Hondsdolheid
Hondsdolheid
Hondsdolheid
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Hondsdolheid</strong><br />
‘n dodelike siekte<br />
Departement<br />
Landbou<br />
AFRIKAANS<br />
– Jenny TurTon –<br />
• Verspreiding van die<br />
siekte<br />
• Simptome<br />
• Voorkoming<br />
• Behandeling<br />
Republiek van suid-afRika
2006 Derde druk, hersiene uitgawe<br />
2004 Tweede druk, hersiene uitgawe<br />
2001 Hersien<br />
2000 Eerste druk<br />
Saamgestel deur<br />
Direktoraat Landbou-inligtingsdienste<br />
Departement van Landbou<br />
in samewerking met<br />
LNR-Onderstepoort Veeartsenykunde-instituut<br />
Gedruk en uitgegee deur<br />
Departement van Landbou<br />
Verkrygbaar van<br />
Resource Centre<br />
Direktoraat Landbou-inligtingsdienste<br />
Privaatsak X144, Pretoria 0001, Suid-Afrika<br />
Hierdie publikasie is op die web beskikbaar by: www.nda.agric.za/publications<br />
Kaart deur G Bishop<br />
Sketse op pp 5–8 deur C D Seegers<br />
Inligting verskaf deur<br />
Animal Health for Developing Farmers<br />
LNR-Onderstepoort Veeartsenykunde-instituut<br />
Privaatsak X05, Onderstepoort 0110<br />
Tel: (012) 529 9158
<strong>Hondsdolheid</strong><br />
Wat is hondsdolheid?<br />
•<br />
•<br />
•<br />
<strong>Hondsdolheid</strong> is ’n soönotiese siekte (’n siekte wat mense<br />
van diere kan kry).<br />
Dit word deur ’n virus veroorsaak wat die brein aantas en tot<br />
die dood lei.<br />
Die virus word in speeksel afgeskei en deur besmette diere<br />
se byt oorgedra.<br />
<strong>Hondsdolheid</strong> is ’n uiters<br />
gevaarlike siekte. Ent dus jou<br />
diere in en beskerm jouself!<br />
Diere wat mense kan besmet<br />
• Gewoonlik honde.<br />
• Ook katte, meerkatte, jakkalse en ander wilde diere.<br />
• <strong>Hondsdolheid</strong> word hoofsaaklik deur honde, rooijakkalse,<br />
rooimeerkatte en bakoorjakkalse na ander diere en die<br />
mens versprei<br />
— 1 —
<strong>Hondsdolheid</strong> se verspreiding wat aantoon watter diere belangrik is<br />
in elke streek<br />
Siektesimptome by diere<br />
•<br />
•<br />
3<br />
5<br />
Hond (1)<br />
Rooijakkals (2)<br />
Bakoorjakkals (3)<br />
Rooimeerkat (4)<br />
Rooimeerkat en bakoorjakkals (5)<br />
Gedragsveranderinge kom by al die diere voor. Mak diere<br />
kan wild en aggressief raak (kom dol voor),<br />
terwyl wilde diere mak mag raak.<br />
Verlamming tree uiteindelik in, wat tot die dood lei.<br />
4<br />
— 2 —<br />
2<br />
1
Honde: aggressie, getjank,<br />
aanvalle sonder vorige<br />
waarskuwing, kwyl, hap na<br />
denkbeeldige vlieë, staar,<br />
loop doelloos rond, oop<br />
bek (onderkaak val oop),<br />
onvermoë om te sluk,<br />
vreet stokke en klippe,<br />
versmoring, opgooi, loop<br />
moeilik, verlamming<br />
Perde: doellose gesteier,<br />
onvermoë om te sluk,<br />
loop moeilik, swakheid,<br />
verlamming, aggressie,<br />
byt<br />
— 3 —<br />
Katte: word uiters<br />
aggressief en val aan<br />
sonder enige waar-<br />
skuwing vooraf<br />
Koeie: bulk, kwyl,<br />
versmoring, aggressie,<br />
sluk wind, onvermoë om<br />
te sluk, swakheid, pote<br />
vou in onder hulle en loop<br />
moeilik, verlamming
Skape en bokke: geblêr,<br />
agterbene is swak,<br />
loop moeilik, aggressie,<br />
oormatige seksuele<br />
gedrag, roeibewegings<br />
Varke: aggressie,<br />
byt venynig<br />
— 4 —<br />
Donkies: byt, aggressief<br />
Wilde diere: kom mak<br />
voor, gaan huise en<br />
tuine binne, nagdiere<br />
word bedags gesien, val<br />
mense en voorwerpe<br />
aan sonder enige<br />
waarskuwingstekens<br />
vooraf, verlamming
Hoe word mense besmet?<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
Mense raak<br />
besmet wanneer<br />
hulle<br />
deur ’n besmette<br />
dier<br />
gebyt word<br />
aangesien<br />
die virus deur<br />
speeksel versprei<br />
word.<br />
Mense kan<br />
ook besmet<br />
word deur<br />
besoedeling<br />
met speeksel<br />
wat in snye, die mond of oë beland.<br />
By hondsdol diere mag dit lyk asof iets in die keel vassit<br />
weens die oormatige speekselafskeiding. Moet nooit jou<br />
hand in die dier se bek druk nie, aangesien jy die siekte<br />
kan opdoen as die dier jou byt of as snye aan jou hand<br />
aan die speeksel blootgestel word.<br />
Indien beeste, skape, bokke en donkies se karkasse<br />
oopgesny word, kan dit ‘n gesondheidsgevaar skep<br />
omdat mense besmet kan raak deur snye of wanneer<br />
breinweefsel en speeksel in die oë of mond spat as die<br />
skedel oopgekap word en die besmette dier se brein<br />
hanteer word.<br />
— 5 —
Siektetekens by die mens<br />
•<br />
•<br />
•<br />
By die mens is die eerste tekens hoofpyn, angs, koors,<br />
braking en vrees vir water. Uiteindelik lei dit tot verlamming,<br />
koma en die dood.<br />
Nadat ’n besmette dier ’n ander dier of mens gebyt het, duur<br />
dit gewoonlik 2 tot 10 weke voordat enige siektetekens<br />
verskyn.<br />
Sodra mense of diere tekens van hondsdolheid toon, is<br />
behandeling nie meer moontlik nie en sal hulle doodgaan.<br />
Voorkoming<br />
•<br />
•<br />
•<br />
•<br />
Dit is belangrik dat honde en katte ingeënt word om die<br />
risiko vir mense en diere te verlaag.<br />
Jong diere moet 2 maal in die eerste jaar ingeënt word<br />
en dan elke 3 jaar of so dikwels as wat deur jou staats-<br />
veearts vereis word. Die entstof is veilig en sal nie jou<br />
diere siek maak nie.<br />
Stel jou staatsveearts<br />
onmiddellik in kennis as jy<br />
diere sien wat eienaardig<br />
optree en hondsdolheid<br />
vermoed word.<br />
Bly weg van diere wat<br />
eienaardig optree, wilde<br />
diere wat mak is en nie<br />
weghardloop van jou nie,<br />
siek diere wat nie behoorlik<br />
vasgemaak is nie<br />
of diere wat aggressief<br />
voorkom.<br />
— 6 —
Behandeling<br />
•<br />
•<br />
•<br />
Indien jy betyds behandel word (so gou moontlik na ’n byt)<br />
sal jy nie van hondsdolheid doodgaan nie.<br />
Nadat ’n dier jou<br />
gebyt het, moet die<br />
wonde dadelik<br />
deeglik gewas word.<br />
Gebruik seep en<br />
’n ontsmettings-<br />
middel indien<br />
moontlik. Besoek<br />
dan dadelik jou<br />
naaste kliniek of<br />
dokter vir verdere<br />
behandeling.<br />
Die dokter of verpleegster sal met ’n reeks inspuitings begin<br />
wat die ontwikkeling van die siekte kan voorkom. Dit is uiters<br />
belangrik dat jy voortgaan om die kliniek te besoek totdat<br />
die kursus voltooi is omdat jy kan doodgaan as jy nie al die<br />
inspuitings ontvang nie.<br />
•<br />
— —<br />
Die inentingsprogram wat<br />
tans aanbeveel word, is<br />
om die eerste inspuiting te<br />
ontvang op die dag wanneer<br />
jy gebyt is, en die ander 3, ,<br />
14 en 28 dae later. ’n Antiserum<br />
teen hondsdolheid sal<br />
ook aan jou toegedien word<br />
op die dag wat die dier jou<br />
gebyt het.
•<br />
Stel die staatsveearts of<br />
polisie in kennis wanneer<br />
jy deur ’n hond of ander<br />
dier gebyt word. Hulle sal<br />
die saak ondersoek en<br />
indien nodig die dier van<br />
kant maak en seker maak<br />
dat dit vir hondsdolheid<br />
getoets word.<br />
Vir verdere inligting kontak jou dieregesondheidsbeampte,<br />
staatsveearts, dokter of verpleegster<br />
of<br />
Animal Health for Developing Farmers<br />
LNR-Onderstepoort Veeartsenykunde-instituut<br />
Privaatsak X05, Onderstepoort 0110<br />
Tel: (012) 529 9158<br />
of<br />
Resource Centre, Departement van Landbou<br />
Tel: 319 141/ 085<br />
— 8 —