finalVersion - Erasmus University Thesis Repository - Erasmus ...
finalVersion - Erasmus University Thesis Repository - Erasmus ...
finalVersion - Erasmus University Thesis Repository - Erasmus ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Het gedrag dat gepast is voor een bepaalde persoon in een bepaalde situatie wordt bepaald<br />
door politieke en sociale instituties en wordt overgedragen door socialisatie. March en Olsen<br />
betogen dat gedrag is gebaseerd op de logic of appropriateness en dat de rechtvaardiging van<br />
gedrag is gebaseerd op de logic of consequentiality (1989: 162). De logic of consequentiality<br />
dient slechts als ex post rationalisering van gedrag. De logic of appropriateness bepaalt welk<br />
gedrag geschikt is in een bepaalde situatie gegeven een bepaalde rol (Peters, 1999: 28).<br />
4.1.2 Historisch institutionalisme<br />
De basisgedachte van het historisch institutionalisme is dat de politieke keuzes die tijdens het<br />
ontwerp van de instituties – of tijdens het initiëren van beleid – worden gemaakt, een blijvend<br />
en grotendeels determinerend effect zullen hebben op het beleid ver in de toekomst. Men<br />
refereert ook wel aan deze gedachte met de term padafhankelijkheid (Peters, 1999: 63). De<br />
beslissingen die men binnen een organisatie in de loop der jaren maakt, beïnvloeden de<br />
keuzemogelijkheden die men in de toekomst tot zijn beschikking heeft. “De dwang van<br />
bestaande institutionele verhoudingen beperken de marges waarbinnen het overheidsbeleid<br />
zich beweegt” (’t Hart e.a., 2002: 10).<br />
Het historisch institutionalisme volgt dezelfde redenering als het incrementalisme van Charles<br />
E. Lindblom (1959: 79-88; 1979: 517-526). Het toekomstige beleid bouwt stapje voor stapje voort<br />
op het huidige beleid zonder revolutionaire veranderingen. De traditionele stijl van<br />
beleidsuitvoering past uitstekend binnen deze redenering (p. 11-13). Mijn betoog is echter dat<br />
alle stijlen van beleidsuitvoering een resultante zijn van een bepaald historisch pad. “De<br />
voorgeschiedenis is relevant” (Kickert, 1998: 92). De professionele stijl is bijvoorbeeld de<br />
uitkomst van een jarenlange overheersing door één beroepsgroep binnen een beleidssector. De<br />
ambtenaren op het Ministerie van Justitie waren allemaal hoogopgeleide juristen. Het gevolg<br />
was dat wetgeving het primaat had binnen het departement (Kickert, 2002: 52). Een ander<br />
voorbeeld is het Ministerie van L&V. “Op het Ministerie van Landbouw en Visserij heerste<br />
onder de topambtenaren vroeger een dominante professionele monocultuur, namelijk die van<br />
de landbouwingenieurs opgeleid aan de Landbouwhogeschool Wageningen” (Kickert, 2002: 93).<br />
Padafhankelijkheid is vooral bij publieke organisaties te verwachten, aangezien zij eerder –<br />
dan private organisaties – geneigd zijn hun activiteiten te routiniseren en ‘standard operating<br />
procedures’ (SOP) te creëren (Peters, 1999: 64). Bovendien kenmerken overheidsorganisaties<br />
zich door een extreem lange bestaansduur (Kaufman, 1976: 34, 64). De (voor)geschiedenis gaat<br />
bij een organisatie met een lange bestaansduur een evident grotere rol spelen. Publieke<br />
organisaties hebben vaak met een complexere en dynamischere omgeving te maken dan<br />
private organisaties. Men probeert de complexiteit en de dynamiek om te zetten in routines<br />
om het beleidsveld werkbaar te maken. Deze handelingen leiden tot inertie. Die logheid<br />
betekent vervolgens weer dat de overheid niet adequaat kan reageren op veranderingen in de<br />
samenleving.<br />
Padafhankelijkheid betekent een pad dat – bijna deterministisch – gevolgd moet worden. Er is<br />
veel politieke druk nodig om het betreffende pad in de toekomst te wijzigen. Er zal echter wel<br />
evolutie en verandering plaatsvinden, maar de ‘range’ van mogelijkheden zal beperkt worden<br />
door de oprichtingsperiode van de institutie (Peters, 1999: 65). De totstandkoming van een<br />
institutionele ordening is een incrementele, evolutionaire ontwikkeling, een langzame<br />
culturele ontwikkeling die slechts in beperkte mate beïnvloed wordt door bepaalde actoren<br />
(Kickert, 1998: 92). Het nadeel van het historische institutionalisme is dat de theorie grote<br />
moeite heeft met het verklaren van verandering in instituties (Boin e.a., 2000: 193).