Bedrijfsoverdracht: hoe houdt u de fiscus van het erf? - Melkveebedrijf
Bedrijfsoverdracht: hoe houdt u de fiscus van het erf? - Melkveebedrijf
Bedrijfsoverdracht: hoe houdt u de fiscus van het erf? - Melkveebedrijf
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
MANAGEMENT<br />
<strong>Bedrijfsoverdracht</strong>:<br />
<strong>hoe</strong> <strong>houdt</strong> u <strong>de</strong> <strong>fiscus</strong> <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>erf</strong>?<br />
Tekst: Pieteke Atsma – AcconAVM - Leeuwar<strong>de</strong>n<br />
Beeld: Agrarfoto<br />
Bij bedrijfsoverdrachten <strong>van</strong> ou<strong>de</strong>rs aan kin<strong>de</strong>ren<br />
spelen zowel emotionele, financiële als fiscale<br />
aspecten een rol. Hoeveel kan <strong>het</strong> bedrijf uitkeren<br />
aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs? Hoe groot wordt <strong>de</strong> financiering<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> opvolger na overname? Hoeveel belasting<br />
is er bij <strong>de</strong> bedrijfsdracht verschuldigd? Hoeveel<br />
inkomstenbelasting is <strong>de</strong> opvolger na<br />
bedrijfsoverdracht jaarlijks verschuldigd?<br />
Fiscaal gezien zijn er bij een bedrijfsoverdracht<br />
drie belastingen <strong>van</strong> belang: <strong>de</strong> inkomstenbelasting,<br />
<strong>de</strong> overdrachtbelasting en <strong>het</strong><br />
schenkingsrecht. Omdat er per belastingsoort<br />
verschillen<strong>de</strong> vrijstellingen mogelijk zijn is <strong>het</strong><br />
belangrijk dit on<strong>de</strong>rscheid dui<strong>de</strong>lijk te hou<strong>de</strong>n.<br />
Inkomstenbelasting<br />
Een bedrijfsoverdracht is in beginsel een verkoop<br />
<strong>van</strong> een bedrijf (vaak) aan een eigen kind. De<br />
zaken waaruit <strong>het</strong> bedrijf bestaat, staan op <strong>de</strong><br />
balans voor <strong>de</strong> boekwaar<strong>de</strong> (aanschafwaar<strong>de</strong><br />
minus afschrijvingen). Het verschil tussen <strong>de</strong><br />
vrije waar<strong>de</strong> en <strong>de</strong> boekwaar<strong>de</strong> noemen we<br />
stille reserves. Wanneer <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs uit <strong>het</strong> bedrijf<br />
tre<strong>de</strong>n moeten ze in principe afrekenen over <strong>de</strong><br />
stille reserves en <strong>de</strong> opgebouw<strong>de</strong> fiscale<br />
ou<strong>de</strong>dagsreserve (FOR). Dit heet ook wel <strong>de</strong><br />
stakingswinst. De stakingswinst en <strong>het</strong><br />
reguliere winstaan<strong>de</strong>el in <strong>het</strong> stakingsjaar<br />
bepalen <strong>de</strong> belaste winst voor <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs in dat<br />
stakingsjaar. Het afrekenen over <strong>de</strong> stille<br />
reserves <strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs bij een bedrijfsoverdracht<br />
wordt ook wel een ‘ruisen<strong>de</strong> bedrijfsoverdracht’<br />
genoemd. De ou<strong>de</strong>rs rekenen in <strong>de</strong>ze situatie<br />
af over <strong>de</strong> stille reserves en <strong>de</strong> opvolger mag<br />
afschrijven over <strong>de</strong> aanschafwaar<strong>de</strong>. De ou<strong>de</strong>rs<br />
<strong>hoe</strong>ven niet af te rekenen over <strong>de</strong> stille reserves<br />
in <strong>de</strong> grond omdat die on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
landbouwvrijstelling vallen.<br />
Inkomstenbelastingheffing kan (<strong>de</strong>els) wor<strong>de</strong>n<br />
voorkomen, of beter gezegd, uitgesteld door<br />
<strong>het</strong> bedingen <strong>van</strong> een lijfrente. Dit betekent:<br />
geld aan iemand betalen (verzekeringsmaatschappij<br />
of opvolger) die <strong>het</strong> later aan u<br />
terugbetaalt. Op <strong>het</strong> moment dat u <strong>het</strong> betaalt<br />
trekt u <strong>het</strong> bedrag af <strong>van</strong> uw inkomen.<br />
Wanneer u <strong>het</strong> terug ont<strong>van</strong>gt, telt u <strong>het</strong> bij<br />
uw inkomen op. Op <strong>de</strong>ze wijze kunt u ervoor<br />
6 | MELKVEEBEDRIJF / NR 2 / FEBRUARI 2008 / MANAGEMENT<br />
Voor 2007 kan per uittre<strong>de</strong>n<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r 411.698 euro wor<strong>de</strong>n gestort<br />
aan lijfrente bij <strong>de</strong> opvolger of bij een verzekeringsmaatschappij<br />
indien ze 60 jaar of ou<strong>de</strong>r zijn.<br />
zorgen dat u min<strong>de</strong>r inkomstenbelasting betaalt<br />
omdat heffing tegen lagere tarieven plaatsvindt.<br />
Na bedrijfsbeëindiging is <strong>het</strong> inkomen <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs in box I immers vaak veel lager dan in<br />
<strong>het</strong> jaar <strong>van</strong> staking.<br />
Per uittre<strong>de</strong>n<strong>de</strong> ou<strong>de</strong>r kan (voor 2007) 411.698<br />
euro wor<strong>de</strong>n gestort aan lijfrente bij <strong>de</strong> opvolger<br />
of bij een verzekeringsmaatschappij indien ze<br />
60 jaar of ou<strong>de</strong>r zijn. Zijn <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs jonger, dan<br />
is <strong>het</strong> maximum wat gestort mag wor<strong>de</strong>n aan<br />
lijfrente lager. De latere uitkering die <strong>de</strong> lijfrente<br />
geeft is zoals genoemd wel belast. De hoogte<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> uitkering wordt on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re bepaald<br />
door <strong>de</strong> looptijd en <strong>de</strong> actuele renteontwikkeling.<br />
De lijfrente-uitkering kan direct ingaan na<br />
storting en eindigen bij overlij<strong>de</strong>n. De lijfrente<br />
kan ook in een kortere perio<strong>de</strong> tot uitkering<br />
komen. De uitkering mag dan pas ingaan tussen<br />
uw 65 en 70 jaar. Deze laatste vorm is wel aan<br />
een maximum uitkering per jaar gebon<strong>de</strong>n.<br />
Vaak is een levenslange uitkering, vooral als<br />
<strong>de</strong>ze vrij hoog is, niet gewenst. Een combinatie<br />
<strong>van</strong> bei<strong>de</strong> (levenslang en tij<strong>de</strong>lijk) kan een<br />
goe<strong>de</strong> oplossing zijn.<br />
De stille reserves in <strong>de</strong> melkbedrijven zijn fors.<br />
Hierdoor is soms niet alle heffing <strong>van</strong> inkomstenbelasting<br />
te voorkomen en moet er veel geld<br />
gestoken wor<strong>de</strong>n lijfrenten. Door <strong>de</strong> relatief<br />
lage overnamesom die er wordt betaald blijft<br />
er soms weinig geld over voor <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs om<br />
bijvoorbeeld een woning <strong>van</strong> te kopen.<br />
Argumenten om in sommige situaties toch te<br />
kiezen voor een ‘ruisen<strong>de</strong> bedrijfsoverdracht’<br />
zijn: <strong>de</strong> hoge heffing <strong>van</strong> inkomstenbelasting<br />
bij <strong>de</strong> opvolger na bedrijfsovername; verliezen<br />
bij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs die verrekend kunnen wor<strong>de</strong>n<br />
met <strong>de</strong> stakingswinst; herwaar<strong>de</strong>ring <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rgrond waarmee extra afschrijvingspotentieel<br />
wordt gecreëerd; herwaar<strong>de</strong>ring <strong>van</strong><br />
landbouwgrond voor <strong>het</strong> geval dat <strong>de</strong> landbouwvrijstelling<br />
ter discussie komt te staan.
Vaak wordt er bij bedrijfsoverdracht gekozen<br />
om ‘geruisloos’ door te schuiven. Dat mag als er<br />
voorafgaand aan <strong>de</strong> bedrijfsoverdracht minimaal<br />
drie jaar is samengewerkt met <strong>de</strong> opvolger. Die<br />
gaat dan door met <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> boekwaar<strong>de</strong>n als<br />
die op <strong>de</strong> bedrijfsbalans <strong>van</strong> <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Op<br />
<strong>de</strong>ze wijze neemt <strong>de</strong> opvolger <strong>de</strong> (latente)<br />
belastingclaim over omdat hij min<strong>de</strong>r<br />
afschrijvingspotentieel heeft. Ter compensatie<br />
krijgt <strong>de</strong> opvolger dan een korting op <strong>de</strong><br />
oorspronkelijke overnamesom. Vaak hou<strong>de</strong>n<br />
ou<strong>de</strong>rs toch nog meer over dan bij een ‘ruisen<strong>de</strong><br />
bedrijfsoverdracht’ omdat dan immers meer<br />
afgerekend moet wor<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> belastingdienst.<br />
Door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs moet bij geruisloos doorschuiven<br />
nog wel afgerekend wor<strong>de</strong>n over <strong>de</strong> fiscale<br />
ou<strong>de</strong>dagsreserve. De opvolger heeft na<br />
bedrijfsoverdracht door <strong>de</strong> lagere afschrijvingen<br />
een hogere bedrijfswinst dan bij een ‘ruisen<strong>de</strong><br />
bedrijfsoverdracht’. Hiermee moet in <strong>het</strong><br />
bedrijfsplan voor <strong>de</strong> opvolger goed rekening<br />
wor<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n. De geplan<strong>de</strong> investeringen<br />
na bedrijfsoverdracht zijn <strong>van</strong> essentieel belang.<br />
Ook zijn er mogelijkhe<strong>de</strong>n om <strong>de</strong> partner <strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> opvolger toe te laten tre<strong>de</strong>n tot <strong>het</strong> bedrijf<br />
(maatschap) om hiermee <strong>de</strong> winst weer te<br />
kunnen sprei<strong>de</strong>n over meer<strong>de</strong>re personen en<br />
eventueel genieten <strong>van</strong> extra on<strong>de</strong>rnemersaftrek<br />
(mits partner 1.225 uur per jaar besteedt aan<br />
on<strong>de</strong>rnemersactiviteiten). Dan moet wel<br />
rekening wor<strong>de</strong>n gehou<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> regels <strong>van</strong><br />
<strong>het</strong> schenkingsrecht (zie ver<strong>de</strong>r).<br />
Ge<strong>de</strong>eltelijk doorschuiven en ge<strong>de</strong>eltelijk<br />
afrekenen kan in sommige situaties ook een<br />
aantrekkelijk alternatief zijn.<br />
Overdrachtbelasting<br />
In principe is bij overdracht <strong>van</strong> onroeren<strong>de</strong><br />
zaken (grond en gebouwen) overdrachtsbelasting<br />
verschuldigd. Inmid<strong>de</strong>ls <strong>hoe</strong>ft over<br />
grond die bestemd is voor <strong>de</strong> landbouw en nog<br />
10 jaar in <strong>de</strong> landbouw blijft ook buiten <strong>het</strong><br />
ka<strong>de</strong>r <strong>van</strong> een bedrijfsovername geen<br />
overdrachtsbelasting meer betaald te wor<strong>de</strong>n.<br />
Het probleem overdrachtsbelasting is daarom<br />
vaak beperkt tot <strong>de</strong> bedrijfsgebouwen en <strong>de</strong><br />
bedrijfswoning inclusief <strong>het</strong> bijbehoren<strong>de</strong> <strong>erf</strong><br />
en on<strong>de</strong>rgrond.<br />
Voor <strong>de</strong> bedrijfsgebouwen kan een vrijstelling<br />
wor<strong>de</strong>n verkregen bij voldoen aan <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong><br />
voorwaar<strong>de</strong>n: <strong>de</strong> bedrijfsvoortzetting moet<br />
duurzaam zijn, <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rneming moet in haar<br />
geheel wor<strong>de</strong>n voortgezet en <strong>de</strong> gebouwen<br />
moet behoren tot en dienstbaar zijn aan <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rneming.<br />
De bedrijfswoning inclusief <strong>de</strong> tuin en<br />
on<strong>de</strong>rgrond valt in principe nooit on<strong>de</strong>r een<br />
vrijstelling. Er zijn echter specifieke<br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n waarmee dit toch vaak kan<br />
wor<strong>de</strong>n geregeld.<br />
Schenkingsrecht<br />
Wanneer <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs hun agrarisch bedrijf<br />
overdragen aan <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, gebeurt dit meestal<br />
tegen een lagere prijs dan <strong>de</strong> vrije verkoopwaar<strong>de</strong>.<br />
In principe is <strong>de</strong> vrije waar<strong>de</strong> minus <strong>de</strong> betaal<strong>de</strong><br />
overnamesom een schenking. Omdat heffing<br />
<strong>van</strong> schenkingsrecht hierover erg duur kan<br />
uitvallen (soms hon<strong>de</strong>rdduizen<strong>de</strong>n euro) in <strong>de</strong><br />
landbouw, is er een bedrijfsopvolgingsfaciliteit<br />
in <strong>het</strong> leven geroepen. Hier<strong>van</strong> kan alleen<br />
gebruik gemaakt wor<strong>de</strong>n als <strong>de</strong> uittre<strong>de</strong>n<strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>r(s) ten tij<strong>de</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> bedrijfsovername 55<br />
jaar of ou<strong>de</strong>r is of voor 45 procent of meer<br />
arbeidsongeschikt is. De bedrijfsopvolgingsfaciliteit<br />
is opgebouwd uit drie on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len:<br />
- vrijstelling <strong>van</strong> <strong>het</strong> verschil tussen <strong>de</strong> vrije<br />
verkoopwaar<strong>de</strong> en <strong>de</strong> zogenoem<strong>de</strong><br />
‘voortzettingswaar<strong>de</strong>’;<br />
- vrijstelling <strong>van</strong> 75 procent <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
voortzettingswaar<strong>de</strong>;<br />
- rentedragend uitstel <strong>van</strong> 10 jaar voor <strong>het</strong><br />
eventueel nog verschuldig<strong>de</strong> schenkingsrecht.<br />
Voor <strong>de</strong> vrijstelling geldt dat <strong>het</strong> bedrijf minimaal<br />
5 jaar moet wor<strong>de</strong>n voortgezet. Gebeurt dit<br />
niet, dan vindt er alsnog heffing plaats over<br />
<strong>het</strong> verschil tussen <strong>de</strong> vrije verkoopwaar<strong>de</strong> en<br />
<strong>de</strong> betaal<strong>de</strong> overnamesom. Ook inbreng in een<br />
maatschap kan problemen opleveren <strong>hoe</strong>wel er<br />
weer enige ruimte wordt gegeven ten aanzien<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> aangaan <strong>van</strong> een maatschap met <strong>de</strong><br />
partner <strong>van</strong> <strong>de</strong> opvolger.<br />
Hoewel <strong>de</strong> bedrijfsopvolgingsfaciliteit per 1<br />
januari 2002 in werking is getre<strong>de</strong>n, is er nog<br />
steeds ondui<strong>de</strong>lijkheid over <strong>de</strong>ze faciliteit. De<br />
Fiscale tips<br />
bij een bedrijfsovername<br />
- Ga niet automatisch uit <strong>van</strong> een geruisloze<br />
bedrijfoverdracht. Afrekenen of ge<strong>de</strong>eltelijke<br />
afrekenen kan aantrekkelijk zijn.<br />
- Beoor<strong>de</strong>el <strong>de</strong> voor<strong>de</strong>len <strong>van</strong> een lijfrente<br />
(<strong>hoe</strong>veel storten, welke termijn uitkeringen?).<br />
- Ga na of er mogelijkhe<strong>de</strong>n zijn om<br />
overdrachtsbelasting over <strong>de</strong> bedrijfswoning<br />
te voorkomen.<br />
- Loop geen risico’s ten aanzien <strong>van</strong> <strong>het</strong><br />
schenkingsrecht. Er is nog veel ondui<strong>de</strong>lijkheid<br />
en <strong>de</strong> eventuele heffingen zijn fors.<br />
Beoor<strong>de</strong>el <strong>hoe</strong>veel schenkingsrecht er is<br />
verschuldigd bij <strong>het</strong> standpunt <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
belastingdienst. Neem eventueel een<br />
glijclausule op in <strong>de</strong> leveringsakte.<br />
- Stel een goed bedrijfsplan op voor <strong>de</strong><br />
opvolger en beoor<strong>de</strong>el <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
tot <strong>het</strong> aangaan <strong>van</strong> een maatschap met <strong>de</strong><br />
partner.<br />
voortzettingswaar<strong>de</strong> is <strong>de</strong>els gebaseerd op <strong>de</strong><br />
vrije waar<strong>de</strong> en <strong>de</strong>els op een berekening <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
kasstroom (geldstroom). Dit is een vrij theoretische<br />
waar<strong>de</strong> die voor discussie vatbaar is. Uit <strong>de</strong><br />
vrijstelling blijkt dat per saldo schenkingsrecht<br />
verschuldigd is over 25 procent <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
voortzettingswaar<strong>de</strong> minus <strong>de</strong> betaal<strong>de</strong><br />
overnamesom. De belastingdienst stelt zich<br />
echter op <strong>het</strong> standpunt dat overgenomen<br />
financieringen <strong>de</strong> eerste vrijstelling beperkt.<br />
Dit heeft tot gevolg dat een opvolger die<br />
bijvoorbeeld 500.000 euro overneemt aan<br />
bestaan<strong>de</strong> financiering en 500.000 euro<br />
uitkeert aan <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs wel tegen schenkingsrecht<br />
zou aanlopen en een opvolger <strong>van</strong> een<br />
bedrijf waarop geen financiering rust en die <strong>de</strong><br />
ou<strong>de</strong>rs 1.000.000 euro uitkeert niet. Dit is<br />
onre<strong>de</strong>lijk omdat <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>ring en ook <strong>het</strong><br />
eindresultaat voor bei<strong>de</strong> opvolgers exact<br />
<strong>het</strong>zelf<strong>de</strong> is, namelijk een bedrijf met<br />
1.000.000 euro aan financiering. De belangen<br />
ten aanzien <strong>van</strong> <strong>het</strong> schenkingsrecht zijn fors. <<br />
MELKVEEBEDRIJF / NR 2 / FEBRUARI 2008 / MANAGEMENT | 7