Musis februari 2011 nr. 2 - Gemeente Schiedam
Musis februari 2011 nr. 2 - Gemeente Schiedam
Musis februari 2011 nr. 2 - Gemeente Schiedam
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>februari</strong> <strong>2011</strong> jaargang 17 no 2 cultureel magazine<br />
hoogstraat revisited<br />
e 5,
VVV <strong>Schiedam</strong><br />
Buitenhavenweg 9<br />
3113 BC <strong>Schiedam</strong><br />
010 473 30 00<br />
info@vvvschiedam.nl<br />
Openingstijden<br />
maandag t/m vrijdag: 9.00 - 17.30 uur<br />
zaterdag: 10.00 - 17.00 uur<br />
www.vvvschiedam.nl<br />
www.ontdekschiedam.nu<br />
ontwerp: 300procent fotografie: Jan van der Ploeg<br />
...WIJ GAAN NOG EVEN DOOR...<br />
UW OUDE BRIL<br />
IS GELD WAARD<br />
DEZE DEZE SUCCESVOLLE<br />
SUCCESVOLLE<br />
AKTIE AKTIE STOPPEN STOPPEN WIJ<br />
NOG NOG LANG LANG NIET! NIET!<br />
DOE DOE DUS DUS MEE..! MEE..!<br />
Cadeautip: de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
Op zoek naar een origineel cadeau? Geef<br />
dan een unieke <strong>Schiedam</strong>se belevenis met<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon! Deze cadeaubon is vanaf<br />
11 november in verschillende prijsklassen<br />
te koop bij VVV <strong>Schiedam</strong>. Hiermee kan de<br />
ontvanger een belevenis uitzoeken bij meer<br />
dan twintig <strong>Schiedam</strong>se ondernemers.<br />
INRUIL-<br />
PREMIE<br />
€100,- OF<br />
€50,-!<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
geniet van een belevenis in de stad van molens en jenever<br />
Kies uw eigen belevenis op www.ontdekschiedam.nu<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
Ruil uw oude bril in en ontvang tot 100,- euro<br />
i<strong>nr</strong>uilpremie bij aanschaf van een nieuwe<br />
complete bril uit onze gehele collectie. Uw oude bril<br />
geeft iemand in een 3e wereldland weer kans op een<br />
beter (vooruit)zicht. Kom nu naar Tempel Optiek en<br />
doe mee. Deze aanbieding komt nog bovenop de<br />
vergoeding van uw zorgverzekeraar.<br />
Tempel Optiek<br />
werkt samen met alle<br />
zorgverzekeraars.<br />
geniet van een belevenis in de stad van molens en jenever<br />
Kies uw eigen belevenis op www.ontdekschiedam.nu<br />
geniet van een belevenis in de stad van molens en jenever<br />
Kies uw eigen belevenis op www.ontdekschiedam.nu<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
geniet van een belevenis in de stad van molens en jenever<br />
Hoogstraat 2 • 3111 HH <strong>Schiedam</strong> • Tel (010) 473 59 19<br />
www.tempeloptiek.nl<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
Kies uw eigen belevenis op www.ontdekschiedam.nu<br />
De keuze is groot. Met de <strong>Schiedam</strong>bon geeft<br />
of krijgt u bijvoorbeeld een lekker gevulde<br />
lunchbox of advies van een personal shopper.<br />
Of wat dacht u van een viergangendiner of<br />
een proeverij!<br />
U vindt de belevenissen op<br />
www.ontdekschiedam.nu/schiedambon.<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon<br />
de <strong>Schiedam</strong>bon
3 musis<br />
MUSIS <strong>februari</strong> <strong>2011</strong><br />
jaargang 17<br />
no 2<br />
ISSN 1568.9751<br />
<strong>Musis</strong> verschijnt 11 maal per jaar<br />
en informeert en opinieert<br />
onafhankelijk op het brede terrein<br />
van cultuur en samenleving.<br />
<strong>Musis</strong> is toegelaten als<br />
Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI)<br />
8049 60 057<br />
Uitgever: Stichting <strong>Musis</strong><br />
Bestuur:<br />
Jan Franken, Dick Jansen, Loe Koppejan - voorzitter,<br />
Jos Poolman, Karin Visser, (vacature)<br />
Redactie en administratie:<br />
Broersvest 75-77<br />
3111 ED <strong>Schiedam</strong><br />
Telefoon: 010 473 55 18<br />
E-mail: redactie@musis.info<br />
Hoofdredacteur: Hans van der Sloot<br />
Redactie:<br />
Jeroen ter Brugge, Theo van Giezen,<br />
Sjef Henderickx, Jack Tsang, Rikkert Wijk<br />
Tekstredactie: Harriet Kruse<br />
Eindredactie: Laurens Priester<br />
Abonnement: minimaal e 32,50<br />
(jaarabonnement <strong>2011</strong>)<br />
(een hogere bijdrage wordt zeer op prijs gesteld)<br />
op rekeningnummer 81.33.79.555 Fortis<br />
Opzeggingen schriftelijk 2 maanden<br />
voor beëindiging abonnementsperiode.<br />
Advertentie-exploitatie:<br />
DK media, Schieweg 93, 2627 AT Delft<br />
Telefoon: 015 256 60 10<br />
Mobiel: 06 285 993 70<br />
MUSIS ONLINE OP<br />
http://archief.schiedam.nl/<br />
Van januari 2009 tot de maand voorafgaand aan<br />
het laatste nummer (januari <strong>2011</strong>) is <strong>Musis</strong><br />
volledig leesbaar op de website van het<br />
<strong>Gemeente</strong>archief <strong>Schiedam</strong> / publicaties.<br />
Het <strong>Musis</strong>archief is volledig doorzoekbaar.<br />
Alle auteursrechten en datarecht berusten bij<br />
Stichting <strong>Musis</strong> en de auteurs. Het onderwijs en<br />
educatieve instellingen kunnen op <strong>Musis</strong> een beroep<br />
doen bij het geschikt maken van onderwerpen voor<br />
lessen en projecten.<br />
Lithografie en druk: TDS printmaildata, <strong>Schiedam</strong><br />
Alle auteursrechten en datarecht berusten<br />
bij Stichting <strong>Musis</strong> en de auteurs.<br />
Foto omslag: Jan van der Ploeg<br />
Inhoudsopgave<br />
4 Een bevlogen en zakelijk monumentenwethouder<br />
8 Restauratie Havenkerk begint bescheiden<br />
12 Stepping stones aan de Hoogstraat<br />
16 Werk aan de winkel<br />
20 Museumvondsten<br />
22 De metamorfose van een verdronken stadspark<br />
26 Van Vlaardingse tuinen en sloppen<br />
30 Een stad vol sloppen<br />
34 LOOK TV bestaat 10 jaar<br />
38 Column: Mooie praatjes<br />
Sloppen en StadSvernIeuwIng<br />
Vanuit verschillende invalshoeken besteedt <strong>Musis</strong> aandacht aan de grote<br />
diversiteit aan restauratie- en revitaliseringsprojekten die in de <strong>Schiedam</strong>se<br />
binnenstad in uitvoering zijn. Als deze zijn gecompleteerd met de projecten<br />
die momenteel nog op de tekentafel liggen of waarvoor door de gemeente en<br />
private partijen plannen worden ontwikkeld, heeft de stad er alles aan gedaan<br />
om de faciliteiten te scheppen voor een heropleving van de binnenstad.<br />
Voorzichtig zijn de eerste resultaten al zichtbaar. Daarvoor is <strong>Schiedam</strong> z'n<br />
raad, bestuur en ondernemers in de binnenstad dank verschuldigd. Een<br />
verlaat compliment mag zeker worden gemaakt aan Frans Griffioen die als<br />
projectleider van de binnenstedelijke vernieuwing, van meet af aan zijn geloof<br />
in een positieve ontwikkeling beleed aan wie het maar horen wilde, de<br />
kritieken trotseerde en nu het genoegen kan smaken van een kentering in het<br />
uiterlijk en de publieke waardering van de binnenstad.<br />
Herman Noordegraaf bespreekt in deze <strong>Musis</strong> de dissertatie 'Koninkrijk vol<br />
sloppen' dat voor wat <strong>Schiedam</strong> betreft direct verwijst naar de tientallen<br />
sloppen als Otterbuurt, de Roosbeek, het Klein Groenendal, de Schotse<br />
Poort, de gang van Baas Been, de Konijnen- en Rodekoolbuurt en hoe al die<br />
slurfjes vol ellende in <strong>Schiedam</strong> ook mochten heten. Jeroen ter Brugge schetst<br />
daarnaast het beeld hoe het met de sloppen in Vlaardingen was gesteld.<br />
Alsnog kruipt de armoe omhoog.
Een bevlogen en zakelijke<br />
monumentenwethouder<br />
Menno siljee<br />
tekst: Henk Slechte<br />
foto's: Jan van der Ploeg<br />
In november 2008 vonden voor het<br />
eerst alle <strong>Schiedam</strong>mers <strong>Musis</strong> gratis<br />
in hun brievenbus. Dat had een goede<br />
reden. Op 15 september had wethouder<br />
Menno Siljee (PvdA) de plannen voor<br />
de restauratie van de Havenkerk en<br />
het plan daarin een hotel te vestigen<br />
bekend gemaakt, en bovendien had de<br />
gemeente laten weten dat ze sinds kort<br />
eigenaar was van een aantal panden in<br />
het zwakste gedeelte van de Hoogstraat,<br />
tussen de Achterweg en het Stedelijk<br />
Museum. De redactie van <strong>Musis</strong> was<br />
blij dat particulieren (plannen rond de<br />
Havenkerk) en gemeente (aankoop<br />
panden) elkaar hadden gevonden in een<br />
monumentaal meesterplan voor een<br />
deel van de binnenstad dat in zorgelijke<br />
staat verkeerde. Dat moest iedereen in<br />
<strong>Schiedam</strong> weten! Toen de <strong>Schiedam</strong>mers<br />
<strong>Musis</strong> lazen, was de buitenwereld alweer<br />
ingrijpend veranderd. Op 9 september<br />
vroeg de Amerikaanse zakenbank Lehman<br />
Brothers faillissement aan en in november<br />
was de economische crisis volop een<br />
feit. De geschiedenis leert dat in zulke<br />
gevallen investeerders in hooggestemde<br />
maar niet al te harde plannen zich als<br />
eerste terugtrekken. Het plan voor een<br />
hotel in de Havenkerk was zo'n plan en<br />
de investeerder trok zich terug. We zijn<br />
nu ruim twee jaar verder. Tijd voor <strong>Musis</strong><br />
om de monumentenbalans op te maken.<br />
Henk Slechte nam alle plannen door met<br />
een bevlogen en optimistische, maar ook<br />
zakelijke en realistische wethouder die er<br />
nog pal achter staat.<br />
musis 4
Ieder gesprek over de restauratie en bestemming van<br />
monumenten in de binnenstad begint met de Korenbeurs,<br />
ooit door de gemeente verkocht aan Jan des Bouvrie die<br />
zich na een etentje aan de overkant had opgeworpen als<br />
redder van dit bedreigde monument. Het huwelijk tussen<br />
Des Bouvrie en <strong>Schiedam</strong> is in scheiding geëindigd, maar<br />
Menno Siljee geeft eer wie eer toekomt: zonder Des Bouvrie<br />
zou het monument er nu slechter aan toe zijn geweest.<br />
Terwijl op het podium de partners ruzieden, vond achter<br />
de schermen de wethouder de oplossing. Jan des Bouvrie<br />
verkocht de Korenbeurs in november 2009 aan de <strong>Schiedam</strong>se<br />
projectontwikkelaar en vastgoedbeheerder Van Doorn & Salari<br />
die er een 'kunstencentrum' van wil maken. Siljee maakt dat<br />
niet mooier dan het is. De nieuwe eigenaar meent het goed<br />
met het gebouw en met <strong>Schiedam</strong>, maar voor kunstencentrum<br />
staat natuurlijk wel het bijvoeglijk naamwoord commercieel,<br />
want ook de schoorsteen van D&S moet roken. Siljee<br />
verwacht dat de nieuwe bestemming 'in de galeriesfeer'<br />
zal liggen, gecombineerd met kleine horeca en kantoren<br />
op de verdieping. Hij wil geen grootschalige horeca annex<br />
congresfunctie met alles wat daarbij hoort. Daarvoor is de<br />
omgeving te teer.<br />
In de binnenstad staat een ander historisch belangrijk<br />
monument leeg: het Zakkendragershuisje uit 1725 op de<br />
hoek van de Schie en de Prinsensteeg, ooit het onderkomen<br />
van het Sint Anthonisgilde van de Zakkendragers en in de<br />
vorige eeuw centrum van het verzet tegen de sloop van<br />
de Brandersbuurt. Kortom een pand met een gevarieerde<br />
<strong>Schiedam</strong>se historie. Sinds het overlijden van Jan Schaper,<br />
aanvoerder van het verzet en cineast, staat het leeg. Het is<br />
zo met de geschiedenis van <strong>Schiedam</strong> verweven dat Siljee<br />
er niet over piekert het af te stoten, zoals zijn voorgangers<br />
met de Korenbeurs hebben gedaan. Een bestemming is<br />
er nog niet. Serieuze plannen zijn er wel. Siljee is een<br />
bevlogen én zakelijke monumentenwethouder. Hij wil dat<br />
het Zakkendragershuisje een bestemming krijgt die bij zijn<br />
geschiedenis past, maar hij wil ook dat het publiek trekt en<br />
kostendekkend is. Horeca is daarbij niet uitgesloten. Hij vertelt<br />
grijnzend dat zijn overgrootmoeder die ernaast een kroeg<br />
had, het aan het eind van de 19de eeuw voor één gulden kon<br />
kopen, maar dat niet heeft gedaan. Aanbiedingen genoeg,<br />
zoals een barometermuseum dat raadslid en ondernemer<br />
Andreas Rose er graag in ziet, of een combinatie van horeca<br />
en hoofdkwartier van de fluisterboot. Het Zakkendragershuisje<br />
staat op loopafstand van het Wennekerpand dat 1 april open<br />
gaat en zou natuurlijk ook daarbij aangehaakt kunnen worden.<br />
En dan is er Peter Staal uit Kethel die heeft gezorgd dat daar<br />
de dorpspomp in ere wordt hersteld. Hij zou er iets willen<br />
doen 'met jenever'. Een logische bestemming, vindt Menno<br />
5 musis<br />
Siljee die wel meteen zijn zakelijkste gezicht trekt en zegt<br />
dat voor iedere bestemming dezelfde kernvoorwaarden<br />
gelden: het monument moet toegankelijk zijn, een zinnige<br />
bestemming hebben en een redelijke huur opbrengen!<br />
En zo komt ook de Monopole in zicht. De recente geschiedenis<br />
is bekend. De gemeente heeft de voormalige bioscoop in<br />
2002 verworven om er het depot van het Stedelijk Museum<br />
in te vestigen. Toen – een beetje laat - bleek dat het pand<br />
daarvoor ongeschikt was, kwamen andere opties in zicht.<br />
Een gokhal van Fairplay lag te gevoelig, niet bij Menno<br />
Siljee, maar wel bij de meerderheid van de raad die, aldus de<br />
wethouder, te allen tijde de baas is. Hij wil ook voor dit pand<br />
dat hem persoonlijk lief is, omdat hij van deze architectuur<br />
houdt, een levendige bestemming. In tegenstelling tot het<br />
Zakkendragershuisje hoeft het niet in gemeentelijk bezit te<br />
blijven. De cultuurhistorische waarde voor <strong>Schiedam</strong> is niet<br />
groot genoeg: 'We verwerven het huis van Haverschmidt<br />
toch ook niet, omdat hij zich er heeft opgehangen'. Een<br />
andere serieuze optie was horeca, maar dat lukte nog niet.<br />
In 2008 heeft de Monopole kortstondig een rol gespeeld in<br />
de hotelplannen rond de Havenkerk. Toen die van de baan<br />
waren, was het gebouw weer een zelfstandig probleem. De<br />
gemeente heeft nu veel geld geïnvesteerd om het casco te<br />
herstellen en het vooral beneden opener en lichter te maken.<br />
Het is daarmee als monument definitief gered, en komt in de<br />
verkoop met als meest logische bestemming horeca.<br />
Van de Monopole komen Menno en <strong>Musis</strong> vanzelf bij de<br />
Havenkerk. De geschiedenis van de Dominicaner Kerk van<br />
de H. Johannes de Doper die in 1822-1824 naar een ontwerp<br />
van H. Tollus aan de Lange Haven is gebouwd, is bekend. De<br />
kerk is in 1973 verkocht aan de Stichting Johan Maasbach<br />
Het is voor iedereen aantrekkelijk om met relaties exclusief te<br />
dineren in een overdonderende omgeving als die van de Havenkerk.<br />
Zelfs zonder hotel denkt hij dat een restaurant in die kerk exploitabel<br />
is. Hij denkt positief en maakt met een breed gebaar een eind aan<br />
alle muizenissen over de onbereikbaarheid van zo'n etablissement<br />
voor mensen die zich in forse bolides plegen te verplaatsen. Er is<br />
een plan voor een parkeergarage met 200 tot 300 plaatsen aan de<br />
Westmolenstraat, op loopafstand van de Havenkerk!
Wereldzending, onderdeel van de Pinkstergemeente. Omdat<br />
die geen kans meer zag het rijksmonument in goede staat te<br />
brengen en te houden, heeft de gemeente besloten de kerk<br />
te kopen. Dat is op 24 december 2010 ook officieel gebeurd.<br />
De kerk is ondergebracht in de Stichting tot Restauratie<br />
en Instandhouding van de kerk aan de Lange Haven e.o.<br />
(SRI), omdat de gemeente zelf geen fondsen kan werven.<br />
De gemeente is in de stichting wel vertegenwoordigd door<br />
directeur M. van de Groenendaal. Ook (Ubbo) Hylkema<br />
Consultants uit Utrecht, die vanaf het begin bij de plannen<br />
betrokken is, zit in het stichtingsbestuur. Een substantieel deel<br />
van het geld voor de restauratie komt van het Fonds <strong>Schiedam</strong><br />
Vlaardingen dat daarvan wel € 350.000 heeft geoormerkt<br />
voor de restauratie van het Maarschalkerweerdorgel dat de<br />
bekende orgelbouwer Michael Maarschalkerweerd in 1875<br />
samen met zijn vader heeft gebouwd.<br />
Menno Siljee zei in <strong>Musis</strong> in november 2008 dat hij pas<br />
tevreden zou zijn, als alle bouw- en restauratieplannen voor<br />
de kerk en de gebouwen eromheen, tot een goed eind waren<br />
gebracht. Een van die plannen was het hotelplan waarvoor hij<br />
toen verwees naar vergelijkbare hotelprojecten in Maastricht<br />
en Breda, en tot de gebouwen eromheen behoorde het in<br />
zijn architectuurminnende ogen afzichtelijke pand van de<br />
Schoene<strong>nr</strong>eus op de plaats van de 19de eeuwse pastorie. Ook<br />
als het hotelplan niet doorgaat, zal dat moeten verdwijnen.<br />
Menno Siljee is er duidelijk over. Het is te lelijk en zal dus<br />
gesloopt worden. Hij ziet er het liefst de gevel van de pastorie<br />
terugkomen. Dat kan geen restauratie zijn maar ook een<br />
historiserende gevel vindt hij beter dan wat er nu staat.<br />
Omdat de Havenkerk ook binnen rijksmonument is, gelden<br />
beperkingen, althans zolang de staatssecretaris die bescherming<br />
in het kader van de voorgenomen deregulering niet<br />
opheft. Dat maakte het project in 2008 al gecompliceerd. Met<br />
daarbij de economische crisis die kort na de publicatie van de<br />
plannen in <strong>Musis</strong> uitbrak, is het niet verwonderlijk dat het tot<br />
6 januari <strong>2011</strong> duurde, voordat alle <strong>Schiedam</strong>mers opnieuw<br />
werden geconfronteerd met een goednieuwsshow over de<br />
Havenkerk. Ditmaal niet in een huis aan huis bezorgde <strong>Musis</strong>,<br />
maar in een boeiende uitzending van LOOK TV, waarin Menno<br />
Siljee aan Jan Willem de Boer vertelde dat de restauratie van<br />
de kerk gaat beginnen en dat weliswaar de financier van<br />
toen en de bouwer/aannemer zijn afgehaakt, die er in 2008<br />
een hotel in wilde realiseren, maar dat het denken over en<br />
zoeken naar de mogelijkheid om een bijzonder hotel in de<br />
kerk te vestigen is doorgegaan en zich opnieuw een 'partij'<br />
heeft gemeld met ervaring in het vestigen en exploiteren van<br />
hotels in bijzondere gebouwen. In dezelfde uitzending legde<br />
projectleider Havenkerk Vera van der Vlerk uit hoe je een hotel<br />
in een kerk kunt vestigen zonder het interieur aan te tasten.<br />
Als het 'beddenhuis' in een belendend pand komt, kunnen<br />
de lounge- en restaurantfaciliteiten in de kerk zelf zo'n hotel<br />
een bijzonder karakter geven. Siljee meldde tenslotte trots<br />
dat de € 2.750.000 voor de aankoop en de eerste fase van de<br />
restauratie beschikbaar is.<br />
Menno Siljee is niet alleen bevlogen, hij is ook zakelijk. Zijn<br />
hoofddoel als monumentenwethouder is de restauratie van<br />
de kerk, maar hij is er ook van overtuigd dat je - mensen<br />
met - geld naar je stad kunt trekken, als die kans ziet zich<br />
te onderscheiden met een levendige binnenstad waar mooie<br />
monumenten ook voor hen toegankelijk en bruikbaar zijn,<br />
cultureel als galerie of museum, maar vooral zakelijk als<br />
hotel of restaurant. Het is voor iedereen aantrekkelijk om met<br />
relaties exclusief te dineren in een overdonderende omgeving<br />
als die van de Havenkerk. Zelfs zonder hotel denkt hij dat<br />
een restaurant in die kerk exploitabel is. Hij denkt positief en<br />
maakt met een breed gebaar een eind aan alle muizenissen<br />
over de onbereikbaarheid van zo'n etablissement voor<br />
mensen die zich in forse bolides plegen te verplaatsen. Er is<br />
een plan voor een parkeergarage met 200 tot 300 plaatsen aan<br />
de Westmolenstraat, op loopafstand van de Havenkerk!<br />
De jongste loot aan de binnenstedelijke monumentenplannen<br />
is het stuk Hoogstraat tussen de Achterweg en het Stedelijk<br />
Museum dat in beleidsstukken Hoogstraat-Midden heet. Het<br />
Hij garandeert niet dat er nooit meer een pand gesloopt wordt, maar<br />
wel dat de lokale overheid met een andere en zorgvuldigere blik naar<br />
het bouwkundig erfgoed zal kijken. In de volgende ronde komt de<br />
wederopbouwarchitectuur aan de beurt. Daarbij ligt de nadruk op het<br />
havengebied en Nieuwland. Hij laat lijsten maken van panden en hun<br />
bouwhistorische betekenis om te voorkomen dat de fouten uit het<br />
verleden opnieuw gemaakt worden.<br />
gaat om ongeveer vijftien verkommerde panden waarvan<br />
de gemeente de toekomst bekijkt in samenhang met die<br />
van particuliere panden eromheen, die in een betere staat<br />
verkeren. Siljee verdeelt de Hoogstraat in drie delen met ieder<br />
een eigen karakter. Hoogstraat-Zuid bij de Nieuwe Passage<br />
noemt hij een redelijk sterk winkelgebied. Hoogstraat-Noord,<br />
van de Monopole tot de Grote Markt, is de afgelopen jaren<br />
via de methode Werk aan de Winkel nieuw leven ingeblazen.<br />
De gemeente en de eigenaren van de panden hebben in<br />
goed overleg ongeveer zestig panden opgeknapt. De zwakke<br />
schakel is het stuk ertussen, Hoogstraat-Midden, dat Menno<br />
Siljee het 'schakelgebied' noemt. Hij denkt dat het alleen<br />
aantrekkelijk te maken is door zoveel mogelijk panden in<br />
één hand te nemen, die te restaureren, er een commerciële<br />
bestemming voor te zoeken en ze vervolgens weer op de<br />
markt te brengen. Alle panden die daarvoor nodig zijn heeft de<br />
gemeente inmiddels gekocht. Voor restauratie en beheer is de<br />
Stichting Restauratie Hoogstraat <strong>Schiedam</strong> (SHRS) opgericht,<br />
waaraan de panden worden overgedragen. Na de restauratie<br />
zoekt de SHRS naar bestemmingen die, alweer, voor alles<br />
rendabel zijn, en naar 'marktpartijen' die dat willen doen.<br />
Die bestemming hoeft niet cultureel te zijn. Menno Siljee<br />
gelooft dat in de hele Hoogstraat het wonen boven de winkels<br />
teruggebracht moet worden. Vroeger woonden winkeliers<br />
boven hun winkel. Toen dat veranderde, onder meer omdat<br />
veel winkels eigendom van ketens werden, zijn de opgangen<br />
musis 6
ij de winkels getrokken en kwamen de bovenhuizen leeg<br />
te staan. Wonen boven de winkels voorkomt verpaupering.<br />
Voor Menno Siljee is het plan van aanpak voor de binnenstad<br />
duidelijk. Alles op zijn beurt. Dat betekent eerst restaureren en<br />
intussen naar goede én rendabele bestemmingen zoeken. Als<br />
dat gelukt is weer afstoten wat afgestoten kan worden. Er zijn<br />
25 winkelpanden opgeknapt, er zijn er nu 25 onder handen en<br />
er volgen nog eens 25 in de komende twee jaar.<br />
De wethouder is niet van de politieke soort die tevreden<br />
achterover leunt en met welgevallen naar zijn eigen prestaties<br />
kijkt, maar hij vertelt er wel bevlogen over. Sinds ongeveer<br />
2000 is de gemeente – met horten en stoten - actiever met<br />
de zorg voor monumenten. Dat is het gevolg van veranderde<br />
inzichten, zoals de mogelijkheden van de markt en de rol van<br />
het particulier initiatief. Omstreeks 2005 was de binnenstad<br />
zo verzwakt dat de politiek het belang van monumenten voor<br />
de economische kracht en ontwikkeling van die binnenstad<br />
ging zien, en een grotere neiging kreeg particuliere initiatieven<br />
te steunen. Binnen de stadsregio heeft <strong>Schiedam</strong> een mooie<br />
monumentale binnenstad. Hier is een grotere waardering<br />
voor het verleden ontstaan dan er lang was. Menno Siljee<br />
ziet daarvan de grote culturele én de economische kansen.<br />
Hij vindt dat ieder monumentaal pand kritische aandacht<br />
verdient, en dat het verleden niet meer respectloos kan<br />
worden weggepoetst, al was het maar omdat het ook<br />
economisch belangrijk is voor het heden. Hij garandeert niet<br />
dat er nooit meer een pand gesloopt wordt, maar wel dat de<br />
lokale overheid met een andere en zorgvuldiger blik naar het<br />
bouwkundig erfgoed zal kijken. In de volgende ronde komt<br />
de wederopbouwarchitectuur aan de beurt. Daarbij ligt de<br />
nadruk op het havengebied en Nieuwland. Inmiddels hebben<br />
het Delftse onderzoek- en architectenbureau Hebly Teunissen<br />
en de in Kethel wonende architect Rikkert Wijk een uitgebreid<br />
rapport en een stedenbouwkundige en architectonische<br />
waardering opgesteld. Hebly Teunissen besteedt aandacht<br />
aan de stedenbouwkundige aspecten en Rikkert Wijk heeft<br />
gekeken naar de wederopbouwarchitectuur op gebouwniveau.<br />
Hun gedetailleerde rapportages zullen uitgangspunten zijn<br />
voor het te ontwikkelen stedenbouwkundige beleid. Zo hoopt<br />
de wethouder te voorkomen dat de onherstelbare fouten uit<br />
het verleden opnieuw gemaakt worden. Tegen die achtergrond<br />
is het dan tenminste verontrustend om op de website van<br />
de gemeente te lezen dat het college van burgemeester en<br />
7 musis<br />
vm. Christelijke Lagere technische school, Nieuwe damlaan.<br />
Beto<strong>nr</strong>eliëfs van teus van den Berg.<br />
wethouders een sloopvergunning heeft aangevraagd voor<br />
het schoolgebouw Nieuwe Damlaan 762. Dit letterlijke<br />
schoolvoorbeeld van Nieuwlandse wederopbouwarchitectuur<br />
is in 1959 als Christelijke Lagere Technische School gebouwd<br />
naar een ontwerp van de Rotterdamse architecten Swanevelt<br />
en Goslinga die in 1964 ook de – gereformeerde - Groene<br />
Tuinkerk in Pendrecht hebben ontworpen. Het heeft aan<br />
de muur een betonnen reliëfkunstwerk van de eveneens<br />
Rotterdamse kunstenaar Teunis Klaas (Teus) van den Berg,<br />
dat hout- en metaalbewerking symboliseert. Deze school<br />
is het resultaat van het toen vooruitstrevende denken over<br />
scholenbouw, waarvan veel voorbeelden inmiddels zijn<br />
afgebroken. Het zou jammer zijn als zo'n getuige van de<br />
naoorlogse opvattingen over het bouwen van lichte en naar<br />
buiten gerichte scholen zou moeten verdwijnen…<br />
Bij ons kunt u terecht voor persoonlijke en professionele rechtsbijstand<br />
op het gebied van onder meer:<br />
echtscheiding / scheidingsmediation / personen- en familierecht / sociale<br />
zekerheid / arbeidsrecht / immigratierecht / letselschade.<br />
Wij hebben jarenlange ervaring op bovenstaande terreinen.<br />
Bij ons komt u terecht op een klein kantoor waardoor er veel ruimte is<br />
voor persoonlijke betrokkenheid.<br />
Als u een zaak bij ons in behandeling heeft gegeven, vinden wij het van<br />
groot belang om met u samen te werken en in nauw overleg met u te<br />
beslissen welke stappen genomen moeten worden.<br />
Wij behandelen zaken zowel op basis van een betaalbaar uurtarief als<br />
op basis van door de overheid gefinancierde rechtshulp.<br />
Oranjestraat 2, Postbus 448, 3100 AK <strong>Schiedam</strong> - tel. 010 473 89 88 - fax 010 473 32 32 - www.habetsenvanleeuwen.nl
Restauratie Havenkerk<br />
begint bescheiden<br />
tekst: Peter de Lange<br />
foto's: Jan van der Ploeg<br />
Hij is terug in de Havenkerk, Ubbo Hylkema, en net als in 2008 ontvouwt hij er zijn plannen.<br />
Even enthousiast als toen. Maar het klinkt deze keer allemaal veel bescheidener. Geen schetsen<br />
van een viersterrenhotel in de parochiekamer naast de kerk en in de voormalige pastorie aan<br />
de Hoogstraat erachter. Geen schilderingen van een luxueus restaurant in de kerk zelf, waar<br />
de gasten omringd door katholieke kunststukken van topkwaliteit genieten van een exquise<br />
maaltijd. Ook geen woord over een congrescentrum in de Monopole, de voormalige bioscoop<br />
op de hoek, die tegelijk met de kerk een opzienbarende wederopstanding zou gaan doormaken.<br />
musis 8
Bij de vorige presentatie lag er naar Hylkema's zeggen 8 mil-<br />
joen euro op tafel om de comeback van het waardevolle<br />
religieuze monument uit de negentiende eeuw van te<br />
bekostigen. Voor zulke toch niet misselijke bedragen draaide<br />
in die periode niemand zijn hand om - totdat drie dagen<br />
na de presentatie van het restauratieplan de beurs instortte<br />
en de grootste financiële crisis sinds zestig jaar uitbrak. De<br />
aannemer die het wonder aan de Lange Haven zou voltrekken<br />
ging failliet en Hylkema zag zijn droom in rook opgaan.<br />
Nu is hij terug. Met een beurs met krap twee miljoen euro.<br />
Precies genoeg om de buitenkant van de kerk mee aan te<br />
pakken en het verpauperende gebouw in zodanige staat te<br />
brengen, dat het aantrekkelijk wordt voor investeerders. Een<br />
bestemming? Die is er nog niet.<br />
Het nieuwe restauratieplan werd wereldkundig gemaakt op<br />
een door de omstandigheden afgedwongen tijdstip. Het rijk<br />
had een subsidie van een miljoen euro toegezegd, maar de<br />
houdbaarheidsdatum daarvan verstreek op 1 januari. Op het<br />
nippertje, eind december, wist de Stichting tot Restauratie en<br />
Instandhouding van de kerk aan de Lange Haven het gebouw<br />
voor 850.000 euro te verwerven van de Johan Maasbach<br />
Wereldzending, die er wegens de hoge onderhoudskosten al<br />
langer vanaf wilde. Dankzij financiële bijdragen van het Fonds<br />
<strong>Schiedam</strong> Vlaardingen (1,5 miljoen) en de gemeente <strong>Schiedam</strong><br />
(250.000 euro) kwam er vervolgens een kleine twee miljoen<br />
euro beschikbaar voor de restauratie.<br />
Dat is ruim voldoende om het buitenwerk te herstellen,<br />
verzekeren Hylkema en projectleider Vera van der Vlerk.<br />
Absolute prioriteit krijgt het dak. Dit houten tongewelf<br />
"waarin wel twee Noorse wouden zijn verwerkt" verkeert<br />
in deplorabele staat; het wordt opgevreten door de boktor.<br />
Hetzelfde geldt voor de houten toren. "Die is sowieso weg,"<br />
verklaarde Hylkema reeds in 2008. Hij maakte zich toen ook<br />
al grote zorgen om het fronton. "Dat ziet er nog aardig uit,<br />
maar het is pulp." Deze beeldbepalende elementen zullen in<br />
hun geheel worden vervangen. Als rijksmonument moet de<br />
kerk zijn oorspronkelijke aanzien behouden.<br />
Er is de gemeente <strong>Schiedam</strong> veel gelegen aan het behoud van<br />
de kerk. Alle moeite om verpauperde panden op de Hoogstraat<br />
op te knappen – waar wethouder Menno Siljee veel geld en<br />
energie in steekt, in de hoop het leven terug te brengen in<br />
de leeggelopen winkelstraat - is vergeefs als de kerk aan<br />
zijn lot wordt overgelaten en nog verder in verval raakt. De<br />
kerk vervult een sleutelrol in het herstel van de <strong>Schiedam</strong>se<br />
binnenstad.<br />
9 musis<br />
interieur havenkerk. de beelden, decoraties, het rijke altaar en de zwaar<br />
gebeeldhouwde preekstoel bepalen nog steeds het karakter.<br />
Absolute prioriteit krijgt het dak. Dit houten tongewelf "waarin wel<br />
twee Noorse wouden zijn verwerkt" verkeert in deplorabele staat;<br />
het wordt opgevreten door de boktor. Hetzelfde geldt voor de houten<br />
toren. "Die is sowieso weg," verklaarde Hylkema reeds in 2008. Hij<br />
maakte zich toen ook al grote zorgen om het fronton. "Dat ziet er nog<br />
aardig uit, maar het is pulp." Deze beeldbepalende elementen zullen<br />
in hun geheel worden vervangen. Als rijksmonument moet de kerk<br />
zijn oorspronkelijke aanzien behouden.
<strong>Schiedam</strong><br />
Lange Haven 54-56<br />
Tel. 010-4732751<br />
Rotterdam-Centrum<br />
Delftsevaart 26<br />
Tel. 010-2132993<br />
Rotterdam-H'berg<br />
Bergse Dorpsstraat 25<br />
Tel. 010-2180067<br />
www.debontekoe.nl<br />
musis 10
Hylkema's doel is vooral een uniek monument van de<br />
ondergang redden. Hij beschouwt de Havenkerk als een<br />
topstuk van religieuze bouwkunst uit het eerste kwart van de<br />
negentiende eeuw. De katholieken, die na de Tachtigjarige<br />
Oorlog gedurende honderdzestig jaar geen enkele kerk<br />
meer hadden mogen bouwen, staken zodra dit verbod was<br />
opgeheven door koning Lodewijk Napoleon al hun energie in<br />
het oprichten van indrukwekkende godshuizen. De – inmiddels<br />
gesloopte – Willibrorduskerk in Den Haag was de eerste kerk<br />
waarmee zij hun comeback in Holland vierden, de kerk aan de<br />
Lange Haven in <strong>Schiedam</strong> de tweede.<br />
In tegenstelling tot het imposante uiterlijk, kenmerkte het<br />
interieur van het door de Haagse architect Adrianus Tollus<br />
ontworpen gebouw zich aanvankelijk door eenvoud en<br />
soberheid. "In essentie was het een heel rationeel gebouw.<br />
Maar naarmate de tijd vorderde, werden er steeds meer<br />
barokke elementen aan toegevoegd," vertelt Hylkema. De<br />
simpele vensters van transparant glas werden vervangen door<br />
gebrandschilderde ramen, het altaar werd gedecoreerd met<br />
schilderijen van de beroemde Antwerpse kunstenaar Antoon<br />
van Ysendyck en voor het leveren van de heiligenbeelden<br />
werd de vermaarde kunstenaar Frans Stracké ingehuurd. Al<br />
deze aankopen werden gefinancierd door de familie Nolet en<br />
andere vermogende katholieke jenevergeslachten.<br />
Het rijke roomse leven dat hier pronkzuchtig werd uitgestald<br />
en beleefd, duurde krap honderdvijftig jaar. De ontkerkelijking<br />
die in de jaren zestig van de vorige eeuw op grote schaal<br />
toesloeg, beroofde de katholieken in <strong>Schiedam</strong> van veel van<br />
hun invloed. Na de sloop van de majestueuze Frankelandkerk<br />
aan de Nieuwe Haven leek ook de doodsklok te luiden voor<br />
de kerk aan de Lange Haven. De laatste mis in het gebouw<br />
van de Johannes de Doperparochie werd in 1967 opgedragen.<br />
De aankoop door evangelist Maasbach redde het gebouw op<br />
miraculeuze wijze van de ondergang.<br />
Bij de verkoop bedongen de katholieken dat het rijke interieur<br />
in stand zou worden gelaten. Dat is de reden dat de kerk<br />
ondanks dat hij ruim een kwart eeuw in gebruik is geweest<br />
bij een andersgezinde gemeente, zijn katholieke karakter<br />
volledig heeft weten te bewaren, met als enige ontsierende<br />
elementen een later gelegde vloer van smakeloze tegeltjes<br />
uit de bouwmarkt en lelijke cv-radiatoren die met grote<br />
onachtzaamheid precies onder de schilderijen zijn geplaatst.<br />
Het interieur heeft, net als de buitenkant, dringend een<br />
grondige opknapbeurt nodig. Maar voorlopig is er alleen geld<br />
om het orgel uit 1875 van P. Maarschalkerweerd en Zn. te<br />
restaureren. De stichting hoopt in latere instantie een financier<br />
te vinden om ook alle kunstwerken in hun oorspronkelijke<br />
staat terug te brengen, zegt Hylkema.<br />
Niet ondenkbaar is dat die financier een en dezelfde persoon<br />
zal blijken als de investeerder die de kerk een passende<br />
bestemming zal weten te geven. Onder de belangstellenden<br />
die tot nu toe van zich hebben laten horen, bevinden zich<br />
opnieuw hotelexploitanten, beweert Hylkema. "Die optie<br />
hangt nog steeds boven de markt. We staan in contact met<br />
verschillende serieuze kandidaten."<br />
Wethouder Menno Siljee waagt zich niet aan voorspellingen.<br />
"Er is één grote beperking: de kerk is ook van binnen een<br />
rijksmonument. Dat betekent dat ingrijpende veranderingen<br />
niet zijn toegestaan. Daarom zal het niet eenvoudig zijn een<br />
passende bestemming te vinden."<br />
11 musis<br />
Maarschalkerweerdorgel uit 1875<br />
Ubbo hylkema
Stepping stones<br />
aan de Hoogstraat<br />
Zowel Vlaardingen als <strong>Schiedam</strong> kampen<br />
met een Hoogstraat in verval. In <strong>Schiedam</strong><br />
probeert de Stichting Beschermd Stadsgezicht<br />
<strong>Schiedam</strong> (SBSS) het tij te keren.<br />
"Ons recept is enthousiasme gekoppeld<br />
aan vakmanschap." Een interview met twee<br />
initiatiefnemers over zes nieuwe 'stepping<br />
stones'.<br />
In de gemeente <strong>Schiedam</strong> zit men niet stil. Na de renovatie<br />
van het Stedelijk Museum, de voormalige bioscoop Monopole<br />
en de aankomende opknapbeurt van de Havenkerk, is er<br />
sinds enige tijd ook een initiatief van de Stichting Beschermd<br />
Stadsgezicht <strong>Schiedam</strong>: de renovatie van zes kenmerkende<br />
pandjes aan de Hoogstraat. Om dit project te realiseren is een<br />
aparte stichting met ambitieuze naam opgericht: Stichting<br />
Restauratie Hoogstraat <strong>Schiedam</strong> (SRHS). Bedoeling is om<br />
bovengenoemde panden, alle gelegen tussen het Stedelijk<br />
Museum en de Afrol, grondig te renoveren. Matthé Treijtel<br />
- in het dagelijks leven modern architect - en Engeline<br />
van Collenburg – planoloog met twintig jaar ervaring in de<br />
gemeentepolitiek - zijn bestuursleden van de nieuwe stichting.<br />
Samen met anderen steken ze hun vrije tijd en expertise in de<br />
Hoogstraat. Ik spreek ze in hun klassieke kantoortje naast de<br />
Oud-Katholieke parochie op de Dam.<br />
Amsterdams voorbeeld<br />
"Het gaat ons niet alleen om het behoud van monumenten;<br />
we willen de versleten plekken in de binnenstad aanpakken.<br />
Voor mijn part knappen we nieuwbouw op." Matthé Treijtel –<br />
keurig geklede heer, amicale uitstraling - klinkt strijdvaardig.<br />
"Kijk!" De secretaris van de SRHS wijst op een fotolijst aan<br />
de muur. We zien een prachtig gerestaureerd monument<br />
pronken aan de Lange Haven 95. "Dit was ooit het eerste<br />
project van Stichting Beschermd Stadsgezicht, in 1986. Het<br />
pand was volledig uitgebrand, maar met hulp van allerlei<br />
fondsen is het in ere hersteld. We volgden destijds het<br />
voorbeeld van de NV Stadsherstel in Amsterdam die met<br />
succes allerlei geldpotjes aanboorde voor het renoveren van<br />
waardevolle grachtenpanden. Sindsdien hebben we op allerlei<br />
plekken in <strong>Schiedam</strong> veel ervaring opgedaan." Engeline van<br />
Collenburg: "Bovendien hebben we de beschikking over<br />
veel expertise. In de stichting zitten een oud-aannemer, een<br />
projectontwikkelaar, juristen, een architect, een planoloog…<br />
allemaal professionele vrijwilligers."<br />
"Door de huidige verpauperde uitstraling besluit veel publiek om hier<br />
om te keren richting Koemarkt. <strong>Gemeente</strong> <strong>Schiedam</strong> gelooft echter in<br />
stepping stones. Bezoekers van de Hoogstraat wandelen volgens die visie<br />
van opgeknapt pandje naar opgeknapt pandje. Onze zes pandjes liggen<br />
precies strategisch. Ze vormen de cruciale verbinding met de rest van de<br />
Hoogstraat."<br />
musis 12
tekst: Robert van Herk<br />
foto's: Jan van der Ploeg<br />
Nieuwe stichting<br />
"Wij hebben nooit een pand opgeknapt zonder dat we zeker<br />
waren dat er belangstelling was van een exploitant of nieuwe<br />
bewoners", zegt Matthé: "Wat dat aangaat, is het project<br />
aan de Hoogstraat anders. We lopen nu meer op de zaken<br />
vooruit, vandaar ook dat we een aparte Stichting Restauratie<br />
Hoogstraat <strong>Schiedam</strong> hebben opgericht. Maar we hebben er<br />
natuurlijk wel heel veel vertrouwen in, anders zouden we er<br />
niet aan beginnen." Inderdaad, de SRHS laat niets aan het<br />
toeval over. De stichting heeft vooronderzoek gedaan en<br />
de hulp ingeroepen van iXin, een bedrijf met veel ervaring<br />
in het vinden van de juiste uitbaters voor karakteristieke<br />
locaties. "We zoeken naar ondernemers en bewoners die<br />
verder denken dan hun rolluik, naar mensen die kunnen<br />
zorgen voor de juiste uitstraling", zegt Matthé. Kennelijk<br />
hebben de geldschieters ook vertrouwen dat dit gaat lukken.<br />
Het Fonds <strong>Schiedam</strong> Vlaardingen trekt 10 miljoen euro uit<br />
voor de revitalisering van de binnensteden van <strong>Schiedam</strong>,<br />
Vlaardingen en Maassluis. Een voorschot van € 355.000<br />
maakt de voorbereiding van de restauratie mogelijk, daarna<br />
volgt nog een bedrag van dit fonds voor de uitvoering van<br />
de zes te renoveren pandjes aan de Hoogstraat. Daarnaast<br />
zijn allerlei andere fondsen aangeschreven en wordt een<br />
deel met commerciële leningen gefinancierd. "We hebben de<br />
financiering zo goed als rond", zegt Engeline: "Dit voorjaar<br />
hopen we te beginnen."<br />
engeline van Collenburg en Matthé treijtel<br />
13 musis<br />
hoogstraat-Midden, de voormalige panden van schrijver<br />
Keerpunt<br />
In potentie is het historische <strong>Schiedam</strong> interessant genoeg om<br />
1,5 miljoen bezoekers per jaar te trekken. Dat wil zeggen: als<br />
het winkelaanbod op orde is en de binnenstad er goed uitziet.<br />
Maar welk verschil kunnen zes opgeknapte pandjes uitmaken?<br />
En waarom is juist gekozen voor dit deel van de Hoogstraat?<br />
"Het gebied tussen het Stedelijk Museum en de Afrol is nu een<br />
soort keerpunt", legt Matthé uit: "Door de huidige verpauperde<br />
uitstraling besluit veel publiek om hier om te keren richting<br />
Koemarkt. <strong>Gemeente</strong> <strong>Schiedam</strong> gelooft echter in "Stepping<br />
stones". Bezoekers van de Hoogstraat wandelen volgens die<br />
visie van opgeknapt pandje naar opgeknapt pandje. Onze<br />
zes pandjes liggen precies strategisch. Ze vormen de cruciale<br />
verbinding met de rest van de Hoogstraat."<br />
De geselecteerde pandjes zijn dus niet uitgezocht op hun<br />
monumentale waarde. Het zijn bouwvallen waar marktpartijen<br />
geen brood meer in zien, maar natuurlijk zijn ze wel degelijk
Anneke Dunkhase,<br />
amazone<br />
Matras met<br />
perfect<br />
aansluitende<br />
elementen<br />
Swissfl ex en ik. Eén tijdens het slapen.<br />
NIEUW<br />
Een gezonde nachtrust door de synchroon-precisie tussen matras en lattenbodem. Het resultaat:<br />
• Perfecte aanpassing aan uw bewegingen tijdens de slaap.<br />
• In elke houding perfect in balans en een goede ondersteuning van top tot teen.<br />
• Anatomisch correct en tegelijk ontspannen, drukvrij liggen.<br />
Alleen Swissfl ex biedt deze unieke combinatie van matras en lattenbodem voor alle<br />
lichaamstypen aan, in een uitgebreid assortiment.<br />
Swissfl ex. Omdat een gezonde nachtrust het waard is.<br />
Synchroon-precisie = precieze samenwerking tussen matras en lattenbodem<br />
Paardrijden is mijn leven.<br />
Een gezonde nachtrust mijn stokpaardje.<br />
Hoogstraat 172-174 - 3111 HP <strong>Schiedam</strong> - Tel.: (010) 42 68 732<br />
www.bednodig.nl<br />
Orthopedische kussens thuis gratis testen.<br />
Parkeren: ABC Parkeergarage - Kreupelstraat. Gratis uitrijkaart.<br />
Hoogstraat 108-110, 3111 HL <strong>Schiedam</strong>, telefoon 010 - 426 75 12<br />
Bedrijfsabonnementen, rouwarrangementen, bruidsboeketten,<br />
exclusieve arrangementen<br />
Bezoek onze website: www.rosabloemen.nl<br />
ERKEND BLOEMSIERKUNSTENAAR<br />
Zelfregulerende<br />
lattenbodem<br />
Hoogstraat 172-174 - 3111 HP <strong>Schiedam</strong> - Tel.: (010) 4<br />
Hoogstraat 172-174 - 3111 HP <strong>Schiedam</strong> - Tel.: (010) 42 68 732<br />
www.bednodi<br />
www.bednodig.nl<br />
Orthopedische kussens thuis grat<br />
Orthopedische Parkeren: ABC kussens Parkeergarage thuis gratis - Kreupelstraat. testen. Gratis u<br />
Parkeren: ABC Parkeergarage - Kreupelstraat. Gratis uitrijkaart.<br />
musis 14
eeldbepalend. Matthé: "Klopt, maar er zit wel één gemeentelijk<br />
monument tussen, nummer 78. O ja, en nummer 94 heeft<br />
erg mooie Jugendstilplafonds. We hopen het op de gemeentelijke<br />
monumentenlijst te krijgen."<br />
Overtuigende film<br />
"Het gaat natuurlijk om veel meer dan die zes pandjes",<br />
zegt Matthé: "Het is een heel breed project. We kijken hoe<br />
de binnenstad functioneert, naar de koppelingen tussen<br />
de Hoogstraat en haar omgeving, het verbeteren van de<br />
Koemarkt. Onze zes pandjes passen bij de restauratie en<br />
hergebruik van het Museum, de Monopole en de Havenkerk.<br />
Samen met de gemeente en andere organisaties willen we<br />
de stad in een beter daglicht zetten, en niet alleen voor<br />
<strong>Schiedam</strong>mers, juist ook voor bezoekers van buiten de stad.<br />
In dat proces pakken we de zes pandjes er als het ware en<br />
passant bij."<br />
Natuurlijk alle lof voor deze idealistische aanpak, maar hoe<br />
heeft de SRHS de geldschieters over de streep getrokken? Het<br />
gaat immers al jaren slecht met de Hoogstraat. Wie durft hier<br />
nog risico's te nemen? "Communicatie is heel belangrijk", weet<br />
Engeline: "Daarom hebben we een film laten maken waarin<br />
je ziet hoe de vervallen pandjes opgeknapt kunnen worden.<br />
De film geeft een suggestie hoe de Hoogstraat er uit kan gaan<br />
zien." "Allemaal geleend hoor", bekent Matthé: "De pandjes<br />
bestaan al. Ze staan in Haarlem aan de Grote Houtstraat.<br />
We hebben de puien gefotografeerd en ingemonteerd. Heel<br />
overtuigend. Het is eigentijds virtueel samplewerk met een<br />
goed doel. Uiteindelijk komen er andere, maar kwalitatief<br />
soortgelijke ontwerpen." Het filmpje is te zien op de website<br />
van de SRHS (http://srhs-schiedam.nl/Home.aspx) en werkt<br />
inderdaad aanstekelijk.<br />
Wat Matthé en Engeline maar willen zeggen: over dit project<br />
is goed nagedacht. "Ons recept is enthousiasme gekoppeld<br />
hoogstraat-Midden, het eerste pand<br />
15 musis<br />
"Ons recept is enthousiasme<br />
gekoppeld aan vakmanschap.<br />
We hebben eerst naar de<br />
context gekeken, goed onder-<br />
zoek gedaan, daarna kwamen<br />
pas de potentiële panden."<br />
aan vakmanschap. We hebben eerst naar de context gekeken,<br />
goed onderzoek gedaan, daarna kwamen pas de potentiële<br />
panden." Waar beiden op hopen is dat het project helpt de<br />
Hoogstraat uit de negatieve spiraal te halen, dat het de revitalisering<br />
een zetje kan geven. "We knappen de pandjes op,<br />
houden ze zelf in bezit en zoeken er de juiste gebruikers bij",<br />
zegt Engeline. "Ja, en mochten we er ooit winst mee maken,<br />
dan steken we dat weer in de Hoogstraat", vult Matthé aan.<br />
<strong>Schiedam</strong>s recept voor Vlaardingen<br />
In de jeneverstad wordt nu dus mede dankzij de SRHS hard<br />
gewerkt aan zes stepping stones. Zou het recept van de SRHS<br />
en de gemeente <strong>Schiedam</strong> ook voor de Vlaardingse Hoog-<br />
straat werken? "Misschien wel", antwoordt Matthé aarzelend:<br />
"Beide steden hebben dezelfde doelstelling. De gemeente<br />
Vlaardingen is naar onze aanpak komen kijken, en inmiddels<br />
is een soortgelijke stichting opgericht, maar een exacte kopie<br />
van onze aanpak zal het wel niet worden. Wij gaan voor<br />
versterking van de winkelfunctie in ons deel van de Hoogstraat,<br />
misschien dat Vlaardingen met zijn grote winkelaanbod juist<br />
moet kiezen voor deels meer woonfunctie." De tijd zal het leren.
Werk aan de winkel<br />
John van Doorn is een man van de praktijk. En <strong>Schiedam</strong>mer in hart en nieren. En is dus trots<br />
op het gegeven dat hij als eigenaar van tal van panden aan de Hoogstraat, in staat is om een<br />
substantiële bijdrage te leveren aan het grootste revitaliserings- en restauratieproject dat ooit in<br />
<strong>Schiedam</strong> is ondernomen. Het thema 'Werk aan de winkel' vat hij letterlijk op. Met als gevolg dat<br />
zijn vastgoedmaatschappij Van Doorn & Salari - naast de gemeente - de actiefste partij is in het<br />
restaureren en heri<strong>nr</strong>ichten van winkels aan de Hoogstraat en elders in de binnenstad.<br />
Zijn filosofie is simpel. 'Het grote geld valt met winkels niet<br />
te verdienen', zegt hij. 'Maar wil je een gezond rendement<br />
halen, dan zul je in grotere eenheden moeten denken. Dan<br />
heb je het niet over één pand, maar over een hele straat die de<br />
potentie heeft om opnieuw uit te groeien tot een winkelgebied<br />
van betekenis. Daarvoor is nodig dat de sociale cohesie wordt<br />
versterkt. Dat betekent dat niet alleen etalages moeten worden<br />
gemaakt, maar dat het wonen boven winkels aandacht krijgt.<br />
Dit maakt dat het gebied ook buiten de winkeltijden z'n<br />
levendigheid behoudt. Dat de binnenstad veiliger wordt en<br />
dat de horeca ook van binnenuit een stimulans krijgt.<br />
Het wonen boven winkels maakt het voor jonge ondernemers<br />
ook aantrekkelijk om zich in de binnenstad te vestigen. Het<br />
is op de Hoogstraat fout gegaan doordat de eigenaren van<br />
panden zelf geen winkeliers waren en al helemaal geen<br />
bewoners van hun o<strong>nr</strong>oerend goed. Gedacht werd op een<br />
gemakkelijke manier een hoog rendement te halen. Met als<br />
gevolg dat de winkelstand werd uitgedund. Het kost nogal wat<br />
om die vaak torenhoge lasten voor winkelhuur en energie uit<br />
hoogstraat bij Jeneverie 't spul<br />
je wekelijkse omzet te halen. Met als gevolg dat de één na<br />
de ander het loodje legde, de Hoogstraat verpauperde en de<br />
plannen om jonge ambitieuze ondernemers aan te trekken op<br />
niets uitliepen'<br />
Doe er je voordeel mee<br />
Aandacht trok de restauratie van de winkelpui van Avere,<br />
een pas geopende damesmodezaak. Bij het slopen van de<br />
bestaande pui, kwamen de resten van een hoge, driekantige<br />
etalage in het zicht. Bovendien kwamen twee portiekwanden<br />
tevoorschijn met tegelwerk uit het begin van de twintigste<br />
eeuw. John van Doorn: 'We zijn met die resten naar een<br />
timmerbedrijf gestapt met de vraag om die etalage voor<br />
ons te reconstrueren. Ook aan de hand van foto's uit die<br />
tijd. Tevens hebben we het tegelwerk aangepakt. Met als<br />
gevolg dat het straatbeeld op die plaats weer helemaal in z'n<br />
oorspronkelijke vorm is teruggebracht. Overigens denk ik<br />
dat de herontwikkeling van de Hoogstraat zich in twee fasen<br />
moet voltrekken. Allereerst dienen we ervoor te zorgen dat<br />
musis 16
het straatbeeld opnieuw aantrekkelijk wordt. Dat geldt voor<br />
de gevels, maar ook voor de reclame en het straatonderhoud.<br />
Willen we dat de Hoogstraat een succes wordt, dan zullen we<br />
ervoor moeten zorgen dat het echt een plaatje wordt. Dan<br />
trek je publiek, dan toon je <strong>Schiedam</strong> en de <strong>Schiedam</strong>mer<br />
respect, dat zich terugverdient in een veelvuldiger bezoek.<br />
We hebben de voorbeelden bij de hand. Kijk naar Delft, kijk<br />
naar Gouda, kijk hoe ze daar omgaan met het historische<br />
stadsbeeld en doe er je voordeel mee. Dat is ook de reden dat<br />
wij in al onze verbeterplannen uitgaan van het oorspronkelijke<br />
beeld. En als dat niet voorhanden is, van een gevelbeeld dat<br />
past bij het pand in kwestie. We werken voor wat de gevels en<br />
etalages betreft ook niet met standaardoplossingen. Voor elk<br />
pand afzonderlijk wordt een plan gemaakt. Soms heeft dit het<br />
karakter van een restauratie. In andere gevallen ontwerpen<br />
we voor de bestaande aluminium- of kunststofpui een nieuwe<br />
winkelpui, waarbij we uitsluitend natuurlijke materialen als<br />
hout en steen toepassen.Tegelijkertijd zorgen we ervoor dat<br />
de woning boven de winkel grondig wordt aangepakt. En<br />
daarbij beperken we ons niet tot cosmetiek. Elke woningen<br />
die we onderhanden nemen brengen we op het huidige<br />
voorzieningenniveau. Alleen op die manier heb je toekomstige<br />
gebruikers iets te bieden. Vervolgens richten we ons actief<br />
op het werven van ondernemers. We zoeken daarbij vooral<br />
starters. Jonge ondernemers die met idealisme aan de slag<br />
willen gaan. Natuurlijk lukt dit lang niet in alle gevallen en<br />
zeker niet tegelijk voor alle panden die we op de Hoogstraat<br />
en daaromheen in ontwikkeling hebben. Daarom helpen<br />
we de ontwikkeling een handje door voor de startersfase<br />
17 musis<br />
een huurprijs te bedingen, waarin ook de tegenvallers zijn<br />
verdisconteerd. Bij een startperiode van pakweg vijf jaar,<br />
wordt na het aflopen van die periode een nieuwe, meer<br />
marktconforme prijs gehanteerd. We mogen er dan van<br />
uitgaan dat de winkelier in kwestie inmiddels een vast publiek<br />
heeft aangesproken en dus een hogere huur kan betalen'.<br />
Ervaring in revitaliseren<br />
tekst: Hans van der Sloot<br />
foto's: Jan van der Ploeg<br />
De vraag bij dit alles is natuurlijk in hoeverre Van Doorn<br />
& Salari wil gaan in het accepteren van de risico's die aan<br />
deze marktbenadering vast kunnen zitten. John van Doorn:<br />
'Laten we voorop stellen, dat we niet afhankelijk zijn van<br />
onze <strong>Schiedam</strong>se portefeuille. Natuurlijk, ook bij ons moet<br />
de schoorsteen roken en het is absoluut niet zo dat we in<br />
<strong>Schiedam</strong> niet naar rendementen kijken. We zijn echter heel<br />
actief op het gebied van het zakelijk o<strong>nr</strong>oerend goed elders<br />
in het land en hebben ons daarnaast – en bijna exclusief voor<br />
<strong>Schiedam</strong> – toegelegd op de herontwikkeling van winkels. Dat<br />
doen we nergens anders en in elk geval nergens in die mate.<br />
Inmiddels hebben we ook wel enige ervaring in het<br />
revitaliseren van winkelpanden. Op het moment dat we<br />
ons oog lieten vallen op de huidige kantoorlocatie aan het<br />
Land van Belofte, kochten we ook het pand van het Groot<br />
<strong>Schiedam</strong>s Café aan de overzijde – de Lange Kerkstraat dus<br />
- met even later het winkelpand daarnaast. Hier zou horeca<br />
moeten komen, daar mochten we eventueel ons kantoor<br />
openen. We hebben de gemeente vervolgens geïnteresseerd<br />
voor een ruil, waarbij we ons naast de ABN Amrobank op<br />
het bordes van het Land van Belofte mochten vestigen, mits<br />
we een zaak van allure aan de overkant zouden vestigen.<br />
Foto: Cornelia Montfoort<br />
Revitalisering is een proces van lange adem dat zich alleen wel laat<br />
versnellen wanneer er eenmaal een kritische grens is overschreden.<br />
Maar tel je zegeningen en kijk dan vooral naar die plekken waar zich<br />
nieuwe ondernemers hebben gevestigd die smoel geven aan het geheel.
Het dode punt voorbij<br />
Pauline de mare is gemeentelijk projectleider van het goed lopende project 'Werk aan de Winkel'. Want<br />
inmiddels mag het 'Werk aan de Winkel' bogen op een veelheid uitgevoerde en geslaagde verbeterprojecten<br />
en minstens evenveel plannen die in vergevorderd stadium van voorbereiding zijn met daarachter nog een<br />
aantal waarbij het voorlopig nog even afwachten is.<br />
op tafel ligt een kaart waarop de panden zijn aangetekend die inmiddels een opknapbeurt hebben ondergaan,<br />
waarvoor plannen worden ontwikkeld en die als rijks- of gemeentelijk monument zijn gerestaureerd.<br />
Vanzelfsprekend nemen 'grote' jongens als het Stedelijk museum en de voormalige monopole een flink<br />
aandeel in de kaart voor hun rekening. Daartegenover staan de ultralelijke gevels van het voormalige<br />
'Schrijvers' tegenover het Stedelijk museum, de voormalige 'Schoene<strong>nr</strong>eus' v/h gebr. coster (Voor vader &<br />
zoon) en de nog niet zo oude maar levenloze gevelwand tegenover de ingang van de nieuwe Passage.<br />
Pauline de mare: ik had daar graag woningen gerealiseerd willen zien boven de winkels in dat pand.<br />
ontsluiting van die woningen zou mogelijk zijn via de Watersteeg en een een galerij tussen de graauwe<br />
Hengst en de winkels aan de Hoogstraat. alleen wil de eigenaar niet meewerken. Dat zal dus nog wel een<br />
tijdje een dode hoek blijven in een voor de rest aardig opgeknapte Hoogstraat.<br />
De Hoogstraat en directe omgeving zijn het gebied waar de projectgroep Werk aan de Winkel een actieve<br />
benadering volgt. Winkeliers en eigenaren worden deur voor deur aangeschreven. in deze aanpak biedt Werk<br />
aan de Winkel een bouwkundige opname van het pand en daarbij een globale berekening van de kosten die<br />
daarmee gemoeid zijn. Daarbij worden de verschillende subsidiemogelijkheden genoemd zoals subsidie voor<br />
een integrale aanpak van de voorgevel, vergoeding van architectenkosten, subsidie voor het terugplaatsen<br />
van originele gevelelementen, realiseren van woo<strong>nr</strong>uimte boven de winkel, de lifestylevergoeding,<br />
tegemoetkoming in de kosten van schilderen, reclame en zichtbaar houden van de etalage na sluitingstijd en<br />
het weghalen van bestaande luifels. Daarboven kan de eigenaar op basis van de bouwkundige opname ook<br />
een laagrentende lening tot een bedrag van maximaal<br />
32.000,- euro opnemen waarvoor de gemeente vijf<br />
procent korting op de geldende marktrente geeft tot<br />
een minimum van 1.5 procent rente.<br />
Het is duidelijk dat het project Werk aan de Winkel<br />
waarvan de eerste fase, de aanpak van Hoogstraat,<br />
Korte Hoogstraat en Korte Dam wordt afgerond het<br />
dode punt al ver voorbij is. Slechts met twee panden<br />
die opgeknapt hadden moeten worden, is niets<br />
gebeurd.<br />
Dit zijn het voormalige uitzendbureau Stipt aan de<br />
Hoogstraat 184-186 en het chinese restaurant aan<br />
de Korte Dam, die inmiddels schril afsteken tegen de<br />
andere panden op dit deel van de Hoogstraat. met<br />
de eigenaar van de voormalige shoarmazaak aan<br />
de Korte Dam 4 worden nog gesprekken gevoerd.<br />
Het grote geld valt met winkels<br />
niet te verdienen. Maar wil je een<br />
gezond rendement halen, dan zul<br />
je in grotere eenheden moeten<br />
denken. Dan heb je het niet over<br />
één pand, maar over een hele<br />
straat die de potentie heeft om<br />
opnieuw uit te groeien tot een<br />
winkelgebied van betekenis.<br />
Hoogstraat 180, Hof van Spaland 59, <strong>Schiedam</strong><br />
De Tuinen 20, Naaldwijk<br />
musis 18
Enfin…, het resultaat is bekend. Nadat we <strong>Schiedam</strong> met<br />
posters 'Beloofd is beloofd' leuk op het verkeerde been<br />
hadden gezet en een wat valse start met de eerste exploitant<br />
hebben we Grand café Beloofd zelf tot een begrip gemaakt.<br />
Wat mij betreft blijft het bij die ene maal dat we naast de<br />
verantwoordelijkheid voor de restauratie ook het risico van<br />
een horecaonderneming op onze schouders hebben genomen.<br />
We zullen ons verder beperken tot het realiseren van de<br />
winkel- en woonfaciliteiten. Plus dan de tegemoetkoming<br />
– waar nodig – aan jonge ondernemers die zich in de<br />
binnenstad willen vestigen. Het moet dan wel gaan om zaken<br />
van onderscheidend karakter'<br />
Niet binnen één, twee jaar<br />
John van Doorn: 'Voor <strong>Schiedam</strong> zie ik kansen genoeg.<br />
Je moet de heropleving alleen niet binnen één, twee jaar<br />
gerealiseerd willen zien. Het is een proces van lange adem<br />
dat zich alleen wel laat versnellen wanneer er eenmaal een<br />
19 musis<br />
kritische grens is overschreden. Maar tel je zegeningen en kijk<br />
dan vooral naar die plekken waar zich nieuwe ondernemers<br />
hebben gevestigd die smoel geven aan het geheel. De<br />
gemeente is daarvoor in onderhandeling met een twintigtal<br />
ondernemers die in het komend jaar hun zaak willen<br />
aanpakken. Wij hebben momenteel zo'n elf projecten onder<br />
handen en daar komen binnenkort een paar grote zaken bij<br />
zoals onder andere de Ooievaar plus het vroegere Hosman<br />
Frères met de belendende panden. Als de revitalisering hier<br />
zijn beslag krijgt met een nieuwe functie voor Hosman,<br />
horeca op de hoek daar tegenover en hopelijk een cultureelcommerciële<br />
bestemming voor de Korenbeurs, dan is er in de<br />
herontwikkeling van de binnenstad een stap van betekenis<br />
gezet. Maar wat boven alles staat op dit moment is het<br />
wegwerken van de sporen van verpaupering. Dan volgt – met<br />
de nodige moeite, dat wel – de herbestemming vanzelf. Ons<br />
lukt het althans om, waar het onze eigen investeringen betreft,<br />
nieuw leven in de brouwerij te krijgen'.<br />
Handling | Drukwerk | Mailing | Postbezorging | Houtindustrie<br />
Groen- en Milieuservices | Uitzendkrachten | Detachering | Enquêtes<br />
Bedrijfsinformatie | Arbeidsintegratie<br />
Tel. (010) 204 10 00
Smaken verschillen. Velen vinden het preekgestoelte in<br />
de Grote Kerk van Vlaardingen vanwege het uitbundige<br />
snijwerk wel mooi, maar of het in dit strakke calvinistische<br />
godshuis thuishoort? De neogotische preekstoel is<br />
afkomstig uit de Haagse Willemskerk en was daar volledig<br />
in zijn ambiance. Wegens afbraak van de kerk (1971)<br />
moest deze hier verdwijnen en in Vlaardingen had men<br />
behoefte aan een fraai 'nieuw' exemplaar. Waarom de<br />
keuze op deze preekstoel is gevallen, behoeft nog eens<br />
nader onderzoek. Echt nodig was het niet, want er was<br />
al een preekstoel. Zonder zware ingrepen had deze het<br />
makkelijk nog jaren volgehouden. Sterker nog, deze<br />
wat eenvoudiger maar kleinere preekstoel werd aan de<br />
Hervormde <strong>Gemeente</strong> in Winterswijk verkocht, waar deze<br />
nog steeds in gebruik is.<br />
De verkochte preekstoel was in 1865 door Arij Hoogendijk<br />
Jz., president-kerkvoogd, aan de Grote Kerk geschonken.<br />
Een grootschalige verbouwing van het kerkgebouw in<br />
dat jaar zorgde voor een totale heri<strong>nr</strong>ichting van de kerk<br />
en de oude preekstoel werd tezamen met de bestaande<br />
kerkbanken en ander meubilair verkocht. Voor het nieuwe<br />
exemplaar diende Cornelis Willem van Capellen twee<br />
ontwerpen in, waaruit het College van kerkvoogden<br />
er één koos. Enkele aanpassingen werden aan het<br />
ontwerp gepleegd, onder andere door het toevoegen van<br />
ornamenteel snijwerk. De kosten bedroegen ongeveer<br />
2.000 gulden, een bedrag waar je toentertijd ruimschoots<br />
een dak boven je hoofd kon verwerven.<br />
In tegenstelling tot Vlaardingen keek men in Winterswijk wel<br />
of de kansel in het interieur van de Jacobskerk paste. Het<br />
fraaie gotische gebouw dat in het midden van de 16 e eeuw zijn<br />
huidige uiterlijk kreeg, heeft een stemmig sobere i<strong>nr</strong>ichting,<br />
Museumvondsten<br />
tekst: Jeroen ter Brugge<br />
preekstoel van de grote Kerk<br />
© d. van der Walle-Krosenbrink, Winterswijk<br />
waarin de preekstoel goed past. Om deze nog beter te laten<br />
aansluiten bij zijn omgeving werden de gesneden ornamenten<br />
verwijderd en het hout blank geschuurd, zodat het beter zou<br />
passen bij de kerkbanken. Ook werd de voet onder de kuip<br />
verkleind en op een iets andere wijze vormgegeven. Hierdoor<br />
sloot de versierde trap niet meer aan en werd ook die door<br />
een nieuw exemplaar vervangen, eveneens ontdaan van<br />
enige opsmuk. Een groot deel van de ornamenten is bewaard<br />
gebleven. In een kast in de Jacobskerk worden deze tot op<br />
de dag van vandaag bewaard. Vergelijking met oude foto's<br />
van de preekstoel toen die nog in Vlaardingen stond, leert<br />
dat niet alle onderdelen behouden zijn. Het lijkt er op dat van<br />
alle verschijningsvormen van het siersnijwerk een voorbeeld<br />
bewaard is. De achtkantige preekstoel had van oorsprong<br />
panelen die in de hoeken repeterend waren ingevuld met tak-<br />
en bladvormige ranken en collages. Op het klankbord, de grote<br />
luifel die boven de preekstoel hangt, waren op alle kanten<br />
eveneens ornamenten geplaatst, waarbij die aan de voorzijde<br />
een opengeslagen boek (de bijbel) verbeeldde. Het snijwerk<br />
is uitgevoerd in een verschijningsvorm die kunsthistorici<br />
en antiekhandelaren de Willem III-stijl zouden noemen. In<br />
menig huiskamer kom je nog theekastjes, chiffonnières (hoge<br />
ladekasten) en kledingkasten tegen met hoekornamenten in<br />
dezelfde stijl. Het was een manier van ornamenteren die erg<br />
populair was ten tijde van de vervaardiging van de preekstoel<br />
en zoals de naam suggereert, stamt uit de tijd toen Koning<br />
Willem III de scepter zwaaide. De rijk versierde trap in dezelfde<br />
stijl is, voor zover bekend, niet bewaard gebleven. Die laat<br />
zich ook niet zo eenvoudig in een kast opbergen. Het is aan de<br />
kerkvoogden van de Winterswijkse Jacobskerk te danken dat<br />
de wel bewaarde ornamenten nog steeds aanleiding geven tot<br />
bespiegelingen over het Vlaardingse verleden.<br />
musis 20
21 musis<br />
Iedere <strong>Musis</strong> worden twee museale objecten uit niet-<strong>Schiedam</strong>se en niet-Vlaardingse collecties<br />
gepresenteerd, soms onbekende stukken, soms in de vergetelheid geraakte.<br />
Vermogende stedelingen zochten in de 17 e en 18 e eeuw<br />
hun rust buiten de stad. De zeer rijken waren in het bezit<br />
van een buitenplaats, zoals die langs de Vecht of achter de<br />
duinen, maar ook her en der op het platteland lagen. De<br />
categorie iets minder vermogenden bezat boerderijen waar<br />
deze naar behoefte in het voor- of zomerhuis verbleef. De<br />
stedelijke regenten die niet over een groot familiekapitaal<br />
beschikten, maar wel wat te besteden hadden, kochten net<br />
buiten de bebouwde kom een tuin met tuinhuis. Dergelijke<br />
buitens kregen een naam die vaak het verlangen naar<br />
het buitenleven en het achterlaten van de stadse<br />
verplichtingen uitdrukte. Eén van de grootste <strong>Schiedam</strong>se<br />
buitens past mooi in dat rijtje: Rustenburg aan de Lange<br />
Nieuwstraat. Een burg of burcht was de buitenplaats<br />
allerminst, maar deze in onze ogen wat protserig<br />
aandoende aanduiding was in de 18 e eeuw bepaald niet<br />
ongebruikelijk. Het drukte natuurlijk wel uit waarvoor het<br />
bedoeld was: een prestigieuze plaats waar de eigenaar tot<br />
rust kon komen.<br />
De buitenplaats Rustenburg werd rond 1735 gebouwd<br />
op een strook land die 'Het Nieuwwerk' werd genoemd.<br />
Oorspronkelijk deel uitmakend van de Westfrankelandsepolder<br />
ontstond dit gebied door de aanleg in 1613/1614<br />
van de Nieuwe Haven. Het lag tussen deze als economische<br />
impuls aangelegde haven en de Buitenhaven in. Het terrein<br />
werd herkaveld, met de verwachting dat hier kleinschalige<br />
bedrijvigheid en woningbouw zou gaan plaatsvinden. De<br />
bevolkingsgroei stagneerde echter en omdat zich hier ook<br />
nauwelijks industriële activiteit ontplooide, werd het een plek<br />
waar de rijkere <strong>Schiedam</strong>mer zich kon verpozen. Niet alleen<br />
door middel van een wandeling, maar ook door aankoop van<br />
een tuin, wat dan snel gevolgd werd door de bouw van een<br />
tuinhuis. Dergelijke tuinhuizen waren wel van een andere orde<br />
dan de houten Gammabouwsels die we tegenwoordig achter in<br />
de tuin hebben staan. Het waren elegante stenen gebouwtjes<br />
rustenburg<br />
van de toenmalige gemakken voorzien. Het Nieuwwerk kende<br />
één uitzondering op deze regel: de buitenplaats Rustenburg.<br />
Deze werd in opdracht van de Amsterdamse regent Nicolaas<br />
Elias (1690-1752) gebouwd en kon zich meten met de eerder<br />
vermelde buitenplaatsen langs de Vecht. In <strong>Schiedam</strong> kent<br />
Rustenburg haar gelijke slechts in Spieringshoek (zie <strong>Musis</strong><br />
maart 2010). Eerder stond op de ruim bemeten locatie het<br />
stedelijk kruithuis, dat voor die gelegenheid gesloopt is. In<br />
de verkoopakte van Rustenburg uit 1753 wordt het complex<br />
omschreven als 'buytenplaets genaempt Rustenburg',<br />
bestaande uit een groot en solide hoofdgebouw, met een<br />
(losstaande) koepel, een tuinmanshuis, koetshuis, stallen,<br />
tuin en plantage (moestuin en boomgaard). Naast Elias is<br />
Rustenburg in eigendom geweest van de geslachten Pielat/<br />
Pielat van Bulderen, Tromer en De Koning. In 1811 werd de<br />
buitenplaats, in deze economisch uiterst moeilijke periode<br />
zwaar verwaarloosd, voor de sloop verkocht. Cornelis<br />
Nieuwhof nam het terrein als tuinderij in gebruik. In verloop<br />
van tijd raakte het terrein weer herkaveld en verrezen aan de<br />
Lange Nieuwstraat gevels, passend bij de in 1767 aangelegde<br />
Plantage. Thans herinneren de straatnamen Rustenburg,<br />
Kruithuis en Nicolaas Eliashof aan de buitenplaats.<br />
Van der Feijst gebruikte de gewassen pentekening van<br />
onbekende hand uit circa 1740-1750 in 1975 al in zijn<br />
'Geschiedenis van <strong>Schiedam</strong>', maar deze is de moeite<br />
waard weer eens te tonen. De kunstenaar stond op de<br />
Lange Nieuwstraat en keek in westelijke richting. We zien<br />
het hoofdgebouw dat door grachten is omgeven en per<br />
brug bereikbaar is. Aan de straat bevindt zich vooraan de<br />
koepelkamer, met de karakteristieke kantige kopgevel en<br />
rechts van de i<strong>nr</strong>ijpoort vermoedelijk het koetshuis. Op de<br />
achtergrond staat de Zuidmolen die in 1717 als moutmolen<br />
was gebouwd. Als de kunstenaar in oostelijke richting had<br />
gekeken, dan was de houtzaagmolen (1723) 'Wijk den Toorn'<br />
te zien geweest.<br />
© amsterdam Museum, bruikleen Backer stichting
Requiem voor<br />
de witte sneeuwbes<br />
Nico de voogd<br />
De metamorfose van een<br />
verdronken stadspark<br />
"Het is momenteel wel ernstig, hoor! Er komen steeds<br />
minder mensen. Ik merk het aan de omzet, daar had ik<br />
niet op gerekend." Hans Lindhoudt, eigenaar van het<br />
pannenkoekenhuis in 't Hof maakt van zijn hart geen<br />
moordkuil. Zodra hij ons gezelschap ziet binnenkomen<br />
voor een warme kop koffie, klampt hij Nico de Voogd aan.<br />
Hij luistert welwillend toe. Nico is namens de gemeente<br />
Vlaardingen projectleider van de renovatie van 't Hof<br />
en Oranjepark. Samen met hem en Joop van Dorp van<br />
de Stichting Boombehoud Vlaardingen, heb ik net een<br />
Wie in dit natte grijze<br />
seizoen 't Hof in<br />
Vlaardingen bezoekt,<br />
wordt getrakteerd op<br />
een heus modderbad.<br />
Shovels van aannemer<br />
Blijdorp hebben vooral<br />
het noordelijke deel<br />
– het Oranjepark –<br />
drastisch onder handen<br />
genomen. Het mag<br />
duidelijk zijn, hier is<br />
sprake van 'werk in<br />
uitvoering'.<br />
Het monumentale<br />
stadspark van Vlaardingen<br />
was al jaren<br />
aan een opknapbeurt<br />
toe. Nu is het er eindelijk<br />
van gekomen.<br />
wandeling door het stadspark ondernomen, op dit moment<br />
een stoutmoedige onderneming waarbij kaplaarzen geen<br />
overbodige luxe zijn. "Sommige mensen weten nog van niks.",<br />
vervolgt de geplaagde restauranthouder: "Ik moet regelmatig<br />
de plannen verdedigen." Een typerende reactie. Hans Lindhoudt<br />
merkt de overlast van de opknapbeurt aan den lijve, maar<br />
toont toch begrip. Niet geheel verwonderlijk, want hij is<br />
bij de plannen betrokken en plukt straks de vruchten van<br />
het verbeterde Hof. Hans Lindhoudt is één van de zestien<br />
deelnemers aan het Parkpanel.<br />
musis 22
tekst: Robert van Herk<br />
foto's: Jan van der Ploeg<br />
Het park verdrinkt<br />
Een uurtje eerder had Nico de Voogd het Parkpanel al<br />
ter sprake gebracht; betrokkenheid van omwonenden en<br />
relevante organisaties als Stichting Boombehoud, Platform<br />
Buizengat, de Historische Vereniging en het Zomerterras, is<br />
bij de renovatie van het park immers van groot belang. Vanaf<br />
de eerste noodbrief van Stichting Boombehoud vier jaar<br />
geleden was duidelijk dat de tijd van pappen en nathouden<br />
voorbij was. 't Hof en Oranjepark waren beide toe aan een<br />
grondige opknapbeurt. "Het komt er eigenlijk op neer dat<br />
het park zonder ingrijpen zou verdrinken", legt Nico uit: "De<br />
ingeklonken veengrond en de matige afwatering zorgen<br />
ervoor dat de leeflaag waar de grote bomen in wortelen<br />
veel te nat is geworden. Op den duur legt zo iedere boom<br />
het loodje." Daarbij komt dat het park in de loop der jaren is<br />
verrommeld: er was achterstallig onderhoud, paden werden<br />
steeds modderiger, het succes van het populaire Zomerterras<br />
bleek telkens een aanslag op de grasmat van de festivalweide,<br />
en het park was dichtgegroeid met laagwaardig groen als<br />
sneeuwbes en saaie heesters. Dat laatste zorgde weer voor<br />
een ideaal biotoop voor hangjongeren. Kortom, problemen te<br />
over. "Al die problemen wilden we in een keer aanpakken",<br />
zegt Nico. Uiteindelijk heeft landschapsarchitect Michael van<br />
Gessel, ondermeer bekend van de geslaagde renovatie van<br />
Park Valkenberg in Breda, in samenspraak met de gemeente<br />
en het Parkpanel, een ingrijpend renovatieplan ontworpen.<br />
Volgens dit plan zal vooral het Oranjepark uit de jaren 1930<br />
een metamorfose ondergaan. Het negentiende- en deels zelfs<br />
zeventiende-eeuwse Hof wordt echter in oude luister hersteld.<br />
Veel meer water<br />
Wie een blik werpt op het ontwerpplan ziet meteen dat in<br />
het noordelijk deel van het stadspark veel meer ruimte komt<br />
voor waterpartijen. De singels worden onderling met elkaar<br />
verbonden waardoor er als het ware twee grote eilanden<br />
ontstaan die worden verbonden met sierlijke, door Van Gessel<br />
ontworpen, bruggen. Ook het padenplan wordt totaal anders.<br />
De harde T-kruisingen verdwijnen, daarvoor in de plaats<br />
komen lange luie lussen die hier en daar samenvloeien.<br />
De nieuwe asfaltpaden worden ook breder, zo'n drie meter.<br />
Mooi natuurlijk, maar al dat water gaat ook ten koste<br />
van bomen. Dat moet Joop van Dorp, deelnemer van het<br />
Parkpanel namens Stichting Boombehoud, toch tegen de<br />
borst stuiten. "Tja, zo'n ontwerpproces is een kwestie van<br />
23 musis<br />
het park verdrinkt<br />
het hof in aanleg<br />
geven en nemen", verklaart Joop: "Soms ging het plan ons<br />
ook te ver, maar de architect en Nico stonden open voor<br />
discussie. Uiteindelijk hebben we zo toch nog 45 bomen van<br />
de 403 bomen die op de kaplijst stonden, kunnen redden."<br />
Bovendien ging de gemeente niet over een nacht ijs. Alle<br />
1400 bomen in het park zijn onderzocht op gezondheid en<br />
gecategoriseerd. De kwaliteit van de bomen bepaalde mede<br />
het ontwerp van Michael van Gessel. Dat is goed te zien als<br />
we vanaf de Hogelaan het Oranjepark in wandelen. Het, nu<br />
nog halfverharde, pad langs de nieuw gegraven waterpartij<br />
loopt prachtig tussen een aantal monumentale kastanjes en<br />
scheefstaande platanen door. Het zijn bomen die voorheen<br />
nauwelijks opvielen, maar nu echt de show stelen.<br />
Wie een blik werpt op het ontwerpplan ziet meteen dat in het<br />
noordelijk deel van het stadspark veel meer ruimte komt voor<br />
waterpartijen. De singels worden onderling met elkaar verbonden<br />
waardoor er als het ware twee grote eilanden ontstaan die worden<br />
verbonden met sierlijke, door Van Gessel ontworpen, bruggen. Ook<br />
het padenplan wordt totaal anders. De harde T-kruisingen verdwijnen,<br />
daarvoor in de plaats komen lange luie lussen die hier en daar samen-<br />
vloeien. De nieuwe asfaltpaden worden ook breder, zo'n drie meter.
Strijd tegen de sneeuwbes<br />
Wat erg opvalt is de kaalslag bij de onderbeplantingen. Al het<br />
"oninteressante" gemeentegroen is gerooid; de sneeuwbes is<br />
de oorlog verklaard. Je kijkt nu met gemak vanaf de Hogelaan<br />
naar de Westlandseweg. Is dat niet zonde? "Nee hoor, dat<br />
hebben we heel bewust gedaan. De nieuwe plantvakken zijn<br />
heel strategisch over het park verspreid. Er is meer over-zicht<br />
en de randen van het park zijn ook opener. Je ervaart nu een<br />
mooi groot park. Voorheen keken passanten en omwonenden<br />
tegen een dichte groene muur, nu nodigt het park uit tot een<br />
bezoek", zegt Nico. Toevallig lopen we Frank Tomei tegen<br />
het lijf. Hij laat net zijn hond uit en ongevraagd bevestigt<br />
hij de visie van Nico: "Vroeger liet ik mijn kinderen nooit<br />
alleen in het Hof spelen. Het is nu veiliger." Frank zit echter<br />
het hof in aanleg, plannen, projecten en gegeven situaties<br />
als organisator van het Zomerterras ook in het Parkpanel,<br />
dus het is de vraag of zijn oordeel wel zo objectief is. "Dat<br />
denk ik wel", verklaart Frank desgewenst: "Ik hoor het ook<br />
van omwonenden. De mensen zijn goed geïnformeerd. Al<br />
die gekapte bomen doen wel pijn, maar ze zien dat het beter<br />
wordt."<br />
Oerdegelijke grasmat<br />
Dat vooral het Oranjepark drastisch veranderd wordt, blijkt<br />
als we even later Franks festivalterrein naderen. Dat is nu<br />
een stuk groter geworden en ligt meer naar het noorden. Het<br />
is geheel omsloten door water en is daardoor een stuk beter<br />
te beveiligen. "De grasmat wordt een Van Kessel constructie<br />
– net als op het intensief gebruikte Wester Gasterrein in<br />
Amsterdam – dat betekent enorm veel drainage, aarde met<br />
wapeningsnetjes en speciaal graszaad", verklaart Nico: "Als<br />
je het dan toch aanpakt, kun je het beter meteen goed doen."<br />
De kwaliteit van de bomen bepaalde mede het ontwerp van<br />
Michael van Gessel. Dat is goed te zien als we vanaf de Hogelaan<br />
het Oranjepark in wandelen. Het, nu nog halfverharde, pad langs de<br />
nieuw gegraven waterpartij loopt prachtig tussen een aantal monumentale<br />
kastanjes en scheefstaande platanen door. Het zijn bomen<br />
die voorheen nauwelijks opvielen, maar nu echt de show stelen.<br />
musis 24
Hij wijst naar de noordwestelijke punt van het festivaleiland.<br />
"Daar komt de nieuwe skatebaan. Echt een heel vernieuwend<br />
ontwerp. Het wordt een mooie verdiepte betonnen constructie."<br />
Klinkt goed, maar dat eindplaatje is nu nog moeilijk voor te<br />
stellen. Juist in dit deel van het Oranjepark moet de argeloze<br />
bezoeker een groot beroep doen op zijn fantasie. Het modderige<br />
terrein is bezaaid met "zinkers" - gasleidingen die straks<br />
onder de waterpartijen door lopen - en stukken drainagepijp.<br />
Aan Nico's enthousiasme zal het echter niet liggen.<br />
Liefdesverklaring in schors<br />
Joop van Dorp leeft pas echt op als we weer richting Hogelaan<br />
struinen. Twee nijlganzen landen met veel misbaar naast een<br />
waterpartij. De aanwezige eenden kiezen mokkend een veilig<br />
heenkomen. "Zie je die oever daar?", vraagt Nico. We kijken<br />
naar de overkant. De oever is hier hoger opgeworpen en er<br />
zitten kleine gaten in. "Voor de ijsvogels", weet Joop, "Die heb<br />
ik hier regelmatig gezien. Zo'n park is natuurlijk ook prachtige<br />
natuur!" We wandelen het nieuwe pad uit. Sierlijk schampt het<br />
de Hogelaan, waar de laatste oude beuken uit de negentiende<br />
eeuw ooggetuigen zijn van dit nieuwe hoofdstuk in de lange<br />
geschiedenis van het park. De naam 'Yusuf' is ingekerfd<br />
in de bast van één van de beuken. Tijden veranderen. Ook<br />
nieuwe Nederlanders zetten kennelijk de lange traditie van<br />
liefdesverklaringen in schors voort. "De heesters langs de<br />
Hogelaan zijn ook allemaal verwijderd", zegt Nico: "Zo komt<br />
de oude dijk veel beter tot zijn recht. Bovendien loopt de<br />
Hogelaan straks weer door tot aan de Hoflaan."<br />
Ouderwets beheer<br />
Uiteindelijk belanden we dus in de Pannenkoekenboerderij.<br />
Het is elf uur 's ochtends. We zijn de eerste gasten. Nadat<br />
eigenaar Hans zijn zorgen heeft geuit, serveert hij drie<br />
heerlijke bakken koffie. Veelbelovend natuurlijk alle veranderingen,<br />
maar loopt de renovatie een beetje op schema? "In<br />
principe moet het komende Zomerterras op het vernieuwde<br />
terrein plaatsvinden. Zomer <strong>2011</strong> is de deadline", zegt Nico.<br />
Joop plaagt: "Maar helemaal af zal het toch zeker niet zijn?"<br />
25 musis<br />
Dat moet Nico beamen. Op dit moment is de bodem door het<br />
grondwerk en de weersomstandigheden nog een "vlaflip".<br />
Daar kun je nog niet goed in planten. "Na de grond- en<br />
drainagewerkzaamheden laten we de groenvakken rusten en<br />
dan kunnen we in najaar <strong>2011</strong> planten."<br />
Recent is bovendien een fikse tegenvaller in de noordwest-<br />
hoek van het Oranjepark geconstateerd. Bij graafwerkzaamheden<br />
bleek de dieper gelegen bodem meer verontreinigd<br />
dan uit voorgaand onderzoek gebleken was. Het gaat niet om<br />
verontreiniging die kwaad kan voor de bezoeker van het park,<br />
maar een watergang op deze plek – zoals in het ontwerp staat<br />
aangegeven – is hierdoor niet haalbaar. Het idee is nu om het<br />
skatebaan in het oranjepark<br />
water te laten eindigen in een dichte groenstrook. De beoogde<br />
waterval in de noordwesthoek wordt daarmee ook verschoven<br />
en aangepast.<br />
"En als het park straks opgeleverd is? Hoe blijft het dan in<br />
goede staat? "Voor het park maken we een beheerplan. Twee<br />
medewerkers van het Wijkbeheer zorgen voor de uitvoering.<br />
Nu is het park onderdeel van het groenbeheer in de gehele<br />
wijk, maar het is natuurlijk veel beter als er vaste mensen<br />
verantwoordelijk worden." Daarmee krijgen 't Hof en het<br />
Oranjepark dus weer echte 'tuinmannen', net als vroeger.<br />
Een ouderwets degelijke aanpak voor een modern stadspark.
Van Vlaardingse<br />
tuinen en sloppen<br />
Termen als 'sloppenwijk' of 'krotwoning' associëren we tegenwoordig vooral met derdewereldlanden.<br />
Haveloze mensen die onder erbarmelijke toestanden een schamel dak boven hun hoofd<br />
proberen te houden. Actueel ook wanneer er ergens op de wereld weer eens een aardbeving heeft<br />
plaatsgevonden of een orkaan is langsgeraasd: de sloppen leveren dan de meest schrijnende<br />
beelden op en niet ten o<strong>nr</strong>echte natuurlijk. Dat we dergelijke omstandigheden in ons eigen land<br />
niet meer kunnen voorstellen, zegt veel over de ontwikkelingen die Nederland de afgelopen<br />
60-70 jaar heeft doorgemaakt. Maar nog geen dertig jaar geleden trof je nog geregeld bordjes<br />
met de tekst 'onbewoonbaar verklaarde woning' aan op dichtgespijkerde panden, wanneer er<br />
aan de regels van de Woningwet echt niet meer voldaan kon worden. Rond 1975 betrof het de<br />
laatste restanten van een grote schare schamele woningen waar in de voorgaande decennia<br />
het mes was gezet. Tot weemoed van velen die nostalgische gevoelens hebben met de nauwe<br />
straatjes en steegjes die men zelf overigens vaak alleen van oude foto's kent. De werkelijkheid<br />
was een stuk rauwer. Degenen die in een groot gezin zijn opgegroeid in een rug-aan-rugwoning,<br />
amper twintig vierkante meter in oppervlakte,<br />
met halfsteensmuren en met een slaapkamer<br />
recht onder de pannen, weten wel beter.<br />
Samen met je broers of zussen, de seksen wel<br />
gescheiden uiteraard, opgestuwd in één bed,<br />
met de voeten van de ander naast je hoofd<br />
en in de winter stuifsneeuw op de dekens.<br />
Maar ook in voorgaande eeuwen woonden<br />
de minstvermogenden onder dergelijke<br />
armoedige omstandigheden. In stegen en<br />
sloppen, weggestopt van de openbare straat<br />
en veelal uit het zicht bevonden zich deze<br />
van armoedige materialen samengestelde<br />
bouwsels. Veel voorschriften bestonden nog<br />
niet en zolang er geen brandgevaar bestond,<br />
werden deze gedoogd. In de 17 e eeuw heette<br />
het in een verordening 'Alsulcke particuliere<br />
sloptjens ende toegangen niet anders en syn<br />
als sluypplaetsen voor ongeregelde menschen,<br />
nesten van alle stanck'. En inderdaad zullen het<br />
broedplaatsen van ongedierte en ook menselijk<br />
gespuis zijn geweest.<br />
onbewoonbaar verklaarde woning in de Fransestraat, circa 1920.<br />
musis 26
3 e Bierslootsteeg, onderaan de hoogstraat. Circa 1910.<br />
Vrijwel iedere stad kende zo zijn achterbuurten, die overigens<br />
vaak vlak achter de reguliere straten schuilgingen. Net als<br />
in andere steden had ook Vlaardingen zo zijn minder fraaie<br />
gezicht. De bevolking nam in de 19e eeuw in grote snelheid<br />
toe. Tot 1800 kende het inwonertal weliswaar schommelingen<br />
maar bleef het grosso modo stabiel tussen de 4.000 en 6.000<br />
zielen. Waren er in 1815 nog 5.895 inwoners (het agrarische<br />
Vlaardinger-Ambacht zo rond de 500), in 1835 waren dat er al<br />
7.340, in 1875 9.083, in 1925 27.184 om tot 31.037 inwoners<br />
uit te groeien in 1939. Deze bevolkingsaanwas leidde, naast<br />
sociaaleconomische tot verschillende praktische problemen.<br />
Het grondgebied van de gemeente Vlaardingen was immers<br />
beperkt, uitbreiding van de bebouwing kende zijn grenzen<br />
en bouwgrond voor goedkope woningen was schaars. De<br />
stad was aan drie zijden omgeven door de zelfstandige<br />
gemeente Vlaardinger-Ambacht en aan de zuidzijde door<br />
de Maas. Er stonden slechts drie uitbreidingsmogelijkheden<br />
ter beschikking: de Buitenweide (thans Oostwijk) die in 1830<br />
in het bezit van de gemeente was gekomen, het westelijk<br />
tuinengebied achter de Hoogstraat en de 'Nieuwe Tuinen'<br />
achter het Westnieuwland. De<br />
gemeente Vlaardingen nam bij de<br />
volkshuisvesting tot het begin van de<br />
twintigste eeuw niet het voortouw.<br />
Er bestond geen stadsplanning zoals<br />
tegenwoordig en als die er al was<br />
dan vooral één die ruimte bood aan<br />
industrieën en woningbouw voor<br />
de nette arbeidende klasse, middenen<br />
hogere klassen. Het particuliere<br />
initiatief vulde de lacune die de<br />
stad liet en voorzag in woo<strong>nr</strong>uimte<br />
voor de armsten. Niet geheel<br />
toevallig waren het 'timmerlieden',<br />
tegenwoordig zouden we aannemers<br />
of projectontwikkelaars zeggen, die<br />
in de behoefte voorzagen. Opvallend<br />
is dat de dienst op deze markt door<br />
slechts een handjevol lieden werd<br />
uitgemaakt. In de 19e eeuw waren<br />
dit onder andere Nicolaas Steijger en<br />
eind 19e en 20e eeuw Cornelis van<br />
Aken en Johannes Maassen, die in de<br />
kadastrale liggers tientallen huisjes<br />
27 musis<br />
tekst: Jeroen ter Brugge<br />
foto's: Stadsarchief Vlaardingen<br />
op hun naam hadden staan. Het bouwen en exploiteren<br />
('huisjes melken') combineerden sommigen met het vak van<br />
verzekeringsagent en begrafenisondernemer. De angst van de<br />
19 e eeuwer was groot te zijner tijd geen behoorlijke begrafenis<br />
te krijgen en hoe arm ze ook waren, tegen dit risico dekte men<br />
zich in. Een nauwsluitend net had zich zo om deze klasse<br />
gevormd, waarbij zij welhaast voor het leven veroordeeld<br />
waren tot hun huisbaas en uitgeleider naar het eeuwige. In<br />
een dergelijk vervlechting was Vlaardingen bepaald niet uniek:<br />
de Scrooge-figuur van Dickens had overal in het stedelijke<br />
Nederland van de 19 e eeuw geplaatst kunnen worden.<br />
De ontwikkeling van de huisvesting van de allerarmsten is<br />
in Vlaardingen goed vergelijkbaar met die in andere steden<br />
in West-Nederland. Rondom de stadskernen lagen van<br />
oudsher 'tuinen'. Deze zouden in 20 e /21 e eeuwse ogen<br />
nog het meest lijken op volkstuintjes, maar hun oorsprong<br />
is een geheel andere. Waren de volkstuintjes in de voor- en<br />
naoorlogse jaren bedoeld voor de arbeidende klasse, hun in<br />
de gelegenheid stellend de eigen aardappelen en groenten<br />
te verbouwen, de tuinen uit de 17 e en 18 e eeuw waren het<br />
domein van de stedelijke elite. Het betreft hier niet de zeer<br />
kleine toplaag van de superrijken uit de echt grote steden<br />
die op het platteland buitenplaatsen konden laten bouwen of<br />
herenkamers op door hen verpachte boerderijen hadden, maar<br />
de laag daaronder. De burgemeesters, schepenen en andere<br />
hoogwaardigheidsbekleders die hun status illustreerden met<br />
een lapje grond net buiten de stad. Daarop een tuinhuis en een<br />
uitzicht over het boerenland. Hier konden zij zich, met name<br />
in de zomer, terugtrekken van de dagelijkse beslommeringen<br />
en genieten van de sier- annex moestuin. Het tuinhuis was<br />
geschikt om net gezelschap te ontvangen en was voorzien<br />
van (letterlijk en figuurlijk) de nodige gemakken. Vlaardingen<br />
kende twee tuingebieden: de eerste tussen de Biersloot en de<br />
Kijkje in de 6 e Nieuwlandsteeg met op de achtergrond de Maassluissedijk. Foto a.J. van druten, circa 1955.
ALLES IN DE<br />
BOEKHANDEL<br />
Boekhandel J.S. van Leeuwen<br />
Broersvest 85<br />
3111 ED <strong>Schiedam</strong><br />
Boekhandel Post Scriptum<br />
Hof van Spaland 31<br />
3121 CA <strong>Schiedam</strong><br />
MAAR OOK<br />
COMPLEET OP<br />
INTERNET<br />
www.boekhandelvanleeuwen.nl<br />
www.postscriptum.nl<br />
zorg voor de stad<br />
NV IRADO<br />
NV IRADO<br />
Fokkerstraat 550<br />
3125<br />
Van Heekstraat<br />
BE <strong>Schiedam</strong><br />
15<br />
Telefoon: 3125 BN <strong>Schiedam</strong> 010-262 1000<br />
E-mail: telefoon info@irado.nl<br />
010-262 1000<br />
www.irado.nl<br />
e-mail info@irado.nl<br />
www.irado.nl<br />
Compleet naar wens<br />
musis 28
Kaalslag waar voorheen de 6 e en 7 e Bierslootstegen lagen ter voorbereiding van de aanleg van de verbindingsweg.<br />
Foto P.d. de vries, 1939.<br />
Hoogstraat/Liesveldselaan en een tweede ter weerszijde van<br />
het Westnieuwland, toepasselijk 'de Nieuwe Tuinen' genaamd.<br />
Langs de ontsluitingswegen van deze tuingebieden vond in de<br />
loop van de 18 e en 19 e eeuw stadsuitbreiding plaats, met vaak<br />
een gecombineerde woon-werkfunctie. Veel middenstanders<br />
vonden hier een onderkomen. Na de stichting van het<br />
Koninkrijk der Nederlanden kwamen de achtererven aan snee.<br />
Bereikbaar door de stegen tussen de huizen heen, verrezen<br />
hier sloppen van tegenover elkaar gebouwde woninkjes. Het<br />
woord 'slop' verdient in dit verband een toelichting. Hoewel<br />
de negatieve bijklank al heel lang bestaat, is een slop in<br />
technische zin een (erg) smalle straat of steeg tussen huizen<br />
in, vaak ook doodlopend. De zeer goedkope bouwwijze leidde<br />
tot weinig aangename verblijfomstandigheden, zoals hiervoor<br />
al geschetst. De huisjes waren bovendien ongefundeerd en<br />
direct op de ondergrond gebouwd met alle vochtproblemen<br />
van dien. Een groot contrast kwam in 1993 aan het licht toen<br />
ter plekke van de Van Kampenschool tijdens opgravingen<br />
zowel resten van de tuin van een Vlaardingse burgemeester<br />
werden aangetroffen als de voorgevel van één van de Nieuwlandstegen.<br />
Naast de gemetselde 17 e eeuwse steens muur<br />
van het tuinhuis lagen halfsteens muurtjes van de huisjes uit<br />
de 19 e eeuw. Een ander voorbeeld waar rijk en arm elkaar<br />
ontmoetten was een pand in de 3 e Bierslootsteeg, waar de<br />
gevelsteen van een 17 e eeuws tuinhuis met de tekst 'Uit en<br />
Thuis' was ingemetseld. Een haast cynische daad om deze<br />
steen, die zich momenteel in de collectie van het Museum<br />
Vlaardingen bevindt, hier terug te plaatsen. Van het 'Uit' was<br />
met de benauwende bebouwing absoluut geen sprake meer<br />
en het thuisgevoel zal ook niet voor iedere bewoner hebben<br />
gegolden.<br />
29 musis<br />
Iemand die met bepaald weinig<br />
nostalgie op zijn jeugd onder weinig<br />
opwekkende omstandigheden terugkeek,<br />
was wethouder Teun de Bruijn. Met<br />
een ongekende vasthoudendheid en<br />
met veel energie wierp hij zich op de<br />
sanering van de vele krotwoningen<br />
die Vlaardingen in de naoorlogse jaren<br />
nog steeds kende. Dat De Bruijn in zijn<br />
oprechte enthousiasme doorsloeg en<br />
ook straten en individuele panden liet<br />
slopen die heden ten dage vanwege hun<br />
karakteristieke historische verschijning<br />
gekoesterd zouden worden, is hem<br />
wel verweten. Maar dat hij ten gunste<br />
van de bevolking wilde afrekenen met<br />
de erbarmelijke woonomstandigheden<br />
en de sfeer van armoe is nog steeds<br />
één van de belangrijkere fasen in de<br />
sociaalmaatschappelijke ontwikkelingen<br />
van het naoorlogse Vlaardingen. Hij<br />
bouwde daarbij krachtig voort op<br />
eerdere initiatieven. Voorafgaand<br />
aan de inwerkingtreding van de Woningwet (1901) waren<br />
de woonomstandigheden in heel Nederland in kaart<br />
gebracht. Het onthutsende resultaat leidde tot wettelijke<br />
richtlijnen en plaatselijke verordeningen die gericht waren<br />
op kwalitatief betere woningen en het aanpassen dan<br />
wel saneren van bestaande woningen. In Vlaardingen<br />
bracht de Gezondheidscommissie in 1908 rapport uit van<br />
de woonomstandigheden in de krotwoningen ten westen<br />
van de Hoogstraat, wat in 1910 leidde tot het onteigenen<br />
van 129 huisjes ten behoeve van de sloop. Patrimoniums<br />
Woningbouwvereniging leverde hier, aan de nieuwe Kornelis<br />
Speelmanstraat, in 1912 zijn eerste bouwproject op. Nog<br />
vele andere zouden volgen. De grootste voortgang werd kort<br />
voor en de eerste vijftien jaar na de Tweede Wereldoorlog<br />
geboekt. Na de kwalitatief slechte woningen kwamen ook<br />
de relatief goede maar kleine woninkjes aan de beurt. Ten<br />
behoeve van de zogenaamde 'Doorbraak' door de Hoogstraat<br />
Rond 1975 betrof het de laatste restanten van een grote schare<br />
schamele woningen waar in de voorgaande decennia het mes was<br />
gezet. Tot weemoed van velen die nostalgische gevoelens hebben<br />
met de nauwe straatjes en steegjes die men zelf overigens vaak<br />
alleen van oude foto's kent. De werkelijkheid was een stuk rauwer.<br />
(aanleg Verbindingsweg/Korte Hoogstraat) werden in 1939<br />
enkele Bierslootstegen afgebroken. Maar vooral tijdens de<br />
Wederopbouw die Vlaardingen zo intensief heeft beleefd, werd<br />
grote schoonmaak gehouden. Soms ten behoeve van concrete<br />
nieuwbouwplannen zoals het Liesveldviaduct, maar vaak ook<br />
zonder vooropgesteld plan. Rond het Westnieuwland leidde dit<br />
tot een kaalslag die decennialang heeft bestaan.<br />
Anno <strong>2011</strong> resten slechts weinig sporen van deze episode uit<br />
de Vlaardingse stadsontwikkeling. Enkele laatnegentiende-/<br />
vroegtwintigste-eeuwse relicten zijn haast toevallig bewaard<br />
gebleven, vooral omdat zij buiten de saneringsgebieden lagen,<br />
zoals de Steenplaats en enkele straatjes in de Oostwijk. Nu<br />
opgeknapt en voorzien van moderne gemakken geliefde<br />
woninkjes voor menigeen.
Een stad vol sloppen<br />
Van oudsher behoorde <strong>Schiedam</strong> tot<br />
de Hollandse steden. Met uitzondering<br />
van een tussenperiode van de Franse<br />
tijd hadden deze een bijzondere positie.<br />
Onder de Republiek der Zeven Verenigde<br />
Nederlanden bepaalden ze mede het<br />
beleid van Holland en bemoeiden ze zich<br />
zelfs met de buitenlandse politiek. In<br />
het Koninkrijk der Nederlanden hadden<br />
de steden vanaf 1814 stemrecht bij de<br />
samenstelling van de Provinciale Staten.<br />
Met de invoering van de Grondwet in 1848<br />
verviel het staatsrechtelijk onderscheid<br />
tussen de honderdvijftien steden<br />
die Nederland officieel kende en het<br />
platteland. De gemeente werd de eenheid<br />
van lokaal bestuur. Hoewel er juridisch<br />
sprake was van gelijkschakeling bleef het<br />
onderscheid tussen stad en platteland<br />
echter economisch, demografisch,<br />
sociaal en cultureel groot. Het is daarom<br />
dat Auke van der Woud, hoogleraar<br />
architectuur en stedenbouwgeschiedenis<br />
aan de Rijksuniversiteit Groningen,<br />
de Nederlandse stad als uitgangspunt<br />
neemt in zijn geschiedschrijving van de<br />
negentiende eeuw.<br />
het sint Janshofje achter het oude Kerkhof<br />
hofjestoegang Lange achterweg<br />
Zijn aangrijpingspunt is de sterke bevolkingsgroei die in die<br />
steden na 1850 plaatsvond als gevolg van de migratie van het<br />
platteland naar die steden en die Nederland veranderden in<br />
een grotendeels stedelijke samenleving. Ook <strong>Schiedam</strong> laat<br />
die groei zien. Uit de cijfers die de auteur geeft van de steden<br />
blijkt dat <strong>Schiedam</strong> in 1840 12.036 inwoners telde, in 1900 was<br />
dit aantal meer dan verdubbeld, tot 27.096. Die groei leidde tot<br />
het ontstaan van achterbuurten, riep vragen op naar de aanleg<br />
van sanitaire voorzieningen en het opruimen van vuil. Het is<br />
een geschiedenis die nog maar weinig in overzicht beschreven<br />
is. Dat heeft mede te maken met het gegeven dat de mensen<br />
om wie het gaat niet zelf de pen ter hand namen of aan<br />
het woord kwamen in het publieke domein. We moeten het<br />
vooral hebben van degenen die zich hun lot aantrokken, zoals<br />
sommige artsen, predikanten, romanschrijvers, ingenieurs,<br />
vaktijdschriften van ingenieurs en artsen en dergelijke. Mede<br />
op grond daarvan is Van der Woud erin geslaagd om een<br />
indringend beeld te schetsen van hoe veertig procent van de<br />
bevolking die in de steden in diepe armoede en in erbarmelijke<br />
omstandigheden leefde: in krotten, die vochtig en koud of in<br />
de zomer juist benauwd waren, te midden van vuil, stank en<br />
ongedierte. De sterftecijfers, van kinderen en ouderen, waren<br />
hoog. Het was pas aan het eind van de negentiende eeuw dat<br />
de sociale kwestie, en die van hygiëne (hoe de vuilophaal te<br />
organiseren, het al dan niet aanleggen van drinkwaterleiding<br />
musis 30
tekst: Herman Noordegraaf<br />
foto's: Robert Collette<br />
en riolering, het aanbrengen van wc's) meer centraal kwam te<br />
staan in het publieke bewustzijn. Tot die tijd was er een grote<br />
afstand tussen degenen die in de achterbuurten woonden<br />
en de meer gegoeden, hoewel ze wat geografische afstand<br />
vaak bijna op elkaars lip leefden. Het woord 'achterbuurt' is<br />
natuurlijk veelzeggend: die waren vaak niet te zien als men<br />
zich via de hoofdwegen door de stad begaf. Vaak waren ze<br />
laag gelegen, achter de dijken, waardoor er vaak ook nog<br />
wateroverlast in de woningen was. Een belangrijk punt<br />
dat er toe bijdroeg dat deze zaken meer in de aandacht<br />
kwamen, was de verworven kennis dat slechte hygiëne ook de<br />
gegoeden kon treffen door besmettelijke ziekten. Een bekend<br />
voorbeeld is de cholera of Aziatische braakziekte, die, zo<br />
meldt Van der Woud, oorspronkelijk alleen in de delta van de<br />
Ganges voorkwam en langs de kust van Bangladesh. In 1832<br />
kwam deze ziekte in Nederland. <strong>Schiedam</strong> werd in 1853, 1854,<br />
1859, 1866 en 1867 door deze epidemie getroffen met talloze<br />
slachtoffers, het meest in 1866 toen 251 mensen als gevolg<br />
van deze ziekte overleden.<br />
In het boek van Van der Woud komt <strong>Schiedam</strong> slechts een<br />
enkele maal voor. De bronnen die de auteur voor <strong>Schiedam</strong><br />
gebruikt zijn het proefschrift van H. Schmitz over <strong>Schiedam</strong><br />
in de tweede helft van de negentiende eeuw (1962) en de<br />
biografische schets die Jan Noordegraaf en Arie IJzerman<br />
gaven in hun He<strong>nr</strong>i Hartog schrijver van zwart <strong>Schiedam</strong> (1980).<br />
Er is voorts nog de bekende foto afgedrukt van het Broersveld<br />
in 1893 voor de demping van de gracht die als open riool<br />
functioneerde. De waarde van het boek van Van der Woud<br />
voor de geïnteresseerde in de geschiedenis van <strong>Schiedam</strong> ligt<br />
in de mogelijkheid die het boek biedt om de gebeurtenissen<br />
en de discussies in <strong>Schiedam</strong> over bijvoorbeeld het aanleggen<br />
van de drinkwaterleiding, de woningbouw, de vuilophaal in<br />
een breder kader te plaatsen. Ik noem twee voorbeelden.<br />
Op bladzijde 295 is een advertentie afgedrukt uit het Technisch<br />
<strong>Gemeente</strong>blad 1917 van 'Arij Jordaans, Stoomwagenfabriek<br />
<strong>Schiedam</strong> – Eerste Nederlandsche speciaal fabriek van<br />
<strong>Gemeente</strong>-Reinigingsmaterieel'. Afgebeeld zijn twee<br />
installaties voor het reukloos reinigen van beerputten. Het<br />
bedrijf van Jordaans was, zo voeg ik nu toe, oorspronkelijk<br />
een wagenmakerij. Jordaans begreep de verandering. Het<br />
ophalen van vuil was meestal verpacht aan particulieren die<br />
de 'stadscompost' verkochten aan boeren. Het gebruik van<br />
kunstmest maakte grotendeels een einde aan deze handel.<br />
<strong>Gemeente</strong>n richtten daarom in toenemende mate eigen<br />
vuilophaaldiensten op. Jordaans voorzag de toenemende<br />
behoefte aan reinigingsmateriaal en richtte in 1895 de eerste<br />
31 musis<br />
Klein groenendal, ten zuiden van de afrol hoogstraat en Lange achterweg<br />
Willemshofje aan de Laan, de ideale plek toen voor jonge gezinnen waarvoor<br />
volkshuisvesting geen moeite wilde doen.<br />
De waarde van het boek van Van der Woud voor de geïnteresseerde<br />
in de geschiedenis van <strong>Schiedam</strong> ligt in de mogelijkheid die het<br />
boek biedt om de gebeurtenissen en de discussies in <strong>Schiedam</strong> over<br />
bijvoorbeeld het aanleggen van de drinkwaterleiding, de woningbouw,<br />
de vuilophaal in een breder kader te plaatsen.
doelehof<br />
speciaalfabriek voor gemeentelijk reinigingsmateriaal op (eerst<br />
gevestigd aan de Westvest, later aan de Hoofdstraat). Van der<br />
Woud vermeldt dat Zwolle in 1869 de eerste stad was die het<br />
concessiesysteem losliet en een gemeentelijke reinigingsdienst<br />
invoerde, daarna volgden meer provinciehoofdsteden en<br />
de grote steden, waarna weer later de middelgrote steden<br />
kwamen. <strong>Schiedam</strong> past in dat patroon: daar besloot de<br />
gemeenteraad in 1897 om het ophalen van vuilnis en<br />
het baggeren van de havens en grachten door een eigen<br />
reinigingsdienst te laten verrichten nadat vanaf 1780 het<br />
ophalen van vuilnis en as verpacht was geweest. Het toezicht<br />
op het diepen en schoonhouden van de 'gemeentewateren'<br />
berustte tot dan toe bij de directeur gemeentewerken. Ook<br />
die figuur zien we in de tweede helft van de negentiende<br />
eeuw in de steden op het toneel verschijnen. Voordien was de<br />
hoogste technische ambtenaar in een stad de 'stadsfabriek'<br />
of 'stadsbaas', soms was de titel 'stadsarchitect'. Vanaf de<br />
jaren 1870 zetten vrijwel alle middelgrote gemeenten de<br />
'stadsfabricage' om in een 'Dienst <strong>Gemeente</strong>werken'. In<br />
<strong>Schiedam</strong> kwam in 1894 voor het eerst een 'directeur der<br />
gemeentewerken', J.M.A. Zoetmulder, die, en ook dat is<br />
tekenend, civiel ingenieur was.<br />
Het tweede voorbeeld dat ik noem, betreft de verslagen<br />
van personen die op onderzoek uitgingen of een enquête<br />
hielden en daarover publiceerden om zo de politiek<br />
verantwoordelijken te bewegen om maatregelen te nemen.<br />
Zo maakt Van der Woud meermalen gebruik van de brochure<br />
Arm Rotterdam. Hoe het woont! Hoe het leeft! (1903) van<br />
de journalist Louis Schotting en Hendrik Spiekman, het<br />
Hofjes en sloppen<br />
Hoewel de huisjes op de hofjes en sloppen in<br />
<strong>Schiedam</strong> in oppervlakte en i<strong>nr</strong>ichting soms<br />
weinig verschilden, kenden de <strong>Schiedam</strong>mers zelf<br />
wel degelijk een onderscheid. Voor een buitenstaander<br />
was het nauwelijks mogelijk een verschil<br />
te zien tussen de huisjes aan de gedempte baansloot<br />
aan de één meter brede steeg, de woningen<br />
op het Willemshof, Sint-janshof, laurens costerhof<br />
en de Schotse Poort, otterbuurt of het hofjes<br />
achter de gang van baas been. SDaP-voorman<br />
en latere wethouder Piet de bruin (1879-1957)<br />
liet dit onderscheid in het midden in zijn in 1910<br />
geschreven aanklacht 'Hoe wij werken. Hoe wij<br />
leven'. Heel aannemelijk is dat hij de situatie in<br />
<strong>Schiedam</strong> als bekend veronderstelde en gelijk aan<br />
de toestanden in andere arme industriesteden.<br />
generaliserend kan worden gezegd dat de hofjes<br />
de iets beter gesalarieerde arbeiders huisvestten.<br />
De sloppen, vaak verborgen achter een smalle<br />
gang tussen de woonhuizen aan de lange achterweg,<br />
het broersveld, de broersvest, Kreupelstraat,<br />
noordvestsingel, Hoogstraat en achter welke<br />
straat eigenlijk niet in de overvolle binnenstad<br />
vormden de behuizing voor de allerarmsten. Dit<br />
onderscheid wordt wel gemaakt in de zedenschetsen<br />
van de joodssocialistische onderwijzer<br />
He<strong>nr</strong>i Hartog (1869-1904). Deze geeft aan dat hij<br />
het leven van de armen op de hofjes uit ondervinding<br />
kende, maar verwijderd bleef van de<br />
ellende in de sloppen daarachter. zowel de hofjes<br />
als de sloppen zijn vrijwel alle gesloopt. <strong>Schiedam</strong><br />
heeft wel heel grondig afgerekend met de<br />
zwartste kant van z'n verleden. Slechts hier en<br />
daar is een restje overeind gebleven. toevallig<br />
gespaard op een binnenplaats, in een tuin of<br />
samengevoegd tot één enkele woning in een<br />
straatje in de binnenstad. over die huisjes gaat<br />
het Koninkrijk der sloppen van Van der Woud.<br />
eerste gemeenteraadslid van de Sociaal-Democratische<br />
Arbeiders Partij (SDAP) in Rotterdam (een monument<br />
ter nagedachtenis van deze laatste staat in Spangen).<br />
Zij deden daarin verslag van hun onderzoek naar de<br />
leefomstandigheden van de mensen in de Zandstraatbuurt<br />
in Rotterdam (waar nu het stadhuis en het voormalige<br />
postkantoor staan). Indirect (via de genoemde biografische<br />
schets van Jan Noordegraaf en Arie IJzerman) citeert Van der<br />
Woud ook een onderzoek van het eerste gemeenteraadslid<br />
van de SDAP in <strong>Schiedam</strong>, Piet de Bruin (1879-1957).<br />
In 1907 werd hij gekozen in de gemeenteraad om later<br />
wethouder te worden. In zijn hoedanigheid als bestuurslid<br />
van de <strong>Schiedam</strong>se Bestuurdersbond van de NVV deed hij<br />
onderzoek naar de werktijden en lonen van de arbeiders.<br />
In 1910 publiceerde hij het resultaat: Hoe wij werken. Hoe<br />
wij leven. Rapport eener enquete naar de wijzigingen in loon<br />
musis 32
Louronstraat, een smal straatje achter het oude Kerkhof<br />
en arbeidsduur alsook in den levensstandaard der arbeiders<br />
gehouden vanwege den <strong>Schiedam</strong>schen Bestuurdersbond.<br />
Daarin liet hij gedocumenteerd en op scherpe wijze zien hoe<br />
de arbeids- en leefomstandigheden van een groot deel van<br />
de <strong>Schiedam</strong>se bevolking waren. Van der Woud citeert in<br />
zijn hoofdstuk over het ontbreken van staatsingrijpen ('De<br />
wetten van de vrije markt') een passage uit het gedeelte dat<br />
De Bruin wijdt aan de brandersknechts 'met hun ontzettend<br />
slechte arbeidsvoorwaarden, hun onmenschelijk zwaren en<br />
gevaarvollen arbeid, die van hen een tegen-natuurlijk leven<br />
eischt, van werken des nachts en slapen overdag, met een<br />
verbijsterend langen werkdag van 13 tot 17 uur en soms<br />
nòg langer, terwijl zij ook des Zondags nog niet worden<br />
vrijgelaten':<br />
... als men ze, bij warme dagen vooral, ziet thuis komen,<br />
kerels van wie men weet, dat ze zich zeker niet te buiten gaan<br />
aan het gebruik van het vergif dat zij voortbrengen, en je ziet<br />
ze dan neerkwakken tegen den grond, omdat ze 'af' zijn en<br />
geen fut soms hebben eerst behoorlijk zich te ontkleeden;<br />
als je 't zoo voor je eigen oogen ziet, dat dát eigenlijk geen<br />
33 musis<br />
mensch meer is dat uit de branderij is gekomen, maar een bot,<br />
onhandelbaar wezen, dat haast van niets weet dan van slapen<br />
en knorren.'<br />
Het zijn inktzwarte geschiedenissen, maar Van der Woud<br />
laat zien dat dit alles niet overdreven is en dat het nodig was<br />
dat er mensen waren die door middel van onderzoek deze<br />
levensomstandigheden aan de kaak stelden. Om te eindigen<br />
met een treffend citaat van De Bruin:<br />
'Het zwarte <strong>Schiedam</strong> moge de bezittende klasse weinig te<br />
genieten bieden, zooals wel wordt gezegd, de overgroote<br />
meerderheid der arbeiders kan nog niet eens behoorlijk er<br />
leven...'<br />
Van der Woud schrijft over een 'Koninkrijk vol sloppen'.<br />
<strong>Schiedam</strong> was een 'stad vol sloppen'.<br />
Auke van der Woud, Koninkrijk vol sloppen. Achterbuurten en vuil<br />
in de negentiende eeuw, Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam 2010,<br />
440 pp, ill, ISBN 978 90 351 3597 0.<br />
Het woord 'achterbuurt' is natuurlijk veelzeggend: die waren vaak<br />
niet te zien als men zich via de hoofdwegen door de stad begaf.<br />
Vaak waren ze laag gelegen, achter de dijken, waardoor er vaak ook<br />
nog wateroverlast in de woningen was.
LOOK TV bestaat tien jaar<br />
Kritisch? Nee, dat is LOOK TV nauwelijks.<br />
Het <strong>Schiedam</strong>se televisiestation gaat liever<br />
voor positief nieuws dan voor calamiteiten<br />
waar lijken aan te pas komen. En politici<br />
fileren rekent de omroep niet tot zijn taak.<br />
"Ik laat mensen graag in hun waarde,"<br />
zegt Jan Willem de Boer (54), boegbeeld<br />
van het <strong>Schiedam</strong>se televisiestation en<br />
voorzitter van de Stichting Stadsomroep<br />
<strong>Schiedam</strong>, waarvan LOOK TV een<br />
onderdeel is. In maart bestaat de tv-zender<br />
tien jaar. Ook in de toekomst laat de<br />
omroep het harde nieuws graag aan de<br />
regionale zender RTV Rijnmond over.<br />
Liever positief<br />
nieuws dan<br />
rampen en<br />
lijken in beeld<br />
Jan Willem de Boer voor het pand van de stadsomroep schiedam in de Passage in 1992. Foto roel dijkstra. Collectie gemeentearchief schiedam.<br />
musis 34
"LOOK TV bestaat op 1 maart tien jaar, Radio <strong>Schiedam</strong> viert<br />
volgend jaar april het 25-jarig bestaan. Een jubileum is altijd<br />
een goed moment voor een evaluatie. Maar eigenlijk staat nu<br />
al vast dat we aan de formule niet veel zullen veranderen. Als<br />
ik me beperk tot LOOK TV: de programmering is een groot<br />
succes, dus die gaan we niet drastisch omgooien, hooguit<br />
zullen we proberen er onderdelen aan toe te voegen. Never<br />
change a winning team. Ik had onlangs nog een gesprek met<br />
RTV Rijnmond. Die zijn verbaasd dat we ondanks de beperkte<br />
middelen zoveel mooie programma's maken en zoveel succes<br />
hebben.<br />
LOOK TV begon als de droom van Jan Willem de Boer en die<br />
droom werd waargemaakt door wethouder Aad Wiegman,<br />
Henk Eikenbroek van de ONS en Aad van der Wel, die de<br />
zaak technisch op poten heeft gezet. Ik deed al dertien jaar<br />
radio toen een vriendin van me die in New York bij een<br />
plaatselijk televisiestation werkt vroeg: waarom hebben jullie<br />
in <strong>Schiedam</strong> eigenlijk geen lokale tv? In Amerika is geen stad<br />
zonder eigen televisiezender, regionale tv zoals Rijnmond<br />
kennen ze daar niet. Die vraag zette mij aan het denken. Ja,<br />
waarom hadden wij eigenlijk geen eigen tv-station? Ik begon<br />
een lobby in de plaatselijke politiek, maar er was geen partij<br />
die zijn nek wilde uitsteken. Tot Henk Eikenbroek van de<br />
ONS me belde en zei: Je moet bij mij zijn, ik heb een kanaal<br />
voor je. Wiegman zorgde daarna dat er een vergunning kwam.<br />
Voordat ik begon met het opzetten van een organisatie heb<br />
ik een aantal regio's en gemeenten met een eigen tv-zender<br />
bezocht en tijdens die rondreis kwam ik een oud-AVRO-man<br />
tegen die me een paar goede tips gaf. Eén ervan was: film<br />
zoveel mogelijk op locatie, ga niet in een studio achter een<br />
bos bloemen zitten, dat werkt niet.<br />
Wij zijn geen RTV Rijnmond en daar willen we ook niet op<br />
lijken. Wij hebben geen eigen journaal. Daar is gewoon niet<br />
elke dag genoeg nieuws voor in <strong>Schiedam</strong>. Wij richten ons<br />
op het brengen van informatie en van positief nieuws. Bij<br />
journalisten moet je niet aankomen met de term positief<br />
nieuws, omdat in die wereld nieuws per definitie juist negatief<br />
is. Maar wij zijn geen omroep voor hard nieuws. Daar hebben<br />
we ook geen mogelijkheden voor met zo'n kleine bezetting.<br />
35 musis<br />
tekst: Peter de Lange<br />
foto's: Roel Dijkstra, Jan van der Ploeg<br />
Vergeleken met vroeger is het al een heel stuk verbeterd.<br />
Vroeger moest je tot je verdriet de hele avond naar Jan Willem<br />
de Boer kijken. Ik ben een makkelijke prater. Nu hebben we<br />
verschillende presentatoren.<br />
In de programmering tekent zich toch wel een zekere<br />
kentering af. We willen meer met LOOK TV, we willen meer<br />
live-programma's maken; het enorme succes van het direct<br />
uitzenden van bijvoorbeeld de lintjesregen toont aan dat<br />
mensen daar behoefte aan hebben. En we willen iets met<br />
inburgering gaan doen, bijvoorbeeld taallessen geven. Er zijn<br />
genoeg projecten die je met televisie kunt ondersteunen. Wij<br />
doen ook aan <strong>Schiedam</strong>promotie, we zijn ook een beetje een<br />
VVV. Voor toeristen, maar ook voor oud-<strong>Schiedam</strong>mers die<br />
we via onze website in staat stellen feeling te houden met hun<br />
stad. Duizenden mensen maken van die mogelijkheid gebruik.<br />
We hebben een waanzinnig internetbereik. Via Youtube zijn<br />
alle uitzendingen te bekijken.<br />
Maar nogmaals, we hebben beperkte middelen. Onze inkomsten<br />
bestaan uit een stukje subsidie van de gemeente, een<br />
stukje reclamegeld, en we krijgen via wat vroeger kijk- en<br />
luistergeld heette van het rijk een vergoeding per huishouden.<br />
Bij elkaar is dat zo'n tweeënhalve ton. Daar moeten we alles<br />
van betalen, kabelhuur, toiletpapier, de cola, de elektriciteitsrekening,<br />
alles.<br />
In stilte hebben we één grote wens en dat is een professionele<br />
journalist. Dan zouden we iedere dag vers nieuws kunnen<br />
brengen. Op mijn verlanglijstje staat al jaren een journalist die<br />
<strong>Schiedam</strong> goed kent en actief nieuws uit de stad haalt. Een<br />
vrouwtje als Ellen van Gaalen van het AD/RD bijvoorbeeld,<br />
zo iemand zou ik graag in mijn redactie hebben. Mezelf zie ik<br />
niet als journalist. Ik noem mezelf presentator.<br />
Onze nieuwsgaring nu bestaat vooral uit persberichten.<br />
Als er echt groot nieuws is kunnen we dat meteen brengen.<br />
Dat is dan weer wel een voordeel ten opzichte van kranten.<br />
Wij kunnen veel sneller werken. Terwijl het AD nog schreef<br />
dat Coen Moulijn ziek lag, konden wij al melden dat hij was<br />
overleden.<br />
Nieuws positief benaderen, dat is onze insteek. Wat we niet uitzenden<br />
zijn onderwerpen als moord, verkrachting en dodelijke aa<strong>nr</strong>ijdingen.<br />
We willen geen bloed en geen lijken in beeld. Als zich dingen voordoen<br />
als een moord, dan gaan we daar niet filmen. We brengen gewoon het<br />
bericht en daar laten we het bij. Er zijn mensen die ons te soft vinden,<br />
die zeggen dat wij veel harder moeten zijn richting de politiek. Ze eisen<br />
dat wij een raadslid of een wethouder flink doorzagen, dat we meer<br />
eigen journalistiek onderzoek doen. Maar nogmaals, daar hebben wij<br />
de mensen niet voor.
Nee, de radio opdoeken om meer geld vrij te maken voor tv om<br />
zo betere programma's te maken is geen optie. Dat zou lang niet<br />
voldoende opleveren. Bovendien heeft ieder medium zijn eigen publiek.<br />
De radio is een dertigplusmedium, daar hebben jongeren niks mee.<br />
LOOK TV is er voor alle leeftijden. Iedereen kijkt er naar en iedereen<br />
spreekt het op zijn eigen manier uit. Jongeren zeggen loek tievie,<br />
ouderen hebben het over look teevee.<br />
Wij zijn allemaal direct oproepbaar en desnoods ook 's nachts<br />
inzetbaar. Er ligt hier een plan wat te doen bij calamiteiten.<br />
Bij echte calamiteiten, zoals laatst de gifbrand bij Moerdijk,<br />
overleggen we met Rijnmond. Zij zijn de regionale rampenzender.<br />
Wij kunnen die functie ook vervullen, maar dan voor<br />
de eigen stad. Dat is tot nu toe maar twee keer voorgekomen.<br />
Wij kunnen op elk gewenst moment inbreken in de uitzending.<br />
We zijn 24 uur per dag in de lucht. De radio zendt non-stop uit<br />
en heeft naast de muziekprogramma's twee actuele nieuwsprogramma's<br />
per dag, eerst tussen twaalf en twee uur met<br />
lichte actualiteiten uit de buurt- en clubhuizen en dergelijke,<br />
en tussen vier en zes de zwaardere onderwerpen: wat gebeurt<br />
er in de politiek. Op tv zenden we elke dag een reportage<br />
uit over een <strong>Schiedam</strong>s onderwerp en die herhalen we ieder<br />
heel uur. Tussendoor loopt de kabelkrant met berichten die<br />
regelmatig worden ververst.<br />
Nee, de radio opdoeken om meer geld vrij te maken voor tv<br />
om zo betere programma's te maken is geen optie. Dat zou<br />
lang niet voldoende opleveren. Bovendien heeft ieder medium<br />
zijn eigen publiek. De radio is een dertigplusmedium, daar<br />
hebben jongeren niks mee. LOOK TV is er voor alle leeftijden.<br />
Iedereen kijkt er naar en iedereen spreekt het op zijn eigen<br />
manier uit. Jongeren zeggen loek tievie, ouderen hebben het<br />
over look teevee.<br />
Jan Willem de Boer in gesprek met minister eurlings op het dijklichaam van de a4<br />
op 2 september 2010.<br />
Ik werk nu tien jaar voor de tv, maar ik kijk zelf nauwelijks<br />
televisie. Uit ervaring weet ik, dat de impact van tv vele<br />
malen groter is dan van radio. Ik had hier een keer voormalig<br />
wethouder Yorick Haan in de studio. Vóór de uitzending<br />
relativeerde hij het belang van zijn eigen aanwezigheid nogal,<br />
hij zei: van wat ik ga zeggen, zal echt geen hond wakker<br />
liggen. Na de uitzending was hij verbaasd hoeveel mensen<br />
hem aanspraken omdat ze hem op tv hadden gezien.<br />
Onze impact is enorm. De eerste keer dat wij de vergadering<br />
van de gemeenteraad live uitzonden, waren alle raadsleden<br />
naar de kapper geweest en hadden de dames een nieuwe<br />
jurk aan. Raadsleden die hier in de studio komen voor een<br />
vraaggesprekje zijn allemaal stiknerveus. Het is helemaal<br />
niet moeilijk zulke mensen hard aan te pakken, ze zijn heel<br />
eenvoudig uit hun evenwicht te brengen. Maar ik stel ze liever<br />
op hun gemak. Ik ben niet conflicterend, ik probeer mensen in<br />
hun waarde te laten.<br />
Ik zit hier nu 23 jaar en ik heb heel wat colleges meegemaakt.<br />
Wethouders hebben mij in vertrouwen dingen verteld die in<br />
een boek niet zouden misstaan. Een echte journalist zou er<br />
waarschijnlijk direct mee aan de slag zijn gegaan. Ik heb dat<br />
nooit gedaan; dingen die je in vertrouwen worden verteld<br />
breng je niet naar buiten.<br />
Ik heb daar met Sander Sonnemans van het AD ooit een<br />
lang gesprek over gehad. Sander is iemand die bij wijze van<br />
spreken blij is als hij een dreigbrief op de mat vindt of als ze<br />
een met poep besmeurde krant bij hem in de bus stoppen,<br />
want, zegt hij, dan weet ik dat ik mijn werk goed heb gedaan.<br />
Bij mij werkt dat niet zo. Volgens Sander ben ik van het type<br />
dat helemaal opbloeit als iemand op straat naar me zwaait<br />
omdat die persoon me op tv heeft gezien. Daar heeft hij<br />
gelijk in. Ik ben gevoelig voor complimenten. Ik denk dat<br />
dat inderdaad het verschil is tussen een journalist en mijn<br />
persoon.<br />
Nieuws positief benaderen, dat is onze insteek. Wat we niet<br />
uitzenden zijn onderwerpen als moord, verkrachting en<br />
dodelijke aa<strong>nr</strong>ijdingen. We willen geen bloed en geen lijken in<br />
beeld. Als zich dingen voordoen als een moord, dan gaan we<br />
daar niet filmen. We brengen gewoon het bericht en daar laten<br />
we het bij. Er zijn mensen die ons te soft vinden, die zeggen<br />
dat wij veel harder moeten zijn richting de politiek. Ze eisen<br />
dat wij een raadslid of een wethouder flink doorzagen, dat<br />
we meer eigen journalistiek onderzoek doen. Maar nogmaals,<br />
daar hebben wij de mensen niet voor.<br />
Als er op dit moment een ramp zou gebeuren, laten we<br />
zeggen er ontspoort een trein in <strong>Schiedam</strong> en er zijn veel<br />
slachtoffers, dan hebben wij daar geen scenario voor. Geen<br />
musis 36
Jan Willem de Boer achter de piano in het stedelijk Museum schiedam<br />
idee hoe we dat zouden aanpakken. In het draaiboek dat we<br />
hier voor calamiteiten hebben liggen staat wel wat we moeten<br />
doen als een lid van het Koninklijk Huis overlijdt. Daar zenden<br />
we dan een programma over uit. Dat is geen verplichting van<br />
het Commissariaat voor de Media maar een goed gebruik.<br />
Maar een ontspoorde trein met lijken die uit de ramen hangen,<br />
moeten wij dat uitzenden? Ik weet het niet. Mensen hebben al<br />
zoveel zorgen aan hun hoofd, met het harde nieuws worden<br />
ze al van alle kanten door kranten en tv-journaals om hun<br />
oren geslagen. Wij zijn een calimero-omroep, die probeert een<br />
beetje tegengas te geven met positief nieuws.<br />
Wij vinden goed nieuws ook nieuws en dat heeft zoals gezegd<br />
ook te maken met onze bemanning. We moeten genoegen<br />
nemen met een bescheiden rol. Vinden wij dat erg? Nee hoor.<br />
Wij doen genoeg leuke dingen. Dankzij een sponsor die daar<br />
wel geld voor over had, hebben we in november de intocht<br />
van Sinterklaas live uitgezonden, op dezelfde manier als de<br />
landelijke intocht in 2009 werd verslagen. We hadden zelfs<br />
dezelfde cameraman als de NPS.<br />
Het is voor mij geen enkel probleem mijn werk als docent op<br />
een vmbo te combineren met de omroep. Voor bijzondere<br />
gebeurtenissen kan ik altijd weg van school. Er is altijd<br />
wel een collega die mijn werk even wil overnemen. Dat is<br />
overigens in al die jaren maar zelden nodig geweest. Ik sta<br />
inmiddels negenentwintig jaar voor de klas. Ik geef negen<br />
uur les en verdien hetzelfde salaris als toen ik nog fulltime<br />
doceerde. Ik ben hier gedetacheerd door de gemeente, dat<br />
geld zit in onze subsidie. Aan mijn werk bij de omroep ben<br />
ik twee keer zoveel tijd kwijt als in het onderwijs, maar ik<br />
krijg er geen cent extra voor. Dat kan me niets schelen. Als<br />
je daarover valt, moet je acuut stoppen. Als ik veel geld zou<br />
willen verdienen, ging ik wel weer optreden, dan ging ik<br />
37 musis<br />
met mijn gitaar het podium op of achter de piano zitten; dan<br />
stroomt het geld vanzelf binnen.<br />
Ik vind het fantastisch dat ik dit werk bij de omroep kan doen.<br />
Mag doen. Ik ben de werkende voorzitter van de club, ik ben<br />
verantwoordelijk voor de hele organisatie, ik presenteer zelf<br />
en ik doe interviews. Ik doe de tv, Patrick de Boer de radio.<br />
Nee, geen broer of neef. Hij is op geen enkele manier familie.<br />
Het is een enorm cliché natuurlijk, maar ik doe dit niet alleen.<br />
We hebben hier een club van veertig, vijftig vrijwilligers, en die<br />
zijn allemaal bezeten van het rtv-virus. Iedereen wil bij ons<br />
werken, vooral bij de tv, we hebben hier tientallen mensen<br />
gehad die het hebben geprobeerd. Ze kwamen met de meest<br />
absurde salariseisen, maar ze kwamen niet eens door een<br />
proefuitzending heen. Mensen, denk toch niet dat hier tonnen<br />
zijn te verdienen! Het is allemaal vrijwilligerswerk!<br />
Volgens de laatste omnibusenquête van de gemeente<br />
<strong>Schiedam</strong> van een paar jaar terug kijkt 71 procent van de<br />
bevolking af en toe tot vaak naar LOOK TV. Doordat mensen<br />
overstappen naar andere kabelaanbieders dan Caiway die<br />
LOOK TV niet doorgeven, zijn we kijkers kwijtgeraakt, maar ik<br />
ga er vanuit dat 50 tot 70 procent van de <strong>Schiedam</strong>mers naar<br />
ons kijkt. Hoe dikwijls ik niet word aangesproken op straat<br />
door mensen die mij in een uitzending hebben gezien! Ik denk<br />
dat we dagelijks gemiddeld 25.000 kijkers hebben.<br />
Ik denk dat we met LOOK TV pas aan het begin van het<br />
benutten van het medium staan. Ik ben erg benieuwd hoe<br />
het verder zal gaan. Ik heb zeker geen plannen er al mee<br />
op te houden. Ik hoop hier over tien jaar nog een leuk<br />
ouderenprogramma te kunnen maken. Om dit werk te doen<br />
moet je bevlogen zijn, en bevlogenheid hebben we allemaal.<br />
Zodra je dat gevoel niet meer hebt, moet je stoppen met dit<br />
werk. Dan kan je beter een volkstuintje nemen."
Mooie praatjes<br />
Met onmiddellijke ingang heeft de directeur van het Jenevermuseum<br />
Guido Beauchez eind januari <strong>2011</strong> zijn functie<br />
neergelegd. Hij wilde niet het gevaar lopen te verzuren door<br />
de het Jenevermuseum opgelegde bezuinigingen en vooral de<br />
tegenwerking die hij van alle kanten ondervond. Dit althans<br />
is zijn lezing. Ingewijden zullen daar hun kanttekeningen bij<br />
zetten. Want tot tweemaal toe heeft het voltallige personeel het<br />
vertrouwen in z'n directeur opgezegd. Nergens heeft hij kans<br />
gezien de noodzakelijke samenwerking tussen het museum<br />
toegewijde medewerkers en andere instellingen tot stand te<br />
brengen of bij zijn geldschieters het vertrouwen te winnen om<br />
een museum als het zijne tot een succes te maken. Verder dan<br />
beloften is het nooit gekomen. Zo simpel als Beauchez het stelt<br />
liggen de zaken dus niet. Liggen ze nooit.<br />
De werkelijke achtergronden doen er op dit moment echter niet<br />
zozeer toe. Voor <strong>Schiedam</strong> is er werk aan de winkel. juist nu,<br />
terwijl het jenevermuseum financieel praktisch op de nullijn<br />
is gezet en er flink gesneden is in het budget van het Stedelijk<br />
museum. er liggen immers plannen om vanuit de historische<br />
collectie van het Stedelijk museum en de collecties van het<br />
jenevermuseum te komen tot een permanent historisch<br />
tentoonstellingskader. Hiervoor wordt het jenevermuseum<br />
als ideale lokatie gezien. Deze plannen zijn er al lang. in 2009<br />
mondden ze uit in de gedetailleerde rapportage 'De historische<br />
collectie zichtbaar'. Hierin zijn de visies verwerkt van alle<br />
betrokkenen en kenners van de plaatselijke geschiedenis (en<br />
verhoudingen).Van uitwerking is het nooit gekomen. Daarvoor<br />
kunnen verschillende oorzaken worden genoemd. Het geld<br />
ontbrak. Plus de animo bij zowel het Stedelijk museum als het<br />
jenevermuseum om tot samenwerking te komen. Diana Wind<br />
– die de tijd aan haar zijde heeft - besteedde haar energie in<br />
de – overigens succesvolle - uitoefening van de kerntaak van<br />
het Stedelijk museum <strong>Schiedam</strong>. namelijk een museum te zijn<br />
voor naoorlogse nederlandse kunst. De keuze daarvoor is al<br />
meer dan een halve eeuw daarvoor gedaan door een voltallig<br />
gemeentebestuur, gesteund door het bestuur van het Stedelijk<br />
museum en een zware adviescommissie onder leiding van<br />
r. lunsingh Scheurleer. Deze keuze bepaalde niet alleen<br />
de richting van het tentoonstellingsbeleid, maar ligt ook<br />
ten grondslag aan de collectie, het verwervingsbeleid en<br />
de kunsthistorische specialisaties binnen het museum. De<br />
(bestuurlijke) wens om ook iets gedaan te hebben met de<br />
historische collectie dateert van slechts een jaar of tien geleden<br />
en was gekoppeld aan een groen licht van de gemeenteraad<br />
voor een ingrijpende verbouwing van het Sint-jacobs-gasthuis<br />
tot een modern en op de toekomst gericht museumgebouw. in<br />
dit licht is wel een conservator voor de historische collectie<br />
aangetrokken, maar deze brengt het museum nog niet de<br />
noodzakelijke kennis van de geschiedenis van <strong>Schiedam</strong>. De<br />
historische tentoonstellingen waren daarom toch vooral mooie<br />
plaatjes maar misten zowel diepgang als lokale context.<br />
ook de directeur van het jenevermuseum zocht het allerminst<br />
in verbreding van kennis als basis voor een te ontwikkelen<br />
tentoonstellingsbeleid, evenals de gewenste vaste presentatie<br />
het daarbij behorende collectiebeheersplan. Van toenadering tot<br />
het Stedelijk museum om in samenwerking daarmee initiatieven<br />
te ontplooien was al helemaal geen sprake. Hadden beide<br />
directeuren elkaar vakinhoudelijk wat te vertellen gehad, dan<br />
was er misschien nog iets te redden geweest van het voornemen<br />
om vanuit de historische collectie en de aktiviteiten van het<br />
jenevermuseum één museaal optreden te maken. nu is er<br />
daarentegen een situatie ontstaan waarin van de aspiraties<br />
van het jenevermuseum niets is overgebleven en het Stedelijk<br />
door: Hans van der Sloot<br />
museum noch de bagage heeft om de historische ambities<br />
waar te maken, waarmee indertijd de gemeenteraad werd<br />
overgehaald om goedkeuring te geven aan het nieuwe Stedelijk<br />
museum, noch de animo om de bijna failliete boel van het<br />
jenevermuseum over te nemen.<br />
De rapportage 'De historische collectie zichtbaar' van riemer<br />
Knoop en de zijnen zegt het overigens even beknopt als<br />
duidelijk. Voor wat de achtergronden betreft stelt het stuk: 'Het<br />
repertoire aan verhalen over het verleden van <strong>Schiedam</strong> heeft<br />
een redelijk potentieel. De ontstaans- en wordingsgeschiedenis,<br />
de kenmerkende monoculturen die <strong>Schiedam</strong> gekend heeft, de<br />
nieuwkomers in deze en vorige eeuwen en hun betekenis voor<br />
de stad: het zijn allemaal onderwerpen die goed onderzocht<br />
zijn of kunnen worden, die tot de verbeelding van velen kunnen<br />
spreken, die een aardige fysieke neerslag kunnen hebben en die<br />
bovendien markant verschillen van lokale verhalen elders uit de<br />
rijnmond. ze beslaan daarbij niet alleen de stadsgeschiedenis,<br />
maar ook die van de stad in relatie tot de directe en wijdere<br />
omgeving. ze zijn soms zelfs van mondiaal niveau te noemen,<br />
zeker waar het gaat om de internationale positie die de stad op<br />
het gebied van gedestilleerd heeft verworven en in relatie tot de<br />
vroege arbeidersemancipatie. Deze verhalen zijn echter alleen<br />
betekenisvol en aansprekend genoeg om ze als <strong>Schiedam</strong>s<br />
repertoire zichtbaar te willen maken, indien en wanneer ze op<br />
aanschouwelijke wijze worden verbonden met de plekken waar<br />
ze zich afspeelden, met de mensen die er een rol in speelden<br />
en met de tastbare overblijfselen van deze geschiedenissen'.<br />
en over de collectie: 'er zullen naar onze smaak stellig enkele<br />
uitschieters bij zitten, met name in de afdeling historische<br />
schilderijen, maar het merendeel van de collectie lijkt ons<br />
vooral geschikt om een illustratieve functie te vervullen bij een<br />
thematische of verhalende presentatie over iets geheel anders<br />
dan over de voorwerpen in kwestie'.<br />
inhoudelijk sluit 'De historische collectie zichtbaar' aan bij<br />
de visie die de directeur van het succesvolle rotterdams<br />
Historisch museum, Hans Walgenbach in musis september<br />
2003 ontvouwde; 'De hardste eis voor de man of vrouw die<br />
verantwoordelijk wil zijn voor een lokaal historisch museum is:<br />
je moet van de stad houden, je moet hem door en door kennen,<br />
en je moet hem op de voet volgen, haast van dag tot dag. Het<br />
volgen van de stad is geen sinecure. iedere stad heeft een eigen<br />
karakter en iedere stad is voortdurend in beweging. alles wat<br />
in die stad gebeurt, is gerelateerd aan dat karakter of wordt er<br />
later aan gerelateerd. Dat vraagt van de man of vrouw die een<br />
historisch museum beheert een apart soort empathie als extra<br />
museale eigenschap'.<br />
Van grote betekenis achten zowel Knoop als Walgenbach dat<br />
zo'n lokaal historisch museum een eigen huisvesting heeft. in<br />
dit opzicht heeft het college zich klip en klaar uitgesproken voor<br />
het jenevermuseum als de meest geschikte lokatie. Vanuit deze<br />
optiek is ook het voormalige pand van fotograaf Henk Vos aan de<br />
Hoogstraat aangekocht. Hierdoor vormen het Stedelijk museum<br />
voor hedendaagse kunst aan de ene zijde van de Hoogstraat<br />
en het jenevermuseum als vestigingsplaats voor de historische<br />
collectie aan de andere, één museaal complex. echter nu de<br />
inhoud nog. <strong>Schiedam</strong> heeft zich voor <strong>2011</strong> getooid met het<br />
thema 'molens en jenever'. zelden is een frase zo hol geweest<br />
als deze, op dit moment en onder deze omstandigheden. Want<br />
noch van het Stedelijk museum, noch van het jenevermuseum<br />
valt iets te verwachten dit jaar. behalve dan misschien een<br />
besluit tot samenwerking. terwijl er zoveel te vertellen valt.<br />
op het gebied van de jeneverindustrie. of die van de oudste<br />
stadsgeschiedenis. of over de wederopbouwperiode om maar<br />
een paar onderwerpen te noemen waarvoor buiten de musea<br />
alle kennis aanwezig is, voor wie er maar gebruik van wil maken.<br />
musis 38
DE UITGAVE VAN MUSIS WORDT MEDE MOGELIJK GEMAAKT DOOR:<br />
BASTIAANS & VAN RIET ACCOUNTANTS, SCHIEDAM<br />
BOKX VASTGOED ONTWIKKELING B.V., ROTTERDAM<br />
FACILICOM BEDRIJFSDIENSTEN, SCHIEDAM<br />
FONTIJNE BEHEER B.V., VLAARDINGEN<br />
HATENBOER WATER - DRINKWATERBEHANDELING, SCHIEDAM<br />
IRADO, AFVAL, REINIGING EN DIENSTVERLENING, SCHIEDAM<br />
NICOVERKEN HOLLAND B.V., SCHIEDAM<br />
SNELWEG TRANSPORT, SCHIEDAM
Een ontmoeting met Notaris<br />
is een ontdekking op zich<br />
Notaris. Het mooiste distillaat<br />
van vaderlandse bodem.