volkscultuur magazine 2 2011 - Nederlands Centrum voor ...
volkscultuur magazine 2 2011 - Nederlands Centrum voor ...
volkscultuur magazine 2 2011 - Nederlands Centrum voor ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
50<br />
Bovenstem zingen<br />
in Genemuiden<br />
Het is zondagmorgen, de straten zijn uitgestorven. Muziekflarden waaien uit een kerk. Dichterbij gekomen zijn de klanken van een<br />
orgel en de stemmen van een mannenkoor te herkennen. Een meerstemmig koor. Binnen in de kerk spelen zich on-<strong>Nederlands</strong>e<br />
taferelen af: een deel van de mannen in de kerk is rechtop gaan staan in de kerkbanken om de tweede stem te zingen. Het lichaam<br />
bewegingloos, het hoofd enigszins achterover gebogen, de ogen gesloten, het lijkt bijna alsof de zangers in trance zijn. De vrouwen<br />
aan de andere kant van de kerk genieten mee. De organist slaat de laatste, opzwepende tonen van de psalm aan, die door de kerk<br />
galmen en het lied is afgelopen. Stilte keert weer en de predikant gaat verder met de dienst. Dit tafereel speelt zich tegenwoordig niet<br />
meer op deze manier af. Maar er wordt nog wel op dezelfde manier gezongen in Genemuiden. Met dezelfde passie, dezelfde psalmen<br />
en dezelfde stemmen. De traditie van het bovenstem zingen wordt in Genemuiden gekoesterd.<br />
De grote kerkhervormers Calvijn en Luther hebben zich ingezet<br />
<strong>voor</strong> het zingen van psalmen. In de zestiende eeuw zijn verschillende<br />
psalmen getoonzet en berijmd, sommige door medewerkers<br />
van de hervormers, anderen door Calvijn zelf. Ze zijn ook in<br />
het <strong>Nederlands</strong> vertaald. Door muziekmeester Claude Goudimel<br />
zijn er drie stemmen aan de liederen toegevoegd, zodat ze door<br />
verschillende koren gezongen konden worden. De vier stemmen<br />
waren ook handig om de psalmen in gezinsverband te zingen.<br />
Vader en moeder zongen elk een eigen stem en de kinderen de<br />
andere twee. Zingen was <strong>voor</strong> gereformeerde en hervormde<br />
gezinnen een veel gebezigd tijdverdrijf. Vooral het meerstemmig<br />
zingen was populair. Dat is nog steeds te zien aan het grote aantal<br />
koren in hervormde en gereformeerde streken. Omdat niet iedereen<br />
muzieknoten kon lezen, is er in 1746 door Cornelis de Leeuw<br />
een vereenvoudigd notenschrift ontwikkeld <strong>voor</strong> een psalmenboek,<br />
het zogenaamde vierstemmenboek. Dit vierstemmenboek<br />
wordt vaak als uitgangspunt genoemd <strong>voor</strong> het meestemmige<br />
zingen.<br />
Christelijk Mannenkoor Stereo<br />
Het bovenstem zingen is ook meerstemmig zingen, maar dan niet<br />
met vier, maar met twee toonhoogtes. Het is niet duidelijk waar<br />
Volkscultuur Magazine<br />
bovenstem zingen zijn oorsprong vindt. Het zou uit het vierstemmenboek<br />
kunnen zijn <strong>voor</strong>tgekomen. Het is waarschijnlijk<br />
omstreeks het midden van de negentiende eeuw ontstaan. De<br />
manier van zingen doet ook denken aan de Hazeuzangers. Hazeu<br />
Corneliszoon heeft in die tijd een boek met wintergezangen uitgegeven,<br />
die <strong>voor</strong>al door boerenknechten gezongen werden, ook<br />
met bovenstem. De liederen werden a capella gezongen en het<br />
tempo werd aangegeven met een houten hamer.<br />
In de vissersdorpen rondom de <strong>voor</strong>malige Zuiderzee, maar ook<br />
op de Veluwe en in Zeeland is het meerstemmig en bovenstem<br />
zingen te vinden. Eén van de plaatsen, die claimt de bakermat van<br />
het bovenstem zingen te zijn, is Genemuiden. Deze stad kreeg al<br />
in 1275 stadsrechten en ontleende zijn rijkdom aan onder meer de<br />
drie jaarmarkten, de visserij en het vervaardigen van biezen matten.<br />
In Genemuiden zijn verschillende hervormde en gereformeerde<br />
kerkgenootschappen te vinden en het koorleven tiert er<br />
welig. Eén van de koren is het Christelijk Mannenkoor Stereo.<br />
Secretaris Henk Hammer vertelt over het koor. ‘Stereo heeft zich<br />
gespecialiseerd in het zingen van meerstemmige, geestelijke<br />
liederen. Wij zijn een koor, dat op een professionele manier de