Werken met kwartsstof - FNV Bouw
Werken met kwartsstof - FNV Bouw
Werken met kwartsstof - FNV Bouw
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>FNV</strong> BOUW BESTAAT UIT <strong>FNV</strong> BOUW & INFRA, <strong>FNV</strong> AFBOUW EN ONDERHOUD, <strong>FNV</strong> MEUBEL & HOUT EN <strong>FNV</strong> WOONDIENSTEN<br />
ARBOWIJZER 4<br />
<strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts<br />
Kwarts of kwatsch?<br />
Stof zijt gij...<br />
‘De één werpt stof op, de ander krijgt het in het oog’, aldus een<br />
oud Chinees spreekwoord. En nog zo’n spreekwoordelijke waarheid:<br />
‘Het is onmogelijk stof te doen opwaaien zonder dat enkele lieden<br />
hoesten’.<br />
Stof is niet gezond. Maar sommige soorten stof zijn ronduit onge zond.<br />
Steenstof bijvoorbeeld. Met name vanwege de kwarts die er in zit.<br />
Kwarts komt van nature voor in veel soorten gesteenten. Sinds jaar<br />
en dag is bekend dat het inademen van kwartshoudend stof gezond -<br />
heidsproblemen veroorzaakt. Stoflongen zijn daarvan het bekendste<br />
voorbeeld. Maar sinds enige tijd staat kwarts ook op de internationale<br />
lijst van kankerverwekkende stoffen. Reden genoeg dus om de stof -<br />
blootstelling zo laag mogelijk te houden.<br />
><br />
><br />
><br />
><br />
><br />
><br />
><br />
Steen. De bouw kan niet zonder. Het<br />
is dan ook duurzaam en degelijk. Dus<br />
werken duizenden bouwvakkers <strong>met</strong><br />
steen of steenachtige materialen. Bij<br />
dat werk komt bijna altijd stof vrij. In<br />
steenstof zit dikwijls het kankerver -<br />
wekkende bestanddeel kwarts. Wat<br />
zijn de risico’s en hoe hou je ze zo<br />
klein mogelijk? Achter gronden en<br />
tips & trucs op een rij.<br />
Herziene 2e uitgave,<br />
april 2009<br />
Inhoudsopgave<br />
Stof zijt gij... .......................................... 1<br />
Wat is <strong>kwartsstof</strong> ................................ 2<br />
Piepen en hijgen .................................. 3<br />
Wat zegt de wet? ................................ 7<br />
Tips & trucs om<br />
<strong>kwartsstof</strong> te weren ........................... 8<br />
Meer weten? ....................................... 11<br />
Nuttige adressen .............................. 12<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-1<br />
09099
Wat is <strong>kwartsstof</strong>?<br />
Een groot deel van de aardkorst, gesteenten en rotsen bestaat uit<br />
zogenaamde ‘silicaten’. Dat zijn verbindingen waarin silicium<br />
voorkomt. Het voor de gezondheid meest schadelijke silicaat is<br />
kristallijn kwarts. Het komt voor in grondstoffen die in de bouw veel<br />
worden gebruikt. Het zit bijvoorbeeld in betonsteen, cellenbeton,<br />
(kalk)zandsteen, <strong>met</strong>selstenen en tegels (zie kader). Dat het er in<br />
zit is geen probleem, want op zich zijn kwartshoudende materialen<br />
niet schadelijk. Maar de bewerking ervan wel. Want daarbij komt<br />
kwartsbevattend steenstof vrij. De kleine stofdeeltjes verspreiden<br />
zich door de lucht en kunnen door inademing diep in de longen<br />
doordringen. En daar kan het kwartsbevattend stof schade<br />
aanrichten.<br />
Kwarts gewogen<br />
<strong>Bouw</strong>materialen worden ‘kwartshoudend’ genoemd bij een kwartsgehalte van meer dan 1.5% op<br />
gewichtsbasis. Een aantal veel voorkomende kwartshoudende bouwmaterialen op een rij.<br />
Materiaal gewichtspercentage kwarts<br />
Zandsteen 50 - 90%<br />
Kalkzandsteen 30 - 83%<br />
Cellenbeton 12 - 44%<br />
Betonsteen 25 - 40%<br />
Beton 20 - 30%<br />
Baksteen 10 - 25%<br />
Gips 0 - 3,5%<br />
Beton, cellenbeton, <strong>met</strong>selbaksteen, kalkzandsteen en diverse soorten natuursteen (kwartsiet,<br />
verschillende soorten graniet, leisteen) zijn voorbeelden van materialen <strong>met</strong> een hoog kwartsgehalte.<br />
Veel gebruikte materialen <strong>met</strong> een laag kwartsgehalte zijn gips(blokken), cement (het zand/cement<br />
mengsel bevat wel kwarts), marmer en basalt.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-2
Piepen en hijgen<br />
Inademen van stof is nooit gezond. Of dat nou huisstof, houtstof of<br />
steenstof is. Als je regelmatig in een stoffige omgeving werkt, kun<br />
je last krijgen van niesbuien, benauwdheid en andere ademhalings -<br />
problemen. Kwartsstof is een kankerverwekkende stof. In Nederland<br />
zijn er grenswaarden voor gevaarlijke stoffen die op gezondheids -<br />
kundig niveau moeten worden bepaald. Voor de groep kankerver -<br />
wekkende stoffen bestaan er zogenaamde MAC-waarden. Omdat bij<br />
deze stoffen in principe elke hoeveelheid kanker kan veroorzaken,<br />
is een scherpe grenswaarde niet te stellen. De MAC is dus de<br />
waarde, waarbij het risico op kanker enorm klein is, zo klein dat het<br />
verwaarloosbaar is. Bij <strong>kwartsstof</strong> mag er een maximale hoeveelheid<br />
stof in de werklucht aanwezig zijn. De hoogte van de grens- en<br />
MAC-waarden is daarbij afhankelijk van de gezondheidsschade die<br />
het kan veroorzaken. Hoe ernstiger de gevolgen, hoe lager de MAC<br />
of grenswaarde. Kwarts kan alleen tot gezondheidsproblemen<br />
leiden als het doordringt tot in de kleinste luchtwegen. Alleen de<br />
kleinste (respirabele) kwartsdeeltjes zijn daarom gevaarlijk.<br />
Kwartsstof is heel fijn stof, dat niet of nauwelijks te zien is. Voor<br />
kristallijn <strong>kwartsstof</strong> bestaat een aparte MAC-waarde omdat het<br />
silicose en longkanker kan veroorzaken (zie kader).<br />
Silicose<br />
Inademing van kristallijn kwarts kan longfibrose veroorzaken. Beter<br />
bekend onder de naam silicose of ‘stoflong’. Het longweefsel wordt<br />
star doordat er bindweefselvorming optreedt. Een aandoening die<br />
vooral bij mijnwerkers veel voorkomt. Maar helaas komt het ook<br />
onder bouwvakkers voor.<br />
Silicose ontstaat meestal geleidelijk, na langdurige blootstelling<br />
(tientallen jaren) aan <strong>kwartsstof</strong>. Het verraderlijke is dat de meeste<br />
mensen in eerste instantie niet zoveel merken, maar er pas op<br />
latere leeftijd echt last van krijgen. De klachten beginnen <strong>met</strong><br />
hoesten, kortademigheid, benauwdheid, hijgen en pijn op de borst.<br />
Als de blootstelling aan stof stopt, kunnen de klachten verminderen.<br />
Maar de longen zijn dan al wel onherstelbaar beschadigd. Als de<br />
stofblootstelling aanhoudt, verergeren de klachten. De kortademig -<br />
heid kan zo erg worden dat na verloop van tijd zelfs normaal<br />
traplopen niet meer mogelijk is. In dit stadium zijn de klachten<br />
onomkeerbaar, zelfs als de blootstelling stopt. Hoe meer stof er<br />
ingeademd wordt, hoe meer schade er ontstaat en die schade is<br />
niet meer te herstellen.<br />
Naast deze langzame ontwikkeling van de ziekte, kan silicose ook<br />
sneller ontstaan. Namelijk na inademing van erg hoge concentraties<br />
<strong>kwartsstof</strong>. De ziekte openbaart zich dan meestal 1 tot 5 jaar na de<br />
MAC voor <strong>kwartsstof</strong><br />
MAC-waarden (Maximale Aanvaarde<br />
Concentratie) geven aan hoeveel er<br />
van een stof in de werklucht aanwezig<br />
mag zijn. De kans op gezondheids -<br />
schade is zo klein dat je nauwelijks<br />
nog van een risico kunt spreken,<br />
veelal een miljoenste kans. Zelfs bij<br />
levenslange blootstelling kun je er<br />
dus vanuit gaan dat het veilig is. De<br />
wettelijke grenswaarde voor bloot -<br />
stelling aan kwarts is 0.075 mg/m 3<br />
gerekend over 8 uur. Deze norm<br />
biedt volgens deskundigen voldoende<br />
waarborg tegen het ontstaan van<br />
silicose. Longkanker kan bij die<br />
kwarts concentraties dan ook niet<br />
ontstaan.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-3
lootstelling en is dodelijk. Iemand die lijdt aan silicose is<br />
gevoeliger voor andere longaandoeningen zoals bijvoorbeeld TBC.<br />
Kanker<br />
Kwartsstof kan longkanker veroorzaken. Dat staat sinds enige tijd<br />
vast. Dit komt door langdurige irritatie van het longweefsel door<br />
inademing van te hoge concentraties kristallijn kwarts. Dat is<br />
slecht nieuws. Maar het goede nieuws is, dat blootstelling onder<br />
een bepaalde concentratiegrens niet tot kanker kan leiden. Dat is<br />
de conclusie van het IARC (internationaal kankeronderzoeks centrum)<br />
en de Gezondheidsraad. Als de blootstelling de MAC-waarde voor<br />
<strong>kwartsstof</strong> niet overschrijdt zullen silicose en longkanker niet<br />
optreden. Goede stofbeperkende maatregelen moeten de hoeveel -<br />
heid <strong>kwartsstof</strong> op een veilig niveau houden.<br />
Risicogroepen<br />
Kwarts komt alleen vrij bij het bewerken van steenachtige materialen.<br />
Met name bij het werken in slecht geventileerde binnenruimte kan de<br />
concentratie <strong>kwartsstof</strong> hoog oplopen. Daarnaast zijn de samen -<br />
stelling en de aard van het materiaal van invloed op het vrijkomen van<br />
<strong>kwartsstof</strong>. Bij het mechanisch bewerken van harde materialen komt<br />
bijvoorbeeld meer schadelijk stof vrij dan bij het bewerken van zachte<br />
materialen. Vooral bij het boren, frezen, hakken, schuren/slijpen,<br />
stralen/boucharderen en zagen ontstaat veel <strong>kwartsstof</strong>. De norm<br />
wordt daarbij fors overschreden (zie kader). Dat is een bedreiging voor<br />
de bewerker, maar ook voor anderen die in dezelfde ruimte werken. Of<br />
voor degenen die de ruimte schoonmaken. Asfaltfrezers, betonboorders,<br />
blokkenstellers ruwbouw, koppen snellers, slopers, sleuvenhakkers,<br />
kabel- en buizenleggers, terrazzowerkers, tegel zet ters, vloeren leggers,<br />
voegers en wand- en plafondmonteurs hebben dagelijks <strong>met</strong> kwarts -<br />
stof te maken. Maar ook straatmakers lopen risico; bijvoorbeeld bij<br />
het op maat maken van trottoirbanden, stenen en tegels.<br />
Het risico op gezondheidsschade door kwarts is afhankelijk van de<br />
kwartsconcentratie in de werklucht en de duur van de blootstelling.<br />
Hoe langer en hoger je wordt blootgesteld, hoe meer van het<br />
schadelijke stof je inademt. Daarnaast is de kans op schade<br />
afhankelijk van de gezondheid en individuele gevoeligheid voor stof en<br />
van de zwaarte van het werk. Tijdens zwaar werk adem je sneller en<br />
dieper, waardoor je meer lucht (en dus stof) binnenkrijgt. De hoogte<br />
van de concentratie <strong>kwartsstof</strong> in de werklucht is afhankelijk van:<br />
Het kwartsgehalte van het bewerkte materiaal. Met name producten<br />
waarin veel zand is verwerkt, bevatten een hoog gehalte kwarts.<br />
De wijze van be- of verwerken.<br />
De aard van de werkplek (buiten, binnen, grote of kleine ruimte).<br />
De mate van ventilatie of afzuiging.<br />
Door maatregelen op deze punten is de kans op gezondheids -<br />
schade te beperken.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-4
Kwarts ge<strong>met</strong>en<br />
Hoeveel kwarts komt er bij de verschillende bewerkingen van steenachtig materiaal in de<br />
inademingslucht? En hoe effectief zijn maatregelen? Een overzicht.<br />
Activiteit Kwartsstof in de lucht Afname door maatregel<br />
(mg/m 3) (%)<br />
Zagen tot ca. 15<br />
- zagen <strong>met</strong> watertoevoer > 95%<br />
- zagen <strong>met</strong> afzuiging 75% - 95%<br />
Frezen (sleuven) tot ca. 15<br />
- frezen <strong>met</strong> afzuiging 75% - 95%<br />
Frezen (vlakken) tot ca. 15<br />
- frezen <strong>met</strong> afzuiging > 95%<br />
- werpstralen (blastrac) > 95%<br />
Boren tot ca. 2.5<br />
- boren <strong>met</strong> watertoevoer > 95%<br />
- boren <strong>met</strong> afzuiging 50% - 90%<br />
Slijpen van voegen tot ca. 8.5<br />
- <strong>met</strong> afzuiging > 95%<br />
- <strong>met</strong> watertoevoer > 95%<br />
Schuren/slijpen van vlakken tot ca. 15<br />
- <strong>met</strong> watertoevoer > 95%<br />
- <strong>met</strong> afzuiging 75% - 95%<br />
Hakken (buiten) tot ca. 3<br />
- hogedruk waterstralen > 95%<br />
- kraken (heipalen) > 95%<br />
- hakken <strong>met</strong> afzuiging 50% - 90%<br />
Hakken (binnen of op afgeschermde steiger) tot ca. 15<br />
- hogedruk waterstralen > 95%<br />
- hakken <strong>met</strong> afzuiging 50% - 90%<br />
- hakapparatuur op bobcat 30% - 70%<br />
Gritstralen/zandstralen tot ca. 15<br />
- hogedruk waterstralen > 95%<br />
- zuigkopstralen > 95%<br />
- werpstralen (vloeren) > 95%<br />
- nevenstralen + grit 95%<br />
- stralen <strong>met</strong> water + zand/grit 50% - 80%<br />
Puinruimen rond 1.5<br />
- in cabine <strong>met</strong> toevoer van lucht via stoffilter > 95%<br />
- puinruimen (na natsproeien) 0% - 80%<br />
Aanbrengen spuitbeton rond 0.5<br />
Vegen tot ca. 1<br />
- zuigen > 80%<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-5
Let op je lijf<br />
Veel werknemers in de bouw hebben last van stof: 11% van de medewerkers op de bouwplaats zegt<br />
last te hebben van kortademigheid (Stichting Arbouw, 2007). Het percentage mensen dat blootgesteld<br />
wordt aan stof (niet alleen steenstof) is zelfs nog fors hoger. Welke beroepen hebben last van stof?<br />
Beroepen stof % kortademig %<br />
Betonwerker 57 15<br />
Blokkensteller 48 12<br />
Dakdekker 68 11<br />
Grondwerker 39 12<br />
Heier 39 12<br />
Kabel- en buizenlegger 28 17<br />
Machinaal houtbewerker 61 8<br />
Machinist grond-, weg- en waterbouw 35 10<br />
Metaalbewerker 58 12<br />
Metselaar 58 9<br />
Monteur afbouw 63 13<br />
Natuursteenbewerker 61 16<br />
Opperman 47 13<br />
Constructieschilder 67 21<br />
Steigerbouwer 53 20<br />
Straatmaker 51 13<br />
Stukadoor 74 15<br />
Tegelzetter 81 15<br />
Timmerman 56 10<br />
Voeger 64 16<br />
Wegenbouwer 36 9<br />
Maatregelen op maat<br />
Er zijn veel beroepen in de bouw waarbij <strong>kwartsstof</strong> een probleem<br />
is. Deze Arbowijzer geeft algemene tips & trucs om de blootstelling<br />
te beperken. Gedetailleerde maatregelen per beroepsgroep treft u<br />
in folders van de Stichting Arbouw onder andere over de: voeger,<br />
<strong>met</strong>selaar, terazzowerker, stukadoor, blokkensteller, vloerenlegger,<br />
wand- en plafondmonteur, straatmaker en tegelzetter. Ook is er een<br />
aparte folder over natuursteen De folders zijn gratis aan te vragen<br />
bij Arbouw (zie ‘Meer weten?’). Daarnaast is er door de Stichting<br />
Arbouw een keuzewijzer ontwikkeld (www.stofvrijwerken.nl). Hier is<br />
bij uw handgereedschap een passende stofzuiger te vinden.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-6
Wat zegt de wet?<br />
Een werknemer moet veilig kunnen werken, ook <strong>met</strong> kwarts -<br />
houdend materiaal. De werkgever is verplicht daarbij te helpen. Dat<br />
staat in een aantal wetten, regels of overeenkomsten. Kern van de<br />
wet is dat alle kankerverwekkende stoffen vervangen moeten<br />
worden door minder schadelijke alternatieven. Aangezien kwarts<br />
een kankerverwekkende stof is, geldt dit ook voor kwarts.<br />
Om de risico’s van het werken <strong>met</strong> kankerverwekkende en<br />
mutagene stoffen en kankerverwekkende processen te kunnen<br />
inschatten, te vermijden en in elk geval tot een minimum terug te<br />
brengen, zijn in het Arbobesluit regels voor het werken <strong>met</strong> deze<br />
stoffen opgenomen. De werkgever is verplicht om alle mogelijke<br />
risico’s door arbeid voor werknemers te inventariseren en te<br />
beoordelen. Dit gebeurt aan de hand van een risico-inventarisatie<br />
en -evaluatie (RI&E). De exacte teksten hierover zijn terug te vinden<br />
in Hoofdstuk 4 van het Arbobesluit, afdeling 2, artikel 4.11 t/m<br />
4.23<br />
Verder staat in artikel 4.60 het zandsteenverbod: het is verboden<br />
om zandsteen te bewerken, verwerken of in voorraad te houden,<br />
behalve als dit noodzakelijk is voor het behoud van monumenten<br />
als bedoeld in de Monumentenwet 1988. En in artikel 4.61 en<br />
zandstraalverbod: Het is verboden te stralen <strong>met</strong> een stof die<br />
kwarts of een andere vorm van vrij kristallijn siliciumdioxide meer<br />
dan 1% bevat.<br />
Daarnaast wordt in hoofdstuk 2, afdeling 5 van het Arbobesluit nog<br />
speciaal aandacht geschonken aan het <strong>Bouw</strong>proces. Hier staat<br />
onder andere dat in de ontwerpfase al rekening moet worden<br />
gehouden <strong>met</strong> de verplichtingen voor de arbeidsomstandigheden in<br />
de uitvoeringsfase op de bouwplaats. Ook moet er een Veiligheids-<br />
& Gezondheidsplan opgesteld worden voor bijzondere gevaren,<br />
zoals <strong>kwartsstof</strong>.<br />
Tot slot staan in de cao voor de <strong>Bouw</strong>nijverheid in artikel 70a en<br />
70b bijzondere veiligheids- en arbobepalingen voor bouwplaatswerk -<br />
nemers en UTA-werknemers.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-7
Tips & trucs om <strong>kwartsstof</strong> te weren<br />
Stof, neem ’t niet te luchtig<br />
Minder of geen <strong>kwartsstof</strong> in de bouwlucht. Hoe bereik je dat? Tips<br />
& trucs voor verbeteringen op een rij. Oplossingen die de bron van<br />
het probleem aanpakken, hebben altijd de voorkeur. De Arbowet<br />
schrijft dat trouwens ook voor. Als bronoplossingen niet kunnen,<br />
zijn vaak andere verbeteringen voor handen. Pas in laatste<br />
instantie komen persoonlijke beschermingsmiddelen uit de kast.<br />
1. Bronoplossing<br />
Bronoplossingen beginnen op de tekentafel, in de ontwerpfase. De<br />
ontwerper kan kiezen voor materialen <strong>met</strong> een lager kwartsgehalte.<br />
Bijvoorbeeld gipsblokken in plaats van gasbeton, niet-kwarts houdend<br />
in plaats van kwartshoudend natuursteen, niet kwartshoudende<br />
vulstof (bijvoorbeeld amorfe silica) in mortels verwerken.<br />
Houd in de materiaalkeuze ook rekening <strong>met</strong> de hardheid van het<br />
materiaal. Bewerken van harde materialen veroorzaakt meestal<br />
meer fijn respirabel <strong>kwartsstof</strong> dan bij zachte materialen. Dat geldt<br />
echter niet voor alle soorten bewerking. Bij het hakken van zachte<br />
materialen komt juist weer meer stof vrij.<br />
Kies een werk<strong>met</strong>hode waarbij zo weinig mogelijk stof vrijkomt. Het<br />
bewerken van vloeren is minder stoffig wanneer dat gebeurt <strong>met</strong> de<br />
werpstraaltechniek (blastrac) in plaats van gritstalen. Een ander<br />
voorbeeld: bij het uithakken van voegen ontstaat minder stof dan<br />
bij het slijpen. Ook voor het frezen zijn er goede alternatieven.<br />
Bijvoorbeeld kunnen PVC-kokers bij prefab-bouw in het beton<br />
worden gegoten. Dan blijft er veel minder freeswerk over. Een ander<br />
goed voorbeeld: blokken knippen in plaats van ze te zagen.<br />
De planning is belangrijk. Als alle partijen op tijd de juiste tekeningen<br />
hebben, kan een bouwbedrijf maatregelen treffen om risico’s te<br />
voorkomen. Een goede planning voorkomt dikwijls onnodige<br />
bewerkingen op de bouwplaats.<br />
Een goede maatvoering beperkt bewerkingen op de bouwplaats.<br />
Laat de leverancier (waar mogelijk) elementen op maat aanleveren.<br />
Gebruik technieken waarbij uitsparingen in het beton al tijdens het<br />
storten worden gemaakt. Dat kan <strong>met</strong> bekistings-, instort- en<br />
sparingsvoorzieningen. De technieken zijn eenvoudig en goedkoop<br />
en sparen bovendien veel bewerkingen uit.<br />
Ook innovatieve oplossingen zijn mogelijk. Een gewone lichtschakelaar<br />
kan worden vervangen door een infrarood-schakelaar. Dat scheelt<br />
freeswerk.<br />
Reiniging van kwartshoudende materialen alleen laten gebeuren,<br />
wanneer dat echt nodig is.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-8
Vervang bij renovatie niet-dragende, kwartshoudende wanden door<br />
kwartsvrije alternatieven wanneer de renovatie veel bewerkingen in<br />
die wanden noodzakelijk maakt.<br />
Beoordeel of een bepaalde bewerking wel nodig is. Is schuren echt<br />
zinvol, of is het alleen maar voor de zekerheid ingepland?<br />
Bij sloopwerk ontstaat veel stof. Vermijd zo veel mogelijk handmatig<br />
slopen. Maak bij voorkeur gebruik van cabinevoertuigen. Verder is<br />
demonteren van (delen van) het bouwwerk minder stoffig dan stuk<br />
slaan. Bij knippen en zagen ontstaat weer minder stof dan bij<br />
slopen <strong>met</strong> de hamer.<br />
2. Beperking blootstelling<br />
Als er toch <strong>kwartsstof</strong> vrijkomt, kan die het beste zo snel mogelijk<br />
worden afgezogen. Nog voordat je het kunt inademen. Daarvoor<br />
moet de afzuiging goed aansluiten op het werkvlak. Gebruik dus<br />
boor-, schuur- en zaagmachines <strong>met</strong> ingebouwde afzuiging.<br />
Er zijn tal van minder bekende afzuigsystemen. Bij spiraalboren<br />
vanaf acht milli<strong>met</strong>er bijvoorbeeld, is afzuigen via de kern mogelijk.<br />
Zo wordt <strong>met</strong>een het boorgat schoongezogen. Andere voorbeelden<br />
zijn het afzuigsysteem voor de asfaltfrezer, de boorhamer <strong>met</strong><br />
stofafzuiging<br />
Let bij aanschaf, gebruik en onderhoud van afzuigapparatuur op<br />
een aantal zaken. Het filter en het afzuigsysteem moeten<br />
voldoende capaciteit hebben en geschikt zijn voor het vrijkomende<br />
stof. Als dat niet het geval is, slaat het filter snel dicht of is de<br />
opvangbak te klein. Dan komt er toch nog stof vrij.<br />
Nieuwe afzuigapparatuur moet voorzien zijn van een CE-markering.<br />
Daarmee is gewaarborgd dat aan een aantal minimumeisen is<br />
voldaan.<br />
Blaas stof niet weg <strong>met</strong> perslucht. Daarmee wordt het stof alleen<br />
maar verspreid. Het is veel beter om een (industriële) stofzuiger te<br />
gebruiken.<br />
Gebruik bij voorkeur hydraulisch aangedreven gereedschap. Door<br />
pneumatische aandrijving kan stof opwaaien. Bij elektrische appa -<br />
ratuur is dat al minder en hydraulisch gereedschap voorkomt het.<br />
Ruim stof op de bouwplaats zo snel mogelijk op. Stof dat blijft<br />
liggen, kan weer opdwarrelen en dus worden ingeademd.<br />
Door materiaal nat te bewerken (zagen, frezen, hakken, boren)<br />
verspreidt vrijkomend stof zich niet.<br />
Nat of vochtig stralen veroorzaakt minder stof dan droog gritstralen.<br />
Zuig koelwater op en laat het niet in de omgeving weglopen. Dat<br />
voorkomt dat na opdrogen van het koelwater schadelijk <strong>kwartsstof</strong><br />
vrijkomt.<br />
Goede ventilatie op de werkplek kan het stof verminderen. Goed<br />
ventileren is mogelijk als ramen nog niet geplaatst zijn of geopend<br />
kunnen worden en wanneer tussenwanden nog ontbreken. Scherm<br />
de werkplek niet af <strong>met</strong> zeildoek.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-9
Probeer de werkzaamheden waarbij stof vrijkomt zoveel mogelijk in<br />
een aparte ruimte te doen, zodat anderen geen last van je hebben.<br />
3. Persoonlijke bescherming<br />
Als er ondanks voorgaande maatregelen veel stof is, gebruik dan<br />
adembescherming. De werkgever moet deze aan u geven. Gebruik<br />
in ieder geval adembescherming op momenten dat u last heeft van<br />
het vrijkomend <strong>kwartsstof</strong>, uw machine niet werkt <strong>met</strong> koelwater,<br />
de afzuiging onvoldoende effectief is en als u werkt in kleinere of<br />
slecht geventileerde ruimten.<br />
De keuze van een goed beschermingsmiddel is belangrijk maar niet<br />
eenvoudig. Laat u door een deskundige adviseren over de voor uw<br />
werk geschikte persoonlijke bescherming.<br />
Ademhalingbescherming tegen stof bestaat uit maskers en filters.<br />
Het masker bepaalt de bescherming en het filter het soort stof<br />
waartegen wordt beschermd. Bij het werken <strong>met</strong> <strong>kwartsstof</strong> moet u<br />
werken <strong>met</strong> een volgelaatsmasker <strong>met</strong> P3-filter voorzien van<br />
aangeblazen lucht. Ook als er buiten gewerkt wordt. Een snuitje is<br />
niet voldoende. In combinatie <strong>met</strong> afzuiging of nat werken is een<br />
halfgelaatsmasker <strong>met</strong> filtertype P2 voorzien van een<br />
uitademventiel meestal goed genoeg.<br />
Meer specifieke oplossingen zijn te vinden in de arbocatalogus.<br />
Hier vindt u per beroep oplossingen om de blootstelling aan<br />
<strong>kwartsstof</strong> te voorkomen of te beperken. Zie surftips voor de<br />
website.<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-10
Meer weten?<br />
Meer weten over de risico’s van <strong>kwartsstof</strong>? Neem contact op <strong>met</strong><br />
de helpdesk van <strong>FNV</strong> <strong>Bouw</strong>: 0900 368 2689 (lokaal tarief)<br />
Leestips<br />
A-blad Natuursteen. Stichting Arbouw.<br />
Kwartsstof te lijf: ben jij een stoffig type. Stichting Arbouw.<br />
Stofbeheersing in de afbouw- en onderhoudssector. Stichting<br />
Arbouw.<br />
Arbouw-advies. Ademhalings bescherming. Stichting Arbouw.<br />
Surftip<br />
Actuele informatie over kwarts en andere arbo-onderwerpen vindt u<br />
onder het kopje ‘Werk en inkomen’ op de diverse sectorsites van<br />
<strong>FNV</strong> <strong>Bouw</strong>. Zie: www.fnvbouw.nl.<br />
www.stofvrijwerken.nl<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-11
Nuttige adressen<br />
Bureau Beroepsziekten <strong>FNV</strong><br />
Postbus 58096<br />
1040 HB Amsterdam<br />
T 020 581 69 92<br />
F 020 581 69 93<br />
E info@bbz.fnv.nl<br />
I www.bbzfnv.nl<br />
Ivam<br />
Postbus 18180<br />
1001 ZB Amsterdam<br />
T 020 525 50 80<br />
F 020 525 58 50<br />
E office@ivam.uva.nl<br />
I www.ivam.uva.nl<br />
Stichting Arbouw<br />
Postbus 213<br />
3840 AE Harderwijk<br />
T 0341 46 62 00<br />
F 0341 46 62 11<br />
E info@arbouw.nl<br />
I www.arbouw.nl<br />
TNO Kwaliteit van Leven<br />
Business Unit Arbeid<br />
Polarisavenue 151<br />
2132 JJ Hoofddorp<br />
T 023 554 93 93<br />
F 023 554 93 94<br />
E info-arbeid@tno.nl<br />
I www.tno.nl/kwaliteit_van_leven<br />
Colofon Uitgave <strong>FNV</strong> <strong>Bouw</strong> | Herziene 2e uitgave: april 2009 | Oorspronkelijke Tekst: Bus & co, april 1999 |<br />
Fotografie: Piet den Blanken, Bert Janssen, Marcel Minnée, Sjaak Ramakers | Opmaak: Studio <strong>FNV</strong> <strong>Bouw</strong> |<br />
Woerden, april 2009<br />
Arbowijzer 4 | <strong>Werken</strong> <strong>met</strong> kwarts | Kwarts of kwatsch? | 09099-12