studierapport akkervogels - Regionaal Landschap Groene Corridor ...
studierapport akkervogels - Regionaal Landschap Groene Corridor ...
studierapport akkervogels - Regionaal Landschap Groene Corridor ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
STUDIEOPDRACHT<br />
AKKERVOGELS<br />
REGIO NOORDWEST<br />
VLAAMS-BRABANT<br />
In opdracht van <strong>Regionaal</strong> <strong>Landschap</strong> <strong>Groene</strong> <strong>Corridor</strong><br />
Uitgevoerd door Econet Vlaams-Brabant<br />
1
Foto’s voorblad van boven naar onder: vlucht kneus, Bruine Kiekendief, juveniele Veldleeuwerik (© Axel Smets).<br />
Auteurs: Axel Smets en Anke Geeraerts.<br />
© Econet Vlaams-Brabant, De Bavaylei 116, 1800 Vilvoorde. Inl@nlnetwerk.be<br />
2
INHOUDSTABEL<br />
1. Inleiding en kader 5<br />
1.1 Situering van de context en de noodzaak van een akkervogelproject 5<br />
1.2 Overzicht mogelijke maatregelen ten voordele van <strong>akkervogels</strong> 8<br />
1.2.1 Inleiding: voorwaarden voor goede maatregelen 8<br />
1.2.2 Oplijsting van akkervogel maatregelen uit de literatuur 9<br />
1.2.2.1 Nestgelegenheid en dekking 9<br />
1.2.2.2 Voedsel 12<br />
1.2.2.3 Maatregelen in graslanden 14<br />
1.2.2.4 Onverharde wegen 14<br />
1.2.2.5 Bijvoederen 14<br />
1.3 Overzicht van bestaande initiatieven 16<br />
2. Methode 17<br />
2.1 De bestudeerde soorten 17<br />
2.2 Het studiegebied 17<br />
2.3 Inventarisatiemethode 18<br />
3. Resultaten 19<br />
3.1 Resultaten inventarisatie per soort 19<br />
3.1.1 Geelgors Emberiza citrinella 19<br />
3.1.2 Graspieper Anthus pratensis 20<br />
3.1.3 Grauwe Gors Miliaria calandra 20<br />
3.1.4 Kneu Carduelis cannabina 21<br />
3.1.5 Kwartel Coturnix coturnix 21<br />
3.1.6 Patrijs Perdix perdix 22<br />
3.1.7 Putter Carduelis carduelis 22<br />
3.1.8 Ringmus Passer montanus 22<br />
3.1.9 Veldleeuwerik Alauda arvensis 23<br />
3
3.1.10 Zomertortel Streptopelia turtur 23<br />
3.2 Resultaten inventarisatie per prioritaire gebied 25<br />
3.2.1 Kruiskouter en relictzones 25<br />
3.2.2 Kouter Peizegem-Steenhuffel 25<br />
3.2.3 Dorenveld Steenokkerzeel 25<br />
3.2.4 Akkers Grimbergen 26<br />
3.2.5 Plateau van Moorsel 27<br />
4. Overzicht maatregelen ter bescherming van <strong>akkervogels</strong> 28<br />
4.1 Opsomming van de maatregelen 28<br />
4.2 Voorgestelde acties voor de regio 29<br />
4.2.1 Aandachtszones 29<br />
4.2.2 Maatregelentabel 35<br />
5. Conclusies 36<br />
6. Literatuuroverzicht 37<br />
7. Bijlagen 39<br />
Bijlage 1. Beheersovereenkomst ter bescherming van <strong>akkervogels</strong>. 40<br />
Bijlage 2. Lijst akkervogelprojecten in Nederland en Vlaanderen in 2004. 44<br />
Bijlage 3. Voorstelling prioritaire regio’s. 46<br />
Bijlage 4. Lijst geïnventariseerde soorten: datum, aantal, gedrag, vindplaats en GPS locatie. 52<br />
Bijlage 5. Verspreidingsgegevens van de geïnventariseerde soorten in het studiegebied NW Vlaams-Brabant<br />
64<br />
4
1. INLEIDING EN KADER<br />
1.1 Situering van de context en de noodzaak van een akkervogelproject<br />
Vele vogelsoorten gaan er de laatste dertig jaar sterk op achteruit. Van alle groepen broedvogels zijn de<br />
<strong>akkervogels</strong> het meest bedreigd. Akkervogels, zoals de Veldleeuwerik (Alauda arvensis) en de Geelgors<br />
(Emberiza citrinella), zijn vogels die broeden of overwinteren in open (OLA of open landschap<br />
<strong>akkervogels</strong>), half-open (HOLA of half-open landschap <strong>akkervogels</strong>) of kleinschalige (KLA of kleinschalig<br />
landschap <strong>akkervogels</strong>) akkerlandschappen (Vermeersch et al., 2004) (zie figuur 1). Inventarisatie studies<br />
in Europa, voornamelijk in Engeland, tonen een afname van naar schatting 80% bij deze vogelsoorten<br />
(Birdlife International, 2004; Newton, 2004; Vermeersch et al., 2004). Andere soorten zoals de Ortolaan,<br />
Korhoen, Grauwe Klauwier en Kuifleeuwerik, zijn reeds verdwenen uit onze akkerlanden. Opportunisten<br />
(bijvoorbeeld kraaiachtigen, Houtduiven en exoten) profiteren dan weer van bijvoorbeeld de maïsteelt en<br />
nemen sterk toe. Deze trend ziet men ook bij andere dieren en planten sterk gebonden aan gecultiveerde<br />
landschappen, zoals vele soorten vlinders, amfibieën, sprinkhanen, insecten en akkeronkruiden.<br />
Figuur 1. (links) open akkerlandschap (OL), (rechts) kleinschalig akkerlandschap (KL) (© Axel Smets).<br />
Akkervogels zijn voor hun reproductie en overleven sterk gebonden en zelfs afhankelijk van akkerlanden.<br />
Eén van de voornaamste oorzaken van de achteruitgang van deze vogelsoorten is dan ook de intensivering<br />
van de landbouw, waaronder de sterke toename van het gebruik van agro-chemicaliën, zowel pesticiden als<br />
meststoffen, het verwijderen van houtkanten ten voordele van de akkeroppervlakte en dus hogere<br />
productie, de overstap van ploegen in de lente naar ploegen in de late zomer na de oogst, de extensieve<br />
drooglegging van het land, het vermeerderd gebruik van monoculturen, de trend naar vroegere oogst data,<br />
het intensievere grasland beheer en de uitbreiding van de veestapel (Newton, 2004; Vickery et al., 2004).<br />
De twee voornaamste oorzaken zijn het overschakelen naar wintergraan en de schaalvergroting van de<br />
landbouw inclusief de opkomst van monoculturen (Shrubb, 2003). Deze intensivering had voornamelijk<br />
een impact op de beschikbaarheid van zaden en insecten, en op de nestmogelijkheden van <strong>akkervogels</strong>.<br />
Schommelingen in de akkervogel populaties zijn echter niet nieuw en volgden achter elke veranderingen in<br />
de landbouw die de vogel habitat of hun voedselvoorraad beïnvloedde (Schrubb, 2003).<br />
5
Specifiek voor Vlaanderen werd in 2004 een grootscheepse studie afgewerkt rond broedvogels<br />
(Vermeersch et al., 2004). Een beperkte hoeveelheid recentere waarnemingen is te vinden op<br />
www.waarnemingen.be. Deze studies maken duidelijk dat ook in Vlaanderen de situatie schrijnend is voor<br />
de typische <strong>akkervogels</strong>. Kijken we enkel naar NW Vlaams-Brabant, zien we dat in 2000 maar liefst 73% van<br />
de - nog resterende - <strong>akkervogels</strong> in deze regio bedreigd waren (EU-status kwetsbaar of achteruitgaand, zie<br />
tabel 1). Volgens de rode lijst van Vlaanderen lag het aantal op 54% in 2004 (zie tabel 1). Hoewel deze<br />
resultaten zeer gedetailleerd en wetenschappelijk onderbouwd zijn, vormen ze slechts een aanzet tot<br />
verder onderzoek en verouderen ze snel. Het is dan ook belangrijk dat onderzoek rond <strong>akkervogels</strong><br />
continueert en zich toespitst op drie vlakken. Ten eerste is er een grote nood aan een doorlopende<br />
inventarisatie om een correct beeld te krijgen van de resterende populaties. Ten tweede, om goede<br />
maatregelen te treffen, is niet alleen een kennis over de aantallen nodig, maar moeten de oorzaken van de<br />
achteruitgang gekend zijn. Ten derde is het noodzakelijk de maatregelen te testen en de effecten op te<br />
volgen, opnieuw door herhaalde inventarisaties uit te voeren (Bradbury & Kirby, 2006).<br />
Het voorliggend project focust op de regio <strong>Groene</strong> <strong>Corridor</strong> (Asse, Opwijk, Merchtem, Londerzeel, Meise,<br />
Wemmel, Kapelle-op-den-Bos, Grimbergen, Zemst, Vilvoorde en Steenokkerzeel). In dit gebied is er<br />
momenteel een gebrek aan inventarisatie en bijgevolg kennis over <strong>akkervogels</strong>. Dit gebrek aan<br />
waarnemingen kan leiden tot een foutief negatief beeld over de waarde van dit gebied wat <strong>akkervogels</strong><br />
betreft. Een vlucht over het landschap toont namelijk onmiddellijk dat er nog vele interessante potentiële<br />
open, half-open en kleinschalige landschappen en dus akkervogel habitats aanwezig zijn in deze regio<br />
(bijvoorbeeld, de Kruiskouters in Merchtem, kansrijke gebieden in Steenokkerzeel). Bovendien is de ligging<br />
van vele gebieden boven Brussel een voordeel als vestigingsplaats voor trekkende vogels. Dit benadrukt de<br />
meerdere mogelijkheden van deze regio voor verscheidene soorten. Bovendien werd de laatste monitoring<br />
uitgevoerd ten tijde van de Broedvogelatlas (2004). Ondertussen werden er nochtans op zeer beperkte<br />
schaal enkele geïsoleerde initiatieven genomen in deze regio, al dan niet bewust gericht op de<br />
bescherming van <strong>akkervogels</strong> (bijvoorbeeld, de haag- en houtkanten actie van RLGC en meerdere<br />
initiatieven door gemeenten i.s.m. Econet Vlaams-Brabant). De resultaten van deze initiatieven werden tot<br />
op heden nog niet geëvalueerd.<br />
Het akkervogelproject NW Vlaams-Brabant vormt een eerste stap naar een meer volledige en diepgaande<br />
kennis over <strong>akkervogels</strong> in NW Vlaams-Brabant en is een basis voor verder inventarisatie en voor het<br />
opzetten van maatregelen en overige acties ter bescherming van <strong>akkervogels</strong> in deze regio. Deze studie<br />
draagt ook meer specifiek bij tot de identificatie van kansrijke gebieden die in aanmerking komen voor<br />
subsidies ten voordele van <strong>akkervogels</strong>.<br />
6
Tabel 1. Overzicht van de nog resterende <strong>akkervogels</strong> in het gebied NW Vlaams-Brabant met de status van bedreiging in<br />
Europa sinds 1970 en Vlaanderen in 2004 (Rode Lijst) en 2009 (status volgens Brakona).<br />
Nederlandse<br />
soortnaam<br />
Broedvogels<br />
Type akkervogel<br />
(OLA, HOLA, KLA)<br />
Latijnse soortnaam EU 1970-1990 trend<br />
als broedvogel<br />
EU 1990-2000 trend als<br />
broedvogel<br />
EU status als broedvogel Rode Lijst Vlaanderen<br />
(2004)<br />
PPS lijst Brakona (2009)<br />
Geelgors KLA (HOLA) Emberiza citrinella Stabiel Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Bedreigd (2a) Prioritaire soort<br />
Gele Kwikstaart (HOLA) OLA Motacilla flava Gematigde achteruitgang Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Achteruitgaand (A) ?<br />
Graspieper (HOLA) OLA Anthus pratensis Stabiel Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Bedreigd (2c) ?<br />
Grauwe Gors (HOLA) OLA Miliaria calandra Stabiel Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Bedreigd (2c) Prioritaire soort<br />
Groenling KLA Carduelis chloris Stabiel Stabiel Niet bedreigd Niet bedreigd (N) ?<br />
Kievit (HOLA) OLA Vanellus vanellus Sterke achteruitgang Sterke achteruitgang Kwetsbaar Niet bedreigd (N) Aandachtssoort<br />
Kneu KLA (HOLA) Carduelis cannabina Stabiel Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Achteruitgaand (A) Symboolsoort<br />
Kwartel OLA Coturnis coturnix Stabiel Stabiel Niet bedreigd Onvoldoende gekend Symboolsoort<br />
Patrijs KLA (HOLA, OLA) Perdix perdix Sterke achteruitgang Achteruitgang Kwetsbaar Kwetsbaar (3b) Prioritaire soort<br />
Putter KLA (HOLA) Carduelis carduelis Stabiel Stabiel Niet bedreigd Niet bedreigd (N) ?<br />
Ringmus KLA Passer montanus Stabiel Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Achteruitgaand (A) Symboolsoort<br />
Torenvalk (KLA) HOLA (OLA) Falco tinnunculus Gematigde achteruitgang Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Niet bedreigd (N) Aandachtssoort<br />
Veldleeuwerik (HOLA) OLA Alauda arvensis Sterke achteruitgang Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Kwetsbaar (3a) Prioritaire soort/Symboolsoort<br />
Zomertortel KLA (HOLA) Streptopelia turtur Sterke achteruitgang Sterke achteruitgang Kwetsbaar Bedreigd Symboolsoort<br />
Wintergasten<br />
Blauwe kiekendief (HOLA) OLA Circus cyaneus Stabiel Gematigde achteruitgang Achteruitgaand (geen broedvogel) Prioritaire soort<br />
Rietgors (HOLA) OLA Emberiza schoeniclus Gematigde achteruitgang Gematigde achteruitgang Achteruitgaand Bedreigd (2b) ?<br />
Smelleken OLA Falco columbarius Gematigde achteruitgang Stabiel Stabiel (geen broedvogel) ?<br />
7
1.2 Overzicht mogelijke maatregelen ten voordele van <strong>akkervogels</strong><br />
1.2.1 Inleiding: voorwaarden voor goede maatregelen<br />
De intensivering van de landbouw is geen eenduidig proces. Verschillende aspecten treffen verschillende<br />
soorten en interageren onderling (Newton, 2004). Bij het zoeken naar maatregelen is het dan ook<br />
belangrijk zowel soortgericht als systeemgericht te werken (de Snoo, 2006). Akkervogels verschillen sterk<br />
in hun ecologie wat vaak aangepaste maatregelen per soort vereist. Deze soortbenadering was in het<br />
verleden vaak de meest dominante benadering. Van de meeste soorten is geweten waar het probleem ligt.<br />
Onderzoek in Engeland toonde aan dat de Kneu, bijvoorbeeld, voornamelijk een probleem heeft tijdens het<br />
broedseizoen (Siriwardena et al., 2000; Moorcroft & Wilson, 2000). De meeste soorten hebben het echter<br />
vooral moeilijk om voedsel te vinden tijdens de winter (bijvoorbeeld de Gele en Grauwe Gors, zie Hens,<br />
2006). Maatregelen moeten dus met deze verscheidenheid rekening houden. Daarom wordt er vaak gepleit<br />
voor een landschapsmozaïek waarin al deze elementen aanwezig zijn (Evans, 2004).<br />
Tegenwoordig kiest men ook steeds vaker voor een systeemgerichte benadering (de Snoo, 2006). Deze<br />
benadering richt zich op het stimuleren van natuurlijke processen in, op en rond de akkers en graslanden,<br />
nodig om natuur een kans te geven. Het accent ligt dan op de randvoorwaarden voor natuur op<br />
landbouwbedrijven. Een recent voorbeeld vindt men in het principe van de habitatboerderijen,<br />
landbouwbedrijven waar de boer specifieke maatregelen treft om de habitat van typische agrarische<br />
soorten te beschermen of te verbeteren.<br />
Welke benadering men ook kiest, het is aangeraden deze te combineren met een sterke<br />
sensibiliseringscampagne. Een mooi voorbeeld hiervan is de akkervogel campagne van het regionale<br />
landschap Zenne, Zunne en Zoniën (zie www.rlzzz.be).<br />
De hoofdzaak is echter een goede kennis van het gebied en daarin voorkomende soorten. Zo kunnen<br />
specifieke maatregelen geselecteerd worden volgens de intrinsieke mogelijkheden van de gebieden zelf<br />
(Evans & Green, 2007). Maatregelen moeten dus genomen worden op maat van de soort en op maat van<br />
het gebied en de landbouw die erin voorkomt. Bovendien moet men zich richten op zogenaamde kansrijke<br />
gebieden of kerngebieden waar zich de bronpopulaties bevinden (Engels ‘source populations’; voor meer<br />
uitleg, zie bijvoorbeeld Pulliam, 1988). De VLM selecteerde reeds meerdere gebieden binnen dewelke<br />
beheersovereenkomsten voor <strong>akkervogels</strong> gesloten kunnen worden.<br />
8
Figuur 2. Overzicht van de kansrijke gebieden in Vlaanderen aangeduid door de VLM. Dit zijn beheergebieden –<br />
kerngebieden waarbinnen beheerovereenkomsten kunnen worden gesloten voor de diverse beheerspakketten<br />
akkervogelbeheer (zie http://www.vlm.be/SiteCollectionDocuments/Beheerovereenkomsten/AVK_Overzicht.pdf). De<br />
gemeenten in groen maken deel uit van het werkingsgebied van het regionale landschap <strong>Groene</strong> <strong>Corridor</strong>. Het<br />
Dorenveld te Steenokkerzeel (zie pijl) is het enige gebied dat binnen deze beheersovereenkomsten valt.<br />
1.2.2 Oplijsting van akkervogel maatregelen uit de literatuur<br />
Maatregelen voor <strong>akkervogels</strong> moeten gericht zijn op drie zaken: (1) creëren van nestgelegenheid, (2)<br />
voorzien van zomervoedsel (granen) en (3) voorzien van wintervoedsel (insecten). (Newton, 2004; Dochy &<br />
Hens, 2005; zie ook de brochure <strong>akkervogels</strong> van RLZZZ). Dochy & Hens (2005) vermelden bovendien nog<br />
enkele bijkomende mogelijke maatregelen zoals: maatregelen in graslandgebieden, onverharde wegen en<br />
bijvoederen. In de volgende paragraaf worden deze maatregelen kort toegelicht. Predatoren worden over<br />
het algemeen minder aangewezen als oorzaak van de snelle achteruitgang van <strong>akkervogels</strong>. Wel moet men<br />
aandacht schenken aan het principe van de ecologische val zoals uitgebreid besproken in Dochy & Hens<br />
(2005).Aangezien Dochy & Hens (2005) een uitgebreide bespreking geven van mogelijke maatregelen<br />
wordt er in deze tekst niet dieper op ingegaan. De onderstaande bespreking van maatregelen is enkel een<br />
korte samenvatting met aanpassingen volgens meer recente literatuur. Voor een lijst van deze maatregelen<br />
verwijzen we naar tabel 2.<br />
1.2.2.1. Nestgelegenheid en dekking<br />
Dochy & Hens (2005) vermelden de volgende ingrepen.<br />
Aanleg van bufferstroken van gras langs hagen. Het voorzien van onbespoten, kruiden- en dus<br />
insectenrijke ruigten naast de akkers is een basismaatregel voor alle soorten (zie figuur 3). Dit is een<br />
maatregel die enkel in OLA gebied kan toegepast worden vermits de grasranden minstens 50 meter lang<br />
9
moeten zijn. Deze stroken mogen vanzelfsprekend niet langs drukke wegen gelegen zijn. Stroken van 6 tot<br />
9 meter kunnen ook als grasland worden aangelegd indien de maatregel dient als compensatie van<br />
ruigtestroken. Deze stroken kunnen dienen als nest- en voedselplaats mits een aangepast maaibeheer<br />
wordt toegepast. De stroken dienen gedeeltelijk kort gehouden te worden door tweemaal te maaien<br />
(april‐mei en aug‐sept) en een gedeelte ongemaaid te laten, deze stroken hebben de naam gekregen van<br />
duostrook of triostrook. Dit zijn randen waarvan een gedeelte (maaibreedte = breedte maaibalk) kort<br />
gehouden wordt (door 2x te maaien in april/mei en juni/juli ) en een gedeelte ongemaaid te laten tijdens<br />
het broedseizoen, die dan extra natuurwinst opleveren door schuil- en nestgelegenheid (niet-gemaaide<br />
stukken) en foerageergebied (gemaaide delen) gecombineerd aan te bieden. In Nederland werd deze<br />
trioranden reeds met succes toegepast ter bescherming van de Grauwe Kiek (zie www.wierde-en-dijk.nl).<br />
Deze maatregel zou ook zeer gunstig zijn voor Patrijs.<br />
Figuur 3. Voorbeeld van een grasbufferstrook tussen de houtkant en de akker (© Axel Smets).<br />
Aanleg van keverbanken (= licht verhoogde banken dwars door een akker ingezaaid met pollenvormende<br />
grassen). Deze maatregel bevordert de introductie van predatoren van plaaginsecten, verhoogt het aantal<br />
voedsel- en broedplaatsen voor o.a. Patrijs en OLA vogels, en is positief als erosiebestrijding.<br />
10
Ontwerpen van Leeuwerikenvlakjes (OLA vlakjes) Bij het inzaaien worden vlakjes van minstens 10m²<br />
open gelaten als nestplaats voor Veldleeuwerik. Ook Grauwe Gors en Patrijs profiteren mee van deze<br />
vlakjes. Er zijn enkele vereisten voor de aanleg van deze Leeuwerikenvlakjes. Zo moeten deze op minstens<br />
100m van bebouwing of bomen worden aangelegd, er mag niet over gereden worden en ze mogen niet<br />
bespoten worden. Dit is een maatregel voor OLA soorten.<br />
Heraanleg van hagen en houtkanten (zie figuur 4). Kleine landschapselementen (KLE’s) zijn onontbeerlijk<br />
voor KLA vogels zoals Geelgors, Ringmus en Zomertortel. De aanplant van KLE’s (en eventueel zelfs hoge<br />
bomen) spreekt vele soorten aan als dekking of rustplaats (bijvoorbeeld voor Grauwe Gorzen in de winter).<br />
Het stimuleren voor de aanplant van meidoorn is belangrijk voor <strong>akkervogels</strong>. Met deze ingreep zou dan<br />
ook meer rekening kunnen gehouden worden bij landinrichtingsprojecten.<br />
Figuur 4. Voorbeeld van een kleinschalig akkerlandschap. (© Axel Smets).<br />
Telen van zomergraan (vb. zomergerst), liefst in combinatie met een verlaagd gebruik van<br />
bestrijdingsmiddelen. Zomergraan is minder dens en hoog gewas dan wintergraan. Bovendien warmt de<br />
11
odem sneller op waardoor er meer insecten aanwezig zijn. Door deze voordelen is het gewas meer<br />
geschikt als broedplaats met een gunstiger broedsucces. De jongen kunnen zich ook gemakkelijker<br />
verplaatsen (bijvoorbeeld Patrijzenkuikens). Zomergraan levert ook meer graanstoppels in de winter (Dochy<br />
& Hens, 2005).<br />
Uitgraven van zonneranden (= strook naakte aarde tussen akker en houtkant): Akkervogels hebben niet<br />
enkel nood aan dekking maar ook aan open plaatsen waar ze kunnen drogen na een plensbui, waar<br />
voldoende insecten aanwezig zijn en waar sommige soorten zoals Patrijzen soms een stofbad nemen.<br />
Tot slot, uitvoeren van actieve nestbescherming door nesten op te sporen en individueel te beschermen,<br />
alternatieve oogstroutes te voorzien, een wildredder te gebruiken of door de nesten te verplaatsen is een<br />
meer intensieve maar zeer effectieve maatregel.<br />
1.2.2.2 Voedsel<br />
Door het gebruik van insecticiden en herbiciden, het overschakelen naar mechanisch oogsten en minder<br />
geschikte voedselteelten komen vele <strong>akkervogels</strong> in de problemen. Maatregelen moeten dus ofwel<br />
insecticiden of herbiciden beperken, de omstandigheden voor insecten verbeteren of voorzien in graan of<br />
andere geschikte voedselgewassen. Opnieuw geven Dochy & Hens (2005) een opsomming van deze<br />
maatregelen. Recentere studies bevestigen meestal deze resultaten (vb. Gillings et al., 2005). Al de<br />
vermelde maatregelen kunnen ook toegepast worden op perceelsranden. Hieronder volgt een korte<br />
opsomming.<br />
Onbespoten faunaranden of wendakkers verbeteren de voedselvoorziening voor meerdere soorten. Het<br />
enige nadeel is een moeilijkere verwerking van het geoogste gewas omdat er veel onkruidzaad tussen zit.<br />
Deze ingreep is minder geschikt voor onkruidgevoelige gewassen, zoals bieten.<br />
Onderzaaien van het zomergraan met gras/klaver wordt reeds frequent toegepast in biologische<br />
landbouw en heeft een aangetoond gunstig effect voor broedsucces van <strong>akkervogels</strong> omdat er meer<br />
ongewervelden voorkomen op deze akkers.<br />
Vlakjes voor Veldleeuweriken in zomergewas bieden niet enkel een geschikte broedplaats maar<br />
bovendien foerageermogelijkheden voor meerdere <strong>akkervogels</strong>oorten (Vickery et al., 2004). Hetzelfde<br />
geldt voor vlakjes voor Veldleeuweriken en andere vogels in winterse groenbedekker.<br />
Graanranden zijn een populaire maatregel omdat hierdoor een grote hoeveelheid voedsel beschikbaar<br />
komt voor meerdere soorten, voornamelijk echter voor KLA soorten. Men laat gewoon een strook graan,<br />
vlas of koolzaad staan doorheen de winter. Deze strook wordt selectief uitgekozen aangezien de<br />
aanwezigheid van een haagrand, een ruigte en/of een grasland van groot belang is. Deze stroken worden<br />
liefst niet gespoten en mogen niet als doorgang worden gebruikt. Het succes van deze maatregel werd<br />
uitgetest in West-Vlaanderen. Voorlopige resultaten zijn veelbelovend (Dochy, 2005).<br />
12
Maatregelen buiten het gewas zijn vaak meer praktisch. Zo kan er buiten het gewas een vogelvriendelijk<br />
gewas (vogelvoedselgewas) worden ingezaaid. Dit belemmert de groei van onkruiden en levert dus ook<br />
voordeel op voor de landbouwer. Verschillende systemen van braak zorgen voor dekking en een verhoogde<br />
voorraad aan zaden en insecten (figuur 5) (zie akkervogelactie Groningen Nederland, zie<br />
www.grauwekiekendief.nl). Het laten staan van graanstoppels is echter één van de meest besproken en<br />
effectieve maatregelen (Gillings et al., 2005; Evans & Green, 2007). Dit kan enkel gedurende de<br />
wintermaanden gebeuren na de oogst. Deze maatregel is van zeer groot belang als wintervoedsel voor vele<br />
soorten, maar kan eventueel voor een volledig jaar worden doorgevoerd. Vanaf de maand mei zijn deze<br />
stoppelakkers namelijk uitstekende percelen om dienst te doen als nestplaats. De voorkeur gaat uit naar<br />
stoppelvelden van graansoorten zoals tarwe, haver of gerst. Gedurende de periode van braaklegging wordt<br />
er helemaal niets gedaan. Deze maatregel is vooral van nut voor OLA soorten.<br />
Figuur 5. Een braakrand naast een akker (© Axel Smets).<br />
13
1.2.2.3 Maatregelen in graslanden<br />
Graslanden, insectenrijke ruigten, zijn alternatieve plaatsen om aan voedsel te geraken voor vele<br />
<strong>akkervogels</strong>. De Veldleeuwerik bijvoorbeeld leeft nog in grote aantallen in de polders in West-Vlaanderen.<br />
Voornamelijk door intensieve bemesting en drooglegging is de diversiteit aan planten en bijgevolg ook aan<br />
dieren in deze graslanden sterk achteruitgegaan de laatste jaren. Dit heeft indirect een invloed op de<br />
populaties <strong>akkervogels</strong> en natuurlijk ook op het aantal weidevogels. Maatregelen in graslanden ter<br />
bescherming van <strong>akkervogels</strong> zijn vrij gelijklopend met de maatregelen in de akkerlanden, maar moeten<br />
natuurlijk ook rekening houden met de weidevogels.<br />
1.2.2.4 Onverharde wegen<br />
De middenstrook van onverharde wegen wordt niet bespoten met insecticiden of pesticiden, en wordt niet<br />
bemest. Daardoor kan deze strook, analoog aan perceelsranden, een bron zijn van vele soorten onkruiden.<br />
De stroken waar wel auto’s passeren kan dienen als zonnerand (Dochy & Hens, 2005).<br />
1.2.2.5 Bijvoederen<br />
Bijvoederen is een vrij effectieve, maar niet natuurlijke en dus niet aan te raden maatregel. Het kan wel als<br />
laatste redmiddel gebruikt worden voornamelijk in de winter. Het voedsel moet dan voorzien worden op de<br />
juiste plaats rekening houdend met de voedingsgewoonte van de te beschermen soort. Bijvoorbeeld, indien<br />
men KLA vogels wil beschermen, is het best het graan te verspreiden in de onmiddellijke nabijheid van de<br />
houtkant.<br />
14
Tabel 2. Overzicht van geschikte maatregelen ter bescherming van <strong>akkervogels</strong> met vermelding van de doelgroep<br />
(KLA=kleinschalig landschap <strong>akkervogels</strong>, HOLA=half-open landschap <strong>akkervogels</strong>, OLA=open landschap <strong>akkervogels</strong>).<br />
Maatregel Doelgroep<br />
1. Nestgelegenheid en dekking<br />
Grasbufferstroken (vb. gemengde grasstroken, duo- of<br />
trioranden)(BH)<br />
KLA (slecht voor OLA)<br />
Keverbanken KLA, OLA<br />
Leeuwerikenvlakjes (OLA vlakjes)(BH) (KLA) OLA<br />
Telen zomergraan KLA, OLA<br />
Hagen en Houtkanten KLA (slecht voor OLA)<br />
Zonneranden KLA, OLA<br />
Nestbescherming door andere oogsten KLA, OLA<br />
Actieve nestbescherming OLA<br />
2. Voedsel<br />
2.1 Binnen een gewas<br />
Onbespoten faunaranden (BH) KLA, OLA<br />
Onderzaaien van gras-klavermengsels KLA (neutraal voor OLA)<br />
Veldleeuwerikvlakjes in zomergewas (BH) OLA<br />
Veldleeuwerik e.a. vogels vlakjes in winterse groenbedekker OLA<br />
Graanranden (BH) KLA (neutraal voor OLA)<br />
Maïsstroken laten overwinteren geen goede maatregel<br />
Perceelshoeken KLA, OLA<br />
2.2 Maatregelen buiten het gewas<br />
Behoud van graanstoppels in de winter (BH) KLA, OLA<br />
Braak laten van stoppel tot begin zomer KLA, OLA<br />
Spontane ontwikkeling: éénjarige braak KLA, OLA<br />
Spontane ontwikkeling: tweejarige braak KLA, OLA<br />
Vogelvoedselgewassen KLA, OLA<br />
3. Maatregelen in graslandgebieden KLA, OLA<br />
4. Onverharde wegen KLA, OLA<br />
5. Bijvoederen KLA, OLA<br />
15
1.3 Overzicht van bestaande initiatieven<br />
Voor de bespreking van bestaande initiatieven, beperken we ons tot Europa. Buiten België vinden de<br />
voornaamste acties rond <strong>akkervogels</strong> plaats in Engeland en Nederland. Een overzicht van enkele acties in<br />
Nederland vindt men terug in bijlage 2, opgesteld door INBO in 2004. In Engeland zijn de meest recente<br />
studies over <strong>akkervogels</strong> verwerkt in zogenaamde agri-environment schemes, gelijkend op onze<br />
beheerovereenkomsten (zie website van Department of Environment, Food and Rural affairs (DEFRA) op<br />
www.defra.gov.uk/erdp/schemes/default.htm).<br />
Sinds dit jaar heeft ook Vlaanderen een beheerovereenkomst ter bescherming van de <strong>akkervogels</strong> (zie<br />
bijlage 1). De volgende maatregelen komen hierin aan bod: gemengde grasstroken, vogelvoedselgewassen,<br />
Leeuwerikenvlakjes, faunaranden, winterstoppels en graanranden. In bijlage 2 vindt men een lijst terug<br />
met een opsomming van initiatieven voor <strong>akkervogels</strong> in Vlaanderen en Nederland. Deze lijst zal binnen<br />
enkele maanden door het INBO worden geactualiseerd en op hun website gepubliceerd (O. Dochy, pers.<br />
comm.) (zie: www.inbo.be). Op grotere schaal loopt momenteel de Algemene Broedvogelmonitoring<br />
Vlaanderen (INBO, Natuurpunt Studiegroep en Vogelwerkgroep), een doorlopende inventarisaties sinds de<br />
samenstelling van de Broedvogelatlas in 2004.<br />
De meeste kleinere recente acties worden getrokken door de regionale landschappen en Natuurpunt.<br />
Enkele voorbeelden van acties in Vlaams-Brabant zijn de aanleg van akkerreservaatjes (vb. Graan voor<br />
Gorzen project van Natuurpunt, afdeling Velpe-Mene: www.velpe-mene.be/nbakkerreservaten.htm) en het<br />
project ‘In de bres voor <strong>akkervogels</strong>’ van <strong>Regionaal</strong> <strong>Landschap</strong> Zenne, Zunne & Zoniën met zowel<br />
inventarisatie als terreinmaatregelen en sensibilisering (www.rlzzz.be).<br />
In het studiegebied bestaan tot op heden nog geen concrete acties. Voorlopig zijn de noordwest Brabantse<br />
akkergebieden niet als prioritaire gebied aangeduid door de VLM en INBO voor <strong>akkervogels</strong> waardoor de<br />
plaatselijke landbouwers nog niet kunnen genieten van bestaande beheersovereenkomsten met de VLM.<br />
Hopelijk worden deze prioritaire gebieden in de toekomst uitgebreid.<br />
Een deel akkergebied op grondgebied Steenokkerzeel ligt net binnen het subsidiegebied dus hier zouden<br />
bepaalde maatregelen wel kunnen.<br />
16
2. METHODE<br />
2.1 De bestudeerde soorten<br />
Tabel 1 geeft een overzicht van de <strong>akkervogels</strong>oorten die voorkomen in het studiegebied van de <strong>Groene</strong><br />
<strong>Corridor</strong>. Tijdens de inventarisatie werd voornamelijk aandacht geschonken aan de soorten die bedreigd<br />
zijn. De niet-bedreigde soorten uit tabel 1 (Groenling, Kievit en Torenvalk) werden dus niet<br />
geïnventariseerd. Voor Putter werd een uitzondering gemaakt aangezien uit eigen observaties in het<br />
verleden blijkt dat deze soort niet algemeen is in het studiegebied. Vorige observaties toonden bovendien<br />
aan dat Gele Kwikstaart vrij algemeen is in deze regio. Deze soort werd daarom niet als prioritair<br />
beschouwd en verder niet geïnventariseerd. In totaal werden dus tien <strong>akkervogels</strong>oorten geïnventariseerd:<br />
Geelgors, Graspieper, Grauwe Gors, Kneu, Kwartel, Patrijs, Putter, Ringmus, Veldleeuwerik, Zomertortel.<br />
Tabel 3 geeft meer informatie over deze soorten. Wintergasten werden niet geïnventariseerd omdat deze<br />
niet relevant zijn voor de studie.<br />
Tabel 3. Overzicht van de elf geïnventariseerde <strong>akkervogels</strong> met meer informatie over landschapstype (KLA=kleinschalig<br />
landschap <strong>akkervogels</strong>, HOLA=half-open landschap <strong>akkervogels</strong>, OLA=open landschap <strong>akkervogels</strong>), stand- of trekvogel,<br />
broedplaats, voornaamste voedsel en belangrijkste oorzaak van de achteruitgang volgens recente literatuur.<br />
Nederlandse<br />
soortnaam<br />
Type akkervogel<br />
(OLA, HOLA, KLA)<br />
2.2 Het studiegebied<br />
Stand/Trekvogel Broedplaats Voedsel Belangrijkste oorzaak achteruitgang<br />
Geelgors KLA (HOLA) standvogel haag/houtkant zaden/broedtijd ook wormen en insecten intensivering landbouw + ontbreken wintervoedsel + verdwijnen broedbiotoop<br />
Graspieper (HOLA) OLA trekvogel/overwinteraar grondbroeder ongewervelden/soms zaden opwarming en verdroging<br />
Grauwe Gors (HOLA) OLA standvogel grondbroeder zaden/broedtijd ook wormen en insecten intensivering landbouw + ontbreken wintervoedsel<br />
Kneu KLA (HOLA) standvogel haag/houtkant zaden akkeronkruiden, granen verwijnen voedsel (onkruidzaden) en broedbiotoop<br />
Kwartel OLA trekvogel grondbroeder ongewervelden/zaden<br />
Patrijs KLA (HOLA, OLA) standvogel grondbroeder ongewervelden/zaden intensivering landbouw+verdwijnen broedbiotoop<br />
Putter KLA (HOLA) standvogel haag/houtkant zaden, granen, vruchten<br />
Ringmus KLA standvogel holebroeder/nestkast zaden/broedtijd ook insecten herbiciden/verdwijnen broedbiotoop<br />
Veldleeuwerik (HOLA) OLA trekvogel/overwinteraar grondbroeder den akkeronkruiden/broedtijd ook insec herbiciden, intensivering landbouw<br />
Zomertortel KLA (HOLA) trekvogel haag/houtkant zaden akkeronkruiden herbiciden/verdwijnen broedbiotoop<br />
Het studiegebied omvat alle gemeenten van de <strong>Groene</strong> <strong>Corridor</strong> (zie inleiding voor een opsomming).<br />
Omwille van de korte tijdsduur van de studie was het echter onmogelijk om heel het gebied te<br />
inventariseren. Daarom werden prioritaire gebieden aangeduid waarop de inventarisatie werd toegespitst.<br />
Deze gebieden zijn uitgekozen op basis van oppervlakte en beschikbare gegevens ten tijde van de Vlaamse<br />
Broedvogelatlas (2000-2002). Er werd van uit gegaan dat deze gebieden de hoogste dichtheid aan<br />
<strong>akkervogels</strong> zouden hebben. Het is ook zo dat in een deel van de gekozen prioritaire gebieden, de Grauwe<br />
Gors en/of Geelgors als broedvogel kon worden waargenomen waardoor de keuze voor volgende gebieden<br />
vanzelfsprekend leek. In één gekozen gebied is de Geelgors als broedvogel nog aanwezig. Deze prioritaire<br />
17
akkergebieden beschikken over soortenpopulaties met de hoogste dichtheidsgraad en dienen als<br />
uitvalsbasis voor uitbreiding naar kleinere nabij gelegen akkergebieden. De volgende gebieden werden<br />
aangeduid als prioritair: Kruiskouter en relictzones (Asse, Wemmel, Merchtem), Kouter Peizegem<br />
(Peizegem), Dorenveld (Steenokkerzeel, Zaventem), vier akkergebieden in Grimbergen en het plateau van<br />
Moorsel (Zaventem) (zie bijlage 3 voor kaartjes van deze gebieden). In een volgende fase zouden de<br />
kleinschaligere, versnipperde akkergebieden kunnen geïnventariseerd worden. Deze akkergebieden zijn<br />
namelijk van groot belang voor KLA soorten.<br />
2.3 Inventarisatiemethode<br />
Als inventarisatiemethode werd territoriumkartering gebruikt (Hustings et al., 1989). Bij deze methode<br />
wordt meermaals het te inventariseren gebied bezocht. Elke waarneming van een soort, welke territoriaal<br />
gedrag vertoont zoals zang, balts en rondvliegen met nestmateriaal of voedsel, wordt genoteerd en<br />
aangeduid op een kaart. Enkel waarnemingen na 15 mei werden opgenomen in deze studie. Vogels die<br />
worden waargenomen voor deze datum, kunnen doortrekkers zijn. De aantallen vermeld in deze studie<br />
zijn minimum aantallen aangezien bij gebruik van deze methode de aantallen vaak onderschat worden.<br />
Deze gegevens werden aangevuld met waarnemingen van andere waarnemers (zie<br />
www.waarnemingen.be).<br />
18
3. RESULTATEN<br />
3.1 Resultaten inventarisatie per soort<br />
Hieronder geven we een kort overzicht van de geïnventariseerde broedvogelsoorten in het werkingsgebied.<br />
Een gedetailleerd overzicht van de waarnemingen is gegeven in bijlage 4. Van de tien geïnventariseerde<br />
soorten zijn enkel voor volgende zes <strong>akkervogels</strong>oorten waarnemingoverzichten opgemaakt (zie bijlage 3):<br />
Patrijs (Perdix perdix), Kwartel (Coturnix coturnix), Veldleeuwerik (Alauda arvensis), Ringmus (Passer<br />
montanus), Kneu (Carduelis cannabina), Putter (Carduelis carduelis)). Voor Graspieper (Anthus pratensis)<br />
is er een andere reden voor de achteruitgang van de soort (zie bij soortenoverzicht). Volgende soorten zijn<br />
niet waargenomen in de geïnventariseerde akkergebieden: Zomertortel (Streptopelia turtur) en Grauwe<br />
Gors (Miliara calandra). Geelgors (Emberiza citrinella) is enkel waargenomen op het plateau van Moorsel.<br />
In bijlage 5 vindt men de verspreidingskaarten voor de geïnventariseerde soorten terug.<br />
3.1.1 GEELGORS Emberiza citrinella<br />
De Geelgors (figuur 6) is enkel nog sterk vertegenwoordigd in het oosten van Vlaanderen (Zuid en Noord-<br />
Limburg en het Hageland), de Vlaamse Ardennen, het Pajottenland en het uiterste Zuidwesten van West-<br />
Vlaanderen (KLA soort).<br />
In het werkingsgebied is nog slechts één populatie aanwezig en<br />
dat is op het ‘Plateau van Moorsel’ te Sterrebeek (Zaventem).<br />
Deze vogels maken deel uit van de Dijlelandse populatie. Buiten<br />
deze gekende plek wordt de soort slechts op enkele plaatsen in<br />
het voorjaar binnen het werkingsgebied waargenomen. Dit zijn<br />
meestal eerstejaars mannetjes op zoek naar geschikt<br />
broedgebied.<br />
De achteruitgang van deze soort is te wijten aan de<br />
intensivering van de landbouw. Het is een typische soort van<br />
Figuur 6. Geelgors.<br />
©http://www.vogelwachtuden.nl/natuurge kleinschalig cultuurlandschap en ze is sterk afhankelijk van<br />
bieden/pagina/midden_geb_maho.htm<br />
onkruidrijke graslanden en akkerranden die niet behandeld zijn<br />
met bestrijdingsmiddelen. De aanwezigheid van hagen en<br />
houtkanten is zeer belangrijk voor de soort. Vermits dit type biotoop nog aanwezig is in het<br />
werkingsgebied en vermits jaarlijks in de winter - en niet jaarlijks in het voorjaar - Geelgorzen worden<br />
gezien (bijv. op de Kruiskouter) is de kans reëel deze vogel als broedvogel terug te winnen op sommige<br />
plaatsen indien er adequate maatregelen worden getroffen.<br />
19
3.1.2 GRASPIEPER Anthus pratensis<br />
Figuur 7. Graspieper.<br />
©http://picasaweb.google.com/lh/p<br />
hoto/pDrvfcwzt_doTJcAut-Yhg<br />
3.1.3 GRAUWE GORS Miliaria calandra<br />
De Graspieper (figuur 7) is een middellange afstandstrekker waarvan<br />
de achteruitgang niet zozeer te wijten is aan het huidige<br />
landbouwbeleid maar eerder aan de opwarming van het klimaat. De<br />
Graspieper is immers een broedvogel van de koelere, nattere zones<br />
zoals natte weilanden, opgespoten terreinen en brede bermen in<br />
West-Europa. De soort is echter ook te vinden in akkergebieden waar<br />
ook graslanden aanwezig zijn (OLA soort).<br />
In het studiegebied is de soort op slechts drie plaatsen zingend<br />
waargenomen tijdens de inventarisatieperiode, namelijk in het<br />
akkergebied tussen Peizegem en Steenhuffel, in Rossem en in<br />
Nieuwenrode.<br />
In tegenstelling tot de Geelgors is de Grauwe Gors<br />
(figuur 8) te vinden in open akkergebied maar is wel,<br />
net als zijn soortgenoot, afhankelijk van granen en<br />
zaden (OLA soort). De aanwezigheid van insecten en<br />
ongewervelden in de broedperiode (voedsel voor de<br />
jongen) is belangrijk, maar ook voedsel in de winter<br />
is zeer belangrijk voor het overleven deze soort. Het<br />
is al gebleken dat de aanwezigheid van<br />
wintervoedsel in geschikt akkergebied bepalend is<br />
of de soort blijft hangen in het voorjaar om er te<br />
Figuur 8. Grauwe Gors.<br />
broeden.<br />
©http://picasaweb.google.com/lh/photo/tBW4f7TAJT<br />
Op akkerreservaatjes in het Haspengouwse worden QoGJq1IJ9vNA<br />
Geelgors en Grauwe Gors samen foeragerend<br />
waargenomen in de winter. De aantallen kunnen dan oplopen tot honderden exemplaren. Dat bewijst de<br />
belangrijkheid van dergelijke akkers in een regio. Tot voor kort werd de soort nog als broedvogel<br />
aangetroffen op sommige akkergebieden (Grimbergen, Steenokkerzeel, Asse). Vandaag is ze volledig<br />
verdwenen als broedvogel. Als belangrijkste maatregel voor deze soort is het behouden van enkele<br />
tarwestroken in geschikt broedgebied absoluut noodzakelijk.<br />
20
3.1.4 KNEU Carduelis cannabina<br />
De Kneu (figuur 9) is zoals de Distelvink een soort die<br />
afhankelijk is van akkeronkruiden (KLA soort). De soort is<br />
enorm achteruit gegaan omwille van het verloren gaan van<br />
geschikte broedplaatsen, gebrek aan wintervoedsel en<br />
pesticidengebruik.<br />
Slechts 20 territoria zijn geteld in het werkingsgebied.<br />
Rekening houdend met het feit dat er sommige gemeenten Figuur 9. Kneu.<br />
niet voldoende bezocht zijn, blijft dit bijzonder weinig. De ©http://www.vogeltrackers.nl/vogelskij<br />
aanwezigheid van braakliggende percelen bevordert de ken/soorten_vogels?bid=656<br />
aanwezigheid van deze soort in het akkergebied. Dit geldt trouwens voor de meeste <strong>akkervogels</strong>oorten.<br />
De Kneu komt niet enkel voor in kleinschalige akkergebieden maar ook in allerlei type halfopen en open<br />
landschappen. De soort is bijvoorbeeld ook talrijk aanwezig in duingebieden en langs spoorwegen en<br />
kanalen waar de bermen niet zo intensief gemaaid worden.<br />
In de winter vormen vogels grote groepen op zoek naar geschikte voedselakkers. Wanneer deze akkers<br />
ontbreken, zijn ze genoodzaakt zich naar andere gebieden te verplaatsen waardoor de soort verdwijnt uit<br />
eigenlijk geschikt biotoop. Zowel de aanwezigheid van wintervoedsel als zomervoedsel in een regio is dan<br />
ook noodzakelijk om de toestand van de Kneu terug op peil te brengen.<br />
3.1.5 KWARTEL Coturnix coturnix<br />
Deze lange afstandstrekker is een zomervogel in het werkingsgebied en<br />
heeft zich zoals de meeste <strong>akkervogels</strong> kunnen aanpassen aan de moderne<br />
landbouw. Hij verkiest open landbouwgebied met onkruidrijke teelten en<br />
braakliggende terreinen met een rijke flora (OLA soort).<br />
De Kwartel (figuur 10) is geen honkvaste broedvogel en de aantallen<br />
wisselen sterk van jaar tot jaar. Graan, luzerne, klaver, enz… worden zeer<br />
Figuur 10. Kwartel.<br />
op prijs gesteld en bepalen meestal de aanwezigheid van de soort in een<br />
©www.rlzzz.be<br />
gebied. Ook de aanwezigheid van braakliggende, vegetatierijke akkers in<br />
combinatie met extensieve graslanden is een vereiste voor de soort. Jaren<br />
met hoge percentages maïsteelt, forse afname van insecten en onkruiden, vroege maaitijden van hooiland<br />
zijn nadelig. Het jaar 2009 lijkt een goed jaar te zijn voor deze soort met op meerdere plaatsen zingende<br />
vogels. Op slechts vier plaatsen echter is de soort meerdere keren waargenomen.<br />
21
3.1.6 PATRIJS Perdix perdix<br />
De Patrijs (figuur 11) is een hoendersoort die oorspronkelijk steppen en<br />
natuurlijke graslanden als biotoop verkoos. Reeds eeuwen geleden maakte<br />
hij de overstap naar agrarisch landschap. Patrijzen verkiezen doorgaans<br />
akkergebieden met braakliggende stukken, extensieve graslanden, bermen<br />
en de aanwezigheid van hagen en houtkanten (KLA soort).<br />
Patrijzen zijn heel het jaar door afhankelijk van beschikbaar voedsel vermits<br />
Figuur 11. Patrijs.<br />
ze standvogels zijn. Ze voeden zich met granen en zaden en blaadjes van<br />
©www.rlzzz.be<br />
onkruiden. Voor de kuikens zijn in de zomer ongewervelden als voedsel<br />
zeer belangrijk. Het veelvuldig gebruik van herbiciden en pesticiden in de<br />
zomer, en het verdwijnen van onbewerkte stoppelakkers in de winter zijn de belangrijkste redenen voor de<br />
achteruitgang van de soort. Het verdwijnen van kleine landschapselementen (KLE’s) die dienen als<br />
schuilplaats en/of broedplaats, zorgt ervoor dat de soort gemakkelijker blootgesteld is aan predators.<br />
In totaal (inclusief vorige inventarisaties) zijn er 24 verschillende territoria vastgesteld maar dit kan een<br />
lichte onderschatting zijn door de verborgen levenswijze van de soort.<br />
3.1.7 PUTTER Carduelis carduelis<br />
De Putter of Distelvink (figuur 12) is een soort die zich heeft weten<br />
aan te passen aan de veranderingen in de omgeving en leeft nu o.a.<br />
in extensieve landbouwgebieden (KLA soort). De aanwezigheid van<br />
onkruidzaden is van groot belang voor de soort. Braakliggende of<br />
ongemaaide akkerranden hebben een positief effect op de<br />
aanwezigheid van de soort.<br />
Figuur 12. Putter. ©Axel Smets<br />
Tijdens de inventarisatieperiode is de soort meerdere malen<br />
waargenomen, de Distelvink is zeker geen algemene soort maar<br />
wordt regelmatig in de meeste gemeenten geobserveerd. Door het creëren van wildakkers kan deze soort<br />
mee profiteren van het aanwezige wintervoedsel.<br />
3.1.8 RINGMUS Passer montanus<br />
De ringmus (figuur 13) is een broedvogel van kleinschalige<br />
cultuurlandschappen (KLA soort). Dit type landschap maakt voor een<br />
groot deel uit van de akkergebieden in het werkingsgebied. Deze<br />
soort is echter slechts op enkele plaatsen waargenomen tijdens de<br />
inventarisatieperiode en is<br />
Figuur 13. Ringmus.<br />
©http://www.birdpix.nl/album_page.<br />
php?pic_id=6782&<br />
daarmee de minst<br />
waargenomen soort van de<br />
typische KLA<br />
22
oedvogelsoorten. Een combinatie van ontbreken van wintervoedsel en het intensief gebruik van<br />
bestrijdingsmiddelen zijn de mogelijke factoren die de afname van de soort bepalen.<br />
Het aanleggen van voedselakkers nabij de broedplaatsen zal zeker een positieve invloed hebben op de<br />
plaatselijke populatie. In de winter kunnen de aantallen dan sterk oplopen door het feit dat de plaatselijke<br />
populatie wordt aangevuld met vogels van andere regio’s. Zoals voor alle soorten van het KLA type zijn<br />
aanplantingen van KLE’s binnen het akkerlandschap absoluut noodzakelijk. Ringmussen zijn bovendien<br />
holenbroeders dus kan het ophangen van nestkasten in de buurt van bestaande kolonies ook een<br />
hulpmiddel zijn.<br />
3.1.9 VELDLEEUWERIK Alauda arvensis<br />
Men kan gerust stellen dat de Veldleeuwerik (figuur 14) de<br />
symboolsoort is van het open landschap akkergebied (OLA soort). Als<br />
grondbroeder van het open landschap is hij enorm gevoelig aan de<br />
huidige veranderingen in de landbouw. Het steeds vroeger oogsten<br />
van graangewassen en het vroeger hooien heeft natuurlijk een<br />
negatief effect op de populatiedynamiek.<br />
De Veldleeuwerik vraagt een voldoende afwisseling van natuurlijke<br />
Figuur 14. Juveniele veldleeuwerik.<br />
vegetaties en akkers om aan voedsel te geraken. Hij overwintert hier<br />
©Axel Smets<br />
in hoge aantallen en is dan soms in grote groepen waar te nemen op<br />
geschikte voedselakkers. Er bestaan verschillende gekende maatregelen waarvan de Veldleeuwerik zou<br />
kunnen profiteren. Nestgelegenheid, foerageerterrein tijdens broedseizoen en wintervoedsel zijn<br />
belangrijke actiepunten.<br />
Met een minimum van ongeveer honderd territoria in het werkingsgebied is de soort vrij stabiel. Een<br />
oorzaak hiervoor zou de aanwezigheid van grote aantallen graanakkers in het gebied dit jaar kunnen zijn.<br />
3.1.10 ZOMERTORTEL Streptopelia turtur<br />
Figuur 15. Zomertortel. ©Axel Smets<br />
De zomertortel (figuur 15) broedt niet uitsluitend in akkergebied<br />
maar is wel vaak te vinden in gebieden met extensieve landbouw<br />
met bomenrijen, brede hagen en houtkanten (KLA soort). Het is een<br />
lange afstandstrekker en het jaarlijks afschieten van duizenden<br />
vogels boven Frankrijk is vanzelfsprekend een belangrijke reden<br />
waarom de soort zo sterk achteruit gaat. Ook het verdwijnen van<br />
brede hagen en houtkanten en het intensief gebruik van<br />
bestrijdingsmiddelen heeft ingrijpende gevolgen voor de soort in<br />
Vlaanderen.<br />
De achteruitgang van deze soort als broedvogel is dramatisch. Er zijn geen waarnemingen vastgesteld<br />
tijdens de inventarisatieperiode. Ondanks het feit dat in het werkingsgebied nog heel wat kleinschalige<br />
akkerlandschappen te vinden zijn, ontbreekt de soort broedend in heel het gebied. Het verder aanplanten<br />
23
van KLE’s is een eerste stap maar vermoedelijk zijn er meer ingrijpende maatregelen noodzakelijk. De<br />
jachtdruk op deze soort is enorm in Frankrijk o.a. en moet volledig verboden worden. Dit is, samen met<br />
het intensief gebruik van pesticiden en herbiciden, wellicht de belangrijkste oorzaak voor de achteruitgang<br />
van deze soort. Het is immers absurd om hier bijvoorbeeld beschermende maatregelen te treffen in België<br />
en dat ten zuiden van ons de jacht op deze soort blijft bestaan.<br />
24
3.2 Resultaten inventarisatie per prioritair gebied.<br />
Zie bijlage 3 voor kaarten van de geïnventariseerde gebieden.<br />
3.2.1 Kruiskouter en relictzones<br />
De Kruiskouter is een groot akkergebied dat regelmatig wordt bezocht voor vogelinventarisatie en dus<br />
redelijk goed wordt opgevolgd. Het gebied ligt verspreid over drie gemeenten. De kern van het gebied ligt<br />
op grondgebied Asse met uitlopende zones te Wemmel en Merchtem. Het akkergebied bestaat voor het<br />
overgrote deel uit open tot half open akkergebied maar enkele zones, vooral langs de aanwezige dorpen,<br />
worden gekenmerkt door de aanwezigheid van KLE’s. Dat maakt het gebied zeer interessant voor zowel<br />
OLA als KLA soorten.<br />
Met minimum veertien zangposten Veldleeuwerik is de soort hier nog relatief goed vertegenwoordigd.<br />
Ringmus is aanwezig in de dorpskern van Hamme, Mollem en vermoedelijk van Kobbegem en Brussegem.<br />
Patrijs en Kwartel zijn hier ook aanwezig met respectievelijk vijf en twee territoria. De Kneu is met slechts<br />
één waargenomen territorium zeer slecht vertegenwoordigd. Een eenmalige waarneming van Zomertortel<br />
(na 15 mei) kan betekenen dat de soort in het gebied broedt maar dit is niet zeker.<br />
3.2.2 Kouter Peizegem-Steenhuffel<br />
De Kouter te Peizegem is een open kouter. Alle <strong>akkervogels</strong>oorten zijn hier aanwezig. Daarom kan dit<br />
gebied als basis dienen voor de noordelijke regio van het werkingsgebied.<br />
De rand van dit akkergebied is van groot belang voor de Ringmus en Kneu. In het gebied zijn minstens<br />
zeven zangposten Veldleeuwerik geteld. Kneu is op meerdere plaatsen in het akkergebied waargenomen.<br />
Voorzichtig wordt gesteld dat er minsten drie broedparen aanwezig moeten zijn. Ringmus is waargenomen<br />
aan de noordelijke rand van het akkergebied met slechts één territorium. Kwartel is meerdere malen<br />
gehoord en heeft er vermoedelijk gebroed. In minstens twee territoria werd Patrijs waargenomen.<br />
In Peizegem zijn tevens twee territoria Graspieper waargenomen. Met nog twee territoria Graspiepers te<br />
Rossem en Nieuwenrode (niet-prioritaire gebieden), zijn er dus in totaal vier territoria Graspieper.<br />
3.2.3 Dorenveld Steenokkerzeel<br />
Het Dorenveld/Molenveld is een uitgestrekt open akkergebied<br />
waarvan slechts een deel is gelegen op grondgebied<br />
Steenokkerzeel en een heel klein deel op grondgebied Zaventem.<br />
Door de zeer hoge dichtheden van Veldleeuwerik, Gele Kwikstaart<br />
en Kwartel is dit gebied het<br />
belangrijkste akkergebied in<br />
Figuur 16. Ideaal grasland waar<br />
Kiekendief zich broedend kan vestigen.<br />
de regio voor de OLA ©Axel Smets<br />
25
soorten. Tot over twee jaar was de Grauwe Gors hier nog als broedvogel aanwezig maar is er verdwenen<br />
door gebrek aan wintervoedsel.<br />
Op het gedeelte van Steenokkerzeel zijn minstens tien zangposten Veldleeuwerik genoteerd. Minstens één<br />
zangpost van Kwartel werd meermaals gehoord. Kneu is hier ook aanwezig met vermoedelijk enkel<br />
koppeltjes. In het vroege voorjaar leek een koppeltje Bruine Kiekendieven hier een stuk perceel met gerst<br />
als broedplaats te kiezen, maar dat is ten slotte niet doorgegaan. Dit wijst wel op het feit dat de<br />
mogelijkheid bestaat (figuur 16).<br />
3.2.4 Akkers Grimbergen<br />
Er zijn nog heel wat akkergebieden aanwezig te Grimbergen. Deze gebieden zijn onderbroken door<br />
bebouwing, maar het geheel vormt een omvangrijk akkergebied deels open, deels kleinschaliger. Deze<br />
combinatie maakt dat alle <strong>akkervogels</strong> in dit gebied zijn waargenomen. Het gebied kan daarom ook als één<br />
van de kerngebieden worden beschouwd. Tot 2008 was Grauwe Gors hier nog als broedvogel aanwezig<br />
(één zangpost).<br />
Akkergebied tussen Humbeek en Verbrande brug (I)<br />
Dit gebied ligt aan de vaart van Willebroek. Veldleeuwerik is hier, met vier zangposten, goed aanwezig.<br />
Kwartel en Patrijs zijn hier ook waargenomen. In het verleden is hier Grauwe Gors aangetroffen.<br />
Molenveld (II)<br />
Minstens twee zangposten Veldleeuwerik, één koppel Patrijs en een koppeltje Kneus zijn hier<br />
waargenomen tijdens de periode van inventarisatie. Het molenveld is een hoger gelegen akkergebied met<br />
potentieel. Er zijn twee grote braakliggende percelen(toevallig?) aanwezig wat het akkergebied zeker<br />
aantrekkelijker maakt. Deze akkers bieden nestgelegenheid en voedsel voor <strong>akkervogels</strong>. Het<br />
demonstreert opnieuw het belang van percelen met opgaande akkervegetatie voor <strong>akkervogels</strong>. Hier zijn<br />
waarnemingen van Kneu en Patrijs.<br />
Akkerzone aan het Lintbos (Vliegveld Grimbergen) (III)<br />
Een aantal jaren geleden bestond dit gebied nog uit uitgestrekt grasland, weide- en akkergebied. Een groot<br />
gedeelte van het grasland is vandaag omgezet in bos (ANB) waardoor er heel wat akker- en weidevogels<br />
zijn verdwenen. Zo broedde hier Grauwe gors en Graspieper enkele jaren terug. Patrijs, Kneu en Ringmus<br />
zijn nog aanwezig. Ook één tot twee zangposten Veldleeuwerik zijn hier waargenomen tijdens de periode<br />
van inventarisatie.<br />
26
Westelijke akkerzone (IV)<br />
Dit akkergebied strekt zich uit over drie gemeenten (Grimbergen, Meise en Nieuwenrode) en kan een<br />
belangrijk akkergebied vormen en als uitbreidingsgebied functioneren. Zo bevond er zich tijdens het<br />
onderzoek een uitgestrekte braakliggende akker aan de zuidrand van het gebied waar de aanwezigheid<br />
van Kneu, Patrijs, Kwartel en twee zangposten Veldleeuwerik kon worden geconstateerd, alleen al in de<br />
buurt van dit perceel. Opnieuw wordt hier de enorme waarde aangetoond van dergelijke percelen of<br />
perceelsranden.<br />
3.2.5 Plateau Van Moorsel<br />
Dit is een glooiend akkergebiedje in de Zuidoosthoek van het werkingsgebied gelegen op grondgebied<br />
Zaventem. Geelgors is hier de symboolsoort. Met een minimum van vijf zangposten (de vogelwerkgroep<br />
had hier op 5 juli elf zangposten!) is de soort hier goed vertegenwoordigd.<br />
Veldleeuwerik, Kneu, Ringmus zijn hier in het verleden waargenomen. Tijdens de inventarisatierondes<br />
werden enkel vier zangposten Veldleeuwerik genoteerd. Dit gebied kan als uitbreidingsgebied voor<br />
Geelgors beschouwd worden.<br />
Tabel 4 geeft een samenvatting van de bovenstaande resultaten.<br />
Tabel 4. Waarnemingen van de tien geïnventariseerde soorten per gebied.<br />
Kruiskouter+<br />
relictzones<br />
Geelgors Graspieper Grauwe<br />
Gors<br />
Kneu Kwartel Patrijs Putter Ringmus Veldleeuwerik Zomertortel<br />
0 0 0 1 2 6 0 3-4 22 0<br />
Peizegem 0 2 0 2-3 1 2 0 0 7 0<br />
Grimbergen 0 0 0 2 1 4 3-4 0 12 0<br />
Dorenveld 0 0 0 0 1 0 0 0 16 0<br />
Plateau van<br />
Moorsel<br />
6 0 0 1 0 0 0 0 4 0<br />
27
4. OVERZICHT MAATREGELEN TER BESCHERMING VAN AKKERVOGELS.<br />
4.1 Opsomming van de maatregelen<br />
De volgende maatregelen worden aangeraden voor de regio.<br />
1. Stoppelvelden braak laten liggen<br />
2. Braakranden<br />
3. Graanranden<br />
4. Aanplant kleine landschapselementen (KLE’s)<br />
5. Grasranden<br />
6. Leeuwerikenvlakjes<br />
7. Akkerreservaatjes<br />
De laatste maatregel werd nog niet vernoemd in de literatuurstudie. Het gaat hier om een combinatie van<br />
drie maatregelen op één akker, namelijk zomertarwe, braak en aanleg KLE (zie figuur 17).<br />
Figuur 17. Voorbeeld van een akkerreservaatje op het Plateau van Leefdaal (© Axel Smets).<br />
28
4.2 Voorgestelde acties voor de regio<br />
De volgende acties worden als resultaat van deze studie voorgesteld voor de regio <strong>Groene</strong> <strong>Corridor</strong>. Tabel<br />
5 geeft een overzicht van deze maatregelen inclusief de vogelsoort voor welke ze van nut kunnen zijn.<br />
Akkerreservaatjes werden niet in de tabel opgenomen. Voor graspieper werden geen maatregelen<br />
geformuleerd aangezien deze soort voornamelijk bedreigd wordt door de klimaatsverandering.<br />
Tabel 5. Opsomming van de maatregelen plus doelsoort.<br />
Geelgors Grauwe<br />
Gors<br />
Kneu Kwartel Patrijs Putter Ringmus Veldleeuwerik Zomertortel<br />
(duo of trio)<br />
grasstrook<br />
X X X X<br />
stoppel braak X X X X X X X X<br />
graanstrook X X X X X<br />
aanleg wildakkers X X X X X X X<br />
leeuwerikenvlakjes X X X<br />
aanplant KLE X X X X X<br />
4.2.1 Aandachtzones<br />
De zones waar in eerste instantie aandacht wordt aan besteed, zijn die zones waarvan de kans het grootst<br />
is om maatregelen te treffen omwille van hun omvang. Het is vanzelfsprekend dat iedere vierkante meter<br />
akker aandacht verdient maar men kan er van uit gaan dat wanneer een populatie groeit in één van de<br />
grotere akkergebieden, vogels zich gaan verspreiden naar kleinere akkergebieden.<br />
Zoals reeds boven vermeld zullen die kleinere akkergebieden in een tweede fase (jaar 2010) behandeld<br />
worden en zullen hier mogelijk acties genomen worden.<br />
Kruiskouter en relictzones<br />
In het OLA gedeelte aan de Kruiskouter kan overwogen worden om langs de aanwezige beek/gracht een<br />
brede grasstrook te voorzien (zie figuur 18). Dit is een behoorlijke lengte aan bijkomend, ideaal foerageeren<br />
broedgebied. Leeuwerikenvlakjes kunnen hier ook voorzien worden. Opvallend was ook de sterke<br />
bezetting van Veldleeuwerik op onkruidrijke bietenakkers. Een gewas waar blijkbaar zelden intensief<br />
gebruik van herbiciden wordt toegepast, hoewel Dochy & Hens (2005) vermelden dat dit gewas<br />
onkruidgevoelig is. Misschien een vaststelling waar in de toekomst rekening mee kan gehouden worden.<br />
Aan de oostelijk gelegen akkers zijn reeds hagen en houtkanten aangeplant. Deze kunnen zeker aangevuld<br />
worden. Hier zijn mogelijkheden genoeg om op ideale plaatsen graanstroken te laten staan.<br />
29
In de relictakkergebieden en in de omgeving van de dorpkernen (Mollem, Kobbegem, Hamme, Brussegem)<br />
is het van groot belang om hier graanstroken of andere voedselakkers te voorzien. Meestal zijn hier wel<br />
kleine onbewerkte akkers en/of moestuintjes aanwezig waar onkruiden de kans krijgen om te groeien.<br />
Meestal worden deze echter bestreden met herbiciden.<br />
Het ophangen van nestkasten voor Ringmus kan hier ook overwogen worden. Bovendien zijn in veel van<br />
deze relictzones heraanplantingen van houtkanten en hagen noodzakelijk.<br />
Figuur 18. Overzicht maatregelen Kruiskouter en relictzones.<br />
Dorenveld<br />
Opvallend zijn het groot aantal braakliggende percelen op het gedeelte akkergebied op grondgebied<br />
Steenokkerzeel (zie figuur 19). Deze percelen kunnen als braak behouden worden. Een alternatieve<br />
maatregel voor dit gebied is het inzaaien van zomertarwe. Het zomergraan kan blijven staan in de winter,<br />
30
gedeeltelijk geoogst worden of als stoppelakker dienen. Het aanleggen van Leeuwerikenvlakjes is hier dan<br />
niet echt nodig.<br />
Op dit uitgestrekt akkergebied is er zeker ruimte om brede stroken grasland aan te leggen. Dit zou een<br />
enorm resultaat met zich meebrengen en de kans dat hier dan ooit Blauwe of Grauwe Kiekendief zou<br />
broeden is reëel. Er is echter één probleem: de luchthaven!<br />
Figuur 19. Braakliggende percelen in Steenokkerzeel.<br />
31
Kouter Peizegem-Steenhuffel<br />
Door deze kouter lopen een aantal wegen waarlangs duostroken (figuur 20) kunnen aangelegd worden. Er<br />
zijn reeds bermen aanwezig, dus het is een kwestie van die grasstroken te verbreden en een aangepast<br />
maaibeheer toe te passen. Het akkergebied is omvangrijk genoeg om deze maatregel toe te passen.<br />
Het braak laten liggen van een aantal stoppelvelden en het aanleggen van leeuwerikenvlakjes kan hier<br />
zeker toegepast worden. Graanpercelen zijn hier wel in de minderheid waren. Wel was er en groot<br />
braakliggend perceel aanwezig.<br />
Langs twee dwarswegen zijn bomenrijen aangeplant. Misschien moet hier overwogen worden om deze<br />
rijen ook van een houtkant of haag te voorzien. Ondanks het feit dat er hier sprake is van een OLA is deze<br />
maatregel nodig om die bomenrijen waardevoller te maken.<br />
Figuur 20. Locatie duostroken Kouter Peizegem-Steenhuffel.<br />
32
Akkers Grimbergen (figuur 21)<br />
Akkergebied tussen Humbeek en Verbrande brug<br />
In dit open akkergebied is een gracht aanwezig waarlangs opnieuw een brede grasstrook kan worden<br />
aangelegd. Ook hier is zeker de mogelijkheid om een strook braak te laten leggen. Dit kan bijvoorbeeld<br />
gebeuren op een natter gedeelte van een perceel waar de oogst toch verloren gaat. Leeuwerikenvlakjes<br />
kunnen hier voorzien worden aangezien hier heel wat nestgelegenheid ontbreekt.<br />
Molenveld<br />
Het Molenveld is een klein open tot half-open akkergebied waar reeds twee mooie braakliggende stukken<br />
aanwezig zijn. Deze moeten absoluut behouden worden. Al heel wat percelen zijn in gebruik als ingezaaid<br />
akker voor het produceren van grasmatten. Dit zijn vanzelfsprekend kort gemaaide graspercelen waar<br />
geen enkele akkervogel mee gebaat is. Ondanks dit feit zijn er heel wat mogelijkheden. Er zijn ongebruikte<br />
weilanden en brede grasstroken aanwezig. Langs de Nieuwe Schapenweg kunnen aanplantingen worden<br />
voorzien. Hier kunnen zeker acties ondernomen worden voor zowel OLA als de KLA soorten.<br />
Akkerzone aan het Lintbos (Vliegveld Grimbergen)<br />
Ondanks de bosaanplant zijn hier nog mogelijkheden en kansen voor <strong>akkervogels</strong> omdat er toch nog een<br />
open akkerzone aanwezig is, en dit in combinatie met nog schuil- en nestmogelijkheden in de rand van de<br />
bosaanplant. Aan de westrand van de boszone zijn mogelijkheden om akkerreservaatjes in te richten<br />
aangezien er onbewerkte/ongebruikte perceeltjes aanwezig zijn. Ook kan geopteerd worden om de<br />
graszones - vooral de zones die zich bevinden aan de rand van het Lintbos - gedeeltelijk om te vormen tot<br />
braakliggende akker en/of inzaaien met zomertarwe, dit in overleg met ANB.<br />
Noordwestelijke akkerzone<br />
In dit redelijk uitgestrekt open akkergebied zijn acties nodig voor de OLA soorten. Ondanks de grootte van<br />
het gebied, valt de dichtheid aan <strong>akkervogels</strong> wat tegen. Enkel rond een groot braakliggend perceel was de<br />
aanwezigheid van alle OLA soorten te constateren wat nogmaals wijst op de belangrijkheid van dergelijke<br />
percelen. Het aanleggen van leeuwerikenvlakjes en het braak laten liggen van stoppelvelden zijn de<br />
maatregelen die hier toegepast dienen te worden.<br />
33
Figuur 21. Overzicht maatregelen op de akkers van Grimbergen.<br />
Plateau Van Moorsel (Zaventem)<br />
Hier gaat de aandacht vooral naar het uitbreiden van de aanwezige KLE’s en het beschikbaar maken van<br />
wintervoedsel. Het behouden van graanstroken in de winter is hier van zeer groot belang. Er zijn reeds<br />
brede erosie grasstroken aanwezig. Mits aangepast maaibeheer (zie inleiding) kunnen deze stroken een<br />
belangrijke meerwaarde hebben in dit gebied.<br />
34
4.2.2 Maatregelentabel<br />
Tabel 6 geeft een overzicht van de maatregelen en het gebied waarin ze kunnen worden toegepast.<br />
Tabel 6.<br />
Kruiskouter Dorenveld Peizegem Grimbergen Pl. Moorsel<br />
stoppelbraak X X X X<br />
graanrand X X X<br />
grasstrook X X X<br />
leeuwerikenvlakjes X X X X<br />
aanplant KLE’s X X X<br />
35
5. CONCLUSIES<br />
De achteruitgang van het aantal <strong>akkervogels</strong> in het werkingsgebied is niet anders dan in de rest van<br />
Vlaanderen. Ondanks het feit dat nog heel wat akkergebied aanwezig is, ligt de broeddichtheid voor de<br />
meeste <strong>akkervogels</strong>oorten beneden de gemiddelde waarden.<br />
- Vooral met de Kneu en de Ringmus is het droevig gesteld. Voor Ringmus zijn er vijf territoria<br />
waargenomen en voor Kneu wellicht 10-12. Geschikt biotoop om te broeden is voor beide soorten<br />
zeker nog aanwezig in het werkingsgebied. Het ontbreken van wintervoedsel lijkt de belangrijkste<br />
oorzaak te zijn voor de achteruitgang.<br />
- Grauwe Gors is verdwenen uit het werkingsgebied en Geelgors is enkel nog aanwezig op het<br />
Plateau van Moorsel.<br />
- Met geen enkele waarneming na 15 mei kan niet met zekerheid gezegd worden dat de<br />
Zomertortel nog broedt in de regio.<br />
- De Veldleeuwerik doet het nog relatief goed in deze regio in vergelijking de spectaculaire<br />
achteruitgang van deze soort bij onze noorderburen en de rest van Vlaanderen. De soort is op elk<br />
geschikt open akkergebied waargenomen in de regio. Dit wijst op het feit dat het landschappelijk<br />
nog allemaal goed zit maar dat geschikte nestgelegenheid voor de soort met het jaar vermindert.<br />
- De Patrijs gooit ook geen hoge ogen. De soort is vrijwel op elke akkergebied slechts met een<br />
gemiddelde van één koppel waargenomen.<br />
Dit werk biedt een eerste overzicht van de status van <strong>akkervogels</strong> in het gebied <strong>Groene</strong> <strong>Corridor</strong>. Er moet<br />
echter nog veel inventarisatiewerk gebeuren in de meeste deelgebieden waar geschikt biotoop aanwezig is<br />
voor de KLA soorten. De aanwezigheid van Kneu en Ringmus kan dus licht onderschat worden. Het is<br />
echter wel duidelijk dat er weinig waarnemingen voor beide soorten zijn in het werkingsgebied. De website<br />
van Natuurpunt www.waarnemingen.be waarop vrijwilligers waarnemingen kunnen invoeren, is een<br />
dankbaar element dat aanvullend aan de eigen resultaten werd gebruikt. Veel van deze waarnemingen zijn<br />
ook echter uit de prioritaire gebieden. Hierdoor is er momenteel nog een groot gebrek aan inventarisaties<br />
in heel wat andere regio’s uit het werkingsgebied.<br />
Zelfs kleine ingrepen of eenvoudige maatregelen kunnen een aanzienbaar effect hebben op de<br />
aanwezigheid van een bepaalde soort in een gebied. Daarom is het belangrijk de gebieden waar<br />
maatregelen zijn getroffen de volgende jaren op te volgen. Er is dus niet enkel een nood aan een verdere<br />
inventarisatie, maar bovendien aan een grondige opvolging van de genomen maatregelen.<br />
36
6. LITERATUUROVERZICHT<br />
Birdlife international, 2004. Birds in the European Union: a status assessment. Birdlife International,<br />
Wageningen, The Netherlands.<br />
Bradbury, R.B., Kirby, W.B., 2006. Farmland birds and resource protectionin the UK: Cross-cutting solutions<br />
for multi-functional farming? Biological Conservation 129, 530-542.<br />
De Snoo, G., 2006. Agrarische natuur: soortgericht of systeemgericht beheren? Symposium: Van stakkers<br />
van de akkers naar de helden van de velden. Leuven, 2 december 2006.<br />
Dochy, O., Hens, M., 2005. Van de stakkers van de akkers naar de helden van de velden.<br />
Beschermingsmaatregelen voor <strong>akkervogels</strong>. Rapport van het Instituut voor Natuurbehoud IN.R.2005.01.<br />
Brussel, i.s.m. het provinciebestuur West-Vlaanderen, Brugge.<br />
Evans, A.D., Green, R.E., 2007. An example of a two-tiered agri-environment scheme designed to deliver<br />
effectively the ecological requirements of both localized and widespread bird species in England. J.<br />
Ornithol. 148 (S2), 279-286.<br />
Evans, K.L., 2004. The potential for interactions between predation and habitat change to cause population<br />
declines of farmland birds. Ibis 146, 1-13.<br />
Gillings, S., Newson, S.E., Noble, D.G., Vickery, J.A., 2005. Winter availability of cereal stubbles attracts<br />
declining farmland birds and positively influences breeding population trends. Proc. R. Soc. B 272, 733-<br />
739.<br />
Hens, M., 2006. Geelgors en Grauwe Gors. Symposium: Van stakkers van de akkers naar de helden van de<br />
velden. Leuven, 2 december 2006.<br />
Hustings, M.F.H., Kwak, R.G.M., Opdam, P.F.M., Reijnen, M.J.S.M., 1989. Natuurbeheer in Nederland deel 3.<br />
Vogelinventarisatie. Achtergronden, richtlijnen en verslaglegging. Nederlandse vereniging tot bescherming<br />
van vogels Zeist, Pudoc Wageningen.<br />
Moorcroft, D., Wilson, J.D., 2000. The ecology of Linnets Carduelis cannabina on lowland farmland. IN<br />
Aebischer, N.J., Evans, A.D., Grice, P.V., Vickery, J.A., (eds.), Ecology and Conservation of lowland farmland<br />
birds 173-181. British ornithologists’ Union, Tring Herts.<br />
Newton, I., 2004. The recent declines of farmland bird populations in Britain: An appraisal of causal factors<br />
and conservation actions. Ibis 146, 579-600.<br />
Pulliam, H.R., 1988. Sources, sinks and population regulation. Am. Nat. 132, 652.<br />
Shrubb, M., 2003. Birds, scythes and combines. A history of birds and Agricultural changes. Cambridge<br />
University Press, Cambridge.<br />
Siriwardena, G.M., Baillie, S.R., Crick, H.Q.P., Wilson, J.D., 2000. The importance of variation in the<br />
breeding performance of seed-eating birds for their population trends on farmland. J. Appl. Ecol. 37, 1-22.<br />
37
Vermeersch, G., Anselin, A., Devos, K., Herremans, M., Stevens, J., Gabriëls, J., Van Der Krieken, B.,<br />
2004. Atlas van de Vlaamse broedvogels 2000-2002. Mededelingen van het Instituut voor Natuurbehoud<br />
23, Brussel, 496p.<br />
Vickery, J., Bradbury, R., Henderson, I., Eaton, M., Grice, P., 2004. The role of agri-environment schemes<br />
and farm management practices in reversing the decline of farmland birds in England. Biological<br />
Conservation 119, 19-39.<br />
38
7. BIJLAGEN<br />
Bijlage 1 Beheersovereenkomst ter bescherming van <strong>akkervogels</strong>.<br />
Bijlage 2 Opsomming initiatieven voor <strong>akkervogels</strong> in 2004 in Nederland en Vlaanderen door INBO.<br />
Bijlage 3 Voorstelling van de prioritaire regio’s.<br />
Bijlage 4 Lijst van geïnventariseerde soorten: datum, aantal, geslacht, gedrag, vindplaats en exacte GPS<br />
locatie.<br />
Bijlage 5 Verspreidingskaarten van geïnventariseerde <strong>akkervogels</strong>oorten in NW Vlaams-Brabant.<br />
39
Bijlage 1. Beheerovereenkomst ter bescherming van <strong>akkervogels</strong><br />
40
Bijlage 2. Lijst akkervogelprojecten in Nederland en Vlaanderen in 2004. (ref: INBO).<br />
44
Bijlage 3. Voorstelling van de prioritaire regio’s.<br />
Overzicht<br />
46
3.1 Kruiskouter en relictzones<br />
47
3.2 Kouter Peizegem-Steenhuffel<br />
48
3.3 Dorenveld Steenokkerzeel<br />
49
3.4 Akkers Grimbergen<br />
50
3.5 Plateau van Moorsel<br />
51
Bijlage 4. Lijst van geïnventariseerde soorten: datum, aantal, geslacht, gedrag, vindplaats en exacte GPS locatie.<br />
Bijlage 4.1 Kneu<br />
Datum Aantal Gedrag Locatie GPS coördinaten<br />
20/09/2009 3 ter plaatse Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°53'45.94"N 4°30'56.65"O<br />
12/09/2009 6 ter plaatse akkergebied Beigem‐Nieuwenrode 50°57'55.46"N 4°21'14.87"O<br />
11/09/2009 15 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
6/09/2009 11 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
5/09/2009 20 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
29/08/2009 12 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
27/08/2009 6 ter plaatse Dorenveld (Zaventem) 50°53'25.54"N 4°30'0.67"O<br />
23/08/2009 9 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
15/08/2009 21 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
14/08/2009 4 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
8/08/2009 7 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
7/08/2009 1 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
5/08/2009 1 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'19.22"N 4°16'1.66"O<br />
1/08/2009 2 ter plaatse akkerzone Beigem‐Nieuwenrode 50°57'31.31"N 4°20'58.22"O<br />
29/07/2009 3 ter plaatse akkerzone Malderen 51° 0'49.12"N 4°16'14.65"O<br />
26/07/2009 2 overvliegend zuidwest akkerzone Beigem‐Nieuwenrode 50°57'32.64"N 4°20'24.55"O<br />
20/07/2009 1 overvliegend dorentgebied 50°56'55.42"N 4°26'34.85"O<br />
12/07/2009 2 baltsend / zingend Vilvoorde kanaalzone 50°55'55.81"N 4°24'57.79"O<br />
11/07/2009 1 overvliegend akkerzone Beigem‐Nieuwenrode 50°58'33.32"N 4°20'49.58"O<br />
8/07/2009 5 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°59'1.65"N 4°14'23.10"O<br />
6/07/2009 1 ter plaatse Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°53'45.94"N 4°30'56.65"O<br />
5/07/2009 2 ter plaatse akkerzone Perk 50°55'58.89"N 4°30'3.82"O<br />
5/07/2009 2 ter plaatse akkerzone Perk 50°56'25.75"N 4°29'36.81"O<br />
2/07/2009 4 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°58'22.59"N 4°14'6.29"O<br />
29/06/2009 1 overvliegend Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.47"N 4°16'6.45"O<br />
28/06/2009 2 ter plaatse Vilvoorde kanaalzone 50°55'55.81"N 4°24'57.79"O<br />
25/06/2009 1 ter plaatse akkerzone Lintbos 50°56'58.32"N 4°22'52.40"O<br />
52
21/06/2009 3 overvliegend Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.47"N 4°16'6.45"O<br />
21/06/2009 8 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°59'17.94"N 4°14'43.36"O<br />
17/06/2009 4 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°58'59.14"N 4°15'0.30"O<br />
11/06/2009 3 opvliegend akkerzone Sint‐Jozef 51° 1'36.40"N 4°16'43.25"O<br />
9/06/2009 2 ter plaatse akkerzone Rossem‐Impde 50°58'14.16"N 4°16'56.75"O<br />
7/06/2009 2 baltsend / zingend akkerzone Sint‐Jozef 51° 1'37.78"N 4°17'23.18"O<br />
2/06/2009 2 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°58'31.80"N 4°14'9.40"O<br />
31/05/2009 1 ter plaatse Vilvoorde kanaalzone 50°55'55.81"N 4°24'57.79"O<br />
29/05/2009 2 overvliegend Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.47"N 4°16'6.45"O<br />
25/05/2009 2 overvliegend akkerzone Mollem 50°55'33.67"N 4°13'36.97"O<br />
21/05/2009 2 overvliegend Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.47"N 4°16'6.45"O<br />
21/05/2009 1 ter plaatse akkerzone Malderen 51° 1'8.13"N 4°15'50.93"O<br />
19/05/2009 1 ter plaatse Kruiskouter (Hamme) 50°54'39.27"N 4°16'14.11"O<br />
18/05/2009 4 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°58'59.14"N 4°15'0.30"O<br />
17/05/2009 4 baltsend / zingend Vilvoorde kanaalzone 50°55'55.81"N 4°24'57.79"O<br />
16/05/2009 2 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°59'17.11"N 4°12'43.22"O<br />
16/05/2009 3 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°58'44.45"N 4°13'38.39"O<br />
14/05/2009 2 ter plaatse kouter Peizegem‐Steenhuffel 50°59'13.82"N 4°14'33.26"O<br />
10/05/2009 2 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.86"N 4°16'26.05"O<br />
9/05/2009 4 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.86"N 4°16'26.05"O<br />
8/05/2009 2 ter plaatse akkerzone Perk 50°56'26.50"N 4°29'55.12"O<br />
8/05/2009 4 ter plaatse akkerzone Eppegem 50°57'21.32"N 4°25'17.14"O<br />
3/05/2009 4 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.86"N 4°16'26.05"O<br />
2/05/2009 2 ter plaatse Houtem (Vilvoorde) 50°56'57.90"N 4°27'22.43"O<br />
1/05/2009 2 ter plaatse akkerzone Nieuwenrode‐Westrode 50°59'21.42"N 4°20'39.10"O<br />
1/05/2009 2 ter plaatse akkerzone Nieuwenrode‐Westrode 50°58'47.13"N 4°20'44.41"O<br />
30/04/2009 2 ter plaatse akkerzone Oppem‐Wolvertem 50°56'46.56"N 4°17'17.74"O<br />
29/04/2009 2 ter plaatse Kruiskouter (Hamme) 50°54'49.40"N 4°16'14.30"O<br />
28/04/2009 2 ter plaatse Molenveld (Grimbergen) 50°56'8.37"N 4°23'33.67"O<br />
53
Bijlage 4.2 Kwartel<br />
Datum Aantal Gedrag Locatie GPS coördinaten<br />
23/07/2009 1 roepend akkergebied Houtem/Perk 50°56'51.02"N 4°28'29.90"O<br />
13/07/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
11/07/2009 1 baltsend / zingend kouter Peziegem/Steenhuffel 50°58'26.45"N 4°14'16.83"O<br />
3/07/2009 1 roepend akkerzone Mollem 50°56'22.20"N 4°13'26.44"O<br />
1/07/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Kobbegem 50°54'52.08"N 4°15'6.17"O<br />
28/06/2009 1 roepend akkerzone bos van Aa 51° 0'4.09"N 4°23'13.02"O<br />
28/06/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
24/06/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
22/06/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
21/06/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
20/06/2009 1 ter plaatse Westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'44.78"N 4°21'11.35"O<br />
20/06/2009 1 ter plaatse Westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'39.79"N 4°21'1.84"O<br />
20/06/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend Westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'33.25"N 4°20'56.63"O<br />
15/06/2009 2 roepend akkerzone Mollem 50°55'32.74"N 4°13'3.62"O<br />
14/06/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
7/06/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Relegem 50°54'16.91"N 4°16'29.23"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend kouter Peziegem/Steenhuffel 50°58'26.45"N 4°14'16.83"O<br />
19/05/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter Hamme 50°55'2.62"N 4°16'25.80"O<br />
16/06/2008 1 roepend akkerzone Humbeek 50°57'41.73"N 4°23'29.63"O<br />
15/06/2008 1 roepend kouter Peziegem/Steenhuffel 50°58'32.89"N 4°13'54.00"O<br />
14/06/2008 2 ter plaatse Plateau van Moorsel 50°50'58.27"N 4°31'23.09"O<br />
14/06/2008 1 roepend akkerzone Humbeek 50°57'29.99"N 4°24'13.07"O<br />
24/05/2008 1 baltsend / zingend Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°54'59.73"N 4°31'52.68"O<br />
54
Bijlage 4.3 Patrijs<br />
Datum Aantal Gedrag Locatie GPS coördinaten<br />
6/09/2009 2ad + 8 juv ter plaatse Perk (Steenokkerzeel) 50°56'32.67"N 4°29'26.98"O<br />
27/08/2009 5 ter plaatse kouter Peizegem/Steenhuffel 50°59'09.59"N 4°14'43.37"O<br />
3/08/2009 14 ter plaatse Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°53'28.86"N 4°30'15.20"O<br />
29/07/2009 2ad + 5juv ter plaatse Kruiskouter (Kobbegem) 50°54'52.36"N 4°14'36.87"O<br />
10/07/2009 2 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.62"N 4°16'5.97"O<br />
9/07/2009 2 ter plaatse akkerzone Mollem-Mazenzele 50°56'24.56"N 4°11'20.12"O<br />
8/07/2009 2 ter plaatse Malderen (Londerzeel) 51° 0'42.18"N 4°14'44.03"O<br />
5/07/2009 1 ter plaatse Perk (Steenokkerzeel) 50°56'26.19"N 4°29'34.35"O<br />
5/07/2009 2 ter plaatse Zemst-Laar 50°59'42.75"N 4°26'12.35"O<br />
2/07/2009 1 ter plaatse kouter Peizegem/Steenhuffel 50°58'56.33"N 4°15'5.99"O<br />
2/07/2009 2 ter plaatse Steenhuffel 50°59'57.89"N 4°14'14.31"O<br />
21/06/2009 1 ter plaatse kouter Peizegem/Steenhuffel 50°58'47.64"N 4°14'33.87"O<br />
20/06/2009 2 ter plaatse westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'29.66"N 4°20'44.31"O<br />
20/06/2009 2 ter plaatse Kruiskouter Relegem 50°54'13.28"N 4°16'35.57"O<br />
19/06/2009 2 ter plaatse Zemst-Laar 50°59'22.83"N 4°26'52.78"O<br />
17/06/2009 1 ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'18.16"N 4°11'55.31"O<br />
14/06/2009 1 roepend akkerzone Mollem 50°55'36.00"N 4°12'38.63"O<br />
2/06/2009 2 ter plaatse akkerzone Rossem/Impde 50°58'26.48"N 4°17'58.07"O<br />
31/05/2009 1 roepend akkerzone Mollem 50°55'18.16"N 4°11'55.31"O<br />
30/05/2009 2 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'8.31"N 4°16'17.26"O<br />
30/05/2009 2 ter plaatse Kruiskouter (Kobbegem) 50°54'47.78"N 4°15'11.21"O<br />
22/05/2009 2 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'8.31"N 4°16'17.26"O<br />
18/05/2009 1 ter plaatse Malderen (Londerzeel) 51° 0'55.98"N 4°15'50.79"O<br />
16/05/2009 2 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'8.31"N 4°16'17.26"O<br />
14/05/2009 2 ter plaatse kouter Peizegem/Steenhuffel 50°58'21.34"N 4°14'10.76"O<br />
14/05/2009 2 ter plaatse Sint-Jozef (Londerzeel) 51° 1'17.18"N 4°16'58.29"O<br />
8/05/2009 2 ter plaatse Zemst-Laar 50°59'22.83"N 4°26'52.78"O<br />
55
7/05/2009 2 ter plaatse westelijke akkerzone Grimbergen 50°57'44.16"N 4°21'30.27"O<br />
4/05/2009 2 ter plaatse akkers Mollem 50°55'18.16"N 4°11'55.31"O<br />
2/05/2009 2 ter plaatse akkerzone Humbeek 50°57'44.16"N 4°21'30.27"O<br />
30/04/2009 2 ter plaatse akkerzone Merchtem 50°56'57.11"N 4°13'33.40"O<br />
30/04/2009 2 ter plaatse akkerzone Wolvertem - Brussegem 50°56'34.33"N 4°17'32.69"O<br />
29/04/2009 2 ter plaatse akkerzone Brussegem-Mollem 50°55'34.84"N 4°14'56.67"O<br />
29/04/2009 2 ter plaatse akkerzone Brussegem-Mollem 50°55'49.57"N 4°15'7.55"O<br />
28/04/2009 2 ter plaatse Molenveld (Grimbergen) 50°55'59.62"N 4°23'53.35"O<br />
27/04/2009 1 ter plaatse akkerzone Rossem/Impde 50°57'57.04"N 4°17'23.91"O<br />
27/04/2009 2 ter plaatse akkerzone Lintbos (Grimbergen) 50°56'32.95"N 4°22'44.09"O<br />
26/04/2009 2 opvliegend akkerzone Zemst/Laar - KOPDB 51° 0'12.95"N 4°23'19.21"O<br />
15/04/2009 2 ter plaatse Sint-Jozef (Londerzeel) 51° 1'17.18"N 4°16'58.29"O<br />
12/04/2009 2 ter plaatse Sint-Jozef (Londerzeel) 51° 1'17.18"N 4°16'58.29"O<br />
56
Bijlage 4.4 Putter<br />
Datum Aantal<br />
Gedrag Locatie GPS coördinaten<br />
24/08/2009 1 onbekend ter plaatse Opwijk 50°58'1.39"N 4°10'20.67"O<br />
24/08/2009 2 adult ter plaatse Asse 50°54'58.94"N 4°11'50.97"O<br />
16/08/2009 4 onbekend ter plaatse Bekkerzeel (Asse) 50°53'4.47"N 4°14'10.83"O<br />
16/08/2009 13 onbekend foeragerend Lipelobos (Londerzeel) 51° 2'9.50"N 4°15'44.91"O<br />
9/08/2009 10 onbekend ter plaatse Lipelobos (Londerzeel) 51° 2'9.50"N 4°15'44.91"O<br />
9/08/2009 6 onbekend ter plaatse akkerzone Houtem/Perk 50°56'28.47"N 4°28'53.31"O<br />
9/08/2009 6 onbekend ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'49.71"N 4°13'42.31"O<br />
9/08/2009 8 onbekend ter plaatse akkerzone Brussegem 50°55'56.74"N 4°16'35.44"O<br />
5/08/2009 1 onbekend baltsend / zingend Steenhuffel (Londerzeel) 50°59'33.33"N 4°16'5.75"O<br />
4/08/2009 2 onbekend ter plaatse akkerzone Houtem/Perk 50°56'28.47"N 4°28'53.31"O<br />
3/08/2009 6 onbekend overvliegend Asse 50°54'58.94"N 4°11'50.97"O<br />
2/08/2009 1 onbekend ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'49.77"N 4°12'56.06"O<br />
2/08/2009 4 onbekend overvliegend akkerzone Brussegem 50°55'56.74"N 4°16'35.44"O<br />
29/07/2009 1<br />
adult<br />
zomerkleed<br />
overvliegend noordoost Charleroyhoeve Grimbergen<br />
50°56'9.31"N 4°22'42.21"O<br />
28/07/2009 1 onbekend ter plaatse Strombeek-Bever (Grimbergen)<br />
50°54'27.75"N 4°21'31.34"O<br />
26/07/2009 8 onbekend ter plaatse akkerzone Brussegem 50°55'56.74"N 4°16'35.44"O<br />
24/07/2009 1 onbekend ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'49.77"N 4°12'56.06"O<br />
20/07/2009 1 onbekend ter plaatse Dorent (Eppegem) 50°56'54.46"N 4°26'35.00"O<br />
20/07/2009 3 onbekend ter plaatse Cargovil (Vilvoorde) 50°56'47.35"N 4°26'11.42"O<br />
19/07/2009 2 adult ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'49.77"N 4°12'56.06"O<br />
18/07/2009 3 adult ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'49.77"N 4°12'56.06"O<br />
16/07/2009 5 onbekend ter plaatse akkerzone Houtem/Perk 50°56'38.31"N 4°28'46.76"O<br />
14/07/2009 3 onbekend ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'23.37"N 4°12'35.90"O<br />
12/07/2009 2 onbekend ter plaatse akkerzone Houtem/Perk 50°56'28.47"N 4°28'53.31"O<br />
10/07/2009 4 adult ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'23.37"N 4°12'35.90"O<br />
5/07/2009 4 onbekend ter plaatse akkerzone Houtem/Perk 50°56'25.92"N 4°29'37.47"O<br />
5/07/2009 1 onbekend ter plaatse Cargovil (Vilvoorde) 50°56'43.70"N 4°25'16.67"O<br />
57
4/07/2009 1 onbekend ter plaatse Brussegem 50°55'45.16"N 4°16'2.53"O<br />
22/06/2009 1 onbekend ter plaatse Droeshout (Opwijk) 50°57'7.15"N 4°10'13.50"O<br />
15/06/2009 11 onbekend ter plaatse akkerzone Houtem/Perk 50°56'31.45"N 4°29'5.67"O<br />
15/06/2009 1 onbekend ter plaatse Dorent (Eppegem) 50°57'15.02"N 4°26'50.75"O<br />
12/06/2009 2 onbekend ter plaatse akkerzone Humbeek 50°58'0.12"N 4°24'2.02"O<br />
12/06/2009 2 onbekend ter plaatse akkerzone Humbeek 50°57'49.73"N 4°24'10.74"O<br />
12/06/2009 1 onbekend ter plaatse akkerzone Humbeek 50°58'19.80"N 4°23'39.56"O<br />
11/06/2009 2 onbekend ter plaatse akkerzone Sint-Jozef 51° 1'39.99"N 4°16'42.43"O<br />
6/06/2009 1 onbekend ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'49.71"N 4°13'42.31"O<br />
5/06/2009 4 onbekend ter plaatse akkerzone Humbeek 50°58'19.80"N 4°23'39.56"O<br />
31/05/2009 2 onbekend ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'49.71"N 4°13'42.31"O<br />
16/05/2009 4 onbekend ter plaatse akkerzone Houtem/Perk 50°56'28.47"N 4°28'53.31"O<br />
16/05/2009 2 adult ter plaatse Zellik (Asse) 50°53'15.42"N 4°16'18.13"O<br />
4/05/2009 1 onbekend ter plaatse akkerzone Mollem 50°55'43.25"N 4°13'38.28"O<br />
2/05/2009 1 onbekend ter plaatse Cargovil (Vilvoorde) 50°55'52.13"N 4°24'53.57"O<br />
58
Bijlage 4.5 Ringmus<br />
Datum Aantal<br />
Gedrag Locatie GPS coördinaten<br />
23/08/2009 4 onbekend ter plaatse akkerzone Huimbek (kanaal) 50°57'47.14"N 4°23'59.95"O<br />
9/08/2009 5 onbekend ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.37"N 4°16'28.58"O<br />
7/08/2009 6 onbekend ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.37"N 4°16'28.58"O<br />
30/07/2009 20 onbekend ter plaatse Kruiskouter (Kobbegem) 50°54'12.36"N 4°15'39.47"O<br />
29/07/2009 3 onbekend ter plaatse akkerzone Sint-Jozef 51° 1'21.43"N 4°16'51.01"O<br />
20/07/2009 2 onbekend ter plaatse kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'21.49"N 4°14'57.70"O<br />
15/07/2009 5 onbekend ter plaatse Kruiskouter (Kobbegem) 50°54'3.15"N 4°15'52.99"O<br />
14/07/2009 7 onbekend opvliegend akkerzone Mollem-Brussegem 50°55'44.20"N 4°14'58.62"O<br />
14/06/2009 2 onbekend foeragerend Kruiskouter (Relegem) 50°54'13.37"N 4°16'28.58"O<br />
13/06/2009 2 onbekend ter plaatse Asbeek 50°54'18.21"N 4° 9'19.46"O<br />
7/06/2009 2 onbekend ter plaatse Mollem 50°56'0.48"N 4°13'16.32"O<br />
2/06/2009 1 onbekend ter plaatse kouter Peizegem-Steenhuffel 50°59'0.46"N 4°14'9.19"O<br />
2/06/2009 2 onbekend ter plaatse kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'8.77"N 4°15'15.12"O<br />
22/05/2009 2 onbekend ter plaatse kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'21.49"N 4°14'57.70"O<br />
19/05/2009 4 onbekend ter plaatse Kruiskouter (Hamme) 50°54'36.17"N 4°16'8.43"O<br />
13/05/2009 2 adult ter plaatse Mollem 50°56'0.48"N 4°13'16.32"O<br />
2/05/2009 1 onbekend ter plaatse Plateau van Moorsel 50°51'28.60"N 4°31'6.89"O<br />
1/05/2009 7 onbekend ter plaatse akkerzone Lintbos 50°57'5.06"N 4°23'6.52"O<br />
59
Bijlage 4.6 Veldleeuwerik<br />
Datum Aantal Gedrag Locatie GPS coördinaten<br />
14/08/2009 1 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'14.50"N 4°16'6.65"O<br />
7/08/2009 1 ter plaatse Kruiskouter (Relegem) 50°54'14.50"N 4°16'6.65"O<br />
5/08/2009 2 paar in broedbiotoop Dorenveld (Zaventem) 50°53'26.04"N 4°29'59.53"O<br />
18/07/2009 2 baltsend / zingend akkerzone Rossem/Impde 50°58'18.26"N 4°17'34.65"O<br />
11/07/2009 1 baltsend / zingend kouter Peizegem/Steenhuffel 50°59'14.52"N 4°14'49.39"O<br />
11/07/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Westrode - Nieuwenrode 50°59'2.73"N 4°19'13.00"O<br />
11/07/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Westrode - Nieuwenrode 50°58'48.56"N 4°19'25.44"O<br />
10/07/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Sleeuwagen (Merchtem) 50°56'53.96"N 4°12'39.96"O<br />
10/07/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Sleeuwagen (Merchtem) 50°56'16.64"N 4°12'41.92"O<br />
10/07/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Sleeuwagen (Merchtem) 50°56'30.85"N 4°12'49.91"O<br />
9/07/2009 1 ter plaatse akkerzone Asbeek 50°54'29.33"N 4° 8'48.93"O<br />
8/07/2009 1 ter plaatse kouter Peizegem/Steenhuffel 50°58'58.88"N 4°14'20.63"O<br />
7/07/2009 3 ter plaatse akkerzone Perk 50°56'21.81"N 4°29'53.26"O<br />
6/07/2009 1 ter plaatse Dorenveld (steenokkerzeel) 50°53'44.12"N 4°30'54.26"O<br />
6/07/2009 1 ter plaatse Plateau van Moorsel 50°51'4.14"N 4°31'32.42"O<br />
6/07/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°51'25.06"N 4°31'13.36"O<br />
5/07/2009 2 baltsend / zingend akkerzone Perk 50°56'5.67"N 4°30'6.00"O<br />
5/07/2009 1 ter plaatse akkerzone Perk 50°56'28.92"N 4°29'45.19"O<br />
5/07/2009 1 baltsend / zingend akkers Mollem 50°55'33.61"N 4°12'27.16"O<br />
5/07/2009 1 baltsend / zingend akkers Mollem 50°55'0.89"N 4°12'27.98"O<br />
5/07/2009 1 baltsend / zingend Zemst-Laar 50°59'22.77"N 4°27'0.67"O<br />
2/07/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Sleeuwagen (Merchtem) 50°56'51.36"N 4°12'47.37"O<br />
2/07/2009 7 ter plaatse kouter Peizegem/Steenhuffel 50°58'47.47"N 4°14'28.66"O<br />
29/06/2009 1 baltsend / zingend akkers Mollem 50°55'35.91"N 4°13'18.25"O<br />
29/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek-Nieuwenrode 50°58'14.54"N 4°21'0.74"O<br />
29/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Westrode -Nieuwenrode 50°58'49.58"N 4°20'45.51"O<br />
28/06/2009 9 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°51'6.92"N 4°31'14.75"O<br />
60
24/06/2009 2 baltsend / zingend akkerzone Rossem/Impde 50°57'59.60"N 4°17'26.09"O<br />
21/06/2009 2 baltsend / zingend Kruiskouter (Relegem) 50°54'8.31"N 4°16'17.26"O<br />
21/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Rossem/Impde 50°58'10.23"N 4°17'29.43"O<br />
21/06/2009 3 baltsend / zingend kouter Peizegem/Steenhuffel 50°58'53.16"N 4°14'37.07"O<br />
20/06/2009 2 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'50.64"N 4°21'1.87"O<br />
20/06/2009 1 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'29.16"N 4°20'48.09"O<br />
19/06/2009 3 ter plaatse akkerzone Mollem - Brussegem 50°55'45.84"N 4°14'48.51"O<br />
19/06/2009 3 ter plaatse Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°54'56.48"N 4°31'37.72"O<br />
17/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Mazenzele 50°56'30.08"N 4°11'26.15"O<br />
17/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Mazenzele 50°56'41.11"N 4°11'52.02"O<br />
17/06/2009 1 ter plaatse Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'28.26"N 4°14'12.82"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'29.16"N 4°20'48.09"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Beigem 50°57'7.41"N 4°22'37.30"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek 50°57'47.44"N 4°23'8.72"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek 50°57'37.19"N 4°23'16.87"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek-Nieuwenrode 50°57'58.42"N 4°21'21.64"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°57'0.35"N 4°21'26.45"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'27.71"N 4°20'59.61"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'50.64"N 4°21'1.87"O<br />
16/06/2009 1 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°56'29.16"N 4°20'48.09"O<br />
14/06/2009 1 baltsend / zingend akkers Mollem 50°55'34.35"N 4°12'41.35"O<br />
14/06/2009 1 ter plaatse akkerzone Mazenzele 50°56'58.30"N 4°12'37.71"O<br />
14/06/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°51'20.81"N 4°31'36.99"O<br />
14/06/2009 1 ter plaatse Plateau van Moorsel 50°51'16.60"N 4°31'22.16"O<br />
13/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Asbeek 50°54'29.33"N 4° 8'48.93"O<br />
13/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Nieuwenrode 50°58'14.54"N 4°21'0.74"O<br />
5/06/2009 1 ter plaatse akkers Mollem 50°55'26.87"N 4°11'49.57"O<br />
2/06/2009 1 ter plaatse akkers Mollem 50°55'26.72"N 4°12'48.67"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek 50°57'54.55"N 4°23'49.66"O<br />
61
2/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek-Nieuwenrode 50°57'58.42"N 4°21'21.64"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Rossem/Impde 50°58'10.23"N 4°17'29.43"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Rossem/Impde 50°58'23.39"N 4°17'46.30"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°59'16.40"N 4°14'52.88"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°59'4.18"N 4°14'22.84"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'38.84"N 4°13'36.49"O<br />
2/06/2009 1 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'42.77"N 4°14'18.64"O<br />
2/06/2009 2 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'28.26"N 4°14'12.82"O<br />
31/05/2009 1 baltsend / zingend akkers Mollem 50°55'25.75"N 4°12'8.93"O<br />
31/05/2009 1 paar in broedbiotoop Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°59'11.17"N 4°12'33.13"O<br />
31/05/2009 1 ter plaatse Plateau van Moorsel 50°51'3.82"N 4°31'45.24"O<br />
30/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Mazenzele-Merchtem 50°57'20.64"N 4°13'2.47"O<br />
30/05/2009 1 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 51° 0'12.46"N 4°14'57.15"O<br />
30/05/2009 1 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'54.42"N 4°14'54.64"O<br />
30/05/2009 1 baltsend / zingend Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°59'6.36"N 4°14'43.11"O<br />
27/05/2009 1 baltsend / zingend Dorenveld (Zaventem) 50°53'11.29"N 4°29'35.89"O<br />
27/05/2009 1 baltsend / zingend Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°53'40.15"N 4°31'29.48"O<br />
27/05/2009 1 baltsend / zingend Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°53'49.20"N 4°31'10.54"O<br />
27/05/2009 1 baltsend / zingend Dorenveld (Steenokkerzeel) 50°53'35.57"N 4°30'55.42"O<br />
27/05/2009 1 baltsend / zingend Dorenveld (Zaventem) 50°53'19.20"N 4°30'59.65"O<br />
25/05/2009 3 baltsend / zingend akkers Mollem<br />
25/05/2009 1 ter plaatse akkerzone Rossem/Impde 50°57'43.60"N 4°17'3.51"O<br />
21/05/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°50'47.23"N 4°31'24.86"O<br />
21/05/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°51'6.27"N 4°31'32.92"O<br />
19/05/2009 1 ter plaatse Plateau van Moorsel 50°50'56.99"N 4°31'22.92"O<br />
19/05/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter (Bollebeek) 50°55'9.63"N 4°15'9.29"O<br />
19/05/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter (Bollebeek) 50°54'57.47"N 4°15'10.39"O<br />
19/05/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter (Bollebeek) 50°55'18.28"N 4°15'35.18"O<br />
19/05/2009 1 baltsend / zingend Kruiskouter (Relegem) 50°54'24.59"N 4°16'28.63"O<br />
62
16/05/2009 4 baltsend / zingend kouter Peizegem/Steenhuffel<br />
15/05/2009 1 baltsend / zingend akkers Mollem 50°55'34.35"N 4°12'41.35"O<br />
14/05/2009 3 ter plaatse Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°58'22.75"N 4°14'11.55"O<br />
13/05/2009 2 ter plaatse akkers Mollem 50°55'26.72"N 4°12'48.67"O<br />
11/05/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°51'16.60"N 4°31'22.16"O<br />
11/05/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°50'47.23"N 4°31'24.86"O<br />
11/05/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°50'56.99"N 4°31'22.92"O<br />
10/05/2009 2 baltsend / zingend akkerzone Perk 50°56'27.33"N 4°29'20.16"O<br />
10/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek-Nieuwenrode 50°57'58.42"N 4°21'21.64"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Perk 50°56'17.89"N 4°29'57.66"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Perk 50°56'29.75"N 4°29'48.89"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Perk 50°56'27.84"N 4°30'12.39"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Zemst-Laar 50°59'50.76"N 4°25'32.49"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Zemst-Laar 50°59'57.35"N 4°26'8.93"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Zemst-Laar 50°59'42.82"N 4°26'34.59"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Zemst-Laar 50°59'28.14"N 4°26'47.82"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkers Malderen 51° 0'55.15"N 4°15'57.02"O<br />
8/05/2009 1 baltsend / zingend akkers Eppegem 50°58'28.55"N 4°26'21.79"O<br />
7/05/2009 2 baltsend / zingend westelijke akkerzone Grimbergen 50°57'0.35"N 4°21'26.45"O<br />
7/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek 50°58'20.43"N 4°22'30.08"O<br />
7/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek-Nieuwenrode 50°57'58.42"N 4°21'21.64"O<br />
7/05/2009 2 ter plaatse Kouter Peizegem-Steenhuffel 50°59'6.36"N 4°14'43.11"O<br />
6/05/2009 1 ter plaatse akkers Malderen 51° 0'55.15"N 4°15'57.02"O<br />
4/05/2009 3 ter plaatse akkers Mollem 50°55'29.09"N 4°12'18.13"O<br />
2/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Humbeek 50°57'30.08"N 4°24'6.01"O<br />
1/05/2009 1 baltsend / zingend Plateau van Moorsel 50°51'20.81"N 4°31'36.99"O<br />
1/05/2009 1 ter plaatse Dorenveld (Zaventem) 50°53'33.66"N 4°30'15.33"O<br />
1/05/2009 1 baltsend / zingend akkerzone Westrode-Nieuwenrode 50°59'35.54"N 4°20'40.02"O<br />
1/05/2009 1 baltsend / zingend akkers Mollem 50°55'51.75"N 4°12'18.30"O<br />
63
Bijlage 5. Verspreidingsgegevens van de geïnventariseerde soorten in het studiegebied NW Vlaams-Brabant.<br />
Bijlage 5.1 Kneu<br />
64
Bijlage 5.2 Kwartel<br />
65
Bijlage 5.3 Patrijs<br />
66
Bijlage 5.4 Putter<br />
67
Bijlage 5.5 Ringmus<br />
68
Bijlage 5.6 Veldleeuwerik<br />
69