Kleine landschapselementen op en rond rundveebedrijven
Kleine landschapselementen op en rond rundveebedrijven
Kleine landschapselementen op en rond rundveebedrijven
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
PRAKTIJKGIDS<br />
LANDBOUW EN NATUUR<br />
MODULE RUNDVEE, GRASLAND EN<br />
ANDERE VOEDERGEWASSEN<br />
Entiteit: Departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij<br />
Afdeling: Duurzame Landbouwontwikkeling<br />
Auteurs(s): Kar<strong>en</strong> Demeulemeester, Katri<strong>en</strong> Janss<strong>en</strong>, Laur<strong>en</strong>ce Hubrecht, Ivan Ryckaert, Alfons Anthoniss<strong>en</strong>, Pascal<br />
Braekman, Geert Rombouts (Departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij, Vlaamse Overheid)<br />
Lector<strong>en</strong>: Mathias Abts (departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij); Ruth Huybrechts (departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij); Sylvie<br />
Danckaert (departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij); Stefaan Baeteman (departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij); Wim Sto<strong>op</strong><br />
(departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij); Ingrid Dekeyser (departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij); Gert Luypaert (departem<strong>en</strong>t<br />
Landbouw <strong>en</strong> Visserij); Bert Reub<strong>en</strong>s (Instituut voor Landbouw- <strong>en</strong> Visserijonderzoek – ILVO); Hans Casteels (ILVO); Alex<br />
De Vliegher (ILVO); Karoline D’Ha<strong>en</strong>e (ILVO); Hilde Wust<strong>en</strong>berghs (ILVO); Johan De Boever (ILVO); Karoli<strong>en</strong> Michiel (Vlaamse<br />
Landmaatschappij - VLM); Frederik Hanss<strong>en</strong>s (VLM); Roald Ste<strong>en</strong>o (VLM); Stijn Leestmans (VLM); Filip Jonckheere (VLM); Annemie<br />
Els<strong>en</strong> (Bodemkundige Di<strong>en</strong>st België - lector onderdeel “agroforestry”); Pieter Verdonckt (INAGRO - lector onderdeel<br />
“agroforestry”); Katle<strong>en</strong> Van Essche (Departem<strong>en</strong>t Leefmilieu, Natuur <strong>en</strong> Energie); Liesbeth Vandekerckhove (Departem<strong>en</strong>t<br />
Leefmilieu, Natuur <strong>en</strong> Energie); Walter Galle (Ag<strong>en</strong>tschap voor Natuur <strong>en</strong> Bos - ANB); Gert Van Hoydonck (ANB).<br />
Datum: 10/12/2012
COLOFON<br />
Sam<strong>en</strong>stelling<br />
Entiteit: Departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij<br />
Afdeling: Duurzame Landbouwontwikkeling<br />
Verantwoordelijke uitgever<br />
Dhr. Jules van Liefferinge, secretaris-g<strong>en</strong>eraal departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij<br />
Depotnummer<br />
D/2012/3241/385<br />
Lay-out<br />
Di<strong>en</strong>st Communicatie, afdeling Organisatie <strong>en</strong> Strategisch Beleid<br />
Voor bijkom<strong>en</strong>de info neemt u contact <strong>op</strong> met<br />
Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling<br />
Koning Albert II-laan 35 | 1030 Brussel<br />
02 552 79 06 | kar<strong>en</strong>.demeulemeester@lv.vlaander<strong>en</strong>.be<br />
www.vlaander<strong>en</strong>.be/landbouw/praktijkgidsnatuur
INHOUD<br />
6 <strong>Kleine</strong> <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> <strong>op</strong> <strong>en</strong> <strong>rond</strong> rundveebedrijv<strong>en</strong> ...........................................................105<br />
6.1 Poel<strong>en</strong> ............................................................................................................................................105<br />
6.1.1 Wat is e<strong>en</strong> poel? ..........................................................................................................................................105<br />
6.1.2 Landbouwkundige waarde..........................................................................................................................105<br />
6.1.3 Natuurbelang ..............................................................................................................................................106<br />
6.1.4 Aanleg van e<strong>en</strong> poel ....................................................................................................................................107<br />
6.1.5 Beheer van e<strong>en</strong> poel ....................................................................................................................................109<br />
6.1.6 Wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake poel<strong>en</strong> ..........................................................................................................110<br />
6.2 Hag<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> ..................................................................................112<br />
6.2.1 Enkele begripp<strong>en</strong> ........................................................................................................................................112<br />
6.2.2 Natuurwaarde of ecologische waarde van houtige KLE’s ............................................................................114<br />
6.2.3 Landbouwwaarde .......................................................................................................................................115<br />
6.2.4 Andere waard<strong>en</strong> ..........................................................................................................................................118<br />
6.2.5 Aanplant van houtige KLE’s .........................................................................................................................120<br />
6.2.6 Beheer .........................................................................................................................................................122<br />
6.2.7 Arbeid <strong>en</strong> financiering .................................................................................................................................125<br />
6.2.8 Praktijkvoorbeeld<strong>en</strong>....................................................................................................................................126<br />
6.2.9 Wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake houtige KLE’s ................................................................................................127
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
6 KLEINE LANDSCHAPSELEMENTEN OP EN ROND RUNDVEEBEDRIJVEN<br />
6.1 Poel<strong>en</strong><br />
Hie<strong>rond</strong>er:<br />
• Wat is e<strong>en</strong> poel?<br />
• Landbouwkundige waarde<br />
• Natuurbelang<br />
• Aanleg van e<strong>en</strong> poel<br />
• Beheer van e<strong>en</strong> poel<br />
• Wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake poel<strong>en</strong><br />
6.1.1 Wat is e<strong>en</strong> poel?<br />
E<strong>en</strong> poel is e<strong>en</strong> zoetwaterplas met e<strong>en</strong> kleine <strong>op</strong>pervlakte <strong>en</strong> e<strong>en</strong> geringe diepte. Door de kleine waterinhoud is er e<strong>en</strong><br />
sterke wisselwerking tuss<strong>en</strong> het waterlev<strong>en</strong> <strong>en</strong> de directe omgeving. Afhankelijk van de bodemsam<strong>en</strong>stelling <strong>en</strong> de watertoevoer<br />
kan de waterstand in e<strong>en</strong> poel sterk wissel<strong>en</strong>, precies omdat het volume zo beperkt is.<br />
6.1.2 Landbouwkundige waarde<br />
Afbeelding 73 Poel (Bron: Beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
110
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Vroeger had e<strong>en</strong> poel e<strong>en</strong> duidelijke economische functie als drinkplaats voor het vee of als irrigatiewater tijd<strong>en</strong>s droge<br />
zomers. De reële vrees voor besmetting met veeziekt<strong>en</strong> (leverbot) heeft het effectief gebruik in de landbouw sterk do<strong>en</strong><br />
terugl<strong>op</strong><strong>en</strong>. Nu is het water voor het vee beschikbaar via e<strong>en</strong> drinkbak of e<strong>en</strong> weidepomp. Door het verlies van hun economische<br />
functie zijn vele poel<strong>en</strong> de laatste 40 jaar dan ook gedempt, verland… omdat ze hinderlijk war<strong>en</strong> voor de grote<br />
landbouwmachines of uit vrees voor gezondheisrisico’s voor het vee. Niet alle<strong>en</strong> het aantal poel<strong>en</strong> ging achteruit, ook hun<br />
ecologische kwaliteit.<br />
Afbeelding 74 Poel in e<strong>en</strong> weiland (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
6.1.3 Natuurbelang<br />
111<br />
De laatste jar<strong>en</strong> wordt er meer nadruk gelegd <strong>op</strong> het ecologisch<br />
belang van poel<strong>en</strong>. Er wordt dan ook e<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong>d<br />
beleid gevoerd. In het kader van het plattelandsbeleid kan<br />
u als landbouwer e<strong>en</strong> beheerovere<strong>en</strong>komst afsluit<strong>en</strong> voor<br />
aanleg <strong>en</strong> onderhoud van poel<strong>en</strong>. Op die manier kan e<strong>en</strong><br />
poel toch nog e<strong>en</strong> meerwaarde betek<strong>en</strong><strong>en</strong> voor de bedrijfseconomische<br />
context van e<strong>en</strong> landbouwbedrijf, met name<br />
als vervang<strong>en</strong>de bron van inkomst<strong>en</strong> uit het lever<strong>en</strong> van<br />
blauwgro<strong>en</strong>e di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> poel kan bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> de aantrekkingskracht van uw<br />
bedrijf vergrot<strong>en</strong>. Dit kan e<strong>en</strong> meerwaarde zijn als u aan<br />
hoevetoerisme of aan thuisverko<strong>op</strong> doet.<br />
E<strong>en</strong> poel wordt dikwijls aangelegd omwille van zijn natuurwaarde. Poel<strong>en</strong> herberg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rijk plant<strong>en</strong>- <strong>en</strong> dier<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
poel is e<strong>en</strong> geschikte bioto<strong>op</strong> <strong>en</strong> leefgebied voor amfibieën. Ook tal van andere dier<strong>en</strong> profiter<strong>en</strong> hier mee van: niet alle<strong>en</strong><br />
de watergebond<strong>en</strong> dier<strong>en</strong> maar ook andere vogels <strong>en</strong> zoogdier<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> er water <strong>en</strong> voedsel, zoals bijvoorbeeld huis- <strong>en</strong><br />
boer<strong>en</strong>zwaluw<strong>en</strong> die langs de oever modder vind<strong>en</strong> voor hun nest<strong>en</strong>.<br />
De rietvegetaties zijn vooral van belang voor vogels <strong>en</strong> in mindere mate voor insect<strong>en</strong> of plant<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> rietkraag van<br />
<strong>en</strong>kele meters kom<strong>en</strong> immers relatief weinig plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> voor (vnl. riet, grote lisdodde, harig wilg<strong>en</strong>roosje <strong>en</strong> koninginnekruid).<br />
Verschill<strong>en</strong>de vogelsoort<strong>en</strong> zoals kleine karekiet, rietzanger <strong>en</strong> blauwborst voel<strong>en</strong> zich er wel thuis.<br />
Poel<strong>en</strong> zijn ook van belang door de aanwezigheid van verschill<strong>en</strong>de inheemse plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong>. We onderscheid<strong>en</strong>:<br />
• ondergedok<strong>en</strong> watervegetatie, vb. waterpest, hoornblad, vederkruid …<br />
• oeverplant<strong>en</strong>, vb. gele lis, lisdodde, riet, egelsk<strong>op</strong>, staan met hun wortels <strong>en</strong> e<strong>en</strong> gedeelte van de st<strong>en</strong>gel in het water<br />
Die plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> zijn in het algeme<strong>en</strong> positief om het zuurstofgehalte in het water <strong>op</strong> peil te houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> natuurlijke<br />
habitat ei-afzetplaats<strong>en</strong> voor amfibieën <strong>en</strong> de <strong>op</strong>groei<strong>en</strong>de larv<strong>en</strong>.<br />
• de drijv<strong>en</strong>de waterplant<strong>en</strong>, vb. kroos, kikkerbeet, krabb<strong>en</strong>scheer, drijv<strong>en</strong> met hun blader<strong>en</strong> volledig <strong>op</strong> het water<strong>op</strong>pervlak<br />
<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> meestal met de wortels in de bodem<br />
• gro<strong>en</strong>wier<strong>en</strong> <strong>en</strong> alg<strong>en</strong> zijn kleine ééncellige tot draadvormige plant<strong>en</strong> die <strong>rond</strong>zwev<strong>en</strong> in het water<br />
Die laatste zijn zeker belangrijke produc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van zuurstof <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bron van voedsel in het water.<br />
T<strong>en</strong>slotte zijn poel<strong>en</strong> ook belangrijk vanuit landschappelijk <strong>en</strong> cultuurhistorisch oogpunt.
6.1.4 Aanleg van e<strong>en</strong> poel<br />
6.1.4.1 Ligging<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
E<strong>en</strong> nieuwe poel legt u best aan in het laagst geleg<strong>en</strong> <strong>en</strong> natste deel van het terrein. Zo kan g<strong>rond</strong>water of afstrom<strong>en</strong>d<br />
water de poel voed<strong>en</strong>. De poel wordt best aangelegd <strong>op</strong> plaats<strong>en</strong> waar de g<strong>rond</strong>waterstand voldo<strong>en</strong>de hoog is.<br />
E<strong>en</strong> andere mogelijkheid is dat e<strong>en</strong> waterlo<strong>op</strong> de poel met water voedt, waardoor ze niet droogvalt. Deze situatie is voor<br />
amfibieën echter niet ideaal omdat ze zich voortplant<strong>en</strong> in stilstaand tot heel zwak strom<strong>en</strong>d water. E<strong>en</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong> verbinding<br />
met e<strong>en</strong> waterlo<strong>op</strong> zorgt ervoor dat er vis in de poel terecht kan kom<strong>en</strong>. Dit is niet goed voor de aanwezige amfibieën (viss<strong>en</strong><br />
et<strong>en</strong> eier<strong>en</strong> <strong>en</strong> juv<strong>en</strong>iele van kikkers, padd<strong>en</strong> <strong>en</strong> salamanders). Daarom wordt de poel best langs de waterlo<strong>op</strong> gelegd.<br />
De poel mag echter niet gevoed word<strong>en</strong> door water van e<strong>en</strong> waterlo<strong>op</strong>, maar overl<strong>op</strong><strong>en</strong> naar de waterlo<strong>op</strong> vormt ge<strong>en</strong><br />
probleem. Daarnaast is de ligging van belang voor de waterkwaliteit van de poel. E<strong>en</strong> poel vlakbij e<strong>en</strong> sterk vervuilde waterlo<strong>op</strong><br />
is niet ideaal: het vervuilde water kan immers naar de poel toe sijpel<strong>en</strong>.<br />
Ook e<strong>en</strong> poel onderaan e<strong>en</strong> akker is niet ideaal: modder, meststoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> pesticid<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> in de poel terecht kom<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
bufferzone (vb. e<strong>en</strong> grasstrook) kan deze inspoeling ev<strong>en</strong>tueel voorkom<strong>en</strong>.<br />
In de ideale omstandighed<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> poel aangelegd in e<strong>en</strong> grasland in e<strong>en</strong> divers kleinschalig landschap. Daarin zijn<br />
vb. in e<strong>en</strong> straal van 200 tot 500 m <strong>rond</strong> de poel e<strong>en</strong> aantal <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> aanwezig, zoals bestaande poel<strong>en</strong>, bosjes,<br />
hag<strong>en</strong>, berm<strong>en</strong> ... E<strong>en</strong> poel staat immers niet alle<strong>en</strong> in het landschap, de begroeiing er<strong>rond</strong> is ook van belang. Amfibieën bijvoorbeeld<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> veel tijd door <strong>op</strong> het land <strong>en</strong> houd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gebied met veel variatie in plant<strong>en</strong>groei waar voldo<strong>en</strong>de<br />
insect<strong>en</strong>, schuil- <strong>en</strong> overwinteringsplaats<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong>.<br />
Vaak word<strong>en</strong> drinkpoel<strong>en</strong> gemarkeerd door (knot)wilg<strong>en</strong>. Ze bied<strong>en</strong> schaduw aan het vee <strong>en</strong> verfraai<strong>en</strong> het landschap. E<strong>en</strong><br />
poel aanlegg<strong>en</strong> onder e<strong>en</strong> bom<strong>en</strong>rij is echter niet ideaal. De schaduw <strong>en</strong> bladval zorg<strong>en</strong> voor vervuiling van het water. Kies<br />
daarom voor e<strong>en</strong> heg of voor <strong>op</strong>gaande beplanting van bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong> <strong>op</strong> ruime afstand van de poel. Dat kan zowel het<br />
landschap verfraai<strong>en</strong> als het vee schaduw bied<strong>en</strong>. U kan ook <strong>op</strong>ter<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> begroeiing langs de noordzijde van de poel,<br />
zodat de zonzijde vrij blijft van schaduw.<br />
Amfibieën legg<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> grote afstand<strong>en</strong> af, ze blijv<strong>en</strong> meestal binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beperkte straal <strong>rond</strong> hun voortplantingspoel.<br />
Daarom is de aanwezigheid van e<strong>en</strong> aantal andere poel<strong>en</strong> in de directe omgeving van e<strong>en</strong> poel van belang. E<strong>en</strong> geïsoleerde<br />
p<strong>op</strong>ulatie is in het kader van de g<strong>en</strong>etische diversiteit e<strong>en</strong> slechte zaak. Daarom is het noodzakelijk dat er ketting<strong>en</strong> van<br />
poel<strong>en</strong> zijn, bij voorkeur <strong>op</strong> hoogst<strong>en</strong>s 750 m afstand van mekaar.<br />
6.1.4.2 Grootte<br />
E<strong>en</strong> poel heeft best e<strong>en</strong> minimumgrootte van 50 m², te kleine poel<strong>en</strong> l<strong>op</strong><strong>en</strong> immers e<strong>en</strong> risico <strong>op</strong> uitdroging. Over het algeme<strong>en</strong><br />
geldt: hoe groter <strong>en</strong> gevarieerder de poel, hoe meer lev<strong>en</strong> erin voorkomt. Daarom is 100 tot 200 m² e<strong>en</strong> goed richtcijfer<br />
voor de maximumgrootte van e<strong>en</strong> poel (poel<strong>en</strong> groter dan 100 m² kom<strong>en</strong> echter niet meer in aanmerking voor activatie<br />
van toeslagrecht<strong>en</strong>). In grotere poel<strong>en</strong> is de komst van viss<strong>en</strong> moeilijker te vermijd<strong>en</strong>. Wil u toch meer water<strong>op</strong>pervlak, dan<br />
kan u best twee of meer kleinere poel<strong>en</strong> aanlegg<strong>en</strong>.<br />
6.1.4.3 Geschikte vorm van e<strong>en</strong> poel<br />
Afbeelding 75 Grav<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> poel (Bron: Vlaamse Landmaatschappij)<br />
112<br />
De ruwe vorm van e<strong>en</strong> poel is niet zo belangrijk. Daarom<br />
legt u best e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>voudige basisvorm aan die nadi<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong>voudig te onderhoud<strong>en</strong> is. E<strong>en</strong> schotelvorm,<br />
zoals e<strong>en</strong> soepbord, bijvoorbeeld is e<strong>en</strong> natuurlijke<br />
vorm die mooi oogt <strong>en</strong> vrij e<strong>en</strong>voudig aan te legg<strong>en</strong> is.<br />
E<strong>en</strong> grillige oeverlijn zorgt voor meer oeverl<strong>en</strong>gte <strong>en</strong><br />
dus ook voor meer variatie. Hierdoor kan e<strong>en</strong> gevarieerde<br />
leefgeme<strong>en</strong>schap ontstaan maar het vraagt wel<br />
meer inspanning<strong>en</strong> <strong>op</strong> vlak van onderhoud.<br />
Bij de aanleg van e<strong>en</strong> poel wordt, indi<strong>en</strong> mogelijk, de<br />
bov<strong>en</strong>ste laag vruchtbare g<strong>rond</strong> (zonder vegetatie)<br />
achteraf uitgespreid over de poelbodem in e<strong>en</strong> 20 tot<br />
30 cm dikke laag. Deze laag vormt e<strong>en</strong> uitstek<strong>en</strong>d substraat<br />
voor water- <strong>en</strong> oeverplant<strong>en</strong>.
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Om te vermijd<strong>en</strong> dat het vee de oeverzone zou vertrapp<strong>en</strong>, wordt er best e<strong>en</strong> afsluiting over t<strong>en</strong>minste de halve omtrek<br />
van de poel <strong>op</strong> e<strong>en</strong> afstand van 1,5 m gezet. Plaats e<strong>en</strong> deel van de afsluiting dwars <strong>op</strong> de afsluiting in het water om te vermijd<strong>en</strong><br />
dat de dier<strong>en</strong>, wanneer het water in de zomer wat lager staat, toch <strong>op</strong> de afgegr<strong>en</strong>sde oever zoud<strong>en</strong> gerak<strong>en</strong>. Als er<br />
kalfjes <strong>op</strong> het perceel graz<strong>en</strong> is het aan te rad<strong>en</strong> de hele poel af te raster<strong>en</strong>. Het komt regelmatig voor dat de oevers van e<strong>en</strong><br />
poel in de late l<strong>en</strong>te <strong>en</strong> zomer door betreding in modder verander<strong>en</strong> waarin kalfjes kunn<strong>en</strong> vast rak<strong>en</strong>.<br />
6.1.4.4 Profiel<br />
De oevers van e<strong>en</strong> poel word<strong>en</strong> best glooi<strong>en</strong>d aangelegd met e<strong>en</strong> helling die onder water doorlo<strong>op</strong>t. De bodem lo<strong>op</strong>t vanaf<br />
de rand zacht hell<strong>en</strong>d af (helling hoogst<strong>en</strong>s 15°) zodat e<strong>en</strong> ondiepe oeverzone ontstaat. Cruciaal voor het waterlev<strong>en</strong> is e<strong>en</strong><br />
zone waar het water snel kan <strong>op</strong>warm<strong>en</strong>, wat de ontwikkeling van eier<strong>en</strong> <strong>en</strong> larv<strong>en</strong> t<strong>en</strong> goede komt. Zeker voor de oever<br />
die het langst door de zon wordt besch<strong>en</strong><strong>en</strong> (gericht <strong>op</strong> het zuid<strong>en</strong>) is dit belangrijk. Zo ontstaan drassige plekjes waar kikkers<br />
<strong>en</strong> andere dier<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zonn<strong>en</strong>. Daar is de lichtinval het grootst zodat het water snel <strong>op</strong>warmt wat ideaal is voor het<br />
bodemlev<strong>en</strong>. De andere zones mog<strong>en</strong> steiler zijn om meer variatie te krijg<strong>en</strong>.<br />
AFRASTERING<br />
Als veehouder kan u best e<strong>en</strong> afrastering plaats<strong>en</strong> <strong>rond</strong> de poel <strong>en</strong> uw vee de toegang tot de poel ontzegg<strong>en</strong>. Dit is<br />
belangrijk in het kader van de gezondheid van de dier<strong>en</strong>.<br />
INBRENGEN VAN PLANTEN EN DIEREN<br />
Veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> de neiging om de natuur e<strong>en</strong> handje te help<strong>en</strong> door in hun nieuwe poel plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong><br />
in te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Dat moet u beslist niet do<strong>en</strong>! In veel gevall<strong>en</strong> is dit zelfs verbod<strong>en</strong> (onder meer in het kader van de<br />
beheerovere<strong>en</strong>komst voor poel<strong>en</strong>). Het inbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van soort<strong>en</strong> leidt er vaak toe dat natuurlijke process<strong>en</strong> ernstig<br />
word<strong>en</strong> verstoord. Dat is zeker het geval wanneer u ‘vreemde’ soort<strong>en</strong> uitzet: die kunn<strong>en</strong> spontaan gegroeide lev<strong>en</strong>sgeme<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong><br />
fors schad<strong>en</strong>.<br />
6.1.4.5 Diepte<br />
De ideale diepte van e<strong>en</strong> poel is ongeveer 150 à 200 cm <strong>en</strong> is vooral afhankelijk van de bodemsoort. Door de aanwezigheid<br />
van diepere del<strong>en</strong>, ontstaat e<strong>en</strong> groter watervolume dat sterke temperatuursschommeling<strong>en</strong> van het water zal beperk<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> poel wordt daarom best 50 cm tot 100 cm onder de laagste g<strong>rond</strong>waterstand uitgegrav<strong>en</strong>. Bij het bepal<strong>en</strong> van het diepste<br />
punt, moet m<strong>en</strong> wel rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong> met het profiel <strong>en</strong> de grootte van de poel. Omdat de helling niet te steil mag zijn,<br />
zijn kleinere poel<strong>en</strong> best minder diep dan grotere.<br />
Wanneer e<strong>en</strong> poel wordt gevoed met g<strong>rond</strong>water, moet u ervoor zorg<strong>en</strong> dat er in de zomer minst<strong>en</strong>s 50 cm water in de diepste<br />
del<strong>en</strong> staat. Poel<strong>en</strong> die vroeg in de zomer droogvall<strong>en</strong> zijn nefast voor de voortplanting van amfibieën. ‘s Winters moet<br />
de waterdiepte minst<strong>en</strong>s 80 tot 120 cm bedrag<strong>en</strong> om de bodem vorstvrij te houd<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> - zeer tijdelijk - droogvall<strong>en</strong>de poel<br />
is echter ge<strong>en</strong> probleem. Het is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> de beste remedie teg<strong>en</strong> de komst van viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> zorgt voor e<strong>en</strong> snellere afbraak<br />
van het bodemslib.<br />
6.1.4.6 Bodem<br />
Op plaats<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> perman<strong>en</strong>t hoge g<strong>rond</strong>waterstand, met kwel of waar van nature e<strong>en</strong> ondoordringbare laag aanwezig<br />
is, moet<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> extra voorzi<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> word<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong>. In andere gevall<strong>en</strong> zal e<strong>en</strong> ondoordringbare laag moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
aangebracht om het wegsijpel<strong>en</strong> van water te voorkom<strong>en</strong>.<br />
Hiervoor kan e<strong>en</strong> leem- of kleilaag aangebracht word<strong>en</strong>. De laag moet dan ongeveer 20 cm dik zijn, vochtig word<strong>en</strong> gemaakt<br />
<strong>en</strong> goed word<strong>en</strong> afgesmeerd. Wanneer de leem of klei indroogt, ontstaan er scheur<strong>en</strong> die moeilijk weer dichttrekk<strong>en</strong>.<br />
De poel mag dus niet <strong>op</strong>drog<strong>en</strong> <strong>en</strong> zal direct moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gevuld <strong>en</strong> ook tijdig word<strong>en</strong> bijgevuld. Hierdoor is het<br />
gebruik van leem- <strong>en</strong> kleilag<strong>en</strong> praktisch vrijwel alle<strong>en</strong> uitvoerbaar bij kleine poel<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vrag<strong>en</strong> poel<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
aangebrachte klei- of leemlaag veel onderhoud omdat er zich snel waterplant<strong>en</strong> in vestig<strong>en</strong>.<br />
113
6.1.5 Beheer van e<strong>en</strong> poel<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Onderhoud van e<strong>en</strong> poel is nodig om verlanding te voorkom<strong>en</strong>. Afgestorv<strong>en</strong> plant<strong>en</strong>del<strong>en</strong>, blader<strong>en</strong> <strong>en</strong> slib stapel<strong>en</strong> zich<br />
<strong>op</strong> de bodem van de poel zodat die steeds minder diep wordt. De afbraak van het organische materiaal zorgt ervoor dat<br />
het zuurstofgehalte in het water daalt. Daarom moet de poel om de 5 à 10 jaar best geruimd word<strong>en</strong>. Dit gebeurt het best<br />
in de vroege herfst (september- oktober). De vroege herfst is ook de periode waarin de plant<strong>en</strong>massa het grootst is. Door<br />
het wegnem<strong>en</strong> van de vegetatie in die periode vermijdt u mete<strong>en</strong> dat de plant<strong>en</strong>soort<strong>en</strong> de poel do<strong>en</strong> dichtgroei<strong>en</strong>. In die<br />
periode zijn ook de meeste jonge amfibieën uit de poel vetrokk<strong>en</strong> <strong>en</strong> zijn de overwinteraars nog niet teruggekeerd. De <strong>op</strong><br />
het zuid<strong>en</strong> gerichte oeverzone is voor e<strong>en</strong> aantal dier<strong>en</strong> belangrijk voor de eiafzetting. Daarom mag dat deel niet te dicht<br />
begroeid rak<strong>en</strong>.<br />
Manueel beheer is beter dan machinaal beheer. Probeer in elk geval de poel zo weinig mogelijk te verstor<strong>en</strong>. Het uitbagger<strong>en</strong><br />
van de sliblaag kan ev<strong>en</strong>tueel manueel met e<strong>en</strong> baggerbeugel of machinaal met e<strong>en</strong> kraanbak. Het wegnem<strong>en</strong> van<br />
plant<strong>en</strong> gebeurt met e<strong>en</strong> sloothaak of machinaal met <strong>en</strong> korfmaaier.<br />
Het is belangrijk dat na het onderhoud ongeveer 50% van het water<strong>op</strong>pervlak onbegroeid overblijft. Het materiaal dat<br />
uit de poel wordt verwijderd, droogt best <strong>en</strong>kele dag<strong>en</strong> naast de poel. Dit geeft de geleg<strong>en</strong>heid aan de dier<strong>en</strong> om terug te<br />
ker<strong>en</strong> naar het water. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vermindert zo het gewicht <strong>en</strong> het volume sterk. Na <strong>en</strong>kel dag<strong>en</strong> kan u het maaisel <strong>en</strong> de<br />
bagger afvoer<strong>en</strong>, om aanrijking te voorkom<strong>en</strong>.<br />
Het ruim<strong>en</strong> heeft altijd e<strong>en</strong> invloed <strong>op</strong> de plant<strong>en</strong>geme<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong>. Daarom word<strong>en</strong> grote onderhoudswerkzaamhed<strong>en</strong><br />
het best in verschill<strong>en</strong>de fases uitgevoerd. Op die manier kunn<strong>en</strong> de dier<strong>en</strong> van het verstoorde gedeelte zich verplaats<strong>en</strong><br />
naar het andere gedeelte.<br />
Tot het regulier onderhoud behoort ook het knott<strong>en</strong> van wilg<strong>en</strong> <strong>en</strong> het snoei<strong>en</strong> van de aanplanting<strong>en</strong>. Ook dit winterwerk<br />
wordt best in verschill<strong>en</strong>de fases uitgevoerd. Logischerwijzewordt het snoeihout afgevoerd. Als dit niet kan, voorziet u<br />
hiervoor e<strong>en</strong> vaste stapelplaats <strong>op</strong> niet al te grote afstand van de poel. E<strong>en</strong> dergelijke snoeiho<strong>op</strong> kan e<strong>en</strong> geschikte broed-<br />
of overwinteringsplaats vorm<strong>en</strong> voor amfibieën, kleine zoogdier<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels.<br />
Hou er best ook rek<strong>en</strong>ing mee dat ingrep<strong>en</strong> in de omgeving van de poel e<strong>en</strong> invloed kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong> de poel. Wordt er<br />
in de directe omgeving e<strong>en</strong> sloot gegrav<strong>en</strong> zodat het waterpeil verandert, wordt er mest uitgered<strong>en</strong> of met gewasbeschermingsmiddel<strong>en</strong><br />
gewerkt, dan heeft dat natuurlijk ook gevolg<strong>en</strong> voor het poelmilieu.<br />
Uit voorgaande blijkt dat e<strong>en</strong> goede aanleg <strong>en</strong> onderhoud van e<strong>en</strong> poel niet zo e<strong>en</strong>voudig is <strong>en</strong> heel wat tijd <strong>en</strong> inspanning<br />
vergt. E<strong>en</strong> behoorlijke beheersvergoeding is dan zeker <strong>op</strong> zijn plaats, <strong>en</strong> kan u verkrijg<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> beheerovere<strong>en</strong>komst<br />
met de Vlaamse Landmaatschappij af te sluit<strong>en</strong>.<br />
6.1.6 Wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake poel<strong>en</strong><br />
Hie<strong>rond</strong>er wordt e<strong>en</strong> bekn<strong>op</strong>t overzicht gegev<strong>en</strong> van de wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake poel<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> meer gedetailleerde<br />
uitleg, vindt u in het onderdeel ‘algem<strong>en</strong>e wetgeving’ van deze praktijkgids.<br />
6.1.6.1 Bescherming van poel<strong>en</strong> vanuit het natuurbeleid<br />
De zorgplicht <strong>en</strong> de natuurtoets<br />
De natuurwetgeving voorziet in e<strong>en</strong> zorgplicht. De zorgplicht is altijd <strong>en</strong> overal van toepassing <strong>en</strong> voor iedere<strong>en</strong>. Iedere<strong>en</strong><br />
heeft de taak om zijn poel als e<strong>en</strong> goede huisvader te beher<strong>en</strong>.<br />
Ook de natuurtoets is overal van toepassing, dus ook wanneer het gaat om vergunning<strong>en</strong>, melding<strong>en</strong> … die <strong>op</strong> de e<strong>en</strong> of<br />
andere manier verband houd<strong>en</strong> met (e<strong>en</strong> wijziging van) poel<strong>en</strong>.<br />
114
Wetgeving inzake wijziging<strong>en</strong> aan vegetatie <strong>en</strong> KLE’s<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Poel<strong>en</strong> zijn KLE’s, <strong>en</strong> wijziging<strong>en</strong> hieraan vall<strong>en</strong> onder de wetgeving inzake het wijzig<strong>en</strong> van vegetaties <strong>en</strong> KLE’s. Sommige<br />
wijziging<strong>en</strong> van vegetatie <strong>en</strong> van KLE’s zijn verbod<strong>en</strong>, voor andere wijziging<strong>en</strong> heeft u e<strong>en</strong> natuurvergunning nodig. Bij e<strong>en</strong><br />
wijziging aan e<strong>en</strong> KLE of vegetatie moet u dus steeds de toets do<strong>en</strong> aan deze wetgeving.<br />
Concreet moet u als landbouwer in het kader van deze wetgeving volg<strong>en</strong>de stapp<strong>en</strong> doorl<strong>op</strong><strong>en</strong>:<br />
• Er bestaan e<strong>en</strong> aantal uitzondering<strong>en</strong> waarbij het verbod of de natuurvergunningsplicht niet geld<strong>en</strong>. Zo is normaal<br />
beheer in principe nooit verbod<strong>en</strong> noch vergunningsplichtig. Er bestaat e<strong>en</strong> ‘code van goede natuurpraktijk 4 ’ die aangeeft<br />
wat ‘normale onderhoudswerk<strong>en</strong>’ zijn voor verschill<strong>en</strong>de KLE’s <strong>en</strong> vegetaties. In e<strong>en</strong> eerste stap moet u dus<br />
nagaan of uw geplande wijziging onder één van de uitzonderingsbepaling<strong>en</strong> valt voor het verbod of de natuurvergunningsplicht<br />
voor het wijzig<strong>en</strong> van KLE’s of vegetatie.<br />
• In e<strong>en</strong> tweede stap, gaat u na of de door u voorzi<strong>en</strong>e wijziging verbod<strong>en</strong> is.<br />
• Indi<strong>en</strong> niet verbod<strong>en</strong>, moet u nagaan of uw geplande wijziging natuurvergunningsplichtig is.<br />
• Hiervoor moet de wijziging gesitueerd zijn in e<strong>en</strong> gebied waarvoor de natuurvergunningsplicht geldt én<br />
• moet het bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> gaan om e<strong>en</strong> natuurvergunningsplichtige wijziging van KLE’s of vegetatie<br />
E<strong>en</strong> voorbeeld: Volg<strong>en</strong>s deze wetgeving is het in bepaalde gebied<strong>en</strong> verbod<strong>en</strong> om historisch perman<strong>en</strong>t grasland te<br />
wijzig<strong>en</strong>, met inbegrip van het daaraan verbond<strong>en</strong> microreliëf <strong>en</strong> poel<strong>en</strong>, meerbepaald in: gro<strong>en</strong>-, park-, buffer-, <strong>en</strong><br />
bosgebied<strong>en</strong> (<strong>en</strong> hiermee vergelijkbare bestemmingsgebied<strong>en</strong> uit de ruimtelijke ord<strong>en</strong>ing), in e<strong>en</strong> beschermd landschap<br />
<strong>en</strong> in de beschermingsgebied<strong>en</strong> Poldercomplex <strong>en</strong> het Zwin.<br />
Onder meer volg<strong>en</strong>de wijziging<strong>en</strong> aan poel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beschouwd als natuurvergunningsplichtig, indi<strong>en</strong> ze zich situer<strong>en</strong><br />
in e<strong>en</strong> ’natuurvergunningsplichtig gebied’: het uitgrav<strong>en</strong>, verbred<strong>en</strong>, rechttrekk<strong>en</strong>, dicht<strong>en</strong> van stilstaande<br />
waters, poel<strong>en</strong> of waterl<strong>op</strong><strong>en</strong>.<br />
Gebiedsgericht natuurbeleid<br />
U moet steeds nagaan of uw bedrijf in één of meerdere gebied<strong>en</strong> ligt die volg<strong>en</strong>s de natuurwetgeving e<strong>en</strong> speciale bescherming<br />
hebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong>, zoals de gebied<strong>en</strong> van het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN), het Integraal Verwevings- <strong>en</strong><br />
Ondersteun<strong>en</strong>d Netwerk (IVON), natuurreservat<strong>en</strong> <strong>en</strong> Speciale Beschermingszones. In dit geval moet u er de wetgeving<br />
<strong>en</strong> beschermingsvoorschrift<strong>en</strong> voor die gebied<strong>en</strong> <strong>op</strong> nagaan <strong>en</strong> nalev<strong>en</strong>. Elk van deze gebied<strong>en</strong> heeft immers zijn eig<strong>en</strong><br />
specifieke beschermingsregime.<br />
4 Bijlage I omz<strong>en</strong>dbrief 10 november 1998 Omz<strong>en</strong>dbrief LNW/98/01 betreff<strong>en</strong>de algem<strong>en</strong>e maatregel<strong>en</strong> inzake natuurbehoud <strong>en</strong> wat de<br />
voorwaard<strong>en</strong> voor het wijzig<strong>en</strong> van vegetatie <strong>en</strong> kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> betreft volg<strong>en</strong>s het besluit van de Vlaamse regering van<br />
23 juli 1998 tot vaststelling van nadere regels ter uitvoering van het decreet van 21 oktober 1997 betreff<strong>en</strong>de het natuurbehoud <strong>en</strong> het<br />
natuurlijk milieu - Datum 10/11/1998<br />
115
6.1.6.2 Andere wetgeving inzake poel<strong>en</strong><br />
Wetgeving uit het landschapsbeleid<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Poel<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere KLE’s kunn<strong>en</strong> onderdeel uitmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> beschermd landschap of e<strong>en</strong> erfgoedlandschap. In dat geval is<br />
de wetgeving <strong>en</strong> de beschermingsvoorschrift<strong>en</strong> die vanuit het landschapsbeleid geld<strong>en</strong>, voor deze gebied<strong>en</strong> van toepassing.<br />
E<strong>en</strong> voorbeeld: In beschermde landschapp<strong>en</strong> geldt er e<strong>en</strong> onderhoudsplicht. Zo zijn de eig<strong>en</strong>aars, erfpachthouders,<br />
<strong>op</strong>stalhouders <strong>en</strong> vruchtgebruikers in beschermde landschapp<strong>en</strong> onder meer verplicht om poel<strong>en</strong> te onderhoud<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> in stand te houd<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is het in beschermde landschapp<strong>en</strong> onder meer verbod<strong>en</strong> om poel<strong>en</strong> te verwijder<strong>en</strong><br />
of te beschadig<strong>en</strong>.<br />
Specifieke wetgeving uit de Ruimtelijke ord<strong>en</strong>ing (RO)<br />
In de RO zijn er verschill<strong>en</strong>de bestemming<strong>en</strong>. Elk van deze bestemming<strong>en</strong> uit de RO heeft eig<strong>en</strong> bestemmingsvoorschrift<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> beschermingsregime. Sommige van die bestemmingsvoorschrift<strong>en</strong> vervull<strong>en</strong> e<strong>en</strong> natuurbescherm<strong>en</strong>de rol.<br />
Ga ook altijd na of er voor de aanplant, aanleg of de wijziging (inclusief rooi<strong>en</strong>) van KLE’s, vegetatie of flora in het algeme<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige vergunningsplicht geldt. Voor e<strong>en</strong> aantal ingrep<strong>en</strong> is de vergunningsplicht vervang<strong>en</strong> door e<strong>en</strong><br />
meldingsplicht. E<strong>en</strong> aantal ingrep<strong>en</strong> is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vrijgesteld van de vergunningsplicht. Dit maakt het verhaal uiteraard<br />
nog complexer …<br />
De aanleg van e<strong>en</strong> poel houdt e<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijke reliëfwijziging in. Hiervoor heeft u dus e<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige<br />
vergunning nodig. Hetzelfde geldt voor het demp<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> poel.<br />
Stel ook steeds de vraag naar e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel geld<strong>en</strong>de geme<strong>en</strong>telijke sted<strong>en</strong>bouwkundige verord<strong>en</strong>ing. Deze kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
verstr<strong>en</strong>ging van de regels voor sted<strong>en</strong>bouwkundige vergunning<strong>en</strong> betek<strong>en</strong><strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als bepaalde vrijstelling<strong>en</strong> <strong>op</strong>heff<strong>en</strong>.<br />
Het blijft dus aangerad<strong>en</strong> u vooraf goed te informer<strong>en</strong> bij uw geme<strong>en</strong>te!<br />
Poel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de randvoorwaard<strong>en</strong> uit het Geme<strong>en</strong>schappelijk Landbouwbeleid<br />
Om de bedrijfstoeslag uitbetaald te krijg<strong>en</strong>, moet de landbouwer voldo<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> aantal randvoorwaard<strong>en</strong>. Bij het niet<br />
nalev<strong>en</strong> van de randvoorwaard<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> vermindering toegepast <strong>op</strong> de totale rechtstreekse inkom<strong>en</strong>ssteun. Voor alle<br />
info omtr<strong>en</strong>t de randvoorwaard<strong>en</strong>, raadpleeg de website van het beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij.<br />
In het kader van de randvoorwaarde Beheerseis<strong>en</strong> voortvloei<strong>en</strong>d uit Vogel- <strong>en</strong> Habitatrichtlijn b<strong>en</strong>t u als landbouwer verplicht<br />
om de natuurlijke vegetatie <strong>en</strong> de kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in stand te houd<strong>en</strong>. Concreet houdt deze randvoorwaarde<br />
in dat u als landbouwer het verbod, de (natuur)vergunningsplicht <strong>en</strong> de voorwaard<strong>en</strong> voor het wijzig<strong>en</strong> van de<br />
vegetatie <strong>en</strong> <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> naleeft. Om aan de doelstelling van de bescherming van de leefgebied<strong>en</strong> van soort<strong>en</strong><br />
tegemoet te kom<strong>en</strong>, is de instandhouding van de natuurlijke vegetatie <strong>en</strong> de <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> immers van groot belang.<br />
116
6.2 Hag<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong><br />
Hie<strong>rond</strong>er:<br />
• Enkele begripp<strong>en</strong><br />
• Natuurwaarde of ecologische waarde van houtige KLE’s<br />
• Landbouwwaarde<br />
• Andere waard<strong>en</strong><br />
• Aanplant van houtige KLE’s<br />
• Beheer<br />
• Praktijkvoorbeeld<strong>en</strong><br />
• Wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake houtige KLE’s<br />
6.2.1 Enkele begripp<strong>en</strong><br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Houtige beplanting<strong>en</strong> zijn houtkant<strong>en</strong>, houtwall<strong>en</strong>, (knot)bom<strong>en</strong>, (knot)bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong>, hegg<strong>en</strong>, hag<strong>en</strong>, struwel<strong>en</strong>, boss<strong>en</strong> of<br />
hoogstamboomgaard<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> knotboom is e<strong>en</strong> boom waarvan de stam wordt ingekort tot 1 à 2 m bov<strong>en</strong> de g<strong>rond</strong>. Op de ingekorte stam vorm<strong>en</strong><br />
zich nieuwe takk<strong>en</strong>. Wanneer deze takk<strong>en</strong> regelmatig word<strong>en</strong> afgezet tot teg<strong>en</strong> de stam, ontstaat door de vorming van<br />
wondweefsel <strong>op</strong> de snijvlakk<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> bolvormige verdikking, de knot. Daaruit groei<strong>en</strong> na het afzett<strong>en</strong> telk<strong>en</strong>s weer nieuwe<br />
takk<strong>en</strong> door het uitl<strong>op</strong><strong>en</strong> van de slap<strong>en</strong>de kn<strong>op</strong>p<strong>en</strong>. De knotboom is dus e<strong>en</strong> cultuurboom gevormd door de m<strong>en</strong>s. Knotbom<strong>en</strong><br />
zijn onlosmakelijk verbond<strong>en</strong> met bepaalde Vlaamse strek<strong>en</strong>. De bek<strong>en</strong>dste geknotte boomsoort is de wilg. Ook elz<strong>en</strong>,<br />
ess<strong>en</strong>, eik<strong>en</strong>, lind<strong>en</strong>, Spaanse ak<strong>en</strong>, p<strong>op</strong>ulier<strong>en</strong>, haagbeuk<strong>en</strong> <strong>en</strong> paardekastanjes kom<strong>en</strong> als knotboom voor.<br />
Afbeelding 76 Knotbom<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> landbouwlandschap (Bron: Boer<strong>en</strong>natuur <strong>op</strong> scherp, Valérie Goethals)<br />
De term<strong>en</strong> solitaire (vrijstaande) boom, bom<strong>en</strong>rij <strong>en</strong> bom<strong>en</strong>laan sprek<strong>en</strong> voor zich. Let wel, er is e<strong>en</strong> duidelijk juridisch<br />
<strong>en</strong> feitelijk verschil tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bom<strong>en</strong>rij <strong>en</strong>erzijds, <strong>en</strong> e<strong>en</strong> bos anderzijds. Voor de wetgev<strong>en</strong>de bepaling<strong>en</strong> inzake boss<strong>en</strong>,<br />
consulteert u best de module ‘algem<strong>en</strong>e wetgeving’ in deze praktijkgids.<br />
117
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Afbeelding 77 E<strong>en</strong> solitaire boom in e<strong>en</strong> weiland (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
Afbeelding 78 Landschap met bom<strong>en</strong>rij (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
Hegg<strong>en</strong> <strong>en</strong> hag<strong>en</strong> zijn lijnvormige begroeiing<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> heg is e<strong>en</strong> dichte rij struik<strong>en</strong> of bom<strong>en</strong> die vrij mag uitgroei<strong>en</strong>. E<strong>en</strong><br />
haag wordt frequ<strong>en</strong>t (één of twee keer per jaar) geschor<strong>en</strong> of geknipt.<br />
118
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Afbeelding 79 E<strong>en</strong> houtkant (Bron: Vlaamse Landmaatschappij)<br />
E<strong>en</strong> houtkant of houtsingel is e<strong>en</strong> strook g<strong>rond</strong> waar<strong>op</strong> struik<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of bom<strong>en</strong> groei<strong>en</strong> die <strong>op</strong> dezelfde hoogte staan als het<br />
omring<strong>en</strong>de land <strong>en</strong> die periodiek tot bij de g<strong>rond</strong> afgezet word<strong>en</strong>.<br />
Houtwall<strong>en</strong> zijn houtkant<strong>en</strong> die <strong>op</strong> e<strong>en</strong> verhoogde plaats staan.<br />
E<strong>en</strong> struweel is e<strong>en</strong> hout<strong>op</strong>stand van struik<strong>en</strong> van 1 tot 5 meter hoog. Vaak zijn struwel<strong>en</strong> geleg<strong>en</strong> aan de rand van e<strong>en</strong> bos.<br />
K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>de struweelsoort<strong>en</strong> zijn meidoorn, sleedoorn, vlier, kornoelje, grauwe wilg <strong>en</strong> braam.<br />
6.2.2 Natuurwaarde of ecologische waarde van houtige KLE’s<br />
Hag<strong>en</strong>, hegg<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong> <strong>en</strong> bom<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> belangrijk onderdeel van de ecologische infrastructuur van de <strong>op</strong><strong>en</strong> ruimte.<br />
Heel wat plant<strong>en</strong> <strong>en</strong> dier<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> er hun schuiloord, overwinteringsplaats of voedselbron. Bom<strong>en</strong> of struik<strong>en</strong>, boomgroep<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> bom<strong>en</strong>lan<strong>en</strong> zijn vaak herk<strong>en</strong>ningspunt<strong>en</strong> in het landschap. Voor vleermuiz<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> ze als oriëntatiebak<strong>en</strong>s. Ook<br />
vlinders gebruik<strong>en</strong> ze om de weg te vind<strong>en</strong>. Ze zijn van belang als broedplaats voor vogels. Voor vogels die in de weide<br />
foerager<strong>en</strong>, kan de haag e<strong>en</strong> vluchtmogelijkheid zijn om e<strong>en</strong> predator te ontwijk<strong>en</strong>. In oude knotbom<strong>en</strong> ontstaan talrijke<br />
gat<strong>en</strong> in het hout. Ste<strong>en</strong>uil<strong>en</strong>, gekraagde roodstaart<strong>en</strong> <strong>en</strong> mez<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> er e<strong>en</strong> uitstek<strong>en</strong>de nestplaats. Veel struik<strong>en</strong> met<br />
bess<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> ook het voedselaanbod voor vogels. Veel insect<strong>en</strong>, waa<strong>rond</strong>er torr<strong>en</strong> <strong>en</strong> kevers, vind<strong>en</strong> hun voedsel in knotbom<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>op</strong> hun beurt als voedsel voor vogels <strong>en</strong> kleine zoogdier<strong>en</strong>. T<strong>en</strong>slotte do<strong>en</strong> lijnvormige <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong><br />
zoals hag<strong>en</strong> di<strong>en</strong>st als corridor, waarlangs dier<strong>en</strong> zich verplaats<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong>staande (knot)bom<strong>en</strong> zijn dan eerder<br />
stapst<strong>en</strong><strong>en</strong> in het landschap.<br />
Afbeelding 80 Knotbom<strong>en</strong> als stapst<strong>en</strong><strong>en</strong> in het landschap (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
119
6.2.3 Landbouwwaarde<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Hag<strong>en</strong>, hegg<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> <strong>en</strong> bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> niet alle<strong>en</strong> ecologische functies. Vroeger k<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
zowel de <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> zelf als het geoogste hout heel wat toepassing<strong>en</strong> in de landbouw.<br />
In de lo<strong>op</strong> van de tijd is het economische belang van vele KLE’s <strong>op</strong> <strong>en</strong> <strong>rond</strong> landbouwbedrijv<strong>en</strong> verdw<strong>en</strong><strong>en</strong>. Door het verander<strong>en</strong>d<br />
g<strong>rond</strong>- <strong>en</strong> material<strong>en</strong>gebruik (bijvoorbeeld prikkeldraad) <strong>en</strong> door de schaalvergroting <strong>en</strong> int<strong>en</strong>sivering in de landbouw<br />
raakt<strong>en</strong> ze hun nutsfuncties zoals begr<strong>en</strong>zing van percel<strong>en</strong> kwijt. Hierdoor verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> ze stilaan uit de <strong>op</strong><strong>en</strong> ruimte.<br />
Toch zijn er vandaag de dag nog steeds nuttige toepassing<strong>en</strong> voor KLE’s in e<strong>en</strong> moderne landbouwbedrijfsvoering. De<br />
belangrijkste zijn:<br />
• Perceelsgr<strong>en</strong>s <strong>en</strong> veekering: lijnvormige KLE’s kunn<strong>en</strong> gebruikt word<strong>en</strong> om weid<strong>en</strong> <strong>en</strong> akkers af te scherm<strong>en</strong>. Naast<br />
hun functie als veekering kunn<strong>en</strong> ze ook gebruikt word<strong>en</strong> om eig<strong>en</strong>domsgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> te b<strong>en</strong>adrukk<strong>en</strong>. Ook struwel<strong>en</strong> di<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
vroeger vaak <strong>en</strong> word<strong>en</strong> soms nog gebruikt als perceelsscheiding.<br />
Afbeelding 81 E<strong>en</strong> haag als veekering (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
Afbeelding 82 E<strong>en</strong> haag als perceelsscheiding (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
• Bescherming teg<strong>en</strong> erosie: lijnvormige gro<strong>en</strong>strok<strong>en</strong> (vooral houtkant<strong>en</strong>) spel<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> belangrijke rol in de strijd<br />
teg<strong>en</strong> erosie. In landbouwgebied<strong>en</strong> met veel helling<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vroeger vaak hag<strong>en</strong> <strong>en</strong> houtkant<strong>en</strong> aangeplant als buffer<br />
teg<strong>en</strong> erosie. Dergelijke houtkant<strong>en</strong> help<strong>en</strong> de bodem vast te houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> aan de oorsprong van de typer<strong>en</strong>de<br />
terrasvorming <strong>op</strong> hell<strong>en</strong>de akkers <strong>en</strong> grasland<strong>en</strong>, ook wel graft<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd.<br />
120
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Afbeelding 83 Graft (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
• Waterhuishouding: wilg<strong>en</strong> slorp<strong>en</strong> veel water <strong>op</strong> met hun uitgebreid wortelstelsel. Knotbom<strong>en</strong> drag<strong>en</strong> dan ook bij<br />
aan e<strong>en</strong> voor landbouw betere waterhuishouding van natte g<strong>rond</strong><strong>en</strong>.<br />
• Windscherm: KLE’s kunn<strong>en</strong> di<strong>en</strong>st do<strong>en</strong> als windscherm voor gewass<strong>en</strong>. Het zachtere microklimaat binn<strong>en</strong> de beschutte<br />
ruimte stimuleert de ontwikkeling van de plant<strong>en</strong>. Het nut hiervan is wel degelijk bewez<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> voorbeeld: windscerm<strong>en</strong><br />
<strong>rond</strong> fruitboomgaard<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> help<strong>en</strong> vermijd<strong>en</strong> dat takk<strong>en</strong> afbrek<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat blader<strong>en</strong>, bloesems <strong>en</strong> vrucht<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> beschadigd of vroegtijdig afvall<strong>en</strong>. Door het windscherm is de luchtvochtigheid hoger, wat leidt tot e<strong>en</strong> betere<br />
bestuiving, vruchtzetting, celdeling <strong>en</strong> uitgroei van de vrucht<strong>en</strong>. Anderzijds verhoogt de luchtvochtigheid wel de kans<br />
<strong>op</strong> schimmelinfecties. Ideaal is dus e<strong>en</strong> windscherm dat toch nog voor e<strong>en</strong> beetje tocht zorgt. KLE’s kunn<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong><br />
rol spel<strong>en</strong> in het voorkom<strong>en</strong> van winderosie.<br />
• Driftreductie: door hun functie als windscherm, kunn<strong>en</strong> hag<strong>en</strong> ook drift van gewasbeschermingsmiddel<strong>en</strong> naar het<br />
<strong>op</strong>pervlaktewater, de aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de percel<strong>en</strong> <strong>en</strong> naastligg<strong>en</strong>de woonzones beperk<strong>en</strong>.<br />
• Bescherming voor vee: Het vee vindt dankzij de KLE’s beschutting teg<strong>en</strong> harde wind, slagreg<strong>en</strong> of felle zon.<br />
Afbeelding 84 Het vee graast in de beschutting van <strong>en</strong>kele bom<strong>en</strong> (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
121
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Nuttige organism<strong>en</strong>: De bloei in e<strong>en</strong> KLE lokt bij<strong>en</strong>, hommels, andere bestuiv<strong>en</strong>de insect<strong>en</strong> (belangrijk in de fruitteelt) <strong>en</strong><br />
nuttige insect<strong>en</strong> die zich voed<strong>en</strong> met stuifmeel <strong>en</strong> nectar van de beplanting. KLE’s kunn<strong>en</strong> heel wat natuurlijke vijand<strong>en</strong> herberg<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> plaagreguler<strong>en</strong>de functie voor de nabijgeleg<strong>en</strong> gewass<strong>en</strong>. In het KLE zitt<strong>en</strong> er ook schadelijke organism<strong>en</strong>,<br />
maar deze zijn vaak erg gespecialiseerd <strong>en</strong> kom<strong>en</strong> daardoor niet uit de KLE. Plant<strong>en</strong>vraat in het kleine landschapselem<strong>en</strong>t<br />
betek<strong>en</strong>t dus zeker niet dat er e<strong>en</strong> plaag <strong>op</strong> de naastligg<strong>en</strong>de veld<strong>en</strong> zal <strong>op</strong>tred<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> de predator<strong>en</strong> er met<br />
hun natuurlijke plaagbeheersing voor dat er zeld<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> <strong>op</strong>getred<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de schadelijke organism<strong>en</strong> in het KLE.<br />
Afbeelding 85 De zweefvlieg, e<strong>en</strong> nuttig insect (Bron: Fotoarchief Vlaander<strong>en</strong>, De Ceulaer Leander, ANB)<br />
Afbeelding 86 Honingbij (Bron: fotoarchief Ag<strong>en</strong>tschap voor Natuur <strong>en</strong> bos, Leander De Ceulaer)<br />
122
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
• Hout<strong>op</strong>br<strong>en</strong>gst: bij het onderhoud van houtige kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> kan u het hout nuttig gebruik<strong>en</strong>. De hoge<br />
brandstofprijz<strong>en</strong> van vandaag kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> motivatie zijn om aan landschapsonderhoud te do<strong>en</strong>. Houtkant<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
ook geriefhout lever<strong>en</strong> voor het gebruik <strong>op</strong> het bedrijf, bijvoorbeeld als weidepal<strong>en</strong>.<br />
Afbeelding 87 Hout<strong>op</strong>br<strong>en</strong>gst na het knott<strong>en</strong> (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
Naast de mogelijke voordel<strong>en</strong> van houtige KLE’s, zijn er ook e<strong>en</strong> aantal mogelijke nadel<strong>en</strong> voor de landbouwproductie <strong>en</strong><br />
de bedrijfsvoering, die di<strong>en</strong><strong>en</strong> afgewog<strong>en</strong> te word<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> de vele mogelijke voordel<strong>en</strong> van kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong><br />
<strong>op</strong> het bedrijf:<br />
• KLE’s nem<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaalde <strong>op</strong>pervlakte g<strong>rond</strong> in, die u niet kan gebruik<strong>en</strong> voor productiedoeleind<strong>en</strong>.<br />
• KLE’s kunn<strong>en</strong> in concurr<strong>en</strong>tie tred<strong>en</strong> met nabijgeleg<strong>en</strong> landbouwgewass<strong>en</strong> om licht, vocht <strong>en</strong> nutriënt<strong>en</strong>. Op die manier<br />
kunn<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> negatief effect hebb<strong>en</strong> <strong>op</strong> de gewasproductie in de onmiddellijke omgeving van het kleine landschapselem<strong>en</strong>t.<br />
Hier staan echter de positieve effect<strong>en</strong> van bijvorobeeld e<strong>en</strong> haag als windscherm voor de productie<br />
teg<strong>en</strong>over.<br />
• KLE’s vrag<strong>en</strong> onderhoud, <strong>en</strong> dit kost tijd of –indi<strong>en</strong> u dit onderhoud zou uitbested<strong>en</strong>- geld. In welke mate tijd voor<br />
onderhoud e<strong>en</strong> beperk<strong>en</strong>de factor is, hangt af van bedrijf tot bedrijf. Dit kan deels <strong>op</strong>gevang<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door als landbouwers<br />
sam<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong>, bijvoorbeeld in e<strong>en</strong> agrobeheergroep, of door beroep te do<strong>en</strong> <strong>op</strong> de knotploeg<strong>en</strong> die hier <strong>en</strong><br />
daar bestaan: particulier<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> knott<strong>en</strong> <strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> in ruil voor hun beheerwerk<strong>en</strong> het brandhout.<br />
• Bepaalde soort<strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> uitl<strong>op</strong>ers of zaai<strong>en</strong> zich makkelijk uit in de onmiddellijke omgeving <strong>en</strong> gev<strong>en</strong> soms problem<strong>en</strong><br />
bij achterstallig beheer.<br />
6.2.4 Andere waard<strong>en</strong><br />
Houtige kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> hebb<strong>en</strong> ook nog andere belangrijke functies:<br />
Milieukundige waarde<br />
Houtachtige elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> drag<strong>en</strong> bij aan koolstof<strong>op</strong>slag, luchtzuivering, zuurstofproductie, regeling van de waterhuishouding …<br />
Cultuurhistorische waarde<br />
E<strong>en</strong> voorbeeld: solitaire bom<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> veel informatie gev<strong>en</strong> over de geschied<strong>en</strong>is van het landschap. Ze vertell<strong>en</strong> bijvoorbeeld<br />
waar vroeger e<strong>en</strong> geriefbosje heeft geleg<strong>en</strong>. In sommige gevall<strong>en</strong> merk<strong>en</strong> ze oude vergaderplaats<strong>en</strong> of zelfs plaats<strong>en</strong><br />
van rechtspraak, of vindt m<strong>en</strong> aan hun voet e<strong>en</strong> kapelletje.<br />
123
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Afbeelding 88 Solitaire boom met e<strong>en</strong> kappelletje (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
Bijdrage aan e<strong>en</strong> aantrekkelijk landschap:<br />
<strong>Kleine</strong> <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> bepal<strong>en</strong> mee het uitzicht van het landschap. E<strong>en</strong> ‘gro<strong>en</strong>e’ omgeving biedt mogelijkheid<strong>en</strong><br />
voor ontspanning, recreatie <strong>en</strong> toerisme. <strong>Kleine</strong> <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>, zowel als erfinplanting als <strong>op</strong> <strong>en</strong> <strong>rond</strong> weid<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
akkers, hebb<strong>en</strong> e<strong>en</strong> positieve invloed <strong>op</strong> de uitstraling van e<strong>en</strong> landbouwbedrijf. KLE’s <strong>op</strong> <strong>en</strong> <strong>rond</strong> uw bedrijf kunn<strong>en</strong> dus<br />
e<strong>en</strong> meerwaarde betek<strong>en</strong> als u aan hoevetoerisme, thuisverko<strong>op</strong> … doet. Ze kunn<strong>en</strong> ook e<strong>en</strong> alternatieve bron van inkomst<strong>en</strong><br />
vorm<strong>en</strong> door het lever<strong>en</strong> van blauwgro<strong>en</strong>e di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, bijvoorbeeld door het afsluit<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> beheerovere<strong>en</strong>komst<br />
voor kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> met de Vlaamse Landmaatschappij.<br />
6.2.5 Aanplant van houtige KLE’s<br />
Bij de aanplant van bom<strong>en</strong> of bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> moet u rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong> met heel wat zak<strong>en</strong> zoals het type plantgoed, de plantperiode,<br />
de plantplaats, de plantwijze, <strong>en</strong>zovoort.<br />
Algem<strong>en</strong>e regel bij het aanplant<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> goede planning <strong>en</strong> voorbereiding is erg belangrijk!<br />
124
6.2.5.1 Welk plantgoed?<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
De soortkeuze moet u vooraf goed overweg<strong>en</strong>. Diverse factor<strong>en</strong> – zowel ecologisch, landschappelijk als bedrijfseconomisch-<br />
spel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> rol bij de soort<strong>en</strong>keuze.<br />
• Gebruik waar mogelijk autochtoon plantgoed. Dit zijn plant<strong>en</strong> die nakomeling<strong>en</strong> zijn van plant<strong>en</strong> die zich sinds hun<br />
spontane vestiging na de laatste ijstijd altijd natuurlijk hebb<strong>en</strong> verjongd in e<strong>en</strong> bepaalde streek, of die kunstmatig<br />
vermeerderd werd<strong>en</strong> met lokaal materiaal. Doordat ze zeer goed aangepast zijn aan de lokale bodem- <strong>en</strong> klimaatsomstandighed<strong>en</strong>,<br />
kunn<strong>en</strong> ze zich <strong>op</strong> natuurlijke wijze voortplant<strong>en</strong> in die streek.<br />
• Het is in elk geval aanbevol<strong>en</strong> om streekeig<strong>en</strong> soort<strong>en</strong> te gebruik<strong>en</strong>. Streekeig<strong>en</strong> soort<strong>en</strong> zijn soort<strong>en</strong>, die van nature<br />
voorkom<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> bepaalde streek (= inheems), die <strong>op</strong> die manier heel goed zijn aangepast aan de lokale groeiomstandighed<strong>en</strong><br />
van die streek. Streekeig<strong>en</strong> is niet het synoniem voor ‘autochtoon’. E<strong>en</strong> voorbeeld: E<strong>en</strong> zomereik afkomstig<br />
uit de Balkan is niet autochtoon in Vlaander<strong>en</strong>, maar de soort zomereik is hier wel streekeig<strong>en</strong>. De voordel<strong>en</strong> van<br />
streekeig<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>over uitheems gro<strong>en</strong> zijn:<br />
• Streekeig<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> heeft e<strong>en</strong> grotere natuurwaarde;<br />
• Streekeig<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> is beter aangepast aan de lokale bodem- <strong>en</strong> klimaatomstandighed<strong>en</strong> <strong>en</strong> mede daardoor ook<br />
minder ziektegevoelig;<br />
• Streekeig<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> is goedk<strong>op</strong>er;<br />
• Streekeig<strong>en</strong> gro<strong>en</strong> groeit vaak sneller;<br />
• Het landschap oogt auth<strong>en</strong>tiek voor inwoners <strong>en</strong> toerist<strong>en</strong>.<br />
• Hou bij de keuze van de soort rek<strong>en</strong>ing met de specifieke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van de soort: als u bijvoorbeeld e<strong>en</strong> houtkant<br />
of e<strong>en</strong> haag met vlakwortelaars vlak naast e<strong>en</strong> akker plant, dan kunn<strong>en</strong> de bodembewerking<strong>en</strong> belangrijke negatieve<br />
gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor het wortelstelsel van de aanplant. Dit kan e<strong>en</strong> slechte groei van het KLE tot gevolg hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
vergroot de kans <strong>op</strong> infecties.<br />
Wil u e<strong>en</strong> boom dicht bij e<strong>en</strong> verharding of e<strong>en</strong> muur aanplant<strong>en</strong>, dan kiest u er best één met e<strong>en</strong> p<strong>en</strong>wortel zoals<br />
zomereik. Vlakwortelaars (zoals bijvoorbeeld beuk<strong>en</strong>) kunn<strong>en</strong> immers schade <strong>op</strong>lever<strong>en</strong>. Hou ook rek<strong>en</strong>ing met de<br />
volwass<strong>en</strong> grootte van e<strong>en</strong> KLE, zodat u niet voor problem<strong>en</strong> komt te staan.<br />
• Ook de standplaats zal de keuze van de soort mee bepal<strong>en</strong>: de g<strong>rond</strong>soort, de bodemvochtigheid, de zuurtegraad (pH)<br />
van de bodem, de lichtinval … zijn allemaal factor<strong>en</strong> die meespel<strong>en</strong> in de soort<strong>en</strong>keuze.<br />
• Hou ook rek<strong>en</strong>ing met ev<strong>en</strong>tuele praktische verwachting<strong>en</strong> die u heeft vanuit uw bedrijfsvoering, naar functie <strong>en</strong> beheer<br />
van uw KLE! Als u e<strong>en</strong> bepaalde <strong>op</strong>br<strong>en</strong>gst verwacht van e<strong>en</strong> KLE (hout<strong>op</strong>br<strong>en</strong>gst, vrucht<strong>en</strong> …), hou hier dan rek<strong>en</strong>ing<br />
mee bij de keuze van de soort. D<strong>en</strong>k na over wat het KLE vraagt aan beheer <strong>en</strong> of u hier binn<strong>en</strong> uw bedrijfsvoering<br />
<strong>en</strong> tijdsbestek kan aan voldo<strong>en</strong> <strong>en</strong> ko<strong>op</strong> soort<strong>en</strong> ana die het gew<strong>en</strong>ste beheer verdrag<strong>en</strong>.<br />
• Betrek ook ecologische overweging<strong>en</strong> in uw soort<strong>en</strong>keuze: Soort<strong>en</strong> die voedsel bied<strong>en</strong> aan vogels <strong>en</strong> insect<strong>en</strong> zijn<br />
extra aantrekkelijk. Ook het combiner<strong>en</strong> van soort<strong>en</strong> is vanuit ecologisch oogpunt belangrijk. Soms gaan ecologische<br />
overweging<strong>en</strong> hand in hand met economische overweging<strong>en</strong>: ook voor natuurlijke plaagbeheersing <strong>en</strong> bestuiving is<br />
het combiner<strong>en</strong> van diverse soort<strong>en</strong> interessant.<br />
• De maat/ouderdom van het plantgoed hangt af van situatie tot situatie:<br />
• <strong>Kleine</strong> mat<strong>en</strong> van plantgoed zijn meestal goedk<strong>op</strong>er <strong>en</strong> gemakkelijk aan te plant<strong>en</strong>, maar vrag<strong>en</strong> veel nazorg (begeleidingssnoei,<br />
vrijmak<strong>en</strong> plantspiegel …). U moet ook langer wacht<strong>en</strong> <strong>op</strong> het eindresultaat.<br />
• Grote mat<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> sneller effect maar zijn duurder <strong>en</strong> moeilijker om te vervoer<strong>en</strong> <strong>en</strong> te plant<strong>en</strong>. Grote mat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong><br />
vaak wat af van e<strong>en</strong> erplanting <strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> dus e<strong>en</strong> aanpassingstijd nodig.<br />
Meer info over plantgoed, kan u vind<strong>en</strong> in de brochure Plantgoed.<br />
125
6.2.5.2 Wanneer best plant<strong>en</strong>?<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
• Winterkale bom<strong>en</strong> word<strong>en</strong> best in de rustperiode geplant, tuss<strong>en</strong> half november <strong>en</strong> half april. Wintergro<strong>en</strong>e houtachtige<br />
plant<strong>en</strong> word<strong>en</strong> best in oktober geplant of verplant.<br />
• Plant in goede weer- <strong>en</strong> bodemomstandighed<strong>en</strong>. Plant niet in period<strong>en</strong> met sneeuw, vorst, droog, winderig of zonnig<br />
weer. Plant<strong>en</strong> wanneer de g<strong>rond</strong> verzadigd is met water, is ook niet goed. Hierdoor krijg<strong>en</strong> de wortels niet g<strong>en</strong>oeg<br />
zuurstof om te kunn<strong>en</strong> groei<strong>en</strong> waardoor de wortels afsterv<strong>en</strong>. Het plantgoed verzwakt hierdoor <strong>en</strong> zal veel gevoeliger<br />
zijn voor ziekt<strong>en</strong>.<br />
6.2.5.3 Waar plant<strong>en</strong>?<br />
Het is belangrijk om goed te overweg<strong>en</strong> waar u e<strong>en</strong> KLE wil aanplant<strong>en</strong>.<br />
Hou niet <strong>en</strong>kel rek<strong>en</strong>ing met ecologische criteria, maar ook met cultuurhistorische aspect<strong>en</strong> én natuurlijk met uw<br />
bedrijfsvoering!<br />
Landbouwkundige overweging<strong>en</strong><br />
• Welke functie heeft het klein landschapselem<strong>en</strong>t voor u? Als perceelsscheiding, om de bedrijfsingang te verfraai<strong>en</strong><br />
met het oog <strong>op</strong> uw thuisverko<strong>op</strong>activiteit<strong>en</strong> … De functie van het KLE zal mee de plantlocatie bepal<strong>en</strong>.<br />
• Op het erf kunn<strong>en</strong> KLE’s e<strong>en</strong> belangrijke rol spel<strong>en</strong>, zoals gro<strong>en</strong>scherm, het help<strong>en</strong> beheers<strong>en</strong> van geurhinder, integratie<br />
van de bedrijfsgebouw<strong>en</strong> in het landschap …<br />
• Zorg ervoor dat de locatie zodanig gekoz<strong>en</strong> is dat de KLE de doorgang van landbouwmachines <strong>en</strong> werktuig<strong>en</strong> niet kan<br />
belemmer<strong>en</strong>.<br />
Landschapsoverweging<strong>en</strong><br />
Houd rek<strong>en</strong>ing met het omligg<strong>en</strong>de landschap. Plant bijvoorbeeld niet zomaar e<strong>en</strong> boom in <strong>op</strong><strong>en</strong> weide- of akkergebied,<br />
want dit kan nadelig zijn voor het voorkom<strong>en</strong> van weidevogels die e<strong>en</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong> landschap verkiez<strong>en</strong>. Hoge bom<strong>en</strong> zijn bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> uitkijkpost voor nestrovers zoals kraai<strong>en</strong>. In sommige gevall<strong>en</strong> is het dus beter om e<strong>en</strong> <strong>op</strong><strong>en</strong> landschap te<br />
behoud<strong>en</strong>.<br />
Ecologische overweging<strong>en</strong><br />
E<strong>en</strong> voorbeeld: voor de meeste kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> geldt dat de ecologische waarde afhangt van het geheel waarin<br />
ze geplaatst zijn. KLE’s zijn belangrijke stapst<strong>en</strong><strong>en</strong> in het landschap, maar hun ecologische waarde stijgt nog als ze<br />
aansluit<strong>en</strong> bij <strong>en</strong> e<strong>en</strong> netwerk vorm<strong>en</strong> met andere KLE’s.<br />
6.2.5.4 Hoe plant<strong>en</strong>?<br />
• Laat het plantgoed nooit met de wortels bloot ligg<strong>en</strong>, want dan drog<strong>en</strong> de fijne wortels uit. Het zijn net deze wortels<br />
die belangrijk zijn <strong>op</strong>dat het plantgoed snel zou aanslaan. Tijd<strong>en</strong>s het vervoer vanuit de kwekerij moet<strong>en</strong> de wortels<br />
zorgvuldig beschermd word<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> uitdrog<strong>en</strong>, bijvoorbeeld met e<strong>en</strong> vochtige jutezak of –doek. Als het plantmateriaal<br />
niet onmiddellijk wordt aangeplant, is het best het e<strong>en</strong> tijdje in te kuil<strong>en</strong> <strong>op</strong> e<strong>en</strong> beschutte plaats. Dit betek<strong>en</strong>t dat<br />
de plant<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> ondiepe kuil word<strong>en</strong> gest<strong>op</strong>t, met e<strong>en</strong> laag aarde bov<strong>en</strong> <strong>op</strong> de wortels.<br />
• Bij het plant<strong>en</strong> word<strong>en</strong> veel fout<strong>en</strong> gemaakt met de plantdiepte. Algeme<strong>en</strong> geldt dat het plant<strong>en</strong>materiaal steeds <strong>op</strong><br />
dezelfde diepte moet zitt<strong>en</strong> als in de kwekerij. Zorg ervoor dat de worteluiteind<strong>en</strong> niet ombuig<strong>en</strong>, anders kunn<strong>en</strong> de<br />
boompjes krom of scheef groei<strong>en</strong>. Met andere woord<strong>en</strong>: maak het plantgat voldo<strong>en</strong>de groot!<br />
• Knotbom<strong>en</strong>: plant<strong>en</strong>, pot<strong>en</strong> of stekk<strong>en</strong> van knotbom<strong>en</strong> kan vanaf de bladval tot in maart. Vaak word<strong>en</strong> knotbom<strong>en</strong> van<br />
p<strong>op</strong>ulier <strong>en</strong> wilg gepoot met e<strong>en</strong> tak. In dit geval wordt er in de winterperiode (van november tot februari) e<strong>en</strong> gezonde<br />
groei<strong>en</strong>de tak van e<strong>en</strong> vijftal cm dik afgekapt of -gezaagd. Alle zijtakk<strong>en</strong> <strong>en</strong> de t<strong>op</strong> word<strong>en</strong> verwijderd totdat e<strong>en</strong> kale<br />
tak van 2,5 tot 3 m overblijft. Om het wortel<strong>en</strong> te vergemakkelijk<strong>en</strong>, snijdt u overlangs e<strong>en</strong> aantal strok<strong>en</strong> schors af aan<br />
het gedeelte dat later in de g<strong>rond</strong> komt <strong>en</strong> legt u de tak <strong>en</strong>kele maand<strong>en</strong> met het ondereinde in het water (bijvoorbeeld<br />
van e<strong>en</strong> veedrinkpoel). Begin maart kan de poot dan geplant word<strong>en</strong>. De poot komt ongeveer 80 cm diep in de g<strong>rond</strong>.<br />
126
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
• Gebruik steunmateriaal: plaats e<strong>en</strong> boompaal <strong>en</strong> bevestig de boom hier met steunband aan vast. Doe dit niet te strak<br />
<strong>en</strong> hou rek<strong>en</strong>ing met de overheers<strong>en</strong>de windrichting. Na <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> de boompal<strong>en</strong> weg.<br />
• Bescherm het kleine landschapselem<strong>en</strong>t teg<strong>en</strong> veevraat. E<strong>en</strong> boom of struik in e<strong>en</strong> weiland, heeft e<strong>en</strong> raster of e<strong>en</strong><br />
boomkorf nodig als bescherming teg<strong>en</strong> veevraat. Na <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> kan u deze bescherming verwijder<strong>en</strong>, maar in weiland<strong>en</strong><br />
met paard<strong>en</strong>, schap<strong>en</strong> of geit<strong>en</strong> kan u de bescherming beter lat<strong>en</strong> staan.<br />
• Maaischade is één van de meest voorkom<strong>en</strong>de beschadiging<strong>en</strong> van bom<strong>en</strong> die in gras staan. Het kan leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong><br />
slechte groei of zelfs sterfte. De kans <strong>op</strong> schimmel- <strong>en</strong> insect<strong>en</strong>aantasting<strong>en</strong> vergroot sterk.<br />
• Plantafstand<br />
• Plantafstand<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> haag <strong>en</strong> e<strong>en</strong> heg: deze varieert tuss<strong>en</strong> 2 tot 3 plant<strong>en</strong> per meter. Voor bloei<strong>en</strong>de hag<strong>en</strong><br />
wordt de afstand dikwijls groter g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, namelijk 1 tot 1,50 m tuss<strong>en</strong> de plant<strong>en</strong>.<br />
• Plantafstand<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> houtkant: e<strong>en</strong> houtkant bestaat uit verschill<strong>en</strong>de rij<strong>en</strong> struik<strong>en</strong>, soms gecombineerd<br />
met hoger <strong>op</strong>gaande bom<strong>en</strong>. Houtkant<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangeplant in e<strong>en</strong> driehoeksverband van 1,5 m.<br />
• Voor bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> als laan wordt over het algeme<strong>en</strong> e<strong>en</strong> plantafstand van 7 à 9 m gehanteerd. Voor bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> als<br />
gro<strong>en</strong>scherm wordt e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>afstand van 2 à 4 m wordt gebruikt.<br />
• Neem de afstandsregels van het Veldwetboek ter hand.<br />
6.2.6 Beheer<br />
Goed beheer is van groot belang! Vermijd achterstallig beheer: dit is tijdrov<strong>en</strong>d <strong>en</strong> vaak kostelijk.<br />
6.2.6.1 Onderhoud van de plantspiegel <strong>en</strong> de kruidige zoom<br />
• De ruimte <strong>rond</strong>om de voet van e<strong>en</strong> boom of struik wordt best vrijgehoud<strong>en</strong> van diepwortel<strong>en</strong>de grass<strong>en</strong> <strong>en</strong> onkruid<strong>en</strong>.<br />
Voor de aanplant van e<strong>en</strong> solitaire boom is e<strong>en</strong> plantspiegel van 0,5 tot 1 meter doorsnede voldo<strong>en</strong>de. Dit is vooral van<br />
belang tijd<strong>en</strong>s de eerste jar<strong>en</strong> na de aanplant. Verwijder onkruid<strong>en</strong> in de plantspiegel <strong>op</strong> e<strong>en</strong> mechanische wijze. Gebruik<br />
hiervoor ge<strong>en</strong> bestrijdingsmiddel<strong>en</strong>! Op erv<strong>en</strong> kan u bodembedekk<strong>en</strong>de (sier)plant<strong>en</strong> in de plantspiegel zaai<strong>en</strong>.<br />
• Zorg indi<strong>en</strong> mogelijk voor e<strong>en</strong> strook van e<strong>en</strong> (paar) meter breedte tuss<strong>en</strong> de houtbegroeiing <strong>en</strong> het int<strong>en</strong>sieve agrarisch<br />
g<strong>rond</strong>gebruik (weiland, akker). Deze kruidige of grazige zoom beschermt het kleine landschapselem<strong>en</strong>t teg<strong>en</strong> de<br />
inspoeling van meststoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> gewasbeschermingsmiddel<strong>en</strong>, <strong>en</strong> teg<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sieve betreding of begrazing.<br />
6.2.6.2 Snoei<strong>en</strong>/scher<strong>en</strong><br />
• In bepaalde gevall<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> bepaalde vormsnoei nodig. Bij bom<strong>en</strong> langs of <strong>rond</strong> gebouw<strong>en</strong>, <strong>op</strong> het erf of langs de <strong>op</strong>rijlaan<br />
kan u bijvoorbeeld best af <strong>en</strong> toe de (zij)takk<strong>en</strong> verwijder<strong>en</strong>, zodat die de doorgang van landbouwmachines niet<br />
belemmer<strong>en</strong>. Verwijder zware dode takk<strong>en</strong> uit bom<strong>en</strong> die <strong>op</strong> het erf of langs e<strong>en</strong> weg staan om schade door vall<strong>en</strong>d<br />
hout te voorkom<strong>en</strong>. Opsnoei<strong>en</strong> van bom<strong>en</strong> doet u door de eerste jar<strong>en</strong> na aanplant door de zijtakk<strong>en</strong> in te kort<strong>en</strong> tot<br />
ongeveer 20 à 30 cm van de harttak. Als u dikke takk<strong>en</strong> verwijdert, laat u de takaanzet beter staan om de wonde zo<br />
klein mogelijk te houd<strong>en</strong>. Maak eerst e<strong>en</strong> inkeping aan de onderkant om te verhinder<strong>en</strong> dat de schors inscheurt <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
grote wond veroorzaakt. De snede moet zo glad mogelijk zijn. Bij solitaire bom<strong>en</strong> in grasland<strong>en</strong> of akkers is het beter<br />
om –indi<strong>en</strong> mogelijk- de kruin van de boom zoveel mogelijk met rust te lat<strong>en</strong>. Wat wel van belang is, is om dubbele<br />
groeipunt<strong>en</strong> weg te snoei<strong>en</strong> <strong>en</strong> de boom <strong>op</strong> die manier e<strong>en</strong> hoofdrichting te gev<strong>en</strong>.<br />
• E<strong>en</strong> basisregel bij het snoei<strong>en</strong> waarmee steeds rek<strong>en</strong>ing moet gehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong>, is dat nooit meer dan 20% mag word<strong>en</strong><br />
weggesnoeid, anders leidt dit tot te veel bladverlies.<br />
• Houtige KLE’s die als hakhout beheerd word<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> periodiek (om de 8 à 10 jaar) tot teg<strong>en</strong> de g<strong>rond</strong> afgezet.<br />
• Hag<strong>en</strong> word<strong>en</strong> in de zomerperiode (juli-augustus) geschor<strong>en</strong>. Het broedseizo<strong>en</strong> is dan achter de rug <strong>en</strong> de haag kan<br />
snel weer uitgroei<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> compacte dichte haag. Het is verplicht om meidoornhag<strong>en</strong> te snoei<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> 1 november<br />
<strong>en</strong> 1 maart. Door deze wintersnoeibeurt wordt de kans <strong>op</strong> besmetting met bacterievuur via de bloem<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong>lijk<br />
verminderd.<br />
127
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
• Knotbom<strong>en</strong> knot u best om de 6 tot 10 jaar. Vaker knott<strong>en</strong> put de boom te erg uit, maar als u te lang wacht, dan kan<br />
de boom <strong>op</strong><strong>en</strong>scheur<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> hulpmiddel om de knothoogte te bepal<strong>en</strong>, is om de stomp zo hoog te lat<strong>en</strong> staan als de<br />
tak dik is. Zorg ervoor dat het kapvlak glad is <strong>en</strong> schuin, zodat het water gemakkelijk kan afvloei<strong>en</strong>. In het tweede<br />
groeiseizo<strong>en</strong> na het knott<strong>en</strong> dunt u de talrijke nieuwe twijg<strong>en</strong> best uit tot 6 à 12 goed geplaatste <strong>en</strong> sterk ontwikkelde<br />
takk<strong>en</strong>. Als het mogelijk is, knot dan niet alle bom<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> knotbom<strong>en</strong>rij in hetzelfde jaar. Dit is interessanter vanuit<br />
ecologisch oogpunt: <strong>op</strong> die manier blijft er voor dier<strong>en</strong> nog voldo<strong>en</strong>de nest- <strong>en</strong> schuilgeleg<strong>en</strong>heid.<br />
Afbeelding 89 Beheer van KLE’s (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij, Katri<strong>en</strong> Janss<strong>en</strong>)<br />
128
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Afbeelding 90 Beheer van KLE’s (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
Ook na het plant<strong>en</strong> is de verdere plantverzorging uiteraard cruciaal! Onoordeelkundige snoei kan funest zijn.<br />
Rijd niet te dicht naast beplanting<strong>en</strong> met zware landbouwmachines. Vooral hoogstamm<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> flink last hebb<strong>en</strong><br />
van de daardoor veroorzaakte bodemverdichting. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ook de wortels beschadigd rak<strong>en</strong>.<br />
U kan ook overweg<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> zoom naast het KLE te legg<strong>en</strong> om buffering te creër<strong>en</strong>.<br />
6.2.6.3 Wat met de hout<strong>op</strong>br<strong>en</strong>gst?<br />
Wat kan u vandaag de dag nog aanvang<strong>en</strong> met snoeihout <strong>en</strong>/of gro<strong>en</strong>afval? Enkele tips om snoeihout <strong>en</strong>/of gro<strong>en</strong>afval<br />
handig te b<strong>en</strong>utt<strong>en</strong>:<br />
• Geriefhout: van hakhout van tamme kastanje of zomereik kan u duurzame weidepal<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> lange lev<strong>en</strong>sduur.<br />
• Brandhout: het hout kan, al dan niet na verhaksel<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> verbrand in verwarmingsketels of houtkachels voor het<br />
verwarm<strong>en</strong> van serres of gebouw<strong>en</strong>.<br />
129
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Afbeelding 91 Onderhoudswerk<strong>en</strong> bij knotbom<strong>en</strong> levert brandhout <strong>op</strong> (Bron: beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij)<br />
• Bron van nieuw plantgoed: de grotere takk<strong>en</strong> van wilg<strong>en</strong> <strong>en</strong> p<strong>op</strong>ulier<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> gebruikt word<strong>en</strong> als pootgoed.<br />
• Natuurvri<strong>en</strong>delijke toepassing: aanlegg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> takk<strong>en</strong>ho<strong>op</strong> (-mijt) of e<strong>en</strong> houtril: Beide system<strong>en</strong> zijn goedk<strong>op</strong>e<br />
manier<strong>en</strong> om snoei- <strong>en</strong> ander hout te verwerk<strong>en</strong> <strong>en</strong> tegelijk de natuur e<strong>en</strong> handje toe te stek<strong>en</strong>. Voor veel diersoort<strong>en</strong><br />
is dood hout immers heel belangrijk. Bij de <strong>op</strong>bouw van e<strong>en</strong> takk<strong>en</strong>ho<strong>op</strong> word<strong>en</strong> de dikke takk<strong>en</strong> meestal onderaan<br />
gelegd met er bov<strong>en</strong><strong>op</strong> de dunnere takk<strong>en</strong>. Bij e<strong>en</strong> houtril wordt het hout geschikt tot e<strong>en</strong> muurtje. Hiervoor word<strong>en</strong><br />
de takk<strong>en</strong> in de l<strong>en</strong>gte <strong>op</strong> elkaar gelegd tuss<strong>en</strong> geschrankte verticale pal<strong>en</strong>, tot e<strong>en</strong> hoogte van maximum 1,5 m. Onderaan<br />
ligg<strong>en</strong> de dikkere takk<strong>en</strong>, bov<strong>en</strong>aan het fijnere hout.<br />
• Hout<strong>op</strong>br<strong>en</strong>gst in het composteringsproces: toevoeg<strong>en</strong> van hakselhout <strong>en</strong> ander houtafval als structuurmateriaal is<br />
cruciaal voor e<strong>en</strong> goed composteringsproces. Leg bij de <strong>op</strong>bouw van e<strong>en</strong> compostho<strong>op</strong> het grofste materiaal onderaan<br />
zodat het overtollige vocht weg kan <strong>en</strong> er beluchting is. Bov<strong>en</strong> <strong>op</strong> deze laag kan organische afval gebracht word<strong>en</strong>.<br />
• Gehakseld hout als bodemdeklaag: gehakseld hout kan di<strong>en</strong>st do<strong>en</strong> als deklaag in plantso<strong>en</strong><strong>en</strong> of pad<strong>en</strong>.<br />
6.2.7 Arbeid <strong>en</strong> financiering<br />
De aanleg <strong>en</strong> het onderhoud van kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> kost tijd <strong>en</strong> geld.<br />
Het plant<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> boom kost ongeveer e<strong>en</strong> half uur voor e<strong>en</strong> kleine boom of struik tot <strong>en</strong>kele ur<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> grote boom,<br />
inclusief het aanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> raster. Het plant<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> knotboom kost vrijwel ge<strong>en</strong> tijd – bij het direct in de g<strong>rond</strong><br />
stek<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> staak – tot circa e<strong>en</strong> half uur voor het plant<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> jonge boom.<br />
Het aanbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> raster vergt, afhankelijk van de uitvoering, maximaal e<strong>en</strong> half uur per boom.<br />
De onderhoudswerkzaamhed<strong>en</strong> (schoffel<strong>en</strong>, snoei<strong>en</strong> <strong>en</strong> dergelijke) kost<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele ur<strong>en</strong> per jaar. Het onderhoud van e<strong>en</strong><br />
knotboom kost, afhankelijk van de grootte, e<strong>en</strong> half uur tot <strong>en</strong>kele ur<strong>en</strong> bij iedere knotcyclus.<br />
Wat kost<strong>en</strong> betreft, moet u de kost<strong>en</strong> incalculer<strong>en</strong> van het plantmateriaal <strong>en</strong> van de boomkorf teg<strong>en</strong> veevraat.<br />
Voor de aanplant <strong>en</strong> het onderhoud van kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> kan u e<strong>en</strong> subsidie krijg<strong>en</strong> van de Vlaamse Landmaatschappij.<br />
De beheerovere<strong>en</strong>komst kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> is gericht <strong>op</strong> de aanleg van nieuwe <strong>en</strong> het onderhoud van<br />
KLE’s, zoals hegg<strong>en</strong>, hag<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong>, houtwall<strong>en</strong> <strong>en</strong> poel<strong>en</strong> <strong>op</strong> het landbouwbedrijf.<br />
130
6.2.8 Praktijkvoorbeeld<strong>en</strong><br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
LANDBOUWERS GAAN HOUTKANTEN IN HET DIJLELAND BEHEREN (VILT-bericht<strong>en</strong> van 23/02/2011)<br />
In Vlaams-Brabant is de eerste agrobeheergroep (ABG) e<strong>en</strong> feit nu 12 landbouwers vorige maand de statut<strong>en</strong> ondertek<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
van de ABG Dijleland. Zij <strong>en</strong>gager<strong>en</strong> zich om de houtkant<strong>en</strong> in het Dijleland duurzaam te beher<strong>en</strong>. Dankzij<br />
de int<strong>en</strong>sieve sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> VLM- <strong>en</strong> ECO²-medewerkers, kan de agrobeheergroep aan de vraag naar systematisch<br />
landschapsonderhoud tegemoet kom<strong>en</strong>.<br />
De vele houtkant<strong>en</strong>, holle weg<strong>en</strong> <strong>en</strong> taluds die het Dijleland typer<strong>en</strong>, vrag<strong>en</strong> int<strong>en</strong>sief beheer. Onderhoud van houtkant<strong>en</strong><br />
is belangrijk omdat het erosie remt <strong>en</strong> de hinder van overhang<strong>en</strong>de takk<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>gaat. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> ontstaat<br />
dankzij de landschapsk<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ecologisch <strong>en</strong> recreatief waardevol netwerk van gro<strong>en</strong>e lint<strong>en</strong> in het landschap.<br />
Dit versterkt de kwaliteit van de <strong>op</strong><strong>en</strong> ruimte tuss<strong>en</strong> Leuv<strong>en</strong> <strong>en</strong> Brussel.<br />
Landbouwers kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beheerovere<strong>en</strong>komst afsluit<strong>en</strong> met de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) om voor het<br />
onderhoud van bijvoorbeeld houtkant<strong>en</strong> vergoed te word<strong>en</strong>. Maar, niet elke landbouwer beschikt over de nodige<br />
tijd <strong>en</strong> het juiste materiaal. Daardoor nam de vraag om het beheer structureel te organiser<strong>en</strong> de laatste jar<strong>en</strong> toe.<br />
De landbouwsector in het Dijleland bleek wel geïnteresseerd in het systeem van de agrobeheergroep<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> agrobeheergroep<br />
kan het beheer collectief <strong>en</strong> integraal aanpakk<strong>en</strong> zodat het efficiënter is georganiseerd.<br />
De landbouwers met houtkant<strong>en</strong> langs hun percel<strong>en</strong> sluit<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beheerovere<strong>en</strong>komst af met de VLM. Led<strong>en</strong> van de<br />
agrobeheergroep stort<strong>en</strong> e<strong>en</strong> deel van de jaarlijkse beheervergoeding door naar de ABG. Vanuit de ABG word<strong>en</strong> de<br />
beheerwerk<strong>en</strong> van jaar tot jaar georganiseerd. Landbouwers die zelf aan de slag will<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> extra inkom<strong>en</strong><br />
verwerv<strong>en</strong> door ook de houtkant<strong>en</strong> van collega’s te onderhoud<strong>en</strong>. Mete<strong>en</strong> wordt ook e<strong>en</strong> <strong>op</strong>lossing voorzi<strong>en</strong> voor<br />
landbouwers die het beheer will<strong>en</strong> uitbested<strong>en</strong>.<br />
In 2011 is de agrobeheergroep Dijleland actief in twee <strong>op</strong>startzones in Bertem <strong>en</strong> Huld<strong>en</strong>berg. Binn<strong>en</strong> die zones<br />
zal de ABG <strong>en</strong>kele kilometers houtkant<strong>en</strong> beher<strong>en</strong>. In e<strong>en</strong> later stadium kan het initiatief uitgebreid word<strong>en</strong> naar<br />
andere locaties. Landbouwers die will<strong>en</strong> toetred<strong>en</strong> tot de agrobeheergroep zijn nog steeds welkom. De werking van<br />
de agrobeheergroep wordt begeleid door e<strong>en</strong> veldwerker van het agrobeheersc<strong>en</strong>trum (ECO²).<br />
De <strong>op</strong>richting van agrobeheergroep<strong>en</strong> kadert in het project ECO², e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>werking tuss<strong>en</strong> Boer<strong>en</strong>bond, VLM,<br />
Agro-aanneming, Ag<strong>en</strong>tschap voor Natuur <strong>en</strong> Bos <strong>en</strong> het Limburgs Steunpunt Rurale Ontwikkeling met de steun<br />
van het Eur<strong>op</strong>ees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO).<br />
DE HAGENDORSER<br />
(Boer<strong>en</strong>bond, het Limburgs Steunpunt Rurale Ontwikkeling vzw, Regionale Landschapp<strong>en</strong>)<br />
“Hag<strong>en</strong> zijn KLE’s die mee het landschap van Hasp<strong>en</strong>gouw <strong>en</strong> het Maasland bepal<strong>en</strong>. Vele hag<strong>en</strong> zijn aangeplant<br />
door land- <strong>en</strong> tuinbouwers van de streek. Het onderhoud ervan is tijdrov<strong>en</strong>d <strong>en</strong> past dan ook vaak moeilijk binn<strong>en</strong><br />
de huidige landbouwbedrijfsvoering. We stell<strong>en</strong> vast dat land- <strong>en</strong> tuinbouwers daardoor minder g<strong>en</strong>eigd zijn om<br />
nieuwe hag<strong>en</strong> aan te plant<strong>en</strong>. Om de eig<strong>en</strong>aars van hag<strong>en</strong> e<strong>en</strong> handje te help<strong>en</strong> bij dit onderhoud werd e<strong>en</strong> haagscheermachine<br />
aangekocht door Agro/aanneming, ‘de hag<strong>en</strong>dorser’. E<strong>en</strong> aantal land- <strong>en</strong> tuinbouwers is <strong>op</strong>geleid<br />
om met de hag<strong>en</strong>dorser te werk<strong>en</strong> <strong>en</strong> krijgt zo de kans om e<strong>en</strong> nev<strong>en</strong>inkomst te verwerv<strong>en</strong>. Dit is e<strong>en</strong> mooi voorbeeld<br />
van verbreding van activiteit<strong>en</strong> <strong>op</strong> e<strong>en</strong> landbouwbedrijf” (Cursus Ler<strong>en</strong> Beher<strong>en</strong>).<br />
131
6.2.9 Wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake houtige KLE’s<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Bij de aanplant <strong>en</strong> het beheer van houtige KLE’s moet u rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong> met heel wat zak<strong>en</strong> zoals: het type plantgoed, de<br />
plantperiode, de plantplaats … Maar ook met de wettelijke bepaling<strong>en</strong> <strong>rond</strong> de aanplant, het beher<strong>en</strong>, het wijzig<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />
rooi<strong>en</strong> van houtige KLE’s!<br />
Hie<strong>rond</strong>er wordt e<strong>en</strong> bekn<strong>op</strong>t overzicht gegev<strong>en</strong> van de wettelijke bepaling<strong>en</strong> inzake houtige kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>.<br />
E<strong>en</strong> meer gedetailleerde uitleg, vindt u in het onderdeel ‘algem<strong>en</strong>e wetgeving’ van deze praktijkgids.<br />
Let wel, de aanplant <strong>en</strong> het kapp<strong>en</strong>/rooi<strong>en</strong> van (bom<strong>en</strong> in) boss<strong>en</strong> wordt onder deze hoofding buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>,<br />
omdat dit e<strong>en</strong> heel aparte wetgeving betreft die afzonderlijk wordt besprok<strong>en</strong>, om verwarring te vermijd<strong>en</strong>.<br />
6.2.9.1 Bescherming van houtige KLE’s vanuit het natuurbeleid<br />
De zorgplicht <strong>en</strong> de natuurtoets<br />
De natuurwetgeving voorziet in e<strong>en</strong> zorgplicht. De zorgplicht is altijd <strong>en</strong> overal van toepassing <strong>en</strong> voor iedere<strong>en</strong>. Iedere<strong>en</strong><br />
heeft de taak om zijn houtige KLE’s als e<strong>en</strong> goede huisvader te beher<strong>en</strong>. Ook de natuurtoets is overal van toepassing, dus<br />
ook wanneer het gaat om vergunning<strong>en</strong>, melding<strong>en</strong> … die <strong>op</strong> de e<strong>en</strong> of andere manier verband houd<strong>en</strong> met (e<strong>en</strong> wijziging<br />
van) houtige KLE’s.<br />
Wetgeving inzake wijziging<strong>en</strong> aan vegetatie <strong>en</strong> KLE’s<br />
Houtige KLE’s zijn KLE’s, <strong>en</strong> wijziging<strong>en</strong> hieraan vall<strong>en</strong> onder de wetgeving inzake het wijzig<strong>en</strong> van vegetaties <strong>en</strong> KLE’s.<br />
Sommige wijziging<strong>en</strong> van vegetatie <strong>en</strong> van KLE’s zijn verbod<strong>en</strong>, voor andere wijziging<strong>en</strong> heeft u e<strong>en</strong> natuurvergunning<br />
nodig. Bij e<strong>en</strong> wijziging aan e<strong>en</strong> KLE of vegetatie moet u dus steeds de toets do<strong>en</strong> aan deze wetgeving.<br />
Concreet moet u als landbouwer in het kader van deze wetgeving volg<strong>en</strong>de stapp<strong>en</strong> doorl<strong>op</strong><strong>en</strong>:<br />
• Er bestaan e<strong>en</strong> aantal uitzondering<strong>en</strong> waarbij het verbod of de natuurvergunningsplicht niét geld<strong>en</strong>. Zo is normaal<br />
beheer in principe nooit verbod<strong>en</strong> noch vergunningsplichtig. Er bestaat e<strong>en</strong> ‘code van goede natuurpraktijk’ 5 die aangeeft<br />
wat ‘normale onderhoudswerk<strong>en</strong>’ zijn voor verschill<strong>en</strong>de KLE’s <strong>en</strong> vegetaties. In e<strong>en</strong> eerste stap moet u dus<br />
nagaan of uw geplande wijziging onder één van de uitzonderingsbepaling<strong>en</strong> valt voor het verbod of de natuurvergunningsplicht<br />
voor het wijzig<strong>en</strong> van vegetatie.<br />
• In e<strong>en</strong> tweede stap, gaat u na of de door u voorzi<strong>en</strong>e wijziging aan de KLE verbod<strong>en</strong> is.<br />
• Indi<strong>en</strong> niet verbod<strong>en</strong>, moet u nagaan of uw geplande wijziging natuurvergunningsplichtig is.<br />
• Hiervoor moet de wijziging gesitueerd zijn in e<strong>en</strong> gebied waarvoor de natuurvergunningsplicht geldt én<br />
• moet het bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> gaan om e<strong>en</strong> natuurvergunningsplichtige wijziging van KLE’s<br />
Onder meer volg<strong>en</strong>de activiteit<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beschouwd als vergunningsplichtige wijziging<strong>en</strong> van kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong><br />
of de vegetatie ervan, indi<strong>en</strong> ze plaatsvind<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> of meerdere van de ’natuurvergunningsplichtige<br />
gebied<strong>en</strong>’:<br />
het rooi<strong>en</strong> of anderszins verwijder<strong>en</strong> <strong>en</strong> het beschadig<strong>en</strong> van houtachtige beplanting<strong>en</strong> <strong>op</strong> weg-, waterweg of<br />
spoorwegberm<strong>en</strong> of <strong>op</strong> het talud van holle weg<strong>en</strong>, van houtachtige beplanting<strong>en</strong> langs waterl<strong>op</strong><strong>en</strong>, dijk<strong>en</strong> of taluds,<br />
van hegg<strong>en</strong>, hag<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong>, houtwall<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoogstamboomgaard<strong>en</strong>.<br />
VALLEN SOLITAIRE BOMEN ONDER DE REGELGEVING VAN DE NATUURVERGUNNING?<br />
Solitaire bom<strong>en</strong> vall<strong>en</strong> onder de noemer van ’houtachtige beplanting<strong>en</strong>’. Bov<strong>en</strong>staande bepaling geldt dus, indi<strong>en</strong><br />
de boom zich bevindt in e<strong>en</strong> gebied waar de natuurvergunningsplicht van toepassing is.<br />
Conclusie: er geldt géén natuurvergunningsplicht voor bijvoorbeeld het kapp<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> solitaire boom in e<strong>en</strong> weiland<br />
maar wél voor e<strong>en</strong> boom in de berm of langs waterl<strong>op</strong><strong>en</strong>, taluds, dijk<strong>en</strong> … Voor e<strong>en</strong> bom<strong>en</strong>rij geldt wél steeds<br />
de natuurvergunningsplicht want bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> staan in de wetgeving als aparte categorie vermeld!<br />
5 Bijlage I omz<strong>en</strong>dbrief 10 november 1998 Omz<strong>en</strong>dbrief LNW/98/01 betreff<strong>en</strong>de algem<strong>en</strong>e maatregel<strong>en</strong> inzake natuurbehoud <strong>en</strong> wat de<br />
voorwaard<strong>en</strong> voor het wijzig<strong>en</strong> van vegetatie <strong>en</strong> kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> betreft volg<strong>en</strong>s het besluit van de Vlaamse regering van<br />
23 juli 1998 tot vaststelling van nadere regels ter uitvoering van het decreet van 21 oktober 1997 betreff<strong>en</strong>de het natuurbehoud <strong>en</strong> het<br />
natuurlijk milieu - Datum 10/11/1998<br />
132
Gebiedsgericht natuurbeleid<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
U moet steeds nagaan of uw bedrijf in één of meerdere gebied<strong>en</strong> ligt die volg<strong>en</strong>s de natuurwetgeving e<strong>en</strong> speciale bescherming<br />
hebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong>, zoals de gebied<strong>en</strong> van het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN), het Integraal Verwevings- <strong>en</strong><br />
Ondersteun<strong>en</strong>d Netwerk (IVON), natuurreservat<strong>en</strong> <strong>en</strong> Speciale Beschermingszones. In dit geval moet u er de wetgeving<br />
<strong>en</strong> beschermingsvoorschrift<strong>en</strong> voor die gebied<strong>en</strong> <strong>op</strong> nagaan <strong>en</strong> nalev<strong>en</strong>. Elk van deze gebied<strong>en</strong> heeft immers zijn eig<strong>en</strong><br />
specifieke beschermingsregime.<br />
6.2.9.2 Andere wetgeving inzake houtige KLE’s<br />
Wetgeving uit het landschapsbeleid<br />
Solitaire bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere houtige KLE’s kunn<strong>en</strong> in gebied<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> belangrijke landschappelijke waarde. U moet<br />
zich dan ook steeds de vraag stell<strong>en</strong> of uw bedrijf zich situeert in één van de gebied<strong>en</strong> die beschermd zijn door het landschapsbeleid<br />
zoals bijvoorbeeld beschermde landschapp<strong>en</strong> of erfgoedlandschapp<strong>en</strong>. In dat geval is de wetgeving <strong>en</strong> de<br />
beschermingsvoorschrift<strong>en</strong> die geld<strong>en</strong> voor deze gebied<strong>en</strong> van toepassing.<br />
E<strong>en</strong> voorbeeld:<br />
In beschermde landschapp<strong>en</strong> geldt er e<strong>en</strong> onderhoudsplicht. Zo zijn de eig<strong>en</strong>aars, erfpachthouders, <strong>op</strong>stalhouders<br />
<strong>en</strong> vruchtgebruikers in beschermde landschapp<strong>en</strong> onder meer verplicht om lijn- <strong>en</strong> puntvormige <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong><br />
zoals poel<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong>, houtwall<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong> <strong>en</strong> hag<strong>en</strong> te onderhoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> in stand te houd<strong>en</strong>.<br />
Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is het in beschermde landschapp<strong>en</strong> onder meer verbod<strong>en</strong> om:<br />
* het vell<strong>en</strong>, ontwortel<strong>en</strong> of beschadig<strong>en</strong> van bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> heesters; Onderhoudswerkzaamhed<strong>en</strong> zoals snoei<strong>en</strong> of<br />
knott<strong>en</strong> zijn toegelat<strong>en</strong> mits ze oordeelkundig word<strong>en</strong> uitgevoerd;<br />
* het verwijder<strong>en</strong> of beschadig<strong>en</strong> van holle weg<strong>en</strong>, taluds, steilrand<strong>en</strong>, graft<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong>, houtwall<strong>en</strong>, hag<strong>en</strong>,<br />
drev<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong>rij<strong>en</strong>, solitaire bom<strong>en</strong>, dijk<strong>en</strong>, aard<strong>en</strong> wall<strong>en</strong>, poel<strong>en</strong> …<br />
Specifieke wetgeving uit de Ruimtelijke ord<strong>en</strong>ing (RO)<br />
In de RO zijn er verschill<strong>en</strong>de bestemming<strong>en</strong>. Elk van deze bestemming<strong>en</strong> uit de RO heeft eig<strong>en</strong> bestemmingsvoorschrift<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
eig<strong>en</strong> beschermingsregime. Sommige van die bestemmingsvoorschrift<strong>en</strong> vervull<strong>en</strong> e<strong>en</strong> natuurbescherm<strong>en</strong>de rol.<br />
Ga ook altijd na of er voor de aanplant of het wijzig<strong>en</strong> (inclusief rooi<strong>en</strong>) van KLE’s, vegetatie, flora in het algeme<strong>en</strong> e<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige<br />
vergunningsplicht geldt. Voor e<strong>en</strong> aantal ingrep<strong>en</strong> werd de vergunningsplicht vervang<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> meldingsplicht. E<strong>en</strong><br />
aantal ingrep<strong>en</strong> zijn bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vrijgesteld van de vergunningsplicht. Dit maakt het verhaal uiteraard nog complexer …<br />
Aanplanting<strong>en</strong> van gro<strong>en</strong> zijn niet sted<strong>en</strong>bouwkundig vergunningsplichtig. Voor de aanplant van houtige KLE’s<br />
langs weid<strong>en</strong> <strong>en</strong> akkers heeft u ge<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige vergunning nodig.<br />
U heeft onder meer e<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige vergunning nodig voor het vell<strong>en</strong> van bom<strong>en</strong> die <strong>op</strong> e<strong>en</strong> hoogte van 1<br />
meter bov<strong>en</strong> het maaiveld e<strong>en</strong> stamomtrek van 1 meter hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> ge<strong>en</strong> deel uitmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bos.<br />
Er zijn echter e<strong>en</strong> aantal vrijstelling<strong>en</strong> waarbij er ge<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige vergunning nodig is voor het vell<strong>en</strong><br />
van de boom.<br />
E<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige vergunning is niet nodig in volg<strong>en</strong>de gevall<strong>en</strong> die relevant kunn<strong>en</strong> zijn voor de landbouwer:<br />
1° het vell<strong>en</strong> van hoogstammige bom<strong>en</strong>, <strong>op</strong> voorwaarde dat aan al de volg<strong>en</strong>de vereist<strong>en</strong> voldaan is:<br />
a. ze mak<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> deel uit van e<strong>en</strong> bos;<br />
b. ze ligg<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> woongebied in de ruime zin, in e<strong>en</strong> agrarisch gebied in de ruime zin of in e<strong>en</strong> industriegebied in<br />
de ruime zin, <strong>en</strong> niet in e<strong>en</strong> woonparkgebied;<br />
c. ze ligg<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> straal van maximaal 15 meter <strong>rond</strong>om de vergunde woning, de vergunde landbouwbedrijfswoning<br />
of landbouwbedrijfsgebouw<strong>en</strong> of de vergunde bedrijfswoning of bedrijfsgebouw<strong>en</strong>.<br />
2° het vell<strong>en</strong> van alle<strong>en</strong>staande hoogstammige bom<strong>en</strong> of van <strong>en</strong>kele bom<strong>en</strong> in lijnverband omwille van acuut gevaar<br />
<strong>en</strong> na voorafgaande schriftelijke instemming van het ANB.<br />
133
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
Vraag ook steeds naar e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel geld<strong>en</strong>de geme<strong>en</strong>telijke sted<strong>en</strong>bouwkundige verord<strong>en</strong>ing. Deze kunn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verstr<strong>en</strong>ging<br />
van de regels voor sted<strong>en</strong>bouwkundige vergunning<strong>en</strong> betek<strong>en</strong><strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als bepaalde vrijstelling<strong>en</strong> <strong>op</strong>heff<strong>en</strong>.<br />
In veel geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> geldt e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>telijke ’kapverord<strong>en</strong>ing’, ook wel beplantingsverord<strong>en</strong>ing of kapregelem<strong>en</strong>t<br />
g<strong>en</strong>oemd. In sommige geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> is het bijvoorbeeld verbod<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> boom te rooi<strong>en</strong> die aan de g<strong>rond</strong> e<strong>en</strong> stamomtrek<br />
heeft van meer dan 30 cm, om in boss<strong>en</strong> te kapp<strong>en</strong> of houtkant<strong>en</strong> te rooi<strong>en</strong>. Het blijft dus raadzaam u <strong>op</strong><br />
voorhand goed te informer<strong>en</strong> bij uw geme<strong>en</strong>te!<br />
Houtige KLE’s <strong>en</strong> de randvoorwaard<strong>en</strong> uit het Geme<strong>en</strong>schappelijk Landbouwbeleid<br />
Om de bedrijfstoeslag uitbetaald te krijg<strong>en</strong> moet de landbouwer voldo<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> aantal randvoorwaard<strong>en</strong>. Bij het niet<br />
nalev<strong>en</strong> van de randvoorwaard<strong>en</strong> wordt e<strong>en</strong> vermindering toegepast <strong>op</strong> de totale rechtstreekse inkom<strong>en</strong>ssteun. Voor alle<br />
info omtr<strong>en</strong>t de randvoorwaard<strong>en</strong>, raadpleeg de website van het beleidsdomein Landbouw <strong>en</strong> Visserij.<br />
In het kader van de randvoorwaarde Beheerseis<strong>en</strong> voortvloei<strong>en</strong>d uit Vogel- <strong>en</strong> Habitatirchtlijn b<strong>en</strong>t u als landbouwer verplicht<br />
om de natuurlijke vegetatie <strong>en</strong> de kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in stand te houd<strong>en</strong>. Concreet houdt deze randvoorwaarde<br />
in dat u als landbouwer het verbod, de (natuur)vergunningsplicht <strong>en</strong> de voorwaard<strong>en</strong> voor het wijzig<strong>en</strong> van de<br />
vegetatie <strong>en</strong> <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> naleeft. Om aan de doelstelling van de bescherming van de leefgebied<strong>en</strong> van soort<strong>en</strong><br />
tegemoet te kom<strong>en</strong>, is de instandhouding van de natuurlijke vegetatie <strong>en</strong> de <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> immers van groot belang.<br />
Houtige KLE’s <strong>en</strong> het Veldwetboek<br />
Zonder schriftelijk akkoord tuss<strong>en</strong> de twee eig<strong>en</strong>aars is het bij wet verbod<strong>en</strong> om <strong>op</strong> de perceelgr<strong>en</strong>s te plant<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s<br />
het Veldwetboek moet u bij het aanplant<strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de afstandsregels nalev<strong>en</strong>:<br />
• Hoogstammige bom<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> slechts <strong>op</strong> twee meter – t<strong>en</strong>zij bij ander vast <strong>en</strong> erk<strong>en</strong>d gebruik – van de scheidingslijn<br />
geplant word<strong>en</strong>.<br />
• Andere bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> hag<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> slechts (bij gebreke van e<strong>en</strong> hiermee strijdig gebruik) <strong>op</strong> e<strong>en</strong> halve meter van de scheidingslijn<br />
tuss<strong>en</strong> twee erv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geplant.<br />
• Fruitbom<strong>en</strong> van welke soort ook mog<strong>en</strong> als leibom<strong>en</strong>, aan elke kant van de muur tuss<strong>en</strong> twee erv<strong>en</strong>, geplant word<strong>en</strong><br />
zonder dat e<strong>en</strong> afstand in acht wordt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />
• Als u e<strong>en</strong> bos aanplant, moet u minst<strong>en</strong>s <strong>op</strong> 6 meter van de perceelsgr<strong>en</strong>s blijv<strong>en</strong>.<br />
• De nabuur kan de rooiing eis<strong>en</strong> van bom<strong>en</strong>, hag<strong>en</strong>, heesters <strong>en</strong> struik<strong>en</strong> die <strong>op</strong> e<strong>en</strong> kortere afstand geplant zijn dan de<br />
wet bepaalt.<br />
Let wel, de geme<strong>en</strong>te kan str<strong>en</strong>gere afstandsregels <strong>op</strong>legg<strong>en</strong>!<br />
134
BRONNENLIJST<br />
Praktijkgids Landbouw <strong>en</strong> Natuur<br />
• Brochure “Het bos doorhe<strong>en</strong> de bom<strong>en</strong>… Leidraad doorhe<strong>en</strong> de wildgroei aan wetgeving <strong>rond</strong> houtige kleine <strong>landschapselem<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>”,<br />
provincie West-Vlaander<strong>en</strong>, http://www.west-vlaander<strong>en</strong>.be/kwaliteit/Leefomgeving/natuur/Docum<strong>en</strong>ts/leefomgeving/bosbom<strong>en</strong>/brochure_bosdoorhe<strong>en</strong>debom<strong>en</strong>.pdf<br />
• Brochure “Plantgoed voor meer streekeig<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>”, http://dehaan.liquifi.be/websites/2/uploads/file/leefmilieu/<br />
plantgoed.pdf<br />
• Code van goede landbouwpraktijk Natuur, Vlaamse overheid.<br />
• Cursus Ler<strong>en</strong> beher<strong>en</strong>, http://www.west-vlaander<strong>en</strong>.be/kwaliteit/Leefomgeving/proclam/thema’s/natuur<strong>en</strong>landschap/Pages/default.aspx<br />
• Danckaert S., Carels K. & Van Gijseghem D. (2008) Juridisch–wet<strong>en</strong>schappelijke toestand van blijv<strong>en</strong>d grasland in Vlaander<strong>en</strong><br />
in het kader van de randvoorwaard<strong>en</strong>regeling, Departem<strong>en</strong>t Landbouw <strong>en</strong> Visserij, afdeling Monitoring <strong>en</strong> Studie,<br />
Brussel.<br />
• D’Ha<strong>en</strong>e K., Laurijss<strong>en</strong>s G., Van Gils B., De Blust G. & Turkelboom F. (2010). Agrobiodiversiteit. E<strong>en</strong> steunpilaar voor de<br />
3de g<strong>en</strong>eratie agromilieumaatregel<strong>en</strong>? Rapport van het Instituut voor Natuur- <strong>en</strong> Bosonderzoek (INBO)<br />
• Handboek Agrarisch Natuurbeheer, http://www.landschapsbeheer.nl/webwinkel/agrarisch-natuurbeheer-handboek<br />
135