Beroepsgeheim - Steunpunt Jeugdhulp
Beroepsgeheim - Steunpunt Jeugdhulp
Beroepsgeheim - Steunpunt Jeugdhulp
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Beroepsgeheim</strong> in de<br />
Bijzondere Jeugdzorg<br />
29 oktober 2010<br />
Gent
• Juridische regeling<br />
= kader<br />
Inleiding: beroepsgeheim<br />
≠antwoord op alle vragen (belangenafweging)<br />
• Belang van andere invalshoeken vb. deontologie, good practices<br />
• Maatschappelijke situering: 2 belangen:<br />
• individueel belang<br />
• maatschappelijk belang<br />
• Evoluerende hulpverleningscontext: professionalisering<br />
• van tweerelatie<br />
• naar gelijktijdige en opeenvolgende verscheidene relaties in en tussen hulpverleningsnetwerken en cliënten
<strong>Beroepsgeheim</strong>: wat?<br />
Discretieplicht ≠ beroepsgeheim:<br />
Discretieplicht <strong>Beroepsgeheim</strong><br />
Omvang bepaald in arbeidsovereenkomst of<br />
deontologische code<br />
Strafwetboek<br />
Tuchtrechtelijke of arbeidsrechtelijke sanctie Strafrechtelijke sanctie<br />
Geldt niet ten aanzien van iedereen Geldt ten aanzien van iedereen<br />
Geen zwijgrecht tegenover rechter Zwijgrecht ten opzichte van rechter<br />
In het belang van de dienst of de<br />
onderneming<br />
Wat wordt vernomen in de uitoefening Geheimen<br />
Omvang bepaald in arbeidsovereenkomst of<br />
deontologische code<br />
In het belang van vertrouwensrelatie<br />
Geen afwijkend beding in de<br />
arbeidsovereenkomst<br />
Vb. secretaresse Vb. medici, advocaten, jeugdhulpverleners IJH<br />
Ambtsgeheim = ambtelijke discretieplicht =<br />
discretieplicht voor ambtenaren<br />
Vb. leerkrachten, politie
-Discretieplicht:<br />
<strong>Beroepsgeheim</strong>: wat?<br />
• = de verplichting om bij het uitoefenen van een ambt of functie geen gegevens<br />
vrij te geven aan anderen dan degenen die gerechtigd zijn er kennis van te<br />
nemen<br />
• Niet terug te vinden in één wettelijke bepaling, maar verspreid<br />
(ambtenarenstatuut, arbeidsovereenkomstenwet, deontologische code,…)<br />
• Opletten:<br />
• Vertrouwensleerkracht<br />
• Dubbel mandaat:<br />
• Vb. de consulenten van de sociale dienst van het Comité Bijzondere Jeugdzorg en bij de jeugdrechtbank, het<br />
hulpverlenend personeel van de gemeenschapsinstellingen in de bijzondere jeugdbijstand, de<br />
maatschappelijke assistenten van de dienst Slachtofferonthaal en de justitieassistenten van de dienst<br />
Slachtofferbejegening, de psychosociale teams van de gevangenis, straathoekwerkers werkzaam bij een<br />
provinciale of gemeentelijke overheid
Wat is het dan wel?<br />
<strong>Beroepsgeheim</strong>: wat?<br />
Verboden om te spreken op basis van het strafwetboek:<br />
Art. 458 Strafwetboek :<br />
“Geneesheren, heelkundigen, officieren van gezondheid, apothekers, vroedvrouwen en alle andere personen die<br />
uit hoofde van hun staat of beroep kennis dragen van geheimen die hun zijn toevertrouwd en deze<br />
bekendmaken buiten het geval dat ze worden geroepen om in rechte of voor een parlementaire<br />
onderzoekscommissie getuigenis af te leggen en buiten het geval dat de wet hen verplicht die geheimen bekend<br />
te maken, worden gestraft met een gevangenisstraf van acht dagen tot zes maanden en een geldboete van<br />
honderd tot vijfhonderd euro.”<br />
3 voorwaarden:<br />
1. Een geheim<br />
2. Moet toevertrouwd zijn aan de hulpverlener<br />
3. Uit hoofde van zijn staat of beroep kennis van gekregen<br />
.
Geheim?<br />
<strong>Beroepsgeheim</strong>: wat?<br />
- Vertrouwelijke informatie<br />
- Toevertrouwd door de cliënt<br />
- Ook informatie over derden<br />
- Eventueel ook louter feit dat betrokken cliënt of gekend is<br />
- Geheim karakter zolang cliënt belang heeft dat het niet wordt bekendgemaakt, ook indien<br />
begeleiding ondertussen werd stopgezet of na overlijden<br />
- Niet: louter materiële feiten zonder geheim karakter of geanonimiseerde informatie<br />
Toevertrouwen?<br />
- Niet letterlijk te interpreteren<br />
- Alles wat vertrouwelijk is uit zijn aard<br />
- Informatie die de hulpverlener zelf vaststelt, verneemt van derden of uit het dossier haalt<br />
Uit hoofde van zijn staat of beroep?:<br />
- Vanaf het eerste contact<br />
- Redelijk verband tussen geheim - beroep<br />
- Vernomen tijdens de uitoefening (discussie reikwijdte)<br />
- NIET: buiten elk verband met beroep of staat (vb. de hulpverlener die op de tram getuige is van een gesprek)
<strong>Beroepsgeheim</strong>: wie?<br />
Art. 458 Sw.: geen limitatieve opsomming: personen die een noodzakelijke<br />
vertrouwensfunctie uitoefenen (≠ vrijwillige confidenten):<br />
1. geneesheren, heelkundigen, officieren van gezondheid, apothekers, vroedvrouwen<br />
2. andere personen die geheimen toevertrouwd krijgen in hoofde van staat of beroep<br />
„staat‟: vrijwilligers en stagiairs met hulpverleningstaken die niet te onderscheiden zijn van<br />
professionele hulpverleners<br />
3. beroepen waarbij in regelgeving wordt verwezen naar art. 458 Sw.<br />
(vb. decreet van de Vlaamse Regering betreffende AWW, CLB-decreet)<br />
4. mensen werkzaam in sectoren waar het beroepsgeheim van toepassing is op: „alle personen<br />
die hun medewerking verlenen aan‟<br />
1. Integrale jeugdhulp (kaderdecreet Integrale <strong>Jeugdhulp</strong>)<br />
2. BJB (Jeugdbeschermingwet, DBJB)<br />
Toepassing (zie beslissingsboom): ondersteunend personeel?, vertrouwenspersoon?
Schending beroepsgeheim<br />
Schending van het beroepsgeheim = misdrijf:<br />
Bestanddelen van het misdrijf: 3-ledig:<br />
1. Bekendmaking van geheimen aan derde(n)<br />
- wijze van bekendmaking is niet relevant<br />
- ook bevestiging van reeds gekend feit<br />
2. Opzet<br />
- NIET ingeval van onachtzaamheid (vb. dossier vergeten op de trein)<br />
-wetens en willens geheimen bekend maken (niet vereist: oogmerk om te<br />
schaden)<br />
3. In kennis gesteld van dat geheim uit hoofde van zijn staat of beroep;<br />
beklaagde valt onder art. 458 Sw.<br />
≠ schade vereist
Schending beroepsgeheim<br />
Gevolgen van schending:<br />
• Strafvervolging<br />
• Ontoelaatbaar bewijs:<br />
- weren uit de debatten<br />
- nietigverklaring?<br />
• Tuchtrechtelijke sanctie (vb. schorsing of schrapping van de lijst)<br />
• ambtenaren<br />
• orde van de beroepsgroep vb. Orde van Geneesheren<br />
• Arbeidsrechtelijk (vb. ontslag)<br />
• Burgerrechtelijke aansprakelijkheid<br />
• Vertrouwensrelatie met cliënt!
Doorbreken van het<br />
SPREEKPLICHT: Wanneer moet je spreken?<br />
beroepsgeheim<br />
- Verplichting om bepaalde gedraging aan te geven<br />
- Rapportageplicht<br />
- Bekendmaking ingevolge een hulpverleningsverplichting<br />
- Bekendmaking aan overheid met betrekking tot erkenning en subsidiëring<br />
- Wettelijke verplichte informatiestromen tussen welzijnsactoren<br />
- Mededeling aan disciplinaire overheid<br />
SPREEKRECHT: Wanneer mag je spreken?: Spreekrecht? Zwijgrecht? Zodra je mag spreken<br />
eindigt de juridische redenering. Dan begint de afweging in het eigen geweten!<br />
- Getuigenis in rechte<br />
- Noodtoestand<br />
- Aangifte van strafbare feiten waarvan de cliënt het slachtoffer is<br />
- Verdediging in rechte<br />
- Gedeeld beroepsgeheim<br />
- Gezamenlijk beroepsgeheim<br />
- Toestemming cliënt<br />
- Huiszoeking en inbeslagname
- Niet: politie of parket<br />
- Niet: tuchtorgaan<br />
Getuigenis in rechte<br />
- Mondelinge of schriftelijke verklaringen<br />
- Dagvaarding: verplicht om te verschijnen<br />
- Vraag per vraag kan gebruik maken van zwijgrecht<br />
- burgerlijke zaken: art. 929 Ger.W.<br />
- strafwet: niet uitdrukkelijk in de wet<br />
- opletten met halve waarheden<br />
- Rechter kan de weigering om te getuigen verwerpen<br />
- Uitzondering: art. 1728 Ger.W.: bemiddelaar heeft geen keuze
Noodtoestand<br />
- Ingevoerd door de rechtspraak<br />
Noodtoestand<br />
- = rechtvaardigingsgrond: de principieel ontoelaatbare handeling, wordt<br />
toelaatbaar<br />
- ≠met onweerstaanbare drang: belangenafweging: het overtreden van<br />
strafrechtelijke bepalingen is noodzakelijk en het enige middel om andere, meer<br />
belangrijke belangen te vrijwaren<br />
- Voorwaarden:<br />
- Reëel, ernstig en acuut gevaar (geen feiten uit verleden of toekomstig<br />
gevaar)<br />
- Het rechtsgoed dat wordt bedreigd moet van een hogere waarde zijn dan<br />
het rechtsgoed dat men wil schenden<br />
- Noodtoestand kan alleen verholpen worden door het doorbreken van het<br />
beroepsgeheim<br />
- Voorbeelden<br />
- Informatie aan partner van seropositieve patiënt<br />
- Manifest dronken ouder neemt kind mee in de auto<br />
- Treinbestuurder die elepticus is
Aangifte van strafbare feiten en<br />
art. 458 bis Sw<br />
Aangifte van strafbare feiten waarvan cliënt slachtoffer is<br />
- art. 458 Sw.: bescherming van de cliënt<br />
- Maar: kindermishandeling: vaak intrafamiliaal: art. 458bis Sw. i.p.v. art. 458 Sw.<br />
Art. 458 bis Sw:<br />
“Eenieder die uit hoofde van zijn staat of beroep houder is van geheimen en die hierdoor<br />
kennis heeft van een misdrijf zoals omschreven in de artikelen 372 tot 377 (aanranding van<br />
de eerbaarheid en verkrachting), 392 tot 394 (doodslag), 396 tot 405ter (opzettelijk doden<br />
en opzettelijk toebrengen van lichamelijke letsels), 409 (genitale verminking bij personen van<br />
het vrouwelijke geslacht), 423 (het verlaten of in een behoeftige toestand achterlaten van<br />
kinderen of onbekwamen), 425-426 (het onthouden van voedsel of verzorging aan<br />
minderjarigen en onbekwamen), gepleegd om minderjarigen kan, onverminderd de<br />
verplichtingen hem opgelegd door artikel 422bis, het misdrijf ter kennis brengen van de<br />
procureur des Konings, op voorwaarde dat hij het slachtoffer heeft onderzocht of door het<br />
slachtoffer in vertrouwen werd genomen, er een ernstig en dreigend gevaar bestaat voor de<br />
psychische of fysieke integriteit van de betrokkene en hij deze integriteit zelf of met behulp<br />
van anderen niet kan beschermen”.<br />
aangifterecht aan de procureur des Konings (opgelet: art. 422 bis Sw)
Art. 458bis Sw: voorwaarden<br />
Art. 458 bis Sw<br />
• Ernstig en dreigend gevaar voor de psychische of fysieke integriteit van de minderjarige<br />
Niet: indien louter doel is de pleger van het misdrijf te laten vervolgen<br />
• Onmogelijkheid adequate hulp te verlenen (zelf of met behulp van anderen)<br />
• Hulpverlener heeft slachtoffer onderzocht of is door slachtoffer in vertrouwen genomen<br />
(ernstige aanwijzingen volstaan)<br />
• Welbepaalde misdrijven
Verdediging in rechte<br />
- Verdediging voor rechter: burgerrechtelijk of strafrechtelijk<br />
- NIET: verdediging voor disciplinaire overheid of tuchtorgaan<br />
- Slechts datgene wat hulpverlener absoluut moet verklaren om zijn eigen<br />
verdediging te handhaven
Gedeeld beroepsgeheim<br />
• Ontwikkeld door rechtspraak en rechtsleer: complexiteit van welzijnsproblemen<br />
• Wettelijk verankerd in art. 32 Decreet Integrale <strong>Jeugdhulp</strong>:<br />
De bij de jeugdhulp betrokken actoren kunnen onder elkaar cliëntgegevens uitwisselen, op<br />
voorwaarde dat die gegevens noodzakelijk zijn voor de hulpverlening en dat ze in het belang van de<br />
cliënt gebeuren. In de mate van het mogelijke moet de geïnformeerde toestemming worden<br />
bekomen.<br />
• Voorwaarden:<br />
• aan een persoon die door het beroepsgeheim is gebonden (buiten het team)<br />
• Binnen eenzelfde hulpverleningscontext<br />
• Hulpverlener is betrokken bij de hulpverlening aan een welbepaalde cliënt en treedt op met<br />
dezelfde finaliteit<br />
• Niet: buitengerechtelijk context en gerechtelijke context<br />
• Niet: vrijwillige en gerechtelijke jeugdbijstand<br />
• Noodzakelijkheidcriterium: de gegevensuitwisseling moet noodzakelijk zijn voor de<br />
hulpverlening<br />
• Belang van de cliënt<br />
• Geïnformeerde cliënt<br />
• Over welke gegevens gaat het?<br />
• Aan wie worden ze overgedragen?<br />
• Geïnformeerde toestemming?<br />
• In de mate van het mogelijke, zoniet: motivatie
Gezamenlijk beroepsgeheim<br />
- Voorwaarden:<br />
- Binnen eenzelfde hulpverleningsteam<br />
- Wat is een team?<br />
- Relevante gegevens (noodzakelijkheideis is te streng)<br />
- Alle andere voorwaarden die gelden voor gedeeld beroepsgeheim:<br />
- Door het beroepsgeheim gebonden persoon<br />
- Binnen eenzelfde hulpverleningscontext<br />
- In het belang van de hulpverlening aan de cliënt<br />
- Geïnformeerde cliënt<br />
- Toepassing: art. 31 Decreet Integrale <strong>Jeugdhulp</strong><br />
- Bedenkingen: gedeeld en gezamenlijk beroepsgeheim<br />
- Informatiedeling is mogelijk, maar niet verplicht<br />
- ≠recht op informatie van de ene hulpverlener t.o.v. de andere
Toepassing: delen van het<br />
beroepsgeheim<br />
Kan de hulpverlener zijn beroepsgeheim delen met volgende personen (zie<br />
beslissingsboom)?<br />
Wie kan er aanwezig zijn bij een cliëntenoverleg?<br />
- Collega?<br />
- Andere jeugdhulpverleners?<br />
- Leidinggevende?<br />
- Inspectie?<br />
- Ondersteunend personeel?<br />
- Consulent?<br />
- Bijstandspersoon?<br />
- Leraar? (Voorbeeld: leraar belt om te vragen of ex-leerling bij jullie in<br />
begeleiding is, want hij wil gerust zijn dat er voor haar wordt gezorgd. Kan je<br />
hem iets mededelen?)<br />
- CLB?
Toestemming cliënt? Beschikken<br />
over het beroepsgeheim?<br />
- Geen pasklaar antwoord in wetgeving, rechtspraak of rechtsleer (discussie)<br />
- Bescherming van individueel belang primeert<br />
- Voorwaarden akkoord van de cliënt:<br />
- Voorafgaand<br />
- Specifiek<br />
- Vrij<br />
- Uitdrukkelijk<br />
- Geïnformeerd<br />
- Instemming door een minderjarige: voldoende onderscheidingsvermogen?<br />
- Liefst informatiedoorstroming via of in aanwezigheid van de cliënt!<br />
- Geen spreekplicht voor de hulpverlener<br />
- Soms uitdrukkelijk in de wet vb. art. 6 2 DBJB: overdracht van gegevens van de sociale<br />
diensten van de vrijwillige jeugdbijstand naar de sociale diensten van de gerechtelijke<br />
jeugdbijstand na instemming cliënt
Huiszoeking en inbeslagname :<br />
Algemeen: documenten door het beroepsgeheim gedekt, kunnen niet in beslag worden genomen<br />
Onderscheid:<br />
- Cliënt wordt verdacht:<br />
- Overtuigingsstukken (wapen, gestolen goederen,…): vatbaar voor beslag<br />
- Bewijselementen: vatbaar voor beslag tenzij bestaansreden in de hulpverleningsrelatie<br />
- Voorbehoud in PV formuleren<br />
- Hulpverlener wordt verdacht:<br />
- Beroepsmisdrijf sluit beroepsgeheim uit<br />
- Tenzij voor stukken die niets met het misdrijf te maken hebben<br />
- Opletten: steeds een huiszoekingsbevel (onderzoeksrechter) vereist met „machtiging tot<br />
inbeslagname‟ (uitvoering mogelijk door politieleden met de hoedanigheid van officier van<br />
gerechtelijke politie)<br />
- Voorbeeld: politie vraagt inzage in verslaggeving m.b.t. jongere die verdacht wordt. Politie<br />
dreigt met onderzoeksrechter, huiszoeking en beslag. Kan dit? Hoe reageer je?
Wet verplicht om vertrouwelijke<br />
info bekend te maken<br />
Door de wet verplicht om vertrouwelijke info bekend te maken :<br />
- A) verplichting om bepaalde strafbare gedragingen aan te geven:<br />
- Art. 30 Sv.: private aangifteplicht: eenieder die rechtstreeks getuige is geweest van<br />
een aanslag tegen de openbare veiligheid, tegen iemands leven of eigendom, moet<br />
aangifte doen aan de Procureur des Konings<br />
- Art. 29 Sv. ambtelijke aangifteplicht: ieder gestelde overheid, ieder openbare officier of<br />
ambtenaar die in de uitoefening van zijn ambt kennis krijgt van een misdaad of<br />
wanbedrijf moet aangifte doen aan de procureur des Konings (alle overheidspersoneel)<br />
- Sanctie?<br />
- Spanningsveld met art. 458 Sw.<br />
- Voorbeeld: Het kind voor wie begeleiding gevraagd wordt verblijft met zijn ouders<br />
illegaal in België. Heb je aangifteplicht?<br />
B) Bekendmaking aan de overheid in uitvoering van rapportageplicht<br />
- vb. rapportageopdrachten van de consulenten van de sociale dienst bij de<br />
jeugdrechtbank, art. 119 Besluit Bijzondere jeugdbijstand
Schuldig verzuim<br />
Bekendmaking ingevolge van een hulpverleningsplicht<br />
- Misdrijf van schuldig verzuim (art. 422 bis Sw.): “Met gevangenisstraf van<br />
acht dagen tot zes maanden en met geldboeten van 50 euro tot 500 euro of<br />
met één van die straffen alleen, wordt gestraft hij die verzuimt hulp te verlenen<br />
of te verschaffen aan iemand die in groot gevaar verkeert, hetzij hij zelf diens<br />
toestand heeft vastgesteld hetzij die toestand hem is beschreven door degenen<br />
die zijn hulp inroepen. De straf bedoeld in het eerste lid wordt op twee jaar<br />
gebracht indien de persoon die in gevaar verkeert, minderjarig is”<br />
- Onthoudingsmisdrijf of omissiemisdrijf<br />
- Minderjarig slachtoffer = verzwarende omstandigheid<br />
- Iedereen moet de hulp bieden die het meest aangewezen lijkt<br />
- ≠aangifteplicht bij gerechtelijke instanties!!! (wel spreekplicht als zelf niet kan<br />
oplossen)
Spreekplicht: overige<br />
Bekendmaking aan overheid met betrekking tot erkenning en subsidiëring<br />
vb.: art. 11, 15 Erkenningsbesluit Bijzondere Jeugdbijstand<br />
Wettelijke verplichte informatiestromen tussen welzijnsactoren<br />
- Informatie doorgeven aan collega‟s of andere voorzieningen<br />
- Vb. doorstroming van gegevens tussen het Comité Bijzondere Jeugdzorg en de<br />
Bemiddelingscommissie Bijzondere Jeugdzorg<br />
Mededeling aan disciplinaire overheid<br />
<strong>Beroepsgeheim</strong> kan niet worden ingeroepen tegen disciplinaire overheden
<strong>Beroepsgeheim</strong> t.a.v. cliënt?<br />
Algemeen: beroepsgeheim kan niet tegen de cliënt worden gebruikt<br />
Toegang tot het dossier: decreet rechtspositie<br />
• elke jongere in de voorziening heeft recht op een dossier<br />
• alles staat in dossier van zodra geen losse notities meer zijn (voorbeeld ingebracht tijdens<br />
overleg)<br />
• toegang tot dossier door minderjarige: vanaf het ogenblik dat hij in staat wordt geacht tot<br />
een „redelijke beoordeling van zijn belangen‟<br />
• Toegang tot eigen gegevens en contextuele gegevens<br />
• Geen onbeperkte toegang:<br />
• Privacy van anderen (gedeeltelijke inzage, rapportage of een gesprek)<br />
• Agogische exceptie<br />
• Gegevens werden als vertrouwelijk bestempeld (niet gebonden door de vermelding vertrouwelijk die door een andere hulpverlener is<br />
aangebracht)<br />
• Stukken die werden opgesteld voor gerechtelijke overheden<br />
Meerderjarig geworden cliënt:<br />
• wet verwerking persoonsgegevens en decreet inzake bijzondere jeugdbijstand<br />
• Toegang tot gegevens die betrekking hebben op hemzelf in relatie tot zijn<br />
opvoedingsomgeving
(Pleeg)ouders en beroepsgeheim<br />
Ouders :<br />
• <strong>Beroepsgeheim</strong> geldt ook ten aanzien van ouders<br />
• Belangenconflict: verantwoordelijkheid van de ouders (ouderlijk gezag en ouderlijke<br />
aansprakelijkheid) versus recht op geheimhouding van het kind: belang van het kind (en het<br />
beroepsgeheim) primeert<br />
• Doelgebonden en uitdunnend karakter van het ouderlijk gezag:recht op informatie voor zover de minderjarige onvoldoende<br />
maturiteit heeft om over welbepaalde aspecten te beslissen („in staat tot een redelijke beoordeling van zijn belangen‟)<br />
• Inzage dossier: decreet rechtspositie: minderjarige kan zich verzetten tot toegang tot bepaalde gegevens in het dossier<br />
• Voorbeeld: 15-jarige jongere zegt dat hij drugs gebruikt en dat hij niet wil dat zijn ouders dit<br />
weten. Hoe zou je reageren?<br />
Pleegouders :<br />
• Geen ouderlijk gezag<br />
• Gedeeld beroepsgeheim
Bronnen<br />
• PUT, J. en VAN DER STRAETE, I., <strong>Beroepsgeheim</strong> en hulpverlening, die Keure, 2005, p. 267.<br />
• SCHELLAERT, R., Wat ervan te zeggen: informatie en beroepsgeheim binnen het ortho-en<br />
sociaalagogisch werkveld, Intersentia, 2010, 374.<br />
• BERGHMANS, M., Beslissingsboom, www.osbj.be.<br />
• Werkmap Integrale <strong>Jeugdhulp</strong>, www.wvg.vlaanderen.be, 219-266.
www. jeugdrecht.be voor<br />
• Tweemaandelijks e-zine<br />
praktijkwerkers<br />
• Databank met artikels vanaf 2000, geupdated<br />
• Oa. gedeeld beroepsgeheim in de integrale jeugdhulp