“Position paper” harmonisatie enzymresultaten Meer en ... - NVKC
“Position paper” harmonisatie enzymresultaten Meer en ... - NVKC
“Position paper” harmonisatie enzymresultaten Meer en ... - NVKC
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>“Position</strong> <strong>paper”</strong> <strong>harmonisatie</strong> <strong><strong>en</strong>zymresultat<strong>en</strong></strong><br />
<strong>Meer</strong> <strong>en</strong> meer word<strong>en</strong> we geconfronteerd met bestaande<br />
onduidelijkheid over de poging<strong>en</strong> om tot e<strong>en</strong><br />
landelijke afstemming te gerak<strong>en</strong> op het gebied van<br />
de <strong>harmonisatie</strong> van resultat<strong>en</strong> voor de bepaling van<br />
de zev<strong>en</strong> routinematig meest aangevraagde <strong>en</strong>zym<strong>en</strong><br />
ASAT, ALAT, Alkalische Fosfatase, LD, γ-GT, CK <strong>en</strong><br />
Amylase. Ondergetek<strong>en</strong>d<strong>en</strong> will<strong>en</strong> hierbij e<strong>en</strong> poging<br />
wag<strong>en</strong> tot het schepp<strong>en</strong> van helderheid.<br />
Noodzaak tot <strong>harmonisatie</strong><br />
De betreff<strong>en</strong>de <strong>en</strong>zym<strong>en</strong> word<strong>en</strong> zonder uitzondering<br />
routinematig gemet<strong>en</strong> in term<strong>en</strong> van hun katalytische<br />
activiteit omdat die aanpak bepaling<strong>en</strong> mogelijk<br />
maakt die teg<strong>en</strong> acceptabele kost<strong>en</strong> in hoge snelheid<br />
kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geanalyseerd. De katalytische activiteit<br />
hangt niet alle<strong>en</strong> af van de hoeveelheid actief<br />
<strong>en</strong>zymmateriaal, maar is tev<strong>en</strong>s afhankelijk van e<strong>en</strong><br />
groot aantal andere factor<strong>en</strong>, zoals het gebruikte substraat,<br />
cofactor<strong>en</strong>, pH, temperatuur <strong>en</strong> ion<strong>en</strong>sterkte<br />
van het reactiemedium. Derhalve zijn de activiteitsmeting<strong>en</strong><br />
in eerste instantie methode-afhankelijk <strong>en</strong><br />
de grote diversiteit veroorzaakt problem<strong>en</strong> bij transmurale<br />
klinische interpretatie. Oplossing<strong>en</strong> voor deze<br />
problem<strong>en</strong> zijn daarom gebod<strong>en</strong>.<br />
Poging<strong>en</strong> tot standaardisatie<br />
Als eerste moet geconstateerd word<strong>en</strong> dat de w<strong>en</strong>s tot<br />
<strong>harmonisatie</strong> niet van vandaag of gister<strong>en</strong> is, gezi<strong>en</strong><br />
de vele publicaties over dit onderwerp. We verwijz<strong>en</strong><br />
slechts naar <strong>en</strong>kele <strong>en</strong> nem<strong>en</strong> voor het gemak de eerste<br />
9 refer<strong>en</strong>ties (2-10) over van e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t versch<strong>en</strong><strong>en</strong><br />
publicatie van Nederlandse bodem van de hand<br />
van Franck et al (1). Standaardisatie van de <strong>en</strong>zymmethodologie<br />
werd <strong>en</strong> wordt veelal nagestreefd door<br />
de ontwikkeling van refer<strong>en</strong>tiemethodes <strong>en</strong> aanbevol<strong>en</strong><br />
methodes. Internationaal is hier het 'Expert Panel<br />
on Enzymes' van de IFCC actief. Mom<strong>en</strong>teel zijn er<br />
gevalideerde refer<strong>en</strong>tie methodes beschikbaar voor<br />
alle zev<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemde <strong>en</strong>zym<strong>en</strong> (11-17), waarvan de<br />
refer<strong>en</strong>tiemethode voor Amylase (17) van heel rec<strong>en</strong>te<br />
datum is. Daarnaast zijn er landelijke aanbeveling<strong>en</strong><br />
versch<strong>en</strong><strong>en</strong>. In ons land kan verwez<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />
naar publicaties van de <strong>NVKC</strong>-<strong>en</strong>zymcommissie (18-<br />
20). Toepassing van deze aanbevol<strong>en</strong> methodes heeft<br />
in de laatste 15 tot 20 jaar gezorgd voor e<strong>en</strong> verbetering<br />
van de tuss<strong>en</strong>-laboratoriumspreiding, zeker als<br />
het gaat om vergelijking van laboratoria die zich conformeerd<strong>en</strong><br />
aan de aanbeveling<strong>en</strong>. Zo is e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>laboratorium<br />
VC van ca 10% voor veel van deze <strong>en</strong>zym<strong>en</strong><br />
mom<strong>en</strong>teel goed haalbaar. Omdat het slechts<br />
om aanbeveling<strong>en</strong> gaat, conformer<strong>en</strong> niet alle laboratoria<br />
zich aan de aanbeveling<strong>en</strong> waardoor de hiervoor<br />
g<strong>en</strong>oemde slechte praktische vergelijkbaarheid blijft<br />
bestaan. Daarnaast is er op theoretische grond<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong>d probleem bij de conv<strong>en</strong>tionele standaardisatie<br />
te verwacht<strong>en</strong>. Bij <strong>en</strong>zym<strong>en</strong> die de omzetting van<br />
meerdere substrat<strong>en</strong> katalyser<strong>en</strong>, zoals Amylase, zull<strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong> in meetmethod<strong>en</strong>, in substraatkeuze<br />
of substraatconc<strong>en</strong>tratie onvermijdelijk tot methodeafhankelijke<br />
verschill<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> ander probleem<br />
wordt gevormd door het feit dat de refer<strong>en</strong>tie- <strong>en</strong> aanbevol<strong>en</strong><br />
methodes word<strong>en</strong> gedefinieerd voor e<strong>en</strong><br />
welomschrev<strong>en</strong> analyse-omgeving, waar ge<strong>en</strong> compromiss<strong>en</strong><br />
wat betreft golfl<strong>en</strong>gtekeuze, substraatconc<strong>en</strong>traties<br />
<strong>en</strong> monster/reag<strong>en</strong>s verhouding behoev<strong>en</strong><br />
te word<strong>en</strong> gedaan <strong>en</strong> waar met de theoretische extinctiecoëffici<strong>en</strong>t<br />
kan word<strong>en</strong> gewerkt. Bij de routinematige<br />
analyses op moderne analyseautomat<strong>en</strong> wordt,<br />
niet onbegrijpelijk, vaak wel e<strong>en</strong> compromis op één<br />
van deze gebied<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> leidt het<br />
steeds frequ<strong>en</strong>tere gebruik van gegranuleerd of vloeibaar<br />
reag<strong>en</strong>s ("conv<strong>en</strong>i<strong>en</strong>ce packages") tot specificaties<br />
die, niet altijd maar wel vaak, afwijk<strong>en</strong> van de<br />
aanbevol<strong>en</strong> methodes. Dit blijft e<strong>en</strong> probleem zolang<br />
verschill<strong>en</strong>de laboratoria verschill<strong>en</strong>de reag<strong>en</strong>s kits<br />
gebruik<strong>en</strong>. T<strong>en</strong>slotte is er het probleem van de correctiefactor<strong>en</strong>.<br />
Veel laboratoria hebb<strong>en</strong> correctiefactor<strong>en</strong><br />
ingeprogrammeerd in hun instrum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die corriger<strong>en</strong><br />
voor wisseling in methode of kit zodat ge<strong>en</strong><br />
nieuwe refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong> geïntroduceerd hoev<strong>en</strong> te<br />
word<strong>en</strong>. Vaak is de oorsprong van die factor<strong>en</strong> niet<br />
meer te achterhal<strong>en</strong>. Hierdoor blijv<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> bestaan,<br />
zelfs binn<strong>en</strong> dezelfde reag<strong>en</strong>skits. E<strong>en</strong> oplossing<br />
voor deze problematiek is het gebruik van e<strong>en</strong><br />
refer<strong>en</strong>tiesysteem dat op e<strong>en</strong> betrouwbare manier<br />
meetwaard<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tie- of aanbevol<strong>en</strong> methode<br />
kan overbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong> naar de in gebruik zijnde routinemethod<strong>en</strong>.<br />
Gebruik van e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiesysteem<br />
Refer<strong>en</strong>tiesysteem met refer<strong>en</strong>tiematerial<strong>en</strong>. Gegev<strong>en</strong><br />
de afwezigheid van definitieve methodes voor het<br />
met<strong>en</strong> van <strong>en</strong>zymactiviteit<strong>en</strong> kan slechts van het hiërarchisch<br />
lagere systeem van e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiemethode<br />
in combinatie met gecertificeerde refer<strong>en</strong>tiematerial<strong>en</strong><br />
om de resultat<strong>en</strong> van de refer<strong>en</strong>tiemethode over te<br />
br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> naar de routinemethode, gebruik word<strong>en</strong> gemaakt.<br />
Helaas moet gesteld word<strong>en</strong> dat er nog ge<strong>en</strong><br />
materiaal beschikbaar is voor de <strong>en</strong>zymactiviteit<strong>en</strong><br />
dat aan de eis<strong>en</strong> voldoet die aan zulke refer<strong>en</strong>tiematerial<strong>en</strong><br />
moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gesteld. De voornaamste theoretische<br />
eis is dat refer<strong>en</strong>tiemateriaal commuteerbaar<br />
moet zijn met patiënt<strong>en</strong>materiaal * . E<strong>en</strong> praktische eis<br />
zou daarnaast wel e<strong>en</strong>s kunn<strong>en</strong> zijn dat dit soort kalibratiematerial<strong>en</strong><br />
financieel niet te onaantrekkelijk<br />
mog<strong>en</strong> zijn om praktische toepassing mogelijk te mak<strong>en</strong>.<br />
Er is inmiddels veel studie verricht naar mogelijke<br />
geschikte refer<strong>en</strong>tiematerial<strong>en</strong> (2-4, 22-24). Ook<br />
is er e<strong>en</strong> IFCC werkgroep over kalibrator<strong>en</strong> in de klinische<br />
<strong>en</strong>zymologie actief welke aanbeveling<strong>en</strong> heeft<br />
gepubliceerd over de validatie van mogelijke <strong>en</strong>zymkalibrator<strong>en</strong><br />
(27). Franck et al hebb<strong>en</strong> uitgebreid bericht<br />
over de toepasbaarheid (<strong>en</strong> de beperking<strong>en</strong>) van<br />
de CRM (certified refer<strong>en</strong>ce material) preparat<strong>en</strong> van<br />
het EG refer<strong>en</strong>tiebureau (BCR). Probleem bij de toepassing<br />
van deze CRM's is de afwezigheid van e<strong>en</strong><br />
CRM voor de ASAT, het gegev<strong>en</strong> dat de refer<strong>en</strong>tie-<br />
* Commuteerbaarheid wordt gedefinieerd als de geschiktheid<br />
van e<strong>en</strong> materiaal om inter-assay eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> te verton<strong>en</strong><br />
die vergelijkbaar zijn met die van humane sera (21).<br />
258 Ned Tijdschr Klin Chem 1999, vol. 24, no. 4
waard<strong>en</strong> zijn bepaald bij de officiële IFCC temperatuur<br />
van 30°C ** , het feit dat commuteerbaarheid bij<br />
e<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele bepaling (CK in relatie tot de droge chemie)<br />
niet aanwezig bleek te zijn <strong>en</strong> het feit dat de<br />
kost<strong>en</strong> erg hoog zijn. De nu nog aanwezige problem<strong>en</strong><br />
met <strong>en</strong>zymkalibrator<strong>en</strong> was voor Franck et al<br />
aanleiding om hun regionale <strong>harmonisatie</strong> activiteit<strong>en</strong><br />
te baser<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiesysteem met afstemming<br />
op basis van rondgestuurde verse patiënt<strong>en</strong>sera<br />
Refer<strong>en</strong>tiesysteem op basis van e<strong>en</strong> split-pati<strong>en</strong>t<br />
sample protocol. Gegev<strong>en</strong>, vooralsnog, de afwezigheid<br />
van geschikte kalibratiematerial<strong>en</strong> kan e<strong>en</strong> juistheidsplatform<br />
(<strong>harmonisatie</strong>gebied) gecreëerd word<strong>en</strong><br />
door het gezam<strong>en</strong>lijk analyser<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> geselecteerde<br />
set patiënt<strong>en</strong>sera door deelnem<strong>en</strong>de laboratoria<br />
waarbij één van de deelnemers als refer<strong>en</strong>tielaboratorium<br />
optreedt. Het refer<strong>en</strong>tielaboratorium neemt<br />
daarbij op zich om te analyser<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de gekoz<strong>en</strong><br />
(refer<strong>en</strong>tie)method<strong>en</strong> zonder daarbij (al te veel) compromiss<strong>en</strong><br />
te sluit<strong>en</strong> met betrekking tot de officiële<br />
analyse omstandighed<strong>en</strong>. Op basis van de resultat<strong>en</strong><br />
van de deelnemers wordt voor de door h<strong>en</strong> gebruikte<br />
routinemethod<strong>en</strong> e<strong>en</strong> laboratoriumspecifieke conversiefactor,<br />
de zog<strong>en</strong>aamde beta-factor (1) vastgesteld,<br />
die de deelnemers vervolg<strong>en</strong>s implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> in hun<br />
dagelijkse praktijk. Het door Franck et al niet gepubliceerde<br />
gedeelte van hun protocol vormt echter wel<br />
e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel onderdeel van hun aanpak. Beslot<strong>en</strong><br />
werd om integraal over te gaan op refer<strong>en</strong>tiewaardegebied<strong>en</strong><br />
van bij 37 o C gemet<strong>en</strong> <strong>en</strong>zymactiviteit<strong>en</strong>. Na<br />
uitgebreide oriëntering over nationaal <strong>en</strong> internationaal<br />
gehanteerde refer<strong>en</strong>tiewaardegebied<strong>en</strong> werd als<br />
groep in cons<strong>en</strong>sus beslot<strong>en</strong> de in tabel 1 vermelde<br />
bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> van het refer<strong>en</strong>tiewaardegebied te hanter<strong>en</strong>.<br />
Het b<strong>en</strong>oemde refer<strong>en</strong>tielaboratorium heeft op basis<br />
van e<strong>en</strong> set van 330 gezonde person<strong>en</strong> (de helft mann<strong>en</strong>)<br />
eerst met de IFCC procedure de viger<strong>en</strong>de locale<br />
refer<strong>en</strong>tiegr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> vastgesteld <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s de instrum<strong>en</strong>tfactor<strong>en</strong><br />
dusdanig bijgesteld dat de gevond<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiegr<strong>en</strong>z<strong>en</strong><br />
overe<strong>en</strong>kwam<strong>en</strong> met de afgesprok<strong>en</strong><br />
gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> (alpha-factor in het "Haagse" jargon). Door<br />
middel van regelmatige rondz<strong>en</strong>ding<strong>en</strong> van patiënt<strong>en</strong>sera<br />
word<strong>en</strong> de deelnem<strong>en</strong>de laboratoria aan e<strong>en</strong> continue<br />
toetsing van het afgesprok<strong>en</strong> juistheidsniveau<br />
onderworp<strong>en</strong>. T<strong>en</strong>slotte vermeld<strong>en</strong> Franck et al dat de<br />
kwetsbaarheid van het systeem werd verminderd<br />
door in controle-rondz<strong>en</strong>ding<strong>en</strong> te werk<strong>en</strong> met de<br />
cons<strong>en</strong>suswaard<strong>en</strong> van de 19 deelnem<strong>en</strong>de laboratoria.<br />
Terecht werd daarbij gewaarschuwd voor e<strong>en</strong> mogelijk<br />
langzaam wegdrift<strong>en</strong> van het oorspronkelijke<br />
<strong>harmonisatie</strong>-niveau. Om de longitudinale stabiliteit<br />
te waarborg<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de g<strong>en</strong>oemde BCR-CRM preparat<strong>en</strong>,<br />
naast de patiënt<strong>en</strong>sera gebruikt als e<strong>en</strong><br />
"verifier" van het juistheidsniveau. Het Haags/Leids/<br />
Delfts initiatief heeft bewez<strong>en</strong> dat de <strong><strong>en</strong>zymresultat<strong>en</strong></strong><br />
op relatief e<strong>en</strong>voudige wijze geharmoniseerd kunn<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong>. De reproduceerbaarheid is gedur<strong>en</strong>de de af-<br />
** Overig<strong>en</strong>s moet vermeld dat de BCR nog dit jaar met refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong><br />
bij 37 o C zal kom<strong>en</strong>.<br />
Ned Tijdschr Klin Chem 1999, vol. 24, no. 4<br />
gelop<strong>en</strong> drie jaar goed. De VC per rondz<strong>en</strong>ding voor<br />
verse patiënt<strong>en</strong>sera blijft klein <strong>en</strong> de resultat<strong>en</strong> van de<br />
BCR-CRM refer<strong>en</strong>tiepreparat<strong>en</strong> verton<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> drift<br />
in de tijd.<br />
Hoe nu verder?<br />
Het is duidelijk dat het moeilijk zal zijn om datg<strong>en</strong>e<br />
wat in de regio "Rond Vliet <strong>en</strong> oude Rijn" door<br />
Franck <strong>en</strong> collega's regionaal wél kon word<strong>en</strong> bewerkstelligd<br />
op te schal<strong>en</strong> naar landelijk niveau. Met<br />
veel <strong>en</strong>ergie zal moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gewerkt aan het beschikbaar<br />
krijg<strong>en</strong> van commuteerbare kalibrator<strong>en</strong><br />
die het mogelijk mak<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> landelijk refer<strong>en</strong>tiesysteem<br />
met refer<strong>en</strong>tiematerial<strong>en</strong> te implem<strong>en</strong>ter<strong>en</strong>.<br />
In het kader van het SKZL project "Kalibratie 2000"<br />
wordt hieraan mom<strong>en</strong>teel gewerkt. Op dit gebied is<br />
tev<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> werkgroep van de Enzymcommissie van<br />
de <strong>NVKC</strong> e<strong>en</strong> overzicht aan het voorbereid<strong>en</strong> van<br />
commerciëel verkrijgbare <strong>en</strong>zymkalibrator<strong>en</strong>, inclusief<br />
e<strong>en</strong> bespreking van hun toepasbaarheid. De verwachting<br />
is dat in de loop van het jaar 2000 e<strong>en</strong> kalibrator(set)<br />
voor de <strong>en</strong>zym<strong>en</strong> beschikbaar komt.<br />
We vind<strong>en</strong> het cruciaal dat er in Nederland vooruitlop<strong>en</strong>d<br />
op het gereed kom<strong>en</strong> van kalibratiemateriaal<br />
niet e<strong>en</strong> situatie ontstaat waarbij, ondanks alle goede<br />
bedoeling<strong>en</strong>, toch sprake is van zeer uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong>de<br />
bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> van het refer<strong>en</strong>tiewaardegebied. Wat<br />
dit betreft zijn er legio, op zich valide, argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
om voor bepaalde gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> te kiez<strong>en</strong> die afwijk<strong>en</strong> van<br />
de hierbov<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemde. We noem<strong>en</strong> als voorbeeld de<br />
LD IFCC methode waar niet de omzetting pyruvaat<br />
naar lactaat wordt gemet<strong>en</strong>, maar de omzetting lactaat<br />
naar pyruvaat. De laatste route heeft e<strong>en</strong> ongeveer<br />
tweemaal zo trage omzettingssnelheid als de eerste<br />
met derhalve e<strong>en</strong> intrinsiek lagere bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>s van<br />
het refer<strong>en</strong>tiewaardegebied (225 U/l i.p.v. 450 U/l bij<br />
37 o C). De situatie bij de Amylase bepaling is nog<br />
schrijn<strong>en</strong>der. De meest in zwang zijnde methode<br />
(ethylide<strong>en</strong> geblokkeerd nitrof<strong>en</strong>ylmaltaheptaoside<br />
als substraat) heeft e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>s bij 37 o C van ca<br />
90 U/l, maar k<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> door de leverancier geadviseerde,<br />
<strong>en</strong> in het land veel gebruikte, verm<strong>en</strong>igvuldigingsfactor<br />
van 2,5 om op hetzelfde niveau te kom<strong>en</strong><br />
als het daarvoor veel gebruikte, niet-geblokkeerde,<br />
substraat; derhalve 220 U/l. Rec<strong>en</strong>t is er op de markt<br />
e<strong>en</strong> reag<strong>en</strong>sformulering versch<strong>en</strong><strong>en</strong> op basis van de<br />
officiële IFCC aanbeveling (17) met e<strong>en</strong> bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>s<br />
Tabel 1. Regionale refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong> (bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>) <strong>en</strong>zymactiviteit<strong>en</strong><br />
(U/l) bij 37 o C<br />
mann<strong>en</strong> vrouw<strong>en</strong><br />
Alkalische Fosfatase 120 120<br />
ALAT 45 45<br />
ASAT 40 40<br />
LD 450 450<br />
γ-GT 50 35<br />
CK 200 170<br />
Amylase 220 220<br />
259
voor het refer<strong>en</strong>tiewaardegebied van 100 U/l. Verder<br />
di<strong>en</strong>t opgemerkt te word<strong>en</strong> dat de amylase/pancreas<br />
amylase problematiek niet te harmoniser<strong>en</strong> valt omdat<br />
het over inher<strong>en</strong>t verschill<strong>en</strong>de (iso-)<strong>en</strong>zym<strong>en</strong><br />
gaat. T<strong>en</strong>slotte mag misschi<strong>en</strong> niet onvermeld gelat<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> dat er voor met name de ALAT <strong>en</strong> (in mindere<br />
mate) voor de ASAT e<strong>en</strong> geslachtsonderscheid<br />
valt waar te nem<strong>en</strong> bij nauwkeurige populatiestudies.<br />
Discussies hierover word<strong>en</strong> onzerzijds niet ontwek<strong>en</strong><br />
maar staan los van het principe van e<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijk<br />
af te sprek<strong>en</strong> cons<strong>en</strong>sus.<br />
In navolging van het beschrev<strong>en</strong> <strong>en</strong> gepubliceerde<br />
"Haagse project" zijn er in e<strong>en</strong> aantal andere regio's<br />
soortgelijke project<strong>en</strong> lop<strong>en</strong>de of afgerond. De regio<br />
Gelre (10 ziek<strong>en</strong>huiz<strong>en</strong>) heeft bewust gekoz<strong>en</strong> voor<br />
dezelfde refer<strong>en</strong>tiegr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> als de regio Rond Vliet <strong>en</strong><br />
oude Rijn.<br />
In de regio Amsterdam <strong>en</strong> omstrek<strong>en</strong> wordt mom<strong>en</strong>teel<br />
gediscussieerd over e<strong>en</strong> aantal van de g<strong>en</strong>oemde<br />
principiële punt<strong>en</strong>. Het bereik<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> cons<strong>en</strong>sus<br />
zal daar zeker word<strong>en</strong> bespoedigd als blijkt dat veel<br />
laboratoria de in de tabel g<strong>en</strong>oemde gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> will<strong>en</strong><br />
adopter<strong>en</strong>.<br />
In de regio Rotterdam is vastgesteld dat inmiddels<br />
e<strong>en</strong> groot aantal laboratoria, wanneer zonder factor<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> bij 37 o C zou word<strong>en</strong> gemet<strong>en</strong>, ongeveer op het<br />
niveau van de regio "Rond Vliet <strong>en</strong> Oude Rijn" met<br />
bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> met<strong>en</strong>,<br />
met uitzondering van de Amylase (bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>s 100<br />
U/l) <strong>en</strong> LD (grote tuss<strong>en</strong>laboratorium- <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>methode-spreiding).<br />
In de regio Limburg heeft rec<strong>en</strong>telijk e<strong>en</strong> eerste inv<strong>en</strong>tarisatie<br />
plaatsgevond<strong>en</strong>. Geblek<strong>en</strong> is dat de refer<strong>en</strong>tiegr<strong>en</strong>z<strong>en</strong><br />
op dit mom<strong>en</strong>t niet al te ver uit elkaar<br />
ligg<strong>en</strong> <strong>en</strong> er lijk<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>teel ge<strong>en</strong> zwaarweg<strong>en</strong>de<br />
argum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> aanwezig te zijn om de "Haagse" refer<strong>en</strong>tiegr<strong>en</strong>z<strong>en</strong><br />
over te nem<strong>en</strong>.<br />
Van belang is dat er in Nederland e<strong>en</strong> landelijke cons<strong>en</strong>sus<br />
tot stand komt over de te hanter<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong>.<br />
Als regio's of sam<strong>en</strong>werkingsverband<strong>en</strong> nog<br />
vóór 2001 tot <strong>harmonisatie</strong> over will<strong>en</strong> gaan rijst de<br />
vraag of zij hun collegae will<strong>en</strong> volg<strong>en</strong> <strong>en</strong> de in de<br />
tabel g<strong>en</strong>oemde bov<strong>en</strong>gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> overnem<strong>en</strong>, ondanks<br />
de mogelijke principiële kanttek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>, zoals die te<br />
mak<strong>en</strong> zijn voor de LD <strong>en</strong> voor Amylase. Ondergetek<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
adviser<strong>en</strong> met klem om die vraag positief te<br />
beantwoord<strong>en</strong> omdat we anders in de naaste toekomst<br />
nooit e<strong>en</strong> landelijke <strong>harmonisatie</strong> zull<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> bewerkstellig<strong>en</strong>.<br />
Gezi<strong>en</strong> het feit dat de situatie rond de<br />
Amylase bepaling nog niet helemaal uitgekristalliseerd<br />
lijkt te zijn (220 of 100 U/l), zou e<strong>en</strong> handreiking<br />
aan de twijfel<strong>en</strong>de laboratoria nog kunn<strong>en</strong> zijn<br />
om de Amylase bepaling vooralsnog als "vrije" bepaling<br />
te betitel<strong>en</strong>.<br />
Regio's die geharmoniseerd zijn, of van plan zijn dat<br />
te do<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> bijvoorbeeld in e<strong>en</strong> netwerkverband<br />
monsters uitwissel<strong>en</strong>, mits zij dezelfde refer<strong>en</strong>tiewaard<strong>en</strong><br />
hanter<strong>en</strong>. In afwachting van de komst van<br />
betaalbare commuteerbare kalibrator<strong>en</strong> zou e<strong>en</strong> netwerk-organisatie<br />
van dit type op landelijk niveau het<br />
overweg<strong>en</strong> waard zijn.<br />
Mei 1999<br />
H. Baad<strong>en</strong>huijs<strong>en</strong>, Nijmeg<strong>en</strong><br />
R. de Keijzer, Nijmeg<strong>en</strong><br />
B. Ballieux, Rotterdam<br />
R. Jans<strong>en</strong>, Geldrop<br />
M. Treskes, Amsterdam<br />
O. Bekers, Maastricht<br />
P. Franck, D<strong>en</strong> Haag<br />
Literatuur<br />
1. Franck PFH, Ste<strong>en</strong> G, Lombarts AJPF, Souverijn JHM,<br />
van Wermeskerk<strong>en</strong> RKA. Multic<strong>en</strong>ter harmonization of<br />
common <strong>en</strong>zyme results by fresh pati<strong>en</strong>t-pool sera. Clin<br />
Chem 1998; 44: 614-621.<br />
2. Rej R. Accurate <strong>en</strong>zyme activity measurem<strong>en</strong>ts: two<br />
decades of developm<strong>en</strong>ts in commutability of <strong>en</strong>zyme<br />
quality control material. Arch Pathol Lab Med 1993; 117:<br />
352-364.<br />
3. Lasky FD. Achieving accuracy for routine clinical chemistry<br />
methods by using pati<strong>en</strong>t specim<strong>en</strong> correlations to<br />
assign calibrator values: a means of managing matrix effects.<br />
Arch Pathol Lab Med 1993; 117: 412-419.<br />
4. Jans<strong>en</strong> RTP, Jans<strong>en</strong> AP. Standard versus standardised<br />
methods in <strong>en</strong>zyme assay. Ann Clin Biochem 1983; 20:<br />
52-59.<br />
5. Miller WG, Crane PD, Cryer C. Interlaboratory standardization<br />
of <strong>en</strong>zyme results: the Richmond project. Clin<br />
Chem 1986; 32: 1525-1531.<br />
6. Baad<strong>en</strong>huijs<strong>en</strong> H, van B<strong>en</strong>them E. Inv<strong>en</strong>tarisatie meetomstandighed<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>zymactiviteit<strong>en</strong> in Nederland. Ned<br />
Tijdschr Klin Chem 1993; 18; 260-265.<br />
7. Heerspink W, Hafk<strong>en</strong>scheid JCM, Siepel H. Temperature<br />
conversion factors for <strong>en</strong>zymes: comparison of methods.<br />
Enzyme 1980; 25: 333-341.<br />
8. Hafk<strong>en</strong>scheid JCM, Kohler BEM. Effects of temperature<br />
on measurem<strong>en</strong>t of aspartate aminotransferase and alanine<br />
aminotransferase in commercial control sera. Clin Chem<br />
1986; 32: 184-185.<br />
9. Hafk<strong>en</strong>scheid JCM, Kohler BEM. Temperature conversion<br />
factors for four <strong>en</strong>zymes in commercial control sera<br />
[Letter]. Clin Chem 1986; 32: 1616.<br />
10. ECCLS. Standards for <strong>en</strong>zyme determination: creatine kinase,<br />
aspartate aminotransferase, alanine aminotransferase,<br />
gamma-glutamyltransferase. Mitt Dtsch Ges Klin Chem<br />
1989; 4: 186-217.<br />
11. Shaw LM, StrømmeJH, London JL, Theodors<strong>en</strong> L. IFCC<br />
methods for the measurem<strong>en</strong>t of catalytic conc<strong>en</strong>tration of<br />
<strong>en</strong>zymes. Part 4. IFCC method for g-glutamyltransferase<br />
[(g-glutamyl)-peptide: amino acid g-glutamyltransferase,<br />
EC 2.3.2.2]. J Clin Chem Clin Biochem 1983; 21: 633-646.<br />
12. Tietz N, Rinker AD, Shaw LM. IFCC methods for the<br />
measurem<strong>en</strong>t of catalytic conc<strong>en</strong>tration of <strong>en</strong>zymes. Part 5.<br />
IFCC method for alkaline phosphatase (orthophosphoricmonoester<br />
phosphohydrolase, alkaline optimum, EC<br />
3.1.3.1). J Clin Chem Clin Biochem 1983; 21: 731-748.<br />
13. Bergmeyer HU, Hørder M, Rej R. Approved recomm<strong>en</strong>dation<br />
(1985) on IFCC methods for the measurem<strong>en</strong>t of<br />
catalytic conc<strong>en</strong>tration of <strong>en</strong>zymes. Part 3. IFCC method<br />
for alanine aminotransferase (L-alanine:2-oxoglutarate<br />
aminotransferase, EC 2.6.1.2). J Clin Chem Clin Biochem<br />
1986; 24: 481-495.<br />
14. Bergmeyer HU, Hørder M, Rej R. Approved recomm<strong>en</strong>dation<br />
(1985) on IFCC methods for the measurem<strong>en</strong>t of<br />
catalytic conc<strong>en</strong>tration of <strong>en</strong>zymes. Part 2. IFCC method<br />
for alanine aminotransferase (L-aspatate:2-oxoglutarate<br />
aminotransferase, EC 2.6.1.1). J Clin Chem Clin Biochem<br />
1986; 24: 497-510.<br />
260 Ned Tijdschr Klin Chem 1999, vol. 24, no. 4
15. Hørder M, Elser RC, Gerhardt W, Mathieu M, Sampson<br />
EJ. Approved recomm<strong>en</strong>dation on IFCC methods for the<br />
measurem<strong>en</strong>t of catalytic conc<strong>en</strong>tration of <strong>en</strong>zymes. Part 7.<br />
IFCC method for creatine kinase (ATP:creatine N-phosphotransferase,<br />
EC 2.7.3.2). Eur J Clin Chem Clin<br />
Biochem 1991; 29: 435-456.<br />
16. Bais R, Philcox M. Approved recomm<strong>en</strong>dation on IFCC<br />
methods for the measurem<strong>en</strong>t of catalytic conc<strong>en</strong>tration of<br />
<strong>en</strong>zymes. Part 8. IFCC method for lactate dehydrog<strong>en</strong>ase<br />
(L-lactate:NAD+ oxidoreductase, EC 1.1.1.27). Eur J Clin<br />
Chem Clin Biochem 1994; 32: 639-655.<br />
17. Lor<strong>en</strong>tz K. Approved recomm<strong>en</strong>dation on IFCC methods<br />
for the measurem<strong>en</strong>t of catalytic conc<strong>en</strong>tration of <strong>en</strong>zymes.<br />
Part 9. IFCC method for alpha-amylase (1,4-alpha-D-glucan<br />
4-glucanohydrolase, EC 3.2.1.1). International Federation<br />
of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine<br />
(IFCC). Committee on Enzymes. J Clin Chem Lab Med<br />
1998; 36: 185-203.<br />
18. Heid<strong>en</strong> C van der, Boerma GJM, Bootsma J, Hafk<strong>en</strong>scheid<br />
JCM, Smit EM, Spijkers JBF. Aanbevol<strong>en</strong> methode voor<br />
het met<strong>en</strong> van de activiteit van kreatine kinase (CK) in serum.<br />
Tijdschr <strong>NVKC</strong> 1978; 4: 220-226.<br />
19. Heid<strong>en</strong> C van der, Boerma GJM, Bootsma J, Hafk<strong>en</strong>scheid<br />
Ned Tijdschr Klin Chem 1999, vol. 24, no. 4<br />
JCM, Smit EM, Spijkers JBF. Aanbevol<strong>en</strong> method<strong>en</strong> voor<br />
het met<strong>en</strong> van katalytische activiteitsconc<strong>en</strong>traties van <strong>en</strong>zym<strong>en</strong><br />
in serum. Tijdschr <strong>NVKC</strong> 1979; 5: 314-320.<br />
20. Heid<strong>en</strong> C van der, Bootsma J, Corneliss<strong>en</strong> PJHC, Hafk<strong>en</strong>scheid<br />
JCM, Oosterom R, Smit EM. Aanpassing van de<br />
aanbeveling<strong>en</strong> (<strong>NVKC</strong>) voor het met<strong>en</strong> van katalytische<br />
activiteitsconc<strong>en</strong>traties van <strong>en</strong>zym<strong>en</strong> in serum of plasma.<br />
Tijdschr <strong>NVKC</strong> 1987; 12: 231-236.<br />
21. Fasce CF, Rej R, Copeland WH, Vanderlinde RE. A discussion<br />
of <strong>en</strong>zyme refer<strong>en</strong>ce materials: applications and<br />
specifications. Clin Chem 1973; 19: 5-9.<br />
22. Lessinger JM, Férard G, Grafmeyer D, Labbé DM, Maire<br />
I, Schiele F, Vassault A. Usefulness of refer<strong>en</strong>ce materials<br />
in calibration of <strong>en</strong>zyme activity. Eur J Clin Chem Clin<br />
Biochem 1995; 33: 859-864<br />
23. Férard G, Edwards J, Kanno T, Lessinger JM, Moss DW,<br />
Schiele F, Tietz NW, Vassault A. Interassay calibration as<br />
a major contribution to the comparability of results in<br />
clinical <strong>en</strong>zymology. Clin Biochem 1998; 31: 489-494.<br />
24. Férard G, Edwards J, Kanno T, Lessinger JM, Moss DW,<br />
Schiele F, Tietz NW, Vassault A. Validation of an <strong>en</strong>zyme<br />
calibrator - An IFCC guideline. Clin Biochem 1998;<br />
31: 495-500.<br />
261