klik hier voor de bijlage bij dit bericht - de Aardespiegel
klik hier voor de bijlage bij dit bericht - de Aardespiegel
klik hier voor de bijlage bij dit bericht - de Aardespiegel
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
In <strong>de</strong>cember 2011 en januari<br />
2012 wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong> eerste betalingen<br />
van totaal 57,5 miljoen euro<br />
aan Ne<strong>de</strong>rlandse overhe<strong>de</strong>n gedaan.<br />
Voor <strong>de</strong> rijksoverheid, die <strong>de</strong><br />
Ne<strong>de</strong>rlandse particuliere rekeninghou<strong>de</strong>rs<br />
tot een bedrag van<br />
100.000 euro scha<strong>de</strong>loos heeft<br />
gesteld, geldt iets soortgelijks.<br />
IJsland schat dat verreweg het<br />
grootste <strong>de</strong>el uit <strong>de</strong> failliete boe<strong>de</strong>l<br />
van Landsbanki kan wor<strong>de</strong>n<br />
terugbetaald. In <strong>de</strong>cember 2011<br />
kwam <strong>de</strong> eerste betaling van 400<br />
miljoen euro.<br />
Arjen Nijeboer<br />
<strong>de</strong>al beteken<strong>de</strong> dat elke IJslandse burger 12.000 euro zou moeten terugbetalen aan <strong>de</strong> Britse en Ne<strong>de</strong>rlandse<br />
overheid (<strong>voor</strong> Ne<strong>de</strong>rland ging het om 1,3 miljard euro).<br />
Dat was teveel gevraagd. IJslan<strong>de</strong>rs vroegen zich terecht af waarom zij moesten opdraaien <strong>voor</strong> het wange-<br />
drag van bankiers, respectievelijk <strong>voor</strong> het risicovolle spaargedrag van Ne<strong>de</strong>rlandse en Britse spaar<strong>de</strong>rs. Met pot-<br />
ten en pannen gingen <strong>de</strong> IJslan<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> straat op, waar<strong>bij</strong> <strong>de</strong> emoties soms hoog opliepen en het tot botsingen<br />
met <strong>de</strong> oproerpolitie kwam. On<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ze omstandighe<strong>de</strong>n weiger<strong>de</strong> <strong>de</strong> IJslandse presi<strong>de</strong>nt om het reeds door het<br />
parlement aangenomen besluit te tekenen. De IJslandse grondwet regelt dat er in dat geval een referendum<br />
moest komen. Op 6 maart 2010 stem<strong>de</strong> 93% van <strong>de</strong> IJslan<strong>de</strong>rs tegen <strong>de</strong> <strong>de</strong>al. Ook een afgezwakte <strong>de</strong>al werd<br />
tij<strong>de</strong>ns een twee<strong>de</strong> referendum op 9 april 2011 met 60 procent afgewezen. Daarop stapten <strong>de</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse en<br />
Britse regering naar <strong>de</strong> rechter. Overigens lijkt <strong>de</strong> scha<strong>de</strong> <strong>voor</strong> Ne<strong>de</strong>rlandse rekeninghou<strong>de</strong>rs alleszins mee te val-<br />
len omdat <strong>de</strong> failliete boe<strong>de</strong>l van Landsbanki waaruit zij wor<strong>de</strong>n terugbetaald, meer waard blijkt dan gedacht (zie<br />
ka<strong>de</strong>r).<br />
De IJslan<strong>de</strong>rs ging nog een stap ver<strong>de</strong>r. Er wer<strong>de</strong>n arrestatiebevelen uitgevaardigd tegen een aantal bankiers,<br />
waarvan sommige intussen het land waren ontvlucht. Ook oud-premier Geir Haar<strong>de</strong> moest <strong>voor</strong> <strong>de</strong> rechter ver-<br />
schijnen <strong>voor</strong> zijn rol in <strong>de</strong> kredietcrisis. De rechter oor<strong>de</strong>el<strong>de</strong> hem <strong>de</strong>els schuldig aan het ontstaan van <strong>de</strong> kre-<br />
dietcrisis, omdat <strong>de</strong> premier te weinig overleg zou hebben gevoerd met zijn kabinet, maar leg<strong>de</strong> geen straf op.<br />
nieuwe grondwet<br />
Veel IJslan<strong>de</strong>rs meen<strong>de</strong>n dat niet alleen <strong>de</strong> bankiers, maar ook <strong>de</strong> politici me<strong>de</strong> schuldig waren aan <strong>de</strong> financiële<br />
crisis. Men conclu<strong>de</strong>er<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> crisis liet zien dat er iets grondig mis was met <strong>de</strong> politieke cultuur en het bestel.<br />
On<strong>de</strong>r druk van <strong>de</strong> burgerprotesten werd daarom besloten een nieuwe grondwet te schrijven met nieuwe checks<br />
and balances die een nieuwe crisis moesten <strong>voor</strong>komen. In november 2010 wer<strong>de</strong>n verkiezingen gehou<strong>de</strong>n <strong>voor</strong><br />
een Constitutionele Raad die een nieuwe grondwet moest <strong>voor</strong>berei<strong>de</strong>n. Elke IJslan<strong>de</strong>r kon zich kandidaat stellen.<br />
Uit <strong>de</strong> ruim 500 kandidaten wer<strong>de</strong>n 25 le<strong>de</strong>n gekozen.<br />
Via het internet en <strong>bij</strong>eenkomsten kon ie<strong>de</strong>reen die dat wil, meepraten over <strong>de</strong> nieuwe grondwet en i<strong>de</strong>eën<br />
aandragen. Via Facebook ontving <strong>de</strong> Constitutionele Raad ruim 3000 reacties, die in veel gevallen ook tot wijzi-<br />
gingen in <strong>de</strong> uitein<strong>de</strong>lijke tekst hebben geleid.<br />
Eind juli 2011 kwam <strong>de</strong> Constitutionele Raad met een geheel nieuwe grondwettekst. Hierin wordt een dui<strong>de</strong>lij-<br />
ker on<strong>de</strong>rscheid aangebracht tussen <strong>de</strong> wetgeven<strong>de</strong>, <strong>de</strong> uitvoeren<strong>de</strong> en <strong>de</strong> rechterlijke macht. Zo mogen ministers<br />
niet langer lid zijn van het parlement. Het parlement krijgt meer rechten en <strong>de</strong> rol van <strong>de</strong> regering <strong>bij</strong> wetgeving<br />
wordt verkleind. De onafhankelijkheid van <strong>de</strong> rechterlijke macht wordt bevor<strong>de</strong>rd door <strong>de</strong> presi<strong>de</strong>nt een veto te<br />
geven over <strong>de</strong> benoeming van rechters door <strong>de</strong> regering. In het verle<strong>de</strong>n was er nogal sprake van nepotisme;<br />
IJsland’s grootste partij, <strong>de</strong> Onafhankelijkheidspartij, had veel rechters van haar eigen signatuur benoemd. De<br />
nieuwe grondwet bepaalt dat er regels moeten komen <strong>voor</strong> <strong>de</strong> partijfinanciering. Die ontbraken in het verle<strong>de</strong>n.<br />
De Onafhankelijkheidspartij heeft in het verle<strong>de</strong>n donaties van tientallen miljoenen euro’s van <strong>de</strong> IJslandse ban-<br />
ken gekregen vlak <strong>voor</strong> <strong>de</strong> behan<strong>de</strong>ling van een nieuwe bankenwet. Ook regelt <strong>de</strong> nieuwe grondwet <strong>de</strong> onafhan-<br />
kelijkheid van economische adviesorganen. Hun taak kan alleen met een twee<strong>de</strong>r<strong>de</strong> meer<strong>de</strong>rheid wor<strong>de</strong>n gewij-<br />
zigd. Het enige onafhankelijke economische adviesorgaan werd in <strong>de</strong> jaren ’90 door premier Oddsson afgeschaft<br />
en sindsdien was <strong>de</strong> IJslandse regering afhankelijk van <strong>de</strong> economische <strong>voor</strong>spellingen en adviezen van <strong>de</strong> ban-<br />
ken.<br />
www.aar<strong>de</strong>spiegel.nu - don<strong>de</strong>rdag 12 juli 2012 - eerste jaargang Nr. 24<br />
9 terug naar boven