U zoeken wij, Heer.<br />
Uns reuet unsre Missetat, Wij berouwen onze zonden,<br />
die dich, Herr, erzürnet hat. die U, Heer, hebben vertoornd.<br />
Heiliger Herre Gott, Heilige Heer God,<br />
heiliger starker Gott, heilige, sterke God,<br />
heiliger barmherziger Heiland, heilige, barmhartige Heiland,<br />
du ewiger Gott, U, eeuwige God,<br />
laß uns nicht versinken laat ons niet ten onder gaan<br />
in des bittern Todes Not. in bittere doodsnood.<br />
Kyrie eleison. Kyrie eleison.<br />
Mitten in dem Tod anficht Midden in de dood strijden<br />
uns der Höllen Rachen. wij met de afgronden van de hel.<br />
Wer will uns aus solcher Not Wie zal ons uit die nood bevrijden<br />
frei und lebendig machen? en ons vrijheid en leven geven?<br />
Das tust du, Herr, alleine. Alleen U kunt dat, Heer.<br />
Es jammert dein Barmherzigheit Uw barmhartigheid maakt onze zonde<br />
unsre Sünd und großes Leid. en ons grote lijden meelijwekkend.<br />
Heiliger Herre Gott, Heilige Heer God,<br />
heiliger starker Gott, heilige, sterke God,<br />
heiliger barmherziger Heiland, heilige, barmhartige Heiland,<br />
du ewiger Gott, u, eeuwige God,<br />
laß uns nicht verzagen laat ons niet de moed verliezen<br />
vor der tiefen Höllen Glut. in het aangezicht van de helse gloed.<br />
Kyrie eleison. Kyrie eleison.<br />
Mitten in der Höllen Angst Midden in de helse angst<br />
unser Sünd uns treiben. drijven ons onze zonden.<br />
Wo sollen wir denn fliehen hin, Waar kunnen wij heenvluchten,<br />
da wir mögen bleiben? waar vinden wij een verblijf?<br />
Zu dir, Herr Christ alleine. Alleen bij u, Heer Christus.<br />
Vergossen ist dein teures Blut, Uw kostbare bloed is vergoten<br />
das gnug für die Sünde tut. om onze zonden te vergelden.<br />
Heiliger Herre Gott, Heilige Heer God,<br />
heiliger starker Gott, heilige, sterke God,<br />
heiliger barmherziger Heiland! heilige, barmhartige Heiland,<br />
du ewiger Gott, u, eeuwige God,<br />
laß uns nicht entfallen laat ons niet de troost ontvallen<br />
von des rechten Glaubens Trost. van het ware geloof.<br />
Kyrie eleison. Kyrie eleison.<br />
11
Johann Sebastian Bach Singet dem Herrn ein neues Lied<br />
Singet dem Herrn ein neues Lied, Zingt de Heer een nieuw lied,<br />
die Gemeine der Heiligen<br />
de gemeenschap der heiligen<br />
sollen ihn loben.<br />
moet Hem loven.<br />
Israel freue sich des, der ihn gemacht hat. Israël verheuge zich in zijn schepper.<br />
Die Kinder Zion<br />
Mogen de kinderen van Sion zich<br />
sei'n fröhlich über ihrem Könige,<br />
verheugen over hun Koning<br />
sie sollen loben en zich aansluiten<br />
seinen Namen im reihen; en achter elkaar zijn naam loven<br />
mit Pauken und mit Harfen en met pauken en met harpen<br />
sollen sie ihm spielen. voor hem spelen.<br />
Wie sich ein Vater erbarmet Zoals zich een vader ontfermt<br />
Gott, nimm dich ferner unser an, - God, ontferm u ook over ons,über<br />
seine junge Kinderlein, over zijn jonge kindertjes,<br />
so tut der Herr uns allen, zo doet de Heer het ons allen,<br />
so wir ihn kindlich<br />
wanneer wij hem als onschuldige<br />
fürchten rein.<br />
kinderen vrezen.<br />
Er kennt das arm Gemächte, Hij kent de arme schepselen,<br />
Gott weiss, wir sind nur Staub, God weet dat wij slechts stof zijn,<br />
denn ohne dich ist nichts getan want zonder u<br />
mit allen unsern Sachen. zijn wij niets.<br />
Gleichwie das Gras vom Rechen, Evenals het bijeengeharkte gras,<br />
ein Blum und fallend Laub. een bloem en vallend loof.<br />
Der Wind nur drüber wehet, De wind waait er slechts over,<br />
so ist es nicht mehr da. dan is het er al niet meer.<br />
Drum sei du unser Schirm und Licht, Daarom weest u ons schild en baken<br />
und trügt uns unsre Hoffnung nicht, en als onze hoop ons niet bedriegt<br />
so wirst du's ferner machen. dan blijft u dit voortaan.<br />
Also der Mensch vergehet, Aldus vergaat de mens,<br />
sein End, das ist ihm nah. zijn einde is nabij.<br />
Wohl dem, der sich nur steif und fest Gezegend hij die vast en zeker<br />
auf dich und deine Huld verläßt. op u en uw genade bouwt.<br />
Lobet den Herrn in seinen Taten, Looft de daden van de Heer,<br />
lobet ihn in seiner großen Herrlichkeit! looft hem in zijn grote heerlijkheid!<br />
Alles, was Adem hat,<br />
Moge alles, wat adem heeft<br />
lobe den Herrn,<br />
de Heer loven,<br />
halleluja! halleluja!<br />
12
BIOGRAFIEËN<br />
Peter Dijkstra begon op jonge leeftijd met zingen<br />
in het Roder Jongenskoor. Tot zijn stemmutatie<br />
trad hij vaak op als solist, bijvoorbeeld in Mozarts<br />
Die Zauberflöte bij de <strong>Nederlandse</strong> Operastichting.<br />
Hij studeerde koordirectie, orkestdirectie en<br />
solozang aan de conservatoria van Den Haag,<br />
Keulen en Stockholm en behaalde voor deze studies<br />
het diploma summa cum laude met onderscheiding.<br />
Verder volgde hij masterclasses bij vooraanstaande<br />
koordirigenten zoals Tonu Kaljuste en Eric Ericson.<br />
In 2002 werd aan Dijkstra de Kersjes-van de<br />
Groenekanbeurs voor jonge orkestdirigenten<br />
toegekend en met het winnen van de eerste prijs op<br />
de Eric Ericson Competitie 2003 in Stockholm werd<br />
zijn internationale carrière in gang gezet. Inmiddels<br />
is hij een gewaardeerd gast bij onder andere het<br />
Nederlands Kamerkoor, de BBC Singers, het Groot<br />
Omroepkoor, Deens Radiokoor, het RIAS Kammerchor Berlijn en Collegium Vocale<br />
Gent. Zijn concertprogramma’s kenmerken zich door een breed spectrum aan<br />
muziekstijlen. Ook bij gerenommeerde orkesten, zoals het Symphonieorchester des<br />
Bayerischen Rundfunks, het Münchener Rundfunkorchester en het DSO Berlin is hij<br />
een graag geziene gast. Toekomstige engagementen zijn onder andere bij het<br />
Brabants Orkest en het Estonian Philharmonic Chamber Choir.<br />
Vanaf september 2005 is Dijkstra artistiek leider van het Chor des Bayerischen<br />
Rundfunks in München. Naast de eigen concerten en tournees van het koor werkt<br />
hij in deze hoedanigheid nauw samen met dirigenten als Mariss Jansons, Nikolaus<br />
Harnoncourt, Christian Thielemann en Riccardo Muti.<br />
In september 2007 is Dijkstra aangetreden als chef-dirigent van het Zweeds<br />
Radiokoor, na een verbintenis van drie jaar als eerste gastdirigent aldaar. Met dit<br />
ensemble zal hij zich vooral richten op het moderne a-cappellarepertoire.<br />
In Nederland is hij vaste gastdirigent van het Nederlands Kamerkoor, artistiek leider<br />
van vocaal ensemble MUSA te Utrecht, en vaste gastdirigent van vocaal ensemble<br />
The Gents. Met dit koor won hij verschillende prijzen op internationale festivals en<br />
vloog hij naar o.a. Japan, Spanje, Zweden en Groot-Britannië. Op het label Channel<br />
Classics verschenen inmiddels vier cd’s: The Gentlemen of the Chapel Royal, Follow<br />
that Star, Lux aeterna en In Love.<br />
13
Leo van Doeselaar begon zijn orgel- en pianostudie<br />
bij Gerard Akkerhuis te Den Haag. Vervolgens<br />
studeerde hij aan het Amsterdamse Sweelinck<br />
Conservatorium orgel bij Albert de Klerk en piano bij<br />
Jan Wijn. Naast beide solistendiploma's behaalde hij<br />
in 1979 de Prix d'Excellence orgel. In 1980 werd hem<br />
de Toonkunst-Jubileumprijs toegekend en in 1981 de<br />
Zilveren Vriendenkrans van Het Concertgebouw. Na<br />
zijn studie verdiepte hij zich door middel van enkele<br />
cursussen in historisch orgelspel, studeerde bij<br />
André Isoir orgel en fortepiano bij Malcolm Bilson en<br />
Jos van Immerseel. Leo van Doeselaar verleende zijn<br />
medewerking aan een groot aantal Oude Muziek<br />
Festivals in Europa en de Verenigde Staten en heeft een grote concertpraktijk<br />
opgebouwd in binnen- en buitenland. Vanaf 1998 is hij organist-titulair van het Van<br />
Hagerbeer-orgel (1643) in de Pieterskerk te Leiden. Sinds 1977 vormt hij een<br />
pianoduo met Wyneke Jordans. Daarnaast is hij een veelgevraagd<br />
kamermuziekspeler en liedbegeleider zowel op piano als fortepiano.<br />
Van Doeselaar maakte diverse cd-opnamen. De opname van Hindemiths<br />
Kammermusik nr. 7 voor orgel en orkest met het Koninklijk Concertgebouworkest<br />
ontving samen met de andere zes Kammermusiken een Grammy Award. De opname<br />
van J.S. Bachs Grote Orgelmis uit 1999 samen met De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong><br />
kreeg een zeer goede pers. Als 'huisorganist' van Het Concertgebouw in<br />
Amsterdam werkt hij veelvuldig samen met verscheidene orkesten, ensembles en<br />
solisten. Daarnaast is hij sinds 1995 werkzaam als orgeldocent aan de Hochschule<br />
der Künste in Berlijn.<br />
De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> neemt een vooraanstaandee positie in in het<br />
culturele leven van Nederland. Het barokensemble dankt zijn bestaan en<br />
bekendheid aan de uitvoeringen van Bachs Matthäuspassion sinds 1922 in de Grote<br />
Kerk in Naarden. Artistiek leider, tevens chef-dirigent van De <strong>Nederlandse</strong><br />
<strong>Bachvereniging</strong>, is Jos van Veldhoven.<br />
Per jaar worden er ongeveer vijftig concerten gegeven, met voornamelijk werken van<br />
Johann Sebastian Bach en zijn tijdgenoten en voorgangers. De programmering is zeer<br />
divers, variërend van de grote barokwerken tot minder bekende werken uit de<br />
zeventiende eeuw. De flexibiliteit van het ensemble maakt uitvoeringen mogelijk met<br />
verschillende bezettingen en van zowel kerkelijke als wereldlijke koor- en orkestmuziek.<br />
De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> heeft in de afgelopen jaren dan ook een indrukwekkend<br />
aantal werken uitgevoerd. Deze creatieve programmering is inspirerend voor musici én<br />
publiek.<br />
De meeste concerten vinden plaats in Nederland; daarnaast werden succesvolle<br />
tournees gemaakt naar het buitenland. Behalve met chef-dirigent Jos van Veldhoven<br />
werkt het ensemble samen met vooraanstaande oude muziekspecialisten als<br />
Gustav Leonhardt, Paul McCreesh, Marcus Creed, Richard Egarr en Masaaki<br />
Suzuki.<br />
In november 2005 ontving De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> vanwege de<br />
uitvoeringen en randprogrammering in het Orpheusjaar (2004/2005) de VSCD<br />
Klassieke Muziekprijs in de categorie ‘meest indrukwekkende prestatie van een<br />
orkest of groot ensemble’.<br />
14
IN GESPREK MET PETER DIJKSTRA<br />
In dit programma is de jonge dirigent Peter Dijkstra te gast, wiens carrière een<br />
razendsnelle vaart neemt. Sytske Slager sprak met hem over zijn muzikale<br />
achtergrond en ideeën en over Bach en Mendelssohn.<br />
Met de paplepel<br />
Peter Dijkstra komt uit een muzikale familie. Hij speelde piano, cello en hoorn. Het<br />
Roder Jongenskoor, waarin Peter is begonnen met zingen, is opgericht door zijn<br />
vader. Hoewel Peter in zijn jeugd op diverse instrumenten speelde, was dirigeren<br />
zijn grootste passie, in combinatie met het zingen. “Als dirigent is het gewoon<br />
makkelijk dat je ook verschillende instrumenten kan spelen, zeker piano en zang. In<br />
de tijd dat ik op de middelbare school zat, had ik mijn eerste eigen koor; een<br />
gemengd koor in Groningen. En daar besloot ik dat ik koordirectie, orkestdirectie en<br />
daarbij ook solozang zou gaan studeren.”<br />
Hoe kijk je tegen de uitvoeringspraktijk van de oude muziek aan? Velen zijn je immers al<br />
voor gegaan.<br />
“Ik heb bij Jos van Veldhoven gestudeerd. Naast de basale dingen die je als dirigent<br />
nodig hebt (zoals slagtechniek, repetitietechniek en partituurstudie) heb ik van Jos<br />
veel geleerd over uitvoeringspraktijk. In zijn lessen was er altijd aandacht voor het<br />
historische kader van een compositie en de musicologische achtergronden daarbij.<br />
Dat dit heel belangrijk is voor het begrip van muziek heb ik van hem geleerd.<br />
Ik probeer zelf de bronnen te bestuderen en op de hoogte te blijven van wat er over<br />
geschreven wordt. Toch probeer ik hiermee niet al te dogmatisch om te gaan. Mijn<br />
klankvoorstelling is meer gericht op de grote lijn en de expressiviteit dan op droge<br />
retoriek. Ik wil vooral mijn hart laten spreken en de muziek vanuit mijn gevoel<br />
benaderen. Ik ben van mening dat het vocale aspect erg op de achtergrond is<br />
geraakt, zowel bij dirigenten als in het geschrevene. Ik dirigeer vooral vanuit de<br />
lyriek, vanuit de vocale taal. Barokmuziek bestaat uit zinnen en niet uit losse<br />
woorden en daarom probeer ik de muzikale taal vooral in zinsverband te zien en uit<br />
te beelden. Bij een instrumentale manier van dirigeren gaat een dirigent vooral<br />
ritmisch en verticaal te werk, bij een vocale aanpak ondersteunt de dirigent het<br />
voortvloeien van de lijn en is dus horizontaler geconcentreerd.”<br />
Hoe is jouw benadering in dit specifieke programma met de familie Bach en<br />
Mendelssohn te horen, denk je?<br />
“In dit programma zal een accentverschuiving te horen zijn van de harmonisch<br />
gefundeerde, verticale barokmuziek naar het horizontalere lijnenspel van<br />
Mendelssohn. Bij Mendelssohn is meer ruimte voor lyriek.”<br />
Je werkt dit seizoen voor het eerst met De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong>. Wat vind je<br />
daarvan?<br />
“Ik heb in mijn conservatoriumtijd heel veel gezongen bij De <strong>Nederlandse</strong><br />
<strong>Bachvereniging</strong>. Op de Matthäuspassion-cd zing ik een kleine solorol als Petrus.<br />
Maar er is denk ik veel veranderd in de zangcultuur binnen de <strong>Bachvereniging</strong>. Ik<br />
vind het erg leuk om nu te dirigeren. Ik ben nieuwsgierig naar het functioneren van<br />
het ensemble, naar die zangcultuur. Leuk ook dat het zo’n klein koor is. Bij de<br />
Bayerischen Rundfunks in München dirigeer ik een veel groter gezelschap en een<br />
veel romantischer repertoire. Een klein koor is echt een andere manier van werken,<br />
veel persoonlijker. En er heerst meer eigen verantwoordelijkheid en dat werkt erg<br />
15
prettig. Ik heb begrepen dat er ook best wat verschillende nationaliteiten<br />
meezingen. Ik vind het interessant, en zie dat ook als de taak van een dirigent, om<br />
verschillende culturen onder één noemer te brengen, om tot één taal te komen.”<br />
Je komt natuurlijk veel nationaliteiten tegen in al die koren die je dirigeert. Wat merk je<br />
dan van die culturele verschillen? Zijn die hoorbaar?<br />
“Bij verschillen in klankcultuur is de taal of dialect vaak van beslissende betekenis.<br />
In de Zweedse koorcultuur is bijvoorbeeld de klank veel helderder dan in de Duitse,<br />
omdat de Zweedse taal heel helder en kernachtig is. Denk bijvoorbeeld ook aan de<br />
klank van de Russische taal in vergelijking met de Italiaanse taal, dit hoor je direct<br />
terug in de klank van de stem. In de manier van werken zijn ook verschillen<br />
merkbaar. Een Duits ensemble is gewend om te doen wat een dirigent duidelijk van<br />
tevoren instrueert. Een Nederlands koor neemt veel meer eigen initiatief. Duitsers<br />
zijn meer kuddedieren, Nederlands zijn individualistischer.”<br />
Sytske Slager<br />
16
NIEUWS<br />
Matthäuspassion Naarden – de laatste kaarten<br />
Nu nog 2 e rang beschikbaar<br />
• woensdag 12 maart 2008: 2 e en 3 e rang<br />
• vrijdag 14 maart 2008: 2 e en 3 e rang<br />
• Palmzondag 16 maart 2008: 3 e rang<br />
• Witte Donderdag 20 maart 2008: 3 e rang<br />
• Goede Vrijdag 21 maart 2008: uitverkocht<br />
U kunt kaarten bestellen via 030 – 2 513 413 (maandag t/m vrijdag van<br />
10.00 tot 16.00 uur) of via www.bachvereniging.nl.<br />
Extra Extra arrangement arrangement Den Den Bosch<br />
Bosch<br />
Meer dan 200 vrienden van De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> schreven zich begin<br />
september in op een arrangement waarbij een concert van de <strong>Bachvereniging</strong> werd<br />
gecombineerd met een rondleiding in het pas geopende Jheronimus Bosch Art<br />
Center. Vanwege dit grote succes geven wij nu iedereen de kans om kennis te<br />
maken met dit prachtige cultuurcentrum.<br />
Op donderdag 14 februari voert de <strong>Bachvereniging</strong> Bachs Johannespassion o.l.v. Jos<br />
van Veldhoven uit. Hieraan voorafgaand krijgt u een rondleiding door het museum<br />
(met replica's van alle werken van Jeroen Bosch), een driegangendiner en een<br />
exclusieve toelichting op het concert door Jos van Veldhoven.<br />
Lees meer op onze website www.bachvereniging.nl, bel 030-2 513 413 (maandag<br />
t/m vrijdag van 10.00 tot 16.00 uur) of mail info@bachvereniging.nl.<br />
Samenwerking Samenwerking Museum Museum Catharijneconvent<br />
Catharijneconvent<br />
De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> werkt al enkele jaren samen met Museum<br />
Catharijneconvent. Deze samenwerking leidde tot bijzondere cd-producties, zoals<br />
de Hohe Messe van Bach. In het bijbehorende cd-boekje staan afbeeldingen van<br />
kunstwerken die te bewonderen zijn in het museum. Speciaal voor bezoekers van<br />
De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> wordt op zondag 18 mei 2008 een rondleiding<br />
georganiseerd door de vaste collectie en in het bijzonder door de tentoonstelling<br />
Van Carnaval tot Pasen. Aansluitend woont u in Amsterdam het concert onder<br />
leiding van Gustav Leonhardt bij. Op het programma staan prachtige<br />
pinkstercantates van Bach. De volledige beschrijving van dit arrangement vindt u<br />
op onze website www.bachvereniging.nl.<br />
Seizoenbrochure 2008-2009<br />
Begin april verschijnt onze brochure voor het seizoen 2008-2009 met hierin een<br />
compleet overzicht van alle concerten. U kunt abonnementen en losse kaarten<br />
bestellen, waaronder kaarten voor de Matthäuspassion 2009. Wilt u de brochure ook<br />
tijdig toegestuurd krijgen en hebben wij uw adresgegevens niet? Geef deze dan<br />
door via 030-2 513 413 (maandag t/m vrijdag van 10.00 tot 16.00 uur) of<br />
info@bachvereniging.nl.<br />
17
AANBIEDING<br />
‘Dit is behalve uitermate mooi van afwerking ook frappant anders dan anders, en biedt<br />
tal van voordelen’<br />
NRC Handelsblad<br />
‘schitterend vormgegeven cd’<br />
Parool<br />
‘Strongly recommended’<br />
International Record Review<br />
In 2001 vierde De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> triomfen met deze oerversie van de<br />
Johannespassion en in 2004 werd deze vastgelegd op cd in de serie rijk geïllustreerde<br />
cd-boxen, in samenwerking met Museum Catharijneconvent. Het succes van deze<br />
cd spreidde zich uit tot buiten onze landsgrenzen en op uitnodiging maakt<br />
De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong> in het voorjaar van 2008 haar debuuttournee<br />
naar Japan. In februari vinden er bovendien zes unieke uitvoeringen van de<br />
Johannespassion in Nederland en België plaats (kijk voor meer informatie op<br />
www.bachvereniging.nl of bel 030-2 513 413).<br />
Om er alvast in te komen bieden wij deze cd cd nu met korting aan!<br />
Actieprijs € 39,00 (normaal € 42,00).<br />
Vrienden betalen slechts € 34,00 (normaal € 37,50).<br />
18<br />
Johannespassion<br />
De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong><br />
Jos van Veldhoven dirigent<br />
De cd is verkrijgbaar bij de vriendenstand tijdens de pauze en na het concert.
COLOFON<br />
De <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong><br />
dagelijks bestuur<br />
Aart van Bochove voorzitter<br />
drs. Kees Beuving secretaris<br />
drs. Henk van Wijk penningmeester<br />
Peter Bree<br />
algemeen bestuur<br />
drs. Anja van den Einden<br />
drs. Harry Hendriks<br />
drs. Kees Storm<br />
bestuur Stichting Vrienden van de <strong>Nederlandse</strong> <strong>Bachvereniging</strong><br />
mr. Laetitia Griffith voorzitter<br />
Marian van der Meer vice-voorzitter<br />
drs. Ing. Simon Schaap RA penningmeester<br />
mr. Erik Habers secretaris<br />
drs. Jan Willem ten Broeke<br />
Pol Schevernels<br />
mr. Ben Schmitz<br />
Siebe Henstra<br />
leiding<br />
Jos van Veldhoven artistiek leider<br />
Mark Vondenhoff zakelijk leider<br />
bureau<br />
afdeling productie<br />
Erik van Lith coördinator, Hilde Van Ruymbeke koormedewerker, Cato Lagerweij<br />
productieleider (wnd.), Jacques de Rijck medewerker podium en vervoer, Gerrit Maas<br />
medewerker podium, Jan Hemmer bibliothecaris<br />
afdeling marketing & communicatie<br />
Harold Kerkhof coördinator, Hans Schimmel manager marketing, Sytske Slager<br />
medewerker marketing & communicatie, Edda Grol hoofd publieksservice (wnd.),<br />
Marit Boersma hoofd publieksservice, Herma van Boheemen en<br />
Catrien Posthumus Meyjes medewerkers publieksservice<br />
afdeling financiën & subsidiewerving<br />
Liesbeth van der Luit coördinator, Martin Scholten financieel medewerker<br />
Sara Pleyte directiesecretaresse<br />
Wilma van Egmond bestuurssecretaresse<br />
Pedro Stubert, Wim Helder medewerkers vriendenstand<br />
Rom Molemaker, Christien van Oostveen vrijwilligers<br />
programmaboekje<br />
Sytske Slager samenstelling en eindredactie<br />
Marco Borggreve fotografie<br />
Kurt Braches van Textual, Anneke van der Sluys, Jeroen Kloosterman, Anke Noordmans<br />
en de Nieuwe Bijbelvertaling vertalingen<br />
19
subsidiënten en fondsen<br />
Ministerie van OCW<br />
SNS Reaal Cultuurfonds<br />
ThuisKopie Fonds<br />
VandenEnde Foundation<br />
Gemeente Alkmaar<br />
Gemeente Kampen<br />
Gemeente Maastricht<br />
Gemeente Naarden<br />
Gemeente Zutphen<br />
sponsors<br />
ABN AMRO Bank nv<br />
Stichting Pensioenfonds ABP<br />
Achmea Holding<br />
Aegon nv<br />
Akzo Nobel Nederland bv<br />
Advocatenkantoor Allen & Overy LLP<br />
Aon Groep Nederland nv<br />
Atradius nv<br />
Ballast Nedam nv<br />
Boer & Croon Strategy and<br />
Management Group<br />
Bouwfonds MAB Development bv<br />
DAF<br />
De Brauw Blackstone Westbroek nv<br />
Chairy Control bv<br />
Classic FM<br />
CNR Music bv<br />
Connexxion Holding nv<br />
Deutsche Bank ag<br />
DSM nv<br />
ERA Bouw bv<br />
Essent nv<br />
Fortis Bank (Nederland) nv<br />
Fortis Vastgoed Ontwikkeling nv<br />
Generali Verzekeringsgroep nv<br />
De Goudse nv<br />
Havenbedrijf Rotterdam nv<br />
Heijmans nv<br />
ING Groep<br />
ING Commercial Finance bv<br />
Bank Insinger de Beaufort nv<br />
Interpolis<br />
20<br />
het Kadaster<br />
F. van Lanschot Bankiers<br />
McKinsey & Company<br />
Meeùs<br />
nv <strong>Nederlandse</strong> Spoorwegen<br />
Nuon<br />
Obvion<br />
Bank Oyens & Van Eeghen<br />
Oranje-Nassau Groep bv<br />
Philips Nederland bv<br />
Pon Holdings bv<br />
Rabobank Maastricht e.o.<br />
Rabobank Tilburg<br />
Rabo Bouwfonds nv<br />
RAI Holding bv<br />
Randstad Holding nv<br />
Schiphol Group<br />
Sdu nv<br />
Sena<br />
Shell Nederland nv<br />
Siemens Nederland nv<br />
Spigthoff Advocaten en Belasting-<br />
adviseurs<br />
TBI Holdings bv<br />
Theodoor Gilissen Bankiers nv<br />
Stichting Topas<br />
Towers Perrin HR Services<br />
Transfer Solutions<br />
TKH Group nv<br />
Verbond van Verzekeraars<br />
Royal Wessanen nv<br />
Westplan Investors nv