Op 4 september 2008 is Bep Verheijen (geb. 3-11-1935) overleden ...
Op 4 september 2008 is Bep Verheijen (geb. 3-11-1935) overleden ...
Op 4 september 2008 is Bep Verheijen (geb. 3-11-1935) overleden ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Op</strong> 4 <strong>september</strong> <strong>2008</strong> <strong>is</strong> <strong>Bep</strong> <strong>Verheijen</strong> (<strong>geb</strong>. 3-<strong>11</strong>-<strong>1935</strong>) <strong>overleden</strong>. Zij was de vrouw van mijn vader en lerares<br />
Ikebana Sogetsu.<br />
Zelf maak ik al jaren lang mandala's en schrijf hier ook over in het tijdschrift van de de Nederlandse<br />
mandalavereniging.<br />
Het gaat tenslotte ook over ikebana.<br />
Na het overlijden van <strong>Bep</strong> heb ik me weer eens verdiept in de kunst van Ikebana. Ik blijf verwonderd over de<br />
universaliteit van de thema's die zowel ten grondslag liggen aan Ikebana alswel aan het maken van mandala's.<br />
Een kru<strong>is</strong>bestuiving ligt voor mij in die zin dan ook voor de hand.<br />
Met vriendelijke groet,<br />
ZEN TUIN<br />
Aan het eind van de zomer <strong>is</strong> na een langdurig ziekbed, de<br />
vrouw van mijn vader <strong>overleden</strong>.<br />
Ze had A.L.S. , een vreemde ziekte waarbij de spieren<br />
langzaamaan hun werkzaamheid verliezen. De mogelijkheid<br />
tot bewegen, tot handelen en ook tot spreken werd haar<br />
ontnomen…met uiteindelijk de dood als onvermijdelijk<br />
gevolg.<br />
Dat zij haar handen niet meer kon <strong>geb</strong>ruiken en zo haar<br />
creativiteit geen vorm meer kon geven heeft haar groot<br />
verdriet gedaan. Ze hield van borduren, was zeer bedreven<br />
in Origami (Japanse papiervouwkunst) en een meester in de<br />
kunst van het bloemschikken. Ze was geschoold en gaf les<br />
in Ikebana (Japanse bloemschikkunst binnen de traditie van<br />
Zen) en hierin voornamelijk in de meest vrije richting, de<br />
Sogetsu-school.<br />
Haar bloemstukken kenmerkten zich door hun eenvoud. Ze<br />
hield van platte schalen en smalle vazen, in aardekleuren of<br />
van glas. In haar composities <strong>geb</strong>ruikte ze vaak niet meer<br />
dan een enkele tak en/of enkele bloemen (soms gevouwen<br />
van papier), maar w<strong>is</strong>t hiermee altijd het ju<strong>is</strong>te spanningsveld tussen horizontale- en verticale lijnen te vinden. Ze<br />
w<strong>is</strong>t keer op keer de essentie van Ikebana te bevatten; de mens als verbindende factor tussen hemel en aarde.<br />
Het verdriet van mijn vader <strong>is</strong> groot. Na het verlies van mijn broer enkele jaren geleden, valt het hem opnieuw<br />
zwaar de beteken<strong>is</strong> van zijn leven te hervinden.<br />
In periodes van rouw <strong>is</strong> de focus van aandacht sterk gericht op het verlies, het gem<strong>is</strong> en de leegte. De wereld <strong>is</strong><br />
du<strong>is</strong>ter en valt als het ware uiteen in losse delen waaraan iedere verbinding lijkt onttrokken.<br />
Schrijven <strong>is</strong> dan vaak heilzaam. In het zoeken naar woorden en het componeren van zinnen, dwingt men het op<br />
hol geslagen denken tot ordening. In het schrijven van Haiku’s hadden zij veel plezier en vonden zij verbinding.<br />
Graag wil ik twee, door mijn vader geschreven, Haiku’s hier citeren. Het eerste <strong>is</strong> geschreven na het overlijden<br />
van mijn broer en het tweede ter herinnering aan zijn vrouw.<br />
“Nu heerst er schaduw.<br />
Over de grenzen henen<br />
zegeviert het licht.”<br />
“Lentebloesem valt.<br />
Achter de lege takken<br />
ziet zij het bloemstuk”.<br />
In de geest van ikebana en de bovenstaande Haiku’s wilde ik graag een mandala maken, ter nagedachten<strong>is</strong>, als<br />
een soort in memoriam.<br />
Ik heb gelezen over Japan, in het bijzonder over Zen. Ik zat uren op het internet en zag vele bloemstukken de<br />
revue passeren. En opnieuw ontdekte ik hoe belangrijk het paradoxale samenspel van “vorm en leegte”<strong>is</strong>, bij<br />
ikebana in het bijzonder en bij Zen in het algemeen.<br />
Een verhaal van Jannie Regnerus, uit haar boek; “Het geluid van vallende sneeuw” (Wereldvenster 2006) heeft<br />
me bijzonder geïnspireerd tot het maken van deze Mandala. Jannie schrijft over haar bezoek aan een Zen tuin. In<br />
deze tuin (al uit 1450) van zand en grint liggen, onregelmatig verspreid, vijftien rotsen. Het bijzondere aan deze<br />
tuin <strong>is</strong> dat waar je ook staat en hoe je ook kijkt, je nooit meer dan veertien rotsen ziet. Altijd <strong>is</strong> er een verborgen<br />
achter de andere veertien. Het verhaal gaat dat je alleen door Zenmeditatie, die toestand van bewustzijn kunt<br />
bereiken, dat je alle vijftien rotsen tegelijkertijd kunt zien.<br />
Deze mandala <strong>is</strong> een poging om iets van Zen te kunnen grijpen. Het <strong>is</strong> een poging om leegte in vorm te vangen.<br />
Met als grootste worsteling om de lege vlakken niet meteen weer op te vullen en om de grijze rotsen grijs te<br />
laten.
Het <strong>is</strong> als een lege schaal, die wacht op een bloemstuk.<br />
Tot slot heb ik, nadat de mandala eenmaal voltooid was, hierop vrij associërend het volgende gedicht<br />
geschreven.<br />
De wereld bestaat uit<br />
palen, rails en balken<br />
en zand,<br />
zand van strand,<br />
strand van zand.<br />
En dan ook nog…<br />
een kaneelstok en wat grint,<br />
grint van paden,<br />
paden van grint,<br />
en bielzen.<br />
De wereld bestaat uit,<br />
jaloezieën ter verdu<strong>is</strong>tering,<br />
uit stenen en wortels,<br />
een enkele stronk<br />
en wat gevallen blad.<br />
<strong>Op</strong> de pijlers van Zen<br />
en Sogetsu Ikebana,<br />
vallen al deze dingen<br />
op hun plaats en in hun orde,<br />
en bestaat de wereld.<br />
Ronald van Breemen.<br />
Aanhangsel; Maar wat <strong>is</strong> dan het geluid van vallende sneeuw? Ik citeer Jannie Regnerus;<br />
“ ‘hoe klinkt vallende sneeuw?’vraag ik. Verse kn<strong>is</strong>perende sneeuw, of het soppende geluid van gesmolten<br />
sneeuw waar je met je laarzen over of doorheen loopt, die geluiden kan ik zonder enige moeite oproepen. Maar<br />
bij het geluid van vallende sneeuwvlokken denk ik alleen aan stilte. ‘Heb je dat nog nooit gehoord?’reageert ze<br />
vol ongeloof. ‘Klinkt het alsof je twee donzen veertjes tegen elkaar slaat?’ probeer ik. Niet dat ik dat ooit gedaan<br />
heb, maar ik kan me daar iets bij voorstellen. Etsuko lacht. ‘Ja, zo klinkt vallende sneeuw ongeveer’ ”.