Istanbul, Herinneringen en de stadvan Orhan Pamuk (2005} I ...
Istanbul, Herinneringen en de stadvan Orhan Pamuk (2005} I ...
Istanbul, Herinneringen en de stadvan Orhan Pamuk (2005} I ...
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
De schrijver heeft e<strong>en</strong> bijzon<strong>de</strong>re<br />
positie in mijn belevingswereld.<br />
Terwijl ik zijn laatste boek las,<br />
<strong>Istanbul</strong>, herinnering<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stad,<br />
vroeg ik mij keer op keer af of ik<br />
zijn alter ego was, of hij het mijne.<br />
Niet aile<strong>en</strong> opgegroeid in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
buurt, ook in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> straat, blijk<br />
ik <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> basisschool te hebb<strong>en</strong><br />
bezocht, van <strong>de</strong> lekkernij<strong>en</strong> van<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> banketbakker te hebb<strong>en</strong><br />
g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>en</strong> mijn speelgoedsol<br />
daatjes in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong>, vanuit het<br />
perspectief van <strong>de</strong> jong<strong>en</strong> die ik<br />
to<strong>en</strong> was, erg kleine <strong>en</strong> donkere<br />
winkel te hebb<strong>en</strong> gekocht bij e<strong>en</strong><br />
ou<strong>de</strong> geheimzinnige dame die wij<br />
'Madam' noemd<strong>en</strong> <strong>en</strong> over wie<br />
mijn moe<strong>de</strong>r mij veel later ver<br />
tel<strong>de</strong> dat zij uit Bulgarije kwam,<br />
christelijk was <strong>en</strong> daarom in het<br />
Frans werd aangesprok<strong>en</strong>. Dat<br />
stand netjes zei ze to<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> mij.<br />
<strong>Pamuk</strong> leeft nog steeds daar, in<br />
<strong>Istanbul</strong>, in <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> straat <strong>en</strong> in<br />
hetzelf<strong>de</strong> huis, ik inmid<strong>de</strong>ls allang<br />
niet meer. Maar naast <strong>de</strong>ze merk-<br />
The writer Or han <strong>Pamuk</strong> occupies<br />
a special position in my<br />
life. Reading his latest book<br />
<strong>Istanbul</strong>: Memories of a City, I<br />
kept won<strong>de</strong>ring whether I was<br />
his alter ego, or vice versa. Not<br />
only did I grow up in the same<br />
neighbourhood, and in<strong>de</strong>ed the<br />
same street, but I turn out to<br />
have att<strong>en</strong><strong>de</strong>d the same primary<br />
school, eat<strong>en</strong> <strong>de</strong>licious cakes<br />
from the same pastry shop and<br />
bought my toy soldiers from the<br />
same dark, poky shop (as it th<strong>en</strong><br />
seemed to me) run by a mysteri<br />
ous old lady whom we called<br />
'Madame' and who, my mother<br />
told me much later, was a Chris<br />
tian from Bulgaria and was there<br />
fore always spok<strong>en</strong> to in Fr<strong>en</strong>ch.<br />
That was only proper, she said.<br />
<strong>Pamuk</strong> still lives in Istan<br />
bul, in the same street and the<br />
same house, but I moved away<br />
long ago. Yet, apart from these<br />
remarkable connections, I<br />
51<br />
Hiisnii Yeg<strong>en</strong>oglu<br />
Weemoed<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> stad<br />
E<strong>en</strong> lezing van <strong>Istanbul</strong>,<br />
<strong>Herinnering<strong>en</strong></strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stad<br />
van Or han <strong>Pamuk</strong> ( 200 5)<br />
waardige verband<strong>en</strong> is er ook<br />
e<strong>en</strong> bijzon<strong>de</strong>re fascinatie voor <strong>de</strong><br />
diepe betek<strong>en</strong>is die fysieke eig<strong>en</strong><br />
schapp<strong>en</strong> van plaats<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />
hebb<strong>en</strong> op m<strong>en</strong>selijke ervaring<strong>en</strong>,<br />
die ik met hem <strong>de</strong>el. Hierover<br />
zal dit essay vooral gaan.<br />
<strong>Pamuk</strong> laat <strong>de</strong> geest van zijn<br />
personages keer op keer op e<strong>en</strong><br />
indring<strong>en</strong><strong>de</strong> wijze versmelt<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> g<strong>en</strong>ius loci van <strong>de</strong> plaat<br />
s<strong>en</strong> waar ze zich bevind<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
die gek<strong>en</strong>merkt word<strong>en</strong> door<br />
e<strong>en</strong>, al dan niet verborg<strong>en</strong>, uit<br />
zon<strong>de</strong>rlijk verled<strong>en</strong>. Daar, in <strong>de</strong><br />
schaduwrijke introverte kamer,<br />
51<br />
Hiisnii Yeg<strong>en</strong>oglu<br />
Melancholy<br />
and the City<br />
A discussion of Or han <strong>Pamuk</strong>' s<br />
<strong>Istanbul</strong>: Memories<br />
of a City (<strong>2005</strong>)<br />
also share with him a special<br />
fascination for the profound<br />
impact the physical proper<br />
ties of places can have on hu<br />
man experi<strong>en</strong>ce. This will be<br />
the main subject of my essay.<br />
Again and again, <strong>Pamuk</strong>'s<br />
characters are closely merged<br />
with the g<strong>en</strong>ius loci of the places<br />
they are in, all of which have an<br />
unusual past (that may or may<br />
not be concealed). It is there, in<br />
shadowy, introverted rooms,<br />
eerie, labyrinthine houses or<br />
moul<strong>de</strong>ring cities that the tragic<br />
het unheimische labyrintische<br />
huis of <strong>de</strong> door verval geteister<strong>de</strong><br />
stad, ontvouw<strong>en</strong> zich in stilte <strong>de</strong><br />
tragische lotsbestemming<strong>en</strong> van<br />
<strong>Pamuk</strong>s heid<strong>en</strong>. Wat zijn figur<strong>en</strong><br />
d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> of do<strong>en</strong>, of zij vervuld zijn<br />
van vreug<strong>de</strong>, door angst<strong>en</strong> wor<br />
d<strong>en</strong> gepijnigd, of e<strong>en</strong> toestand van<br />
waanzin na<strong>de</strong>r<strong>en</strong>, voor <strong>Pamuk</strong><br />
zijn alle diepe gevoel<strong>en</strong>s onlosma<br />
kelijk verbond<strong>en</strong> met <strong>de</strong> door zijn<br />
personages bewust beleef<strong>de</strong> of in<br />
gebeel<strong>de</strong> zintuiglijke ervaring van<br />
die <strong>en</strong>e kamer, dat huis of die stad.<br />
Aile<strong>en</strong> <strong>de</strong> uniciteit van <strong>de</strong> plaats<br />
waar geleefd <strong>en</strong> gestorv<strong>en</strong> wordt<br />
t<strong>en</strong> tij<strong>de</strong> van het onuitwisbare<br />
concrete mom<strong>en</strong>t, vormt e<strong>en</strong> pas<br />
s<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong>tourage voor <strong>de</strong> tragedie<br />
van het bestaaa•. M<strong>en</strong>selijke erva<br />
ring<strong>en</strong> word<strong>en</strong> onlosmakelijk aan<br />
tijd<strong>en</strong> <strong>en</strong> plekk<strong>en</strong> gerelateerd <strong>en</strong><br />
vorm<strong>en</strong> daarmee steeds e<strong>en</strong> niet te<br />
ontled<strong>en</strong> geheel in <strong>Pamuk</strong>s werk.<br />
In e<strong>en</strong> tijdperk dat dreigt te<br />
word<strong>en</strong> overheerst door het<br />
g<strong>en</strong>erieke, algem<strong>en</strong>e <strong>en</strong> gelijk-<br />
<strong>de</strong>stinies of <strong>Pamuk</strong>'s heroes<br />
sil<strong>en</strong>tly unfold. Whatever they<br />
think or do, whether they are<br />
filled with joy, racked by fear<br />
or verging on insanity, <strong>Pamuk</strong><br />
sees all their <strong>de</strong>ep emotions as<br />
inextricably bound up with their<br />
consciously perceived or imag<br />
ined s<strong>en</strong>sory experi<strong>en</strong>ce of those<br />
particular rooms, houses or cit<br />
ies. Only the uniqu<strong>en</strong>ess of the<br />
places where people live and die<br />
at one specific, in<strong>de</strong>lible mom<strong>en</strong>t<br />
provi<strong>de</strong>s a suitable backdrop<br />
for the tragedy of exist<strong>en</strong>ce. Hu<br />
man experi<strong>en</strong>ces are inseparably<br />
linked to times and places and<br />
together they always form an in<br />
divisible whole in <strong>Pamuk</strong>'s work.<br />
In an age that is fast being<br />
overrun by the g<strong>en</strong>eric, the g<strong>en</strong><br />
eral and the uniform, <strong>Pamuk</strong> is<br />
thus a writer who rows against<br />
the flow. Without d<strong>en</strong>ying today's<br />
s<strong>en</strong>se of rootlessness and home<br />
lessness, he rejects the i<strong>de</strong>a of