Download
Download
Download
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Michael Haneke<br />
Ivo De Kock<br />
Het plezier-principe onder vuur:<br />
fi lm tussen lijden en verleiden<br />
‘Das ist mir Wurst,’ zei Gouden Palm-winnaar Michael<br />
Haneke tijdens het jongste fi lmfestival van<br />
Cannes, ‘het kan me geen zak schelen of AMOUR<br />
nu genot of ergernis opwekt, het is een persoonlijk<br />
verhaal dat ik moest vertellen en dat me via pijnlijke<br />
loutering plezier oplevert’. Plezier is elk jaar<br />
opnieuw taboe tijdens de grootste fi lmshow op<br />
aarde. Want het rijmt op entertainment en wordt<br />
geassocieerd met barbarij. Te commercieel, te hedonistisch.<br />
‘Bepaalde regisseurs waren meer met hun stijl dan<br />
met hun personages begaan,’ foeterde juryvoorzitter<br />
Nanni Moretti na de bekendmaking van ‘zijn’<br />
omstreden palmares. Een duidelijke verwijzing<br />
naar David Cronenberg (COSMOPOLIS), Alain Resnais<br />
(VOUS N’AVEZ ENCORE RIEN VU) en Leos<br />
Carax (HOLY MOTORS); auteurs die creatief bezig<br />
zijn met fi lmtaal. Maar ook onverholen kritiek op<br />
wie zoals Wes Anderson (MOONRISE KINGDOM),<br />
Ulrich Seidl (PARADIES: LIEBE) en Sergei Loznitsa<br />
(IN THE MIST) zedenstudies fi lmden, verrijkt door<br />
mise en scène en stilering. Film is in deze visie<br />
best geen creatief medium, maar politiek-correct<br />
verfi lmd acteursgedragen toneel. Stijl, experiment<br />
en vernieuwing zijn des duivels. Net als genot en<br />
plezier.<br />
32<br />
Barbaren: vijanden van de cultuur<br />
Er waart de laatste jaren een spook door Europa<br />
en omstreken: cultuurpessimisme. Een onheilsdenken<br />
dat zich niet beperkt tot de gevolgen van<br />
de economische crisis of van een falend cultuurbeleid.<br />
Het gevoel dat er een culturele apocalyps<br />
in de lucht hangt gaat veel dieper. De malaise is<br />
verbonden met de overtuiging dat ‘vijanden van<br />
de cultuur’, hedendaagse barbaren zeg maar, een<br />
ware rooftocht ondernemen en een woestenij achterlaten.<br />
Het confl ict tussen de verdedigers en de vijanden<br />
van de cultuur weerspiegelt een nog altijd sterk<br />
romantische beschaving, waar de overtuiging leeft<br />
dat je om de verhevenheid van de echte waarde te<br />
bereiken een kronkelige weg van lijden en geduld<br />
moet afl eggen. Deze opvatting en het idee dat het<br />
mooie onlosmakelijk verbonden is met vooruitgang,<br />
is een creatie van de Romantiek. Cruciaal<br />
daarbij is de visie dat de betekenis der dingen enkel<br />
bereikbaar is via geduld, inspanningen, diepgang<br />
en lijden.<br />
Volgens cultuurpessimisten gooien cultuurbarbaren<br />
die romantische concepten zoals ‘zonder inspanning<br />
geen prijs’, en ‘zonder diepgang geen<br />
ziel’, overboord. Om aan te sluiten bij het gevoel<br />
dat de toegang tot het hart van de dingen een<br />
kwestie van genoegen, van intens leven, van<br />
emotie is. In Freudiaanse termen een afwijzing<br />
van het realiteitsbeginsel en een omhelzing van<br />
het plezierbeginsel; een zoeken naar plezier (verleiding)<br />
en een afwijzing van pijn (lijden). Het is<br />
geen toeval dat de zogenaamde barbaren ‘kinderachtigheid’<br />
verweten wordt.<br />
Voor de volwassene is de kindertijd immers potentieel<br />
bedreigend. Op de meest onverwachte momenten<br />
kan hij hem parten spelen. De kindertijd<br />
is de verleiding van de onverantwoordelijkheid,<br />
de ongrijpbaarheid van de melancholie, maar ook<br />
de onbegrensdheid van het plezier. ‘Hang het kind<br />
niet uit,’ is de waarschuwing die iedereen te wachten<br />
staat die een bepaalde code negeert of een<br />
bepaalde grens van welvoeglijkheid overschrijdt.
Als kijker of lezer omgaan met fi lm en literatuur<br />
veronderstelt een tijdelijk verlaten van de volwassenenwereld.<br />
Dat gaat gepaard met het in vraag<br />
stellen van zekerheden én het centraal plaatsen<br />
van plezier.<br />
G-spot: Grieken, genot en geluk<br />
Lang, lang geleden; eeuwen voor de Romantiek en<br />
voor Christus wees de Griekse fi losoof Aristippus<br />
op de dichotomie tussen plezier en marteling terwijl<br />
Epicurus stelde dat het doel van de mens het<br />
nastreven van geluk en het vermijden van ongeluk<br />
was. De grondslag van het hedonisme was daarmee<br />
gelegd, al zorgde de rede nog voor een rem.<br />
Die beheersing viel weg toen latere fi losofen hedonisme<br />
(afgeleid van het Griekse ‘hèdonè’, genot)<br />
verbonden met het zinnelijke, waarbij (zintuiglijk<br />
of geestelijk) genot het hoogste goed werd.<br />
Hedonisme werd snel problematisch binnen de<br />
dominante cultuur. Het tot het seksuele gereduceerde<br />
zinnelijke werd bestreden via het concept<br />
zonde, plezier via het concept plicht. Waardoor<br />
plezier geassocieerd werd met egoïsme en losgekoppeld<br />
van begrippen zoals geluk en welzijn. Zo<br />
kregen zowel hedonisme als plezier een negatieve<br />
connotatie. Decadent, bandeloos, losgeslagen,<br />
narcistisch, amoreel; in weinig fraaie bewoordingen<br />
werd er afgerekend met genot.<br />
Film begon eind 19de eeuw zijn leven als kermisattractie<br />
– als bron van verwondering, verleiding<br />
en plezier – maar werd snel een medium en een<br />
kunst. Daardoor kwamen zowel het verhaal als de<br />
beleving, de inhoud als de kijkervaring onder vuur.<br />
Censuur (verpakt als keuring) viseerde het eerste,<br />
opvoeding (vermomd als duiding) het tweede. Dat<br />
leverde taboes op, maar ook een moeilijke relatie<br />
met (schuldig) plezier. Waarbij conservatieve en<br />
progressieve krachten elkaar perfect vinden; zowel<br />
schandalen als entertainment irriteren, zowel<br />
choqueren als verleiden worden verbonden met<br />
genot terwijl diepe waarden en betekenis via lijden<br />
bereikt moeten worden.<br />
Een en ander leidt tot verzet. Van cineasten die<br />
niet vies zijn van plezier, experiment, eigenzinnige<br />
stilering, originaliteit en gedurfde verhalen.<br />
Van fi lms die breken met verwachtingen, die hedonistische<br />
persoonlijkheden opvoeren en kijkers in<br />
vervoering brengen i.p.v. ze op afstand te houden.<br />
Het zijn die haarden van verzet die in sommige<br />
fi lms levendig worden gehouden en die aantonen<br />
dat diepgang en plezier wèl te verzoenen zijn.<br />
33<br />
Maar tegelijk zijn er ook fi lmmakers die als ware<br />
moraalridders met een berispend vingertje wijzen<br />
naar hedonisme.<br />
Schuldig plezier: de lach en de pijnlijke grimas<br />
Het blijft opboksen tegen starre vooroordelen en<br />
diepgewortelde scepsis, zoveel is duidelijk. ‘Verontschuldig<br />
mij dat ik jullie heb laten lachen,’ zei<br />
Pietro Germi toen in 1966 zijn Gouden Palm SIG-<br />
NORE E SIGNORI werd uitgefl oten. En Ken Loach<br />
had alle moeite van de wereld om dit jaar critici<br />
in Cannes te overtuigen dat zijn komedie THE AN-<br />
GEL’S SHARE (2012) een fabel is die inspeelt op<br />
de crisis en bewust focust op de Britse ‘verloren<br />
generatie’ van werkloze en niet tewerk te stellen<br />
jongeren. Maar dan op een humoristische wijze.<br />
Uit The Angels’s Share<br />
De fi lm van Loach is niet beter of slechter dan<br />
zijn meer dramatische fi lms zoals ROUTE IRISH<br />
en THE WIND THAT SHAKES THE BARLEY, maar<br />
heel wat doorwinterde fi lmliefhebbers vonden het<br />
maar niets. ‘Velen denken dat les chants désespérés<br />
sont les chants les plus beaux,’ aldus Cannes<br />
festivalbaas Thierry Frémaux, ‘cinefi elen hebben<br />
de neiging om de komedie te onderwaarderen, te<br />
beschouwen als een niet ernstig genre. Terwijl het<br />
een van de moeilijkste genres is en een intelligent<br />
publiek vereist’. En zoals SOME LIKE IT HOT-cineast<br />
Billy Wilder wist: ‘Wanneer je fi lmkijkers<br />
de waarheid wil vertellen, wees dan grappig of ze<br />
verscheuren je’.<br />
Maar er is meer. Wat velen stoort is de ongeremde<br />
humor en de complexe immoraliteit van personages<br />
die in deze dramatische komedie een uitweg<br />
zoeken via een roof (van de perfect whisky). Maar<br />
zeker ook het feit dat de kijker niet moet lijden om<br />
zich in te leven in beproefde, maar tegelijk ook<br />
complexloos hedonistische personages. Weinig
subtiel is het verwijt, barbaarsheid is de achterliggende<br />
gedachte (lees: beschuldiging).<br />
Het is geen toeval dat een fi lm zoals YOU WILL<br />
MEET A TALL DARK STRANGER (2010) veel beter<br />
wordt ontvangen. De in vitriool gedrenkte ‘dwaze’<br />
humor van Loach maakt er immers plaats voor de<br />
‘intelligente’ zelfspot van Woody Allen die op hilarische<br />
wijze afrekent met een decadente, moderne<br />
levensstijl. Waarbij een hedonist wordt geschetst<br />
als iemand die zonder zich om anderen te bekommeren<br />
vooral zintuiglijk geniet en die uiteindelijk<br />
ook ‘gestraft’ wordt voor zoveel platsvloersheid en<br />
egoïsme. Alles draait om twee getrouwde stellen<br />
die elk op hun eigen manier op zoek zijn naar geluk.<br />
Dat geluk zoeken ze in nieuwe relaties, voorspellingen<br />
van een waarzegger en verliefdheden.<br />
Maar hun zoektocht loopt slecht af. Via een alwetende<br />
verteller en rustig voortkabbelende scènes<br />
houdt Allen de kijker op een afstand terwijl hij de<br />
spot voert met hedonisme. Het leven van de gewone<br />
mensen blijkt zeer vermakelijk wanneer ze<br />
zich outen als hedonist. Hun glimlach wordt een<br />
pijnlijke grimas.<br />
Moreel verval: ontspoord hedonisme<br />
Vaak plaatsen fi lms hedonisme in een weinig positief<br />
daglicht. Dat kan heel extreem gebeuren zoals<br />
in Marek Kanievski’s Brett Easton Ellis-verfi lming<br />
LESS THAN ZERO (1987) waar een hedonistische<br />
rijkeluiszoon uit Beverly Hills die alles lijkt te hebben<br />
(knap uiterlijk, charme, geld, intelligentie én<br />
een drugsverslaving) fataal ontspoort. Van decadente<br />
feesten (cocktails van seks en drugs) gaat<br />
het naar erger, ongecontroleerd genot leidt tot eindeloze<br />
pijn.<br />
Dit nachtmerriebeeld blijft dan weer buiten beeld<br />
aanwezig in ENSEMBLE, C’EST TOUT (2007) dat<br />
het spiegelbeeld van de hedonistische narcist bepleit<br />
via een personage dat naastenliefde, zorg<br />
voor je grootouders en een keurig burgerlijk bestaan<br />
verkiest én bovendien liefde laat primeren<br />
op seks. Claude Berri serveert ons een sentimentele<br />
kroniek over gewone mensen met een grijs bestaan<br />
die in gedeelde levensruimtes (appartement, keuken)<br />
elkaar ‘reanimeren’. Zijn verhaal is gedrenkt<br />
in liefde voor mensen en in optimisme, maar ook<br />
in scepsis t.o.v. hedonisme. De weg naar geluk<br />
loopt via (overwonnen) pijn en niet via plezier.<br />
Kinderlijkheid moet plaats maken voor verantwoordelijkheidszin.<br />
In het romantisch oorlogsdrama HEAD IN THE<br />
34<br />
CLOUDS (2004) van John Duigan fungeert hedonisme<br />
als component van een morele keuze. Wanneer<br />
het Europa van midden jaren 30 op zijn kop<br />
staat – Hitler is bezig aan een onstuitbare opmars,<br />
in Spanje vechten communisten en fascisten op<br />
leven en dood – moeten een idealistische student<br />
en een losbandige jongedame kiezen tussen engagement<br />
en onverschilligheid. Hij gaat vechten in<br />
Spanje, zij vlucht in hedonisme. Waarbij ze haar<br />
cynische afkeer van politiek (‘Er zullen altijd oorlogen<br />
zijn’) koppelt aan een afwijzen van schuldgevoelens.<br />
Deze Gilda is een schoolvoorbeeld van<br />
een hedoniste: een geestige en sensuele vrouw die<br />
streeft naar plezier, genot en geluk. Voor de fi lmmakers<br />
is dit hedonisme een negatief gegeven, het<br />
personage is onsympathiek en haar Parijse leefwereld<br />
decadent. Dat verandert pas wanneer haar<br />
hedonistische persoonlijkheid plots verandert. Ze<br />
blijkt toch geëngageerd en evolueert zelfs tot een<br />
tragische heldin, een verkeerd begrepen verzetsheldin.<br />
Het moreel verval is gestopt en meteen heeft<br />
ook het nazisme geen toekomst meer. Bijzonder<br />
symboolgeladen en metaforische cinema van een<br />
hoog nadrukkelijkheidsgehalte.<br />
Uit Somewhere<br />
Dan is Sofi a Coppola’s melancholische SOME-<br />
WHERE (2010) heel wat subtieler. Het leven van<br />
een Hollywoodster loopt in een parallel universum<br />
waar de tijd schijnbaar stilstaat (hij woont en leeft<br />
in het legendarische Chateau Marmont hotel). De<br />
man bevindt zich in een van de buitenwereld afgesloten<br />
cocon. Voor buitenstaanders leeft hij het<br />
leven van een koning, voor insiders is het een leeg<br />
en eenzaam bestaan. Dit droombestaan heeft ook<br />
iets nachtmerrieachtigs. Toch stelt de cineaste van<br />
LOST IN TRANSLATION zich niet tevreden met het<br />
afschilderen van het internationale jetset-bestaan
van de fi lmster als een zielloze hedonistische orgie.<br />
Coppola focust op het gevoel, de overtuiging, van<br />
de acteur dat er iets ontbreekt in zijn leven. Ze stelt<br />
scherp op een onbeschrijfl ijk gemis, een gebrek<br />
ondanks schijnbare overvloed. Coppola zoomt in<br />
op een leegte: het ontbreken van mensen, van gevoelens,<br />
van warmte, van perspectieven maar ook<br />
van plezier, genot en geluk. Op die manier keert<br />
het hedonisme terug als een positief gegeven, als<br />
iets dat iemand doet ontwaken uit een droom. Ergens<br />
voorbij de regenboog moet het geluk immers<br />
toch compleet zijn.<br />
Ook in Christophe Honoré’s dramatische musical<br />
LES BIEN-AIMÉS (2011), het verhaal van twee<br />
generaties liefdesperikelen in tien liedjes, wordt<br />
moreel verval niet veroorzaakt door hedonisme,<br />
maar door historische ontwikkelingen (keerpunten<br />
zijn de Russische inval in Praag, de opkomst<br />
van de punk en 9/11). Daar waar in de gloriejaren<br />
van moeder Madeleine seks nog puur plezier was<br />
(ze maakte de seksuele revolutie mee), wordt haar<br />
dochter Vera geconfronteerd met de tijdens de<br />
aidsperiode tastbaar geworden angst. Die zet een<br />
rem op het bevrijdend hedonisme.<br />
Het eiland cinema: voedsel voor gedachten<br />
‘Wanneer je besluit te gaan leven op dat kleine<br />
eiland dat cinema is, dan woon je op een prachtig<br />
eiland met een groot kerkhof,’ zei Leos Carax in<br />
Cannes, ‘soms ga je naar het kerkhof, soms ga je<br />
wat drinken. Zo is het leven. Maak je een fi lm, dan<br />
creëer je cinema’. Zijn HOLY MOTORS (2012) is een<br />
nostalgische ode aan de cinema. Gemaakt met een<br />
naïeve, kinderlijke oprechtheid onderzoekt deze<br />
fi lm op prettig gestoorde wijze de relatie tussen<br />
kunst en leven, de nood die mensen voelen om<br />
te acteren in het dagelijkse leven, om verbeelding<br />
in hun realiteit te injecteren. Carax (BOY MEETS<br />
GIRL, LES AMANTS DU PONT NEUF) houdt de<br />
kijker een betoverende, vervormde spiegel voor<br />
waarin we een wanhopige zoektocht naar geluk<br />
volgen.<br />
Voor heel wat killere cinema kan je terecht bij de<br />
Italiaanse cineast Marco Ferreri (LA DERNIÈRE<br />
FEMME, TALES OF ORDINARY MADNESS). Die<br />
tekende voor dé klassieker van de hedonistische<br />
cinema: LA GRANDE BOUFFE (1973). De kracht<br />
van die beruchte fi lm berust in zijn louter destructief<br />
karakter. Op een koude afstandelijke manier<br />
rekent Ferreri af met waarden en ideeën van de<br />
dominante ideologie zonder een eigen ideaal naar<br />
35<br />
voor te willen schuiven. Vervreemding (met dank<br />
aan Brecht) en ontbinding van de rede (Lukàcs)<br />
waren het doel. Deze taboedoorbrekende schandaalfi<br />
lm draait rond vier anonieme maar welstellende,<br />
depressieve mannen die zich met enkele<br />
hoeren en veel eten terugtrekken in een villa. Daar<br />
kiezen ze voor een extreem hedonisme: ze organiseren<br />
groepsseks, vreten en zuipen zich te barsten<br />
om zo dood te gaan. Allemaal op een nonchalante,<br />
emotieloze manier. Onder de leus ‘wie niet eet,<br />
gaat niet dood’.<br />
LA GRANDE BOUFFE is een staaltje van excessief<br />
hedonisme, een compromisloos verhaal over gretig<br />
leven in het volle aanschijn van de dood. Het<br />
werd een ophefmakende fi lm die beschuldigd werd<br />
van ‘gratuite decadentie’ en omschreven werd als<br />
‘walgelijke pornografi e’. Wat velen stoorde was dat<br />
Ferreri geen antwoord geeft op de ‘waarom’-vraag,<br />
de actie van de personages nergens psychologisch<br />
duidt. Hij toont enkel hoe mensen hun primaire<br />
driften tot het uiterste beleven, hoe ze hun lichaam<br />
laten overheersen door hun geest. Is het waanzinnig<br />
suïcidaal gedrag? Een uiting van decadentie?<br />
De meeste extreme uiting van vrije wil? Of is de<br />
situatie een microklimaat van wat zich in de samenleving<br />
afspeelt met dat immense contrast tussen<br />
mensen die honger leiden en mensen die overdadig<br />
eten.<br />
Food for thoughts dus, en dat serveert het bravere<br />
en pretentieloze THE BOAT THAT ROCKED (2009)<br />
via een positievere en minder morbide visie op hedonisme.<br />
Het schip van de titel is de anarchistische<br />
piratenzender Radio Rock die in de jaren 60<br />
de bevrijdende rol van seks, drugs en rock ‘n’ roll<br />
verkondigt. Via muziek en promotie van de seksuele<br />
revolutie wil deze vrije radio afrekenen met<br />
beklemmende conventies, conformisme en burgerlijkheid.<br />
Vreemd genoeg wordt deze ode aan de
vrijheid op preutse wijze in beeld gebracht en eindigt<br />
het verhaal met kritiek op vrije seksualiteit en<br />
een verdediging van romantische liefde. Intimiteit<br />
en trouw troeven hedonistische seks af terwijl de<br />
groepsgeest sterker blijkt dan het individuele genotsstreven.<br />
De fi lm eindigt met een pyrrusoverwinning<br />
van de overheid: de rockende boot zinkt<br />
maar de in het water belande radiomakers worden<br />
gered door luisteraars in kleine bootjes. Een<br />
symbolische scène die aangeeft dat er hier sprake<br />
is van een doopsel, transformatie en hergeboorte.<br />
Door een dromerig hedonisme (verbonden met<br />
valse idealen, plat genot en zelfbedrog) in te ruilen<br />
voor een meer verantwoordelijke versie (verbonden<br />
met kritiek, kinderlijk plezier en fantasie) blijven<br />
de rebellen gelouterd achter. Met een aangepast<br />
vrijheidsideaal. Catharsis gaat hier samen met<br />
lof én kritiek op de swingende sixties, een tijdperk<br />
dat hedonisme in the picture plaatste.<br />
Uit The boat that rocked<br />
Beat: de hartslag van het hedonisme<br />
‘We were all delighted, we all realized we were<br />
leaving confusion and nonsense behind and<br />
performing our one noble function of the time,<br />
move (Jack Kerouac, On the Road).’ Met het langverwachte<br />
ON THE ROAD (2012) maakte Walter<br />
Salles (CENTRAL DO BRASIL, THE MOTORCYCLE<br />
DAIRIES) een roadmovie over het boek dat aan de<br />
basis lag van datzelfde fi lmgenre. In april 1951<br />
schreef Jack Kerouac tijdens zijn legendarische<br />
schrijfsessie van drie weken op koffi e, marihuana<br />
en benzedrine immers het scenario voor elke roadmovie<br />
die zou volgen. Toen On the Road in 1957<br />
uiteindelijk werd gepubliceerd, bleek dat Kerouac<br />
met zijn bijbel voor beatniks de vinger gelegd had<br />
op de hartslag van een generatie. Hedonistische<br />
jongeren op zoek naar ‘het’: extase, leven, kicks,<br />
muziek.<br />
36<br />
Sal Paradise, het hoofdpersonage en alter ego van<br />
Kerouac, laat zich inspireren door zijn vriend en<br />
levenskunstenaar Dean Moriarty (Neal Cassady)<br />
- wiens hedonisme de basis legt voor de beat-<br />
beweging - om zijn veilige middenklassebestaan<br />
te verlaten en Amerika te doorkruisen. Samen<br />
met de vrijgevochten Marylou kiezen Sal en Dean<br />
voor een intenser leven on the road. Ze zoeken<br />
het experiment en vinden de vrijheid. Dankzij<br />
de zuiverheid van the road. De reis is de bestemming.<br />
Als burgerlijke bohémien opteert Sal voor<br />
vrijblijvende rebellie, quasi-spiritueel hedonisme<br />
en extase via drank, drugs en popmuziek. Zijn<br />
pad is dan ook bezaaid met dronken braspartijen,<br />
seksuele experimenten, literaire discussies, hevige<br />
ruzies, autoritten door open landschappen en hallucinaties.<br />
De ‘vrije geesten’ van ON THE ROAD doen de samenleving<br />
niet op zijn grondvesten daveren, maar<br />
zorgen door hun energie, enthousiasme en gedrag<br />
voor het ontstaan van een tegencultuur. Regisseur<br />
Salles toont de hedonistische energie en persoonlijkheid<br />
van zijn personages via fysieke scènes.<br />
Waarbij de beweging symbool staat voor de rusteloosheid<br />
van personages die als een wervelwind<br />
alles door elkaar schudden (Dean) of via literatuur<br />
vernieuwing introduceren (Sal). ‘Mijn eerste<br />
indruk was dat het boek ging over het beleven<br />
van elk moment van het leven alsof het het laatste<br />
moment was, to burn burn burn like Roman<br />
candles in the night, maar ook over die momenten<br />
waar je even kon rusten voor de volgende reis om<br />
na te denken over wat je had beleefd,’ zei Salles<br />
ons toen we hem in Brussel interviewden, ‘het is<br />
geen toeval dat het verhaal eerst vooruit gaat om<br />
daarna de verteller terug te voeren naar het huis<br />
van zijn moeder. Na het experiment belandt hij<br />
weer in een beschermende, gesloten familie-omgeving<br />
met zijn conservatieve, katholieke stempel.<br />
Je voelt dat geloof belangrijk was in zijn familie.<br />
Het is straf dat Kerouac die opvoeding achterliet<br />
en onbekende werelden ontdekte zonder ze te be-<br />
of veroordelen.’<br />
ON THE ROAD is een van de zeldzame fi lms die<br />
ook een ode aan het hedonisme is, die de relevantie<br />
en actualiteit ervan onderstreept. Volgens Salles<br />
gaat het ‘over de noodzaak om te leven en onderzoeken<br />
in de eerste persoon, in de eerste graad,<br />
en niet indirect. Dat is iets dat hij op een moderniteit<br />
verworven heeft. Jonge mensen probeerden<br />
dit te doen tijdens de Arabische lente.
Uit On the road<br />
Gedreven door een verlangen om via eigen ervaringen<br />
te herdefi niëren hoe de wereld zou moeten<br />
zijn. Na de jaren van het narcisme (de eighties), de<br />
jaren van het conformisme (de nineties) en de jaren<br />
van de angst (de noughties) vragen we ons in<br />
de jaren 10 af of er geen fysieke of virtuele manieren<br />
zijn om te exploreren, om dingen te voelen op<br />
de huid, om ervaringen terug in de eerste graad te<br />
beleven. ‘Mensen bekritiseren Kerouacs boek vaak<br />
omdat ze het hedonistisch en zonder diepgang<br />
vinden,’ zegt Salles, ‘maar doordat een personage<br />
37<br />
een boek schrijft dat de tijd zal overwinnen, wordt<br />
de situatie overstegen. Dat we vandaag over het<br />
boek en de fi lm praten is hiervan het beste bewijs.<br />
Veel heeft te maken met het feit dat het verteld<br />
wordt vanuit het standpunt van iemand die niet<br />
oordeelt, die dingen gewoon doorgeeft, ze op papier<br />
zet. Niet oordelen is erg moeilijk in de huidige<br />
wereld’. Het hedonisme wijst ons de weg: niet<br />
(be)oordelen maar (be)leven zet ons on the road<br />
naar een meer directe, kinderlijke beleving van<br />
genot en plezier. ❚