MORELE WEGWIJZERS - HU Onderzoek - Hogeschool Utrecht
MORELE WEGWIJZERS - HU Onderzoek - Hogeschool Utrecht
MORELE WEGWIJZERS - HU Onderzoek - Hogeschool Utrecht
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
M o r e l e w e g w i j z e r s<br />
Het is lastig om de vinger te leggen op de morele dimensie van de hulpverlening.<br />
De morele kwesties waar hulpverleners mee in aanraking komen variëren in hun<br />
abstractieniveau en het aspect van de hulpverlening waar zij betrekking op hebben.<br />
Het gaat niet altijd om grootse dilemma’s, maar ook om alledaagse vragen.<br />
4.2.2 VERSCHILLEN TUSSEN DE WERKERS<br />
Daarnaast verschillen de respondenten ook in hun ervaring van morele kwesties. Een<br />
tweetal respondenten geeft aan dat zij zich nooit voor een morele kwestie of dilemma<br />
geplaatst zien. Doorvragen leert dan dat dit niet wil zeggen dat zij geen morele spanningen<br />
signaleren in hun werk. De betreffende professionals noemen beiden voorbeelden<br />
van situaties waarin bepaalde waarden en normen voor hen op het spel staan en<br />
zich op gespannen voet met elkaar verhouden. Deze spanningen plaatsen de professional<br />
in kwestie echter niet voor een vraag of dilemma. Er was in dat geval dus geen<br />
sprake van morele twijfel. De verklaring die de betreffende respondenten hier zelf voor<br />
geven is dat ze “niet snel iets lastig vinden” of dat ze “een open communicatiestijl hanteren<br />
en recht door zee zijn”. In de argumentaties voor hun handelen in de betreffende<br />
situaties, lijkt echter ook weerspiegeld te worden dat de respondenten in kwestie duidelijke<br />
referentiekaders hebben en een sterk idee hebben van ‘wat goed is’.<br />
Meer over deze omgang met morele vragen volgt in het volgende hoofdstuk, waarin<br />
onderzoeksvraag 2 behandeld wordt. Op dit punt is het echter van belang om duidelijk<br />
te maken dat wij naar aanleiding van de verschillen tussen werkers een onderscheid<br />
maken tussen morele spanningen, morele kwesties en morele dilemma’s (zie ook figuur<br />
4-B). De term morele spanningen is gereserveerd voor die situaties waarin geen morele<br />
twijfel is. Er wordt door een hulpverlener opgemerkt dat er waarden op het spel staan<br />
en dat deze zich soms ook moeilijk tot elkaar verhouden, maar hij/zij ervaart geen of<br />
weinig twijfels of ongemak. Er is geen moreel probleem omdat het antwoord, voor de<br />
betreffende hulpverlener, voor de hand ligt. Bij morele kwesties is dat wel het geval:<br />
daar wordt een antwoord gevraagd in termen van goed of slecht, juist of onjuist (Van<br />
Thiel & Van den Hoven, 1999). In aansluiting bij Bauduin & Kanne (2009, p. 13), worden<br />
morele kwesties hier dan ook gedefinieerd als kortdurende of langdurige kwesties,<br />
vragen of situaties waarin verschillende waarden met elkaar botsen en waarbij er twijfel<br />
is over de vraag welke regel, handeling of deugd gepast is, of wanneer er ongemak of<br />
twijfel gevoeld wordt bij een reeds gekozen handeling. Het zijn, met andere woorden,<br />
momenten waarop meerdere waarden – langdurig of kortdurend – met elkaar op gespannen<br />
voet staan en tot twijfel of ongemak leiden. Bij morele dilemma’s, tot slot, zit<br />
een betrokkene klem tussen twee morele handelingsalternatieven (Bauduin & Kanne,<br />
2009). In de literatuur worden aan morele dilemma’s, en de afgeleiden daarvan, veelal<br />
een aantal kenmerken toegeschreven (Sinnott-Amstrong, 1988; McDonald, 1993):<br />
Aan een actor wordt de morele eis gesteld te kiezen tussen twee alternatieven;<br />
geen van de alternatieven is moreel ‘belangrijker’ dan de ander;<br />
de actor kan niet beide alternatieven tegelijkertijd kiezen;<br />
maar kan wel voor een van beide alternatieven kiezen.<br />
De indeling van Struijs (1998) is in dit verband interessant. Struijs schetst een drietal<br />
botsingen van waarden, te weten:<br />
Een moreel dilemma: een onoplosbare botsing van morele opvattingen.<br />
De morele dimensie 31