MORELE WEGWIJZERS - HU Onderzoek - Hogeschool Utrecht
MORELE WEGWIJZERS - HU Onderzoek - Hogeschool Utrecht
MORELE WEGWIJZERS - HU Onderzoek - Hogeschool Utrecht
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Positiebepaling<br />
12<br />
M o r e l e w e g w i j z e r s<br />
bij de normatieve theorieën waarbinnen de code past. Zo is een code in zichzelf natuurlijk<br />
een manier om met morele vragen om te gaan die past binnen een deontologische<br />
ethiek (ook wel beginselethiek genoemd, waarin de morele juistheid van een handeling<br />
beoordeeld wordt door te kijken naar de aard van de handeling en de principes die hier<br />
aan ten grondslag liggen, zie ook hoofdstuk 9) (zie Rothfusz, 2008). Omdat een code<br />
een handvat vormt voor een ethisch verantwoorde uitoefening van het beroep, is zij<br />
ook te zien als een vorm van prescriptieve ethiek 7 en auteurs die de code toelichten,<br />
lijken dat vooral ook te doen om keuzes die in de hulpverlening gemaakt worden, moreel<br />
te kunnen verantwoorden en beargumenteren. De stappenplannen en gespreksmethoden<br />
die auteurs bespreken, vertonen overeenkomsten met de stappenplannen en<br />
gespreksmethoden die ook in de literatuur over ethische reflectie in de zorgsector genoemd<br />
worden. Zo analyseert De Jonge (1995) in hoeverre de Socratische gespreksvoering<br />
relevant is voor de beroepspraktijk, en formuleert op basis daarvan een stappenplan.<br />
Diezelfde methode van Socratische gespreksvoering wordt ook gebruikt in de<br />
zorgsector (zie bijvoorbeeld Bauduin, 2003). Ook Rothfusz (2008) formuleert een stappenplan<br />
voor de reflectie op morele dilemma’s dat overeenkomsten hiermee vertoont.<br />
Het zou echter interessant kunnen zijn om te bezien of er voor de sociale sector wellicht<br />
alternatieve gespreksmethoden en stappenplannen kunnen zijn, die rekening<br />
houden met specifieke kenmerken van het beroep. Vooral als het gaat om het bespreken<br />
van situaties die een minder ‘dilemma-achtig’ karakter 8 hebben kan dit relevant<br />
zijn. Doorgaans plegen sociale professionals immers andersoortige interventies en hanteren<br />
zij andere methodieken dan medici en verzorgenden in de zorgsector, waardoor<br />
stappenplannen wellicht minder geschikt zijn of aangepast moeten worden voor gebruik<br />
in de sociale sector. Hier komen we in hoofdstuk 11 op terug.<br />
Naast bovengenoemde publicaties, die vooral ingaan op de vraag hoe morele reflectie<br />
gestimuleerd zou kunnen worden, pleiten diverse auteurs (zoals Baart, Baart & Grypdonck,<br />
Kunneman, Van Houten, Jacobs 9) reeds jarenlang voor een vergroting van de<br />
(reflectie op) normatieve professionaliteit van sociale professionals. Zij stellen dat door<br />
een toenemende nadruk op efficiëntie, bewezen effectiviteit (evidence-based practice)<br />
en verzakelijking, belangrijke waarden als zorg, aandacht en betrokkenheid in de hulpverlening<br />
in het gedrang komen. Een hernieuwde oriëntatie op de morele waarden die<br />
inherent zijn aan de beroepsuitoefening is volgens deze auteurs noodzakelijk om goede<br />
– ook in de zin van moreel juiste – hulp te kunnen bieden.<br />
Er lijkt ten slotte een leemte te zijn in de literatuur die zich richt op morele oordeelsvorming<br />
in de sociale sector, en dat is het gebrek aan empirisch onderzoek naar morele<br />
dilemma’s en morele oordeelsvorming. In Nederland hebben wij geen publicaties kunnen<br />
vinden die hier aandacht aan besteden en ook internationaal lijkt er nog weinig<br />
7 Over het algemeen wordt in de ethiek, opgevat als “de wetenschappelijke of systematische studie<br />
van moraal” (Bolt et al., 2003, p. 15) onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van<br />
ethiek: de descriptieve ethiek brengt de heersende moraal in kaart en probeert te verklaren<br />
waarom die moraal als normatief wordt beschouwd; de normatieve ethiek ontwikkelt theorieën<br />
waarin morele overwegingen voor het handelen worden onderbouwd; de prescriptieve ethiek<br />
beschrijft daarbinnen hoe het idealiter zou moeten; de meta-ethiek houdt zich bezig met een<br />
filosofische analyse van de betekenis en rechtvaardiging van morele oordelen.<br />
8 In hoofdstuk 4 zullen we laten zien dat morele vragen niet altijd de vorm aannemen van een<br />
dilemma.<br />
9 Zie bijvoorbeeld Baart, 2001, 1999, 1996; Baart & Grypdonck, 2008; Kunneman, 2007, 1996;<br />
Van Houten, 1996; Jacobs et al., 2008.