Verschillende voedselketens
Verschillende voedselketens
Verschillende voedselketens
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Verschillende</strong><br />
<strong>voedselketens</strong><br />
❙<br />
❙<br />
Eindtermen<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar<br />
1.7 De leerlingen kunnen de wet van eten en gegeten worden illustreren aan de<br />
hand van minstens twee met elkaar verbonden <strong>voedselketens</strong>.<br />
7 De leerlingen kunnen op hun niveau verschillende informatiebronnen raadplegen.<br />
ICT 6 De leerlingen kunnen met behulp van ICT voor hen bestemde digitale informatie<br />
opzoeken, verwerken en bewaren.<br />
In een notendop<br />
De leerlingen ontdekken het verschil tussen een voedselketen en een voedselweb.<br />
Ze leren hoe verschillende <strong>voedselketens</strong> met elkaar verbonden zijn tot een voedselweb.<br />
Ze begrijpen hoe een voedselpiramide is opgebouwd. Ze ontdekken wat een<br />
voedselkringloop inhoudt.<br />
Leerplandoelen<br />
■ VVKBaO 7.12<br />
■ OVSG NAT-LN-6 – 21 – 24 – 25 – 26 – 27 – 28 – 29<br />
■<br />
GO!<br />
❙ Didactische suggesties<br />
Informatie voor de leerkracht<br />
Een voedselketen, een voedselweb, een voedselpiramide en een<br />
voedselkringloop zijn hulpmiddelen om aan te tonen hoe het proces<br />
van eten en gegeten worden in de natuur werkt.<br />
¨ Een voedselketen is een voorstelling waarbij wordt weergegeven hoe<br />
planten en dieren voedsel zijn voor elkaar.<br />
Een mogelijk voorbeeld: groene planten planteneter vleeseter.<br />
Mogelijk komt meer dan één vleeseter voor in de keten.<br />
¨ Een voedselweb. Meestal zijn <strong>voedselketens</strong> op verschillende manieren<br />
met elkaar verbonden tot een voedselweb. In een voedselweb worden<br />
de verschillende relaties en verbanden correcter weergegeven.<br />
¨ Een voedselpiramide is een trapsgewijze voorstelling van planten en<br />
dieren die voedsel zijn voor elkaar. De plaats in de piramide wordt<br />
bepaald door wat de dieren eten.<br />
Lesfi che<br />
© Uitgeverij Averbode, 2009<br />
89
W.o.-natuur • 6e leerjaar<br />
90 © Uitgeverij Averbode, 2009<br />
Lesfi che<br />
Onderaan staan planten die hun energie halen uit zonlicht door fotosynthese.<br />
Op de tweede trap staan planteneters die hun energie halen uit planten.<br />
Die energie verbruiken ze voor 90 % zelf. Slechts 10 % blijft in het<br />
lichaam opgeslagen. Op de derde trap staan de kleinere vleeseters.<br />
Zij halen hun energie uit de planteneters die ze eten. Deze energie<br />
gebruiken ze, net als de planteneters, grotendeels zelf. Slechts een<br />
klein gedeelte wordt opgeslagen in het lichaam. Op de vierde trap<br />
komen de grotere vleeseters die hun energie uit de kleinere vleeseters<br />
en de planteneters halen. Hoe hoger we op de piramide zijn,<br />
hoe minder energie er overblijft. Dat heeft als gevolg dat een voedselpiramide<br />
zelden meer dan zes rijen bevat.<br />
¨ De voedselkringloop is het natuurlijke systeem waarbij alles wat opgebouwd<br />
is uit (chemische) stoffen na de dood terugkeert tot deze<br />
(chemische) stoffen, die weer als voedsel dienen voor nieuw leven.<br />
De voedselkringloop demonstreert het perfecte recyclagesysteem<br />
van de natuur.<br />
Inleiding<br />
¨ Om deze les te starten vraagt u de leerlingen wat ze het laatst hebben<br />
gegeten. Bouw aan de hand van deze informatie op het bord enkele<br />
eenvoudige <strong>voedselketens</strong> op die uit twee of drie stappen bestaan. Gebruik<br />
hierbij algemene termen zoals in onderstaand voorbeeld:<br />
¨ Plant planteneter mens<br />
¨ plant mens<br />
De pijl staat voor wordt gegeten door.<br />
¨ Vertel de leerlingen dat we deze voorstelling een voedselketen<br />
noemen. Vergelijk het geheel met de schakels van een ketting.<br />
Kern<br />
❙ Voedselketens vormen een voedselweb<br />
¨ De leerlingen gaan in kleine groepjes op zoek naar meer <strong>voedselketens</strong>.<br />
Daarbij mogen ze concrete voorbeelden gebruiken uit hun<br />
eigen leefwereld of uit de natuur. Ze noteren de <strong>voedselketens</strong> op<br />
het blad papier. Ze maken hierbij gebruik van de pijlenvoorstelling<br />
waarbij de pijl staat voor wordt gegeten door. Bijvoorbeeld brandnetel<br />
rups koolmees sperwer<br />
¨ De groepjes leggen de <strong>voedselketens</strong> die ze hebben opgebouwd aan elkaar<br />
uit. Elk groepje noteert ook de <strong>voedselketens</strong> van de andere groepjes<br />
op het vel papier. Ze blijven de pijlenvoorstelling hanteren.<br />
¨ De <strong>voedselketens</strong> die de leerlingen noteren, staan ook nog in verband<br />
met elkaar. Geef één voorbeeldje op het bord waarbij u twee<br />
<strong>voedselketens</strong> met elkaar verbindt.<br />
bloemkool rups koolmees<br />
graan koe mens<br />
parallel groepswerk<br />
blad papier<br />
A3-formaat<br />
per groepje
¨<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar<br />
Laat de leerlingen vervolgens op hun eigen blad zoeken naar relaties<br />
tussen de <strong>voedselketens</strong>. Wanneer ze zeker zijn van een relatie, tekenen<br />
ze een pijl in een andere kleur tussen de verschillende <strong>voedselketens</strong>.<br />
Hierdoor ontstaat een voedselweb.<br />
Verklaar nu aan de hand van hun eigen tekening het verschil tussen<br />
een voedselketen en een voedselweb.<br />
❙ Een voedselweb uit de biotoop van een grasland<br />
¨ We onderscheiden heel wat biotopen. De zee, de vijver, het grasland,<br />
het bos, de rietkant, de beek … tot zelfs een kleinere biotoop zoals<br />
de eik of de knotwilg. In elke biotoop zijn verschillende <strong>voedselketens</strong><br />
waar te nemen die samen een voedselweb vormen.<br />
¨ Bijlage 1 geeft verschillende dieren weer uit de biotoop van een grasland.<br />
De leerlingen gaan individueel of per twee op zoek naar voedselrelaties<br />
tussen de verschillende planten en dieren. Om de nodige<br />
informatie te achterhalen over de relaties tussen de actoren, maken<br />
ze gebruik van een internetencyclopedie zoals wikipedia.<br />
Na het opstarten van de encyclopedie tikken ze in het zoekvenster<br />
de naam van een van de dieren. Ze gaan op zoek naar het voedsel dat<br />
het dier eet. Aan de hand van de verkregen informatie, tekenen ze<br />
pijlen in het voedselweb.<br />
¨ Correctiesleutel<br />
❙<br />
¨<br />
❙<br />
¨<br />
¨<br />
De uil als hoofd van een voedselpiramide<br />
Verduidelijk voor de leerlingen wat een voedselpiramide is aan de<br />
hand van het voorbeeld in bijlage 2.<br />
Een voedselpiramide is een eenvoudige voorstelling van een voedselketen<br />
waarbij duidelijk wordt dat de basis veel groter is dan de top. Elke stap van<br />
de voedselpiramide gaat er 90 % energie verloren aan beweging, warmte,<br />
afvalstoffen … Slechts 10 % wordt omgezet in lichaamsgewicht. Anderzijds<br />
geeft de breedte van de balk ook een indicatie van de hoeveelheid<br />
planten of dieren die nodig is om de bovenliggende balk te voeden.<br />
Voedselpiramide – voedselvergiftiging …<br />
De tweede illustratie in bijlage 2 toont aan hoe een voedselpiramide<br />
ook schadelijk kan zijn voor dieren.<br />
Wanneer de onderste schakels in de piramide gif bevatten, zal het gif<br />
zich ophopen in de bovenliggende schakels.<br />
Toon aan de hand van de illustratie ook het belang aan van een veilig<br />
en gezond milieu. Niet alleen voor de dieren, maar ook voor de mens.<br />
partnerwerk<br />
onderwijsleergesprek<br />
Lesfi che<br />
© Uitgeverij Averbode, 2009<br />
91
❙<br />
¨<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar<br />
92 © Uitgeverij Averbode, 2009<br />
Lesfi che<br />
De aanduiding ng/kg betekent nanogram per kilogram. Eén nanogram<br />
is gelijk aan 10 -9 gram, ofwel 0,000 000 001 gram. Uit het voorbeeld<br />
leren we dat 2 nanogram gif per kilogram zeewater resulteert in een<br />
gifopstapeling van 3 gram per kilogram zeehond en 10 gram per kilogram<br />
ijsbeer.<br />
De voedselkringloop<br />
Wat gebeurt er met de uil, de wolf of de vos wanneer zij sterven?<br />
Met deze vraag opent u de zoektocht naar wat een voedselkringloop<br />
is. Gebruik daarvoor bijlage 3.<br />
De eerste producenten zijn steeds de planten, die hun voedsel halen<br />
uit de bodem en door fotosynthese suikers aanmaken die als voedsel<br />
kunnen dienen voor de planteneters, zoals de muis. De muis wordt<br />
opgegeten door een slang. Wanneer die sterft, wordt hij ontbonden<br />
tot nieuwe voedingstoffen voor planten. Daarbij helpen de afvalverwerkers,<br />
zoals de doodgraver.<br />
Slot<br />
¨ Bij wijze van evaluatie werken de leerlingen in groepjes het voedselweb<br />
uit van bijlage 4. Ze kunnen daarvoor gebruik maken van de<br />
reeds opgedane kennis, te rade gaan in dierenboeken of opzoeken in<br />
een internetencyclopedie.<br />
¨ Correctiesleutel<br />
❙<br />
❙<br />
Ook bruikbaar in deze thema’s<br />
Dieren – Eten en gegeten worden – Leeruitstappen in de natuur –<br />
Milieuklassen – Bosklassen – Zeeklassen – Openluchtklassen<br />
Bijlagen<br />
¨ Bijlage 1 – werkblad Een voedselweb in de biotoop van een grasland<br />
¨ Bijlage 2 – werkblad De voedselpiramide<br />
¨ Bijlage 3 – werkblad De voedselkringloop<br />
¨ Bijlage 4 – werkblad Eten en gegeten worden<br />
onderwijsleergesprek<br />
onderwijsleergesprek<br />
groepswerk
W.o.-natuur • 6e leerjaar<br />
Werkblad • <strong>Verschillende</strong> <strong>voedselketens</strong><br />
Bijlage 1<br />
Naam: ............................................................................................................................................................................. Datum: ................................................................<br />
Een voedselweb in de<br />
biotoop van een grasland<br />
Deze planten en dieren zijn voedsel voor elkaar. Zoek uit wat of wie door wie gegeten<br />
wordt. Trek een pijl om aan te geven wat of wie door wie gegeten wordt.<br />
De pijl betekent wordt gegeten door.<br />
© Uitgeverij Averbode, 2009<br />
93
Werkblad • <strong>Verschillende</strong> <strong>voedselketens</strong><br />
94 © Uitgeverij Averbode, 2009<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar Bijlage 2<br />
Naam: ............................................................................................................................................................................. Datum: ................................................................<br />
1<br />
© © iStockphoto iStockphoto<br />
De voedselpiramide<br />
Een voedselpiramide<br />
De uil weegt 1 kilogram. Daarvoor heeft hij 10 kilogram veldmuizen moeten eten.<br />
Die hebben op hun beurt 100 kilogram sprinkhanen gegeten.<br />
Die sprinkhanen hadden 1000 kilogram gras nodig om te groeien.<br />
uil: 1 kg<br />
veldmuizen: 10 kg<br />
sprinkhanen: 100 kg<br />
gras: 1000 kg
Werkblad • <strong>Verschillende</strong> <strong>voedselketens</strong><br />
2<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar Bijlage 2<br />
Gif! Gevaar voor de voedselpiramide!<br />
Bekijk aandachtig deze tekening.<br />
De vlokjes stellen het gif voor dat in de zee terecht is gekomen.<br />
Wat leer je uit deze tekening?<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
© Uitgeverij Averbode, 2009<br />
95
Werkblad • <strong>Verschillende</strong> <strong>voedselketens</strong><br />
96 © Uitgeverij Averbode, 2009<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar Bijlage 3<br />
Naam: ............................................................................................................................................................................. Datum: ................................................................<br />
1<br />
2<br />
De voedselkringloop<br />
Wat gebeurt er met bijvoorbeeld de uil of de vos wanneer zij sterven?<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
Kijk aandachtig naar deze voedselkringloop.<br />
Wat merk je op bij deze tekening?<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………<br />
…………………………………………………………………………………………………………………………
Werkblad • <strong>Verschillende</strong> <strong>voedselketens</strong><br />
3<br />
4<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar Bijlage 3<br />
Schrijf de volgende woorden op de juiste plaats in de tekst:<br />
voedselkringloop – afvalverwerkers – wortels – voedsel<br />
Planten en dieren sterven. Soms worden ze opgegeten.<br />
Dan dienen ze tot ………….………………………………… .<br />
Soms gaan ze gewoon dood. De natuur zorgt ervoor dat alles wat dood is, opgeruimd wordt.<br />
Dat gebeurt door de ………….………………………………… van de natuur zelf.<br />
Dode planten en dieren worden bijvoorbeeld door paddenstoelen, bacteriën en schimmels,<br />
wormen en kevers verwerkt. Ze maken er voedingstoffen van.<br />
Die voedingstoffen worden, samen met het water, door de .…………………………………<br />
van de planten opgezogen. De planten groeien door deze voedingstoffen en het zonlicht.<br />
Dat noemen we een ………….………………………………… .<br />
Vul de voedselkringloop aan met goede voorbeelden.<br />
planten<br />
…………………………………………<br />
afvalverwerkers<br />
planteneters<br />
konijn<br />
………………………………………… …………………………………………<br />
vleeseters<br />
© Uitgeverij Averbode, 2009<br />
97
Werkblad • <strong>Verschillende</strong> <strong>voedselketens</strong><br />
98 © Uitgeverij Averbode, 2009<br />
W.o.-natuur • 6e leerjaar Bijlage 4<br />
Naam: ............................................................................................................................................................................. Datum: ................................................................<br />
Eten en gegeten worden<br />
Vul deze tekening aan met de juiste pijlen! Een pijl betekent ‘wordt<br />
gegeten door’. Er staan al drie pijlen vanaf de zon.<br />
Wat zouden die pijlen betekenen?