Gaandeweg oktober 2010 - Protestantse Gemeente Zwolle
Gaandeweg oktober 2010 - Protestantse Gemeente Zwolle
Gaandeweg oktober 2010 - Protestantse Gemeente Zwolle
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
In de rubriek Perspectief reageren gemeenteleden op de maatregelen die de <strong>Protestantse</strong> <strong>Gemeente</strong> <strong>Zwolle</strong> (PGZ) financieel<br />
gezond moeten maken. Deze keer komen twee kerkenraadsleden van De Open Kring aan het woord en beschrijft kerkhistoricus<br />
Gert van Klinken de opkomst en teloorgang van protestantse kerken in Groningen. Voor <strong>Zwolle</strong> een uiterst herkenbaar verhaal…<br />
moment afhaakten. Dat het toch is<br />
gelukt is te danken aan de samenwerking<br />
met het naastgelegen Zonnehuis,<br />
dat ook diensten houdt in onze kerk.<br />
Maar of dit gebouw er in deze tijd<br />
ook nog was gekomen, is helemaal<br />
de vraag.”<br />
Omarming<br />
Kitty en Joke houden van hun kerkgebouw,<br />
dat letterlijk is ingericht als een<br />
open kring. “Het gebouw geeft een<br />
omarming”, vindt Kitty. Zij en Joke<br />
begrijpen dat het bijzonder ingrijpend<br />
is om de kerk waar je je thuisvoelt en<br />
waar veel herinneringen liggen, opeens<br />
te moeten missen. Joke woont in Westenholte<br />
en behoorde tot de gereformeerde<br />
wijkgemeente die in Het Anker<br />
kerkte. Tien jaar geleden verhuisde deze<br />
gemeente naar een ruimte in De Zevensprong,<br />
een van de eerste basisscholen<br />
in de nieuwe wijk. Daar wachtte de<br />
gemeente, die sinds 2005 tot de <strong>Protestantse</strong><br />
<strong>Gemeente</strong> <strong>Zwolle</strong> behoort, zeven<br />
jaar op haar ‘echte’ kerk.<br />
Joke herinnert zich nog steeds de emoties<br />
rond de beide verhuizingen, die de<br />
hoogoplopend conflict begin jaren tachtig<br />
(over de kernbewapening) overheerst<br />
in de kerkenraadsnotulen een haast<br />
gemoedelijke sfeer, waarin pastorale<br />
attitude en openheid voor de ander<br />
voorop staan zijn. Des te opvallender is<br />
wat er vanaf de jaren tachtig gebeurt:<br />
zonder dat er sprake is van een duidelijk<br />
conflict of crisis begint de ene na de<br />
andere van deze jonge kerken ‘om te<br />
vallen’ door een sluipend proces van<br />
kerkverlating. Dat dit proces zich in<br />
stilte vertrekt maakt de gevolgen er niet<br />
minder om. De Magnaliakerk wordt<br />
afgebroken in 1992, het jaar waarin de<br />
Opstandingskerk wordt verkocht aan de<br />
vrijgemaakten. De Goede Herderkerk<br />
wordt gesloten in 1997 en in gebruik<br />
genomen door de Pinkstergemeente, in<br />
Vinkhuizen gaat in 1999 De Regenboog<br />
dicht. De Trefkoel in Paddepoel verliest<br />
zowel de gereformeerde Garf (omgebouwd<br />
tot café) als de hervormde<br />
Wingerd. De Stadsparkkerk wordt verkocht<br />
in 2000. Orthodoxe formaties als<br />
de vrijgemaakten lijken zich beter te<br />
houden (overname van de Opstandingskerk<br />
en de Oosterkerk), maar ook daar<br />
slaat de crisis toe (sluiting Morgensterkerk<br />
1993 en Noorderkerk 2008). Aldus<br />
wordt in Groningen een hele reeks<br />
gemeenteleden noodzaakten opnieuw<br />
hun weg te zoeken. “Je bent met een<br />
kleine groep mensen die je allemaal<br />
kent. Toch gaat in zo’n situatie nooit<br />
iedereen mee.” Dat zal waarschijnlijk<br />
ook gebeuren als de Oosterkerk- en de<br />
Hoeksteengemeente samengaan, verwachten<br />
Joke en Kitty. “Ook dan zullen<br />
er mensen helemaal afhaken, of zich bij<br />
een andere wijkgemeente aansluiten.”<br />
Grote verbondenheid<br />
De aanvankelijke gedachte om De<br />
Hoeksteen met hun gemeente te laten<br />
fuseren, ontstond niet zonder reden.<br />
Hoewel gescheiden door de rivier en<br />
een hoge brug, liggen de twee wijkgemeenten<br />
qua gedachtegoed en opvattingen<br />
dicht bij elkaar, menen Kitty en<br />
Joke. Een belangrijk kenmerk van<br />
De Open Kring is volgens hen de grote<br />
verbondenheid van de gemeenteleden,<br />
hoewel dat niet betekent dat iedereen<br />
vrijwel elke zondag de dienst bezoekt.<br />
Er zijn ook jonge ouders die wel een<br />
kind laten dopen, maar die je vervolgens<br />
nooit meer terugziet. “Maar die<br />
worden dan wel uitgenodigd voor een<br />
gloednieuwe kerken nog bij de levensdagen<br />
van de bouwers afgestoten en<br />
afgebroken.<br />
Dat treft des te meer omdat het korte<br />
bestaan van die kerken eerder bloei dan<br />
verkommering weerspiegelt. Er bestaat<br />
tussen 1950 en 1990 een grote bereidheid<br />
om naast werk en gezin enthousiasme<br />
in de kerk te investeren. Dat gebeurt<br />
bovendien op een eigentijdse manier.<br />
Het duidelijkst valt dat af te lezen aan<br />
het functioneren van de evangelisatie en<br />
de tucht. Vóór 1950 vormt angst voor<br />
de hel nog een motief om mensen aan<br />
te sporen tot bekering en wordt instemming<br />
met de aanvaarde leer rigide<br />
gehandhaafd.<br />
Voor zichzelf denken<br />
De generatie die de kerkenring in de<br />
nieuwbouw optrekt vindt dat mensen<br />
voor zichzelf mogen denken. Deze<br />
generatie lijkt een uiterst praktische en<br />
technische attitude door de week, probleemloos<br />
te combineren met traditioneel<br />
taalgebruik op zondag. Degenen<br />
die de kerk geruisloos verlaten, vooral<br />
vanaf de jaren zeventig in grote aantallen,<br />
brengen dat niet op. Zij beschouwen<br />
de Bijbelse taal als iets uit een<br />
voorbije tijd. Opgegroeid in de veilig-<br />
serie gespreksbijeenkomsten. En dan<br />
ontstaan er vaak heel goede gesprekken”,<br />
merkt Kitty op. Al heel lang heeft<br />
de Open Kring een gespreksgroep voor<br />
senioren. Daarnaast staan tal van andere<br />
activiteiten op het programma (onder<br />
meer te vinden op www.openkring.nl),<br />
waar wisselende groepen gemeenteleden<br />
zich toe aangetrokken voelen.<br />
“We zijn nog steeds een wijkgemeente<br />
in ontwikkeling”, stellen Joke en Kitty<br />
vast. Of ze adviezen hebben voor de<br />
Oosterkerk- en de Hoeksteengemeente<br />
die nu ook een nieuwe gemeente moeten<br />
gaan opbouwen? “Als je echt samen<br />
met iets nieuws wilt beginnen, moet je<br />
heel open naar elkaar zijn en met elkaar<br />
zoeken naar nieuwe vormen”, reageert<br />
Joke. “Dan moet je dingen bedenken die<br />
van je samen zijn, een nieuw wijkblad<br />
bijvoorbeeld, een nieuw logo en een<br />
nieuwe naam. Niet roepen: zo was het<br />
altijd bij ons, maar proberen los te laten<br />
wat was. Dat is heel moeilijk, maar het<br />
kan niet anders als je samen wilt werken<br />
aan een nieuwe identiteit.”<br />
heid en welvaart voelen zij bovendien<br />
minder behoefte aan de hechtheid en de<br />
levensbeschouwelijke vorming van een<br />
kerkelijke gemeenschap, die voor degenen<br />
die crisis en oorlog beleefd hebben<br />
wél veel betekenen.<br />
De gevolgen zijn bekend. De protestantse<br />
kerken in Groningen zijn levend en<br />
wel, maar inmiddels (<strong>2010</strong>) kleiner in<br />
aantal dan de grootste pessimist in 1980<br />
had kunnen voorspellen. Hoe verder?<br />
Het zou interessant zijn om hierover<br />
eens van gedachten te wisselen met protestanten<br />
uit verschillende Nederlandse<br />
steden. Hier ligt nog ongeschreven<br />
Nederlandse kerkgeschiedenis.<br />
De Ark, een typische naoorlogse<br />
kerk in Groningen-Zuid.<br />
13