Authentieke versie downloaden (pdf)
Authentieke versie downloaden (pdf)
Authentieke versie downloaden (pdf)
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
GENETICA & FYSIOLOGIE<br />
In het brein meten<br />
hoe ratten leren<br />
Verslaving heeft te maken met gewoonte; iets wat het organisme doet zonder nog aandacht te<br />
hebben voor de consequenties ervan. Omdat het dit geleerd heeft. Een gewoonte is in feite een<br />
automatisch programma dat in een bepaalde situatie wordt gestart zonder er bij na te denken.<br />
Bijvoorbeeld teveel eten, het licht aan en uit doen, roken, dwangmatige handelingen. Het kunnen<br />
zowel goede als slechte gewoonten zijn. Dat automatisme, die gewoonte, is iets wat een mens of<br />
dier leert in relatie tot zijn omgeving. Als de omgeving verandert, verandert meestal ook de<br />
gewoonte. Of niet! Sommige mensen zijn flexibeler wat betreft het veranderen van hun<br />
gewoonten dan anderen. Wellicht zijn zij ook minder gevoelig voor verslaving.<br />
Welke processen in het brein liggen ten grondslag aan die vorming van gewoonten en het<br />
veranderen ervan? Volgens dr. Carlos Valencia-Alfonso, neurowetenschapper bij het Netherlands<br />
Institute for Neuroscience in Amsterdam, is dat ondermeer het hersennetwerk dat wordt<br />
gevormd door de cortex, het striatum en de thalamus in het brein. Daarom onderzoekt Valencia-<br />
Alfonso de elektrische activiteit in dat netwerk wanneer ratten in zogenoemde Skinnerbox<br />
experimenten een gewoonte aanleren – een pedaaldruk geeft een lekkere beloning. Dit<br />
bestudeert hij met behulp van in de hersenen geïmplanteerde elektroden die tijdens een<br />
experiment voortdurend de elektrische activiteit op verschillende plaatsen van dat hersencircuit<br />
kunnen meten. Via geavanceerde software valt daaruit te destilleren uit welk hersengebied de<br />
waargenomen activiteit komt.<br />
Valencia-Alfonso is vooral geïnteresseerd in het striatum, een gebied dat wat dieper in de<br />
hersenen ligt en uit verschillende kernen bestaat, zoals de nucleus caudatus en het putamen. Het<br />
striatum staat onder sterke invloed van de neurotransmitter dopamine. ‘Dopamine is betrokken<br />
bij exploratiegedrag en nieuwsgierigheid en is belangrijk voor de effecten van motivatie op leren,<br />
dus leren onder invloed van potentiële beloningen en straffen.’ Valencia-Alfonso begint zijn<br />
experimenten met ratten in de puberteit, de adolescentie, als ze tussen de veertig en zestig dagen<br />
oud zijn. Dan zijn diverse cognitieve functies sterk in ontwikkeling, zoals het gevoel voor beloning<br />
en straf, exploratief gedrag en het inschatten van risico’s. ‘We hebben gezien dat het nemen van<br />
risico’s sterk is gecorreleerd met de sterkte van de gewoontevorming. Adolescente ratten die<br />
bereid zijn om meer risico’s te nemen, ontwikkelen sterkere gewoonten. En adolescente ratten die<br />
meer risico nemen, vertonen ook meer exploratief gedrag in een nieuwe omgeving en ze hebben<br />
meer moeite met het leren van een taak – het instrumenteel leren.’<br />
.................<br />
‘Ratten die meer risico’s<br />
nemen, hebben een sterkere<br />
gewoontevorming’<br />
.................<br />
56 Oog(st) voor de toekomst • Risicofactoren