finalVersion - Erasmus University Thesis Repository - Erasmus ...
finalVersion - Erasmus University Thesis Repository - Erasmus ...
finalVersion - Erasmus University Thesis Repository - Erasmus ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
4.3 Organisatiecultuur<br />
In het tweede hoofdstuk van zijn boek Organizational culture and leadership behandelt<br />
Schijn (1992: 16-27) zijn ontleding van het begrip cultuur. Schijn toont aan dat cultuur op<br />
verschillende niveau’s geanalyseerd kan worden. De niveau’s zijn te vergelijken met de<br />
schillen van een ui; naarmate men meer schillen pelt, komt men dichter bij de kern. De drie<br />
niveau’s zijn artefacten, ‘espoused values’, en basis veronderstellingen. Ik zal hier kort ingaan<br />
op deze drie niveau’s van cultuur.<br />
Artefacten: dit behelst alle culturele uitingen aan de oppervlakte zoals kledingcode, jargon,<br />
architectuur, rituelen en ceremonies (Schijn, 1992: 17). Dit niveau is makkelijk waar te nemen,<br />
maar moeilijk te ontcijferen. Het is gevaarlijk om te trachten de diepere assumpties te<br />
achterhalen met artefacten alleen, omdat de interpretaties onvermijdelijk een projectie zullen<br />
zijn van de eigen gevoelens en reacties (Schijn, 1992: 18). Men moet dus ook diepere niveau’s<br />
proberen te analyseren.<br />
Espoused values: de alledaagse ‘operating principles’ waar groepsleden hun gedrag aan<br />
afleiden (Schijn, 1992: 18). Espoused values kunnen misschien wel voorspellen wat mensen in<br />
een bepaalde situatie zullen zeggen, maar dat hoeft niet te stroken met wat zij in die situaties<br />
zouden doen (Schijn, 1992: 21). Deze – espoused – waarden kunnen dus rationalisaties of slechts<br />
toekomstige verlangens zijn. Om een dieper niveau van begrip te krijgen, om de patronen te<br />
ontcijferen, en om toekomstig gedrag goed te voorspellen, moet men de basis<br />
veronderstellingen begrijpen (Schijn, 1992: 21).<br />
Basis veronderstellingen: ‘behaviour taken for granted’; dit is wat ook wel ‘theories-in-use’<br />
(Argyris, 1976) wordt genoemd. Deze overtuigingen staan niet open voor confrontatie of<br />
discussie. Zij zijn extreem moeilijk te veranderen; daarvoor is ‘double-loop learning’ (Argyris<br />
& Putnam, 1985) nodig (Schijn, 1992: 22). Echter “de essentie van cultuur ligt in het patroon van<br />
de onderliggende basis veronderstellingen, en op het moment dat men deze begrijpt, kan men<br />
makkelijk de andere meer aan de oppervlakte liggende niveau’s begrijpen en behandelen<br />
[vertaling]” (Schijn, 1992: 26).<br />
De organisatiecultuur van departementen maakt deel uit van de institutionele context. Het is<br />
naar mijn idee zelfs de meest invloedrijke factor. De organisatiecultuur is daarmee één van de<br />
factoren die de stijl van een departement bepalen.<br />
4.4 Operationalisatie: elementen van de institutionele context<br />
Ik heb in deze paragraaf het neo-institutionalisme – en in het bijzonder het historisch<br />
institutionalisme – en het begrip organisatiecultuur behandeld. In deze subparagraaf zal ik de<br />
elementen van de institutionele context operationaliseren. De stijlen van verzelfstandiging uit<br />
paragraaf 3 (p. 10-30) worden eerst gekoppeld aan de operationalisaties van elke indicator.<br />
Vervolgens geef ik aan hoe ik de indicatoren zal gaan onderzoeken. In paragraaf 4.5 wordt dit<br />
overzichtelijk in een tabel ondergebracht (tabel 5: pagina 39). De operationalisatie en de bronnen<br />
van de indicatoren worden – tot slot – in paragraaf 4.6 samengevat (tabel 6: pagina 39).