Veranderende grenzen - Open Universiteit Nederland
Veranderende grenzen - Open Universiteit Nederland
Veranderende grenzen - Open Universiteit Nederland
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Nationalisme in Europa, 1815-1919. Een historisch overzicht in hoofdlijnen<br />
bedoeld dat het toen reeds een nauwelijks levensvatbare staatkundige eenheid vormde,<br />
dient te worden beseft dat juist een factor als deze ertoe bijdroeg zijn bestaan te rekken. 58<br />
Dittrich wijst er op dat van de zijde van de staatsmacht de ontwikkelingen<br />
zeker niet passief werden aangezien. In het tsaristische Rusland, waar de haat-liefde<br />
verhouding met Europa de voortdurende inzet vormde van een pennenstrijd tussen<br />
zapadniki (westersgezinden) en slavofielen, werd het hervormingsbeleid van tsaar<br />
Alexander II (in 1881 vermoord) al spoedig na het uitbreken van de tweede Poolse opstand<br />
(1863-1864) gesmoord, terwijl het streven naar verandering onder de Turkse Tanzimat (de<br />
Turkse Verlichting; 1839-1876) stuk liep op het verzet van zowel nationalisten als van de<br />
zijde van het islamitisch-fundamentalisme. 59 In de Donaumonarchie vormt de in 1867<br />
bereikte Ausgleich een voorlopige cesuur. Het Habsburgse Rijk ging voortaan als de<br />
Oostenrijks-Hongaarse Dubbelmonarchie door het leven. Toch bood dit compromis,<br />
achteraf bezien, slechts tijdelijk soelaas. Omvangrijke minderheden als de Tsjechen waren<br />
hiervan buitengesloten; zowel het Oostenrijkse Cisleithanië als het Hongaarse<br />
Transleithanië bleven multinationale entiteiten. Voor het ressentiment van al die<br />
verschillende volkeren bracht de Ausgleich uiteindelijk dus geen uitkomst.<br />
Dit laatste is ook duidelijk naar voren gebracht door A.P. van Goudoever<br />
in zijn bijdrage ‘Het nationaliteitenvraagstuk in Oostenrijk-Hongarije, 1867-1918’. 60<br />
Hierin wordt de situatie in de multinationale Dubbelmonarchie aan een nadere analyse<br />
onderworpen. Sinds de Ausgleich kende het rijk formeel nog de souverein, het buitenlands<br />
beleid, defensie en de rijksfinanciën als gemeenschappelijke elementen, in binnenlandse<br />
aangelegenheden stond het beide rijksdelen vrij naar eigen inzicht te handelen.<br />
21