Download deze nieuwsbrief - Landschapsbeheer Zeeland
Download deze nieuwsbrief - Landschapsbeheer Zeeland
Download deze nieuwsbrief - Landschapsbeheer Zeeland
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
De boom in LENTE<br />
Kwartaalblad van Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
- 2013<br />
met o.a.<br />
• Amfibieënproject voor basisscholen<br />
• Streekeigen Ervenabonnement<br />
• De Franse Slag wandelroute
Colofon<br />
JaargaNg 27<br />
LENTE - 2013<br />
De Boom In is een uitgave van Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong><br />
<strong>Zeeland</strong> (SLZ) en wordt vier keer per jaar verzonden<br />
aan vrijwilligers in het landschapsbeheer in <strong>Zeeland</strong>,<br />
overeenkomsthouders, relaties en medewerkers.<br />
Redactie:<br />
Caroline Geluk Sylvia Tuinder<br />
Robert Wielemaker Luciën Calle<br />
Foort Minnaard<br />
Verder werkten aan dit nummer mee:<br />
Peter van der Vliet Louis Brugghe Joop Janssen<br />
Theo Aernoudts Familie de Regt Adri Mol<br />
Nanning-Jan Honingh Hans de Bruijn Paul Bouwens<br />
Heleen van Dijk Simone Boot<br />
Advertenties:<br />
Ook uw advertentie in De Boom In?<br />
Bel Ton de Koning, tel. 0113-23 09 36<br />
voor de mogelijkheden.<br />
Foto omslag:<br />
Drinkpoel met kleine watersalamander (Lissotritton vulgaris<br />
man) Fotograaf: Sandra Dobbelaar<br />
Met dank aan alle fotografen.<br />
SLZ heeft getracht alle rechthebbenden van de geplaatste foto’s te achterhalen.<br />
Degenen die desondanks menen aanspraken te kunnen doen gelden op de<br />
rechten van gebruikte foto’s worden verzocht contact met ons op te nemen.<br />
Opmaak en drukwerk:<br />
Drukkerij Zoeteweij, Yerseke<br />
Oplage: 2250 ex.<br />
Redactie- en bezoekadres:<br />
Ravelijn de Groene Jager 5<br />
4461 DJ Goes<br />
Tel. 0113-23 09 36<br />
info@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Foto: Karin Mol<br />
Grote Keizerlibelle<br />
Abonnement<br />
Wilt u ook De Boom In ontvangen?<br />
Voor slechts € 10,- per jaar ontvangt u<br />
ons kwartaalblad.<br />
Bel naar 0113-23 09 36 of meld u direct aan via<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl/<strong>nieuwsbrief</strong><br />
ISSN nummer 1876-5491<br />
Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> zet zich in voor<br />
behoud, beheer en aanleg van kleine landschapselementen.<br />
Zie www.landschapsbeheerzeeland.nl voor meer informatie.<br />
De Boom In is gedrukt op FSC-gecertificeerd papier.<br />
SLZ wordt financieel gesteund door de Nationale Postcode<br />
Loterij en Provincie <strong>Zeeland</strong>.<br />
Vrijwilligers organisaties in <strong>Zeeland</strong><br />
Onderstaande organisaties zetten zich vrijwillig in voor het landschapsbeheer in <strong>Zeeland</strong> en zijn<br />
aangesloten bij SLZ. Zou je in je vrije tijd eens mee willen werken in het landschap bij jou in de buurt,<br />
neem dan contact op met een van onderstaande contactpersonen voor meer informatie.<br />
Zeeuws-Vlaanderen<br />
Werkgroep Oranjebosch<br />
Natuurbeschermingsvereniging<br />
Werkgroep Moesbosch<br />
Weekendwerkzaamheden:<br />
de Steltkluut<br />
Lucien Calle<br />
Peter v.d. Vliet<br />
Tel. 0113-230936<br />
Tel. 06-22792100<br />
Tholen<br />
lucalle@zeelandnet.nl<br />
Natuurvereniging Inhoudsopgave<br />
Tholen<br />
www.steltkluut.nl<br />
Flip van Damme<br />
peter@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Schouwen-Duiveland<br />
Actief terreinbeheer<br />
Tel. 0166-602438<br />
Natuurbeschermingsvereniging<br />
Henk Dalebout<br />
e-mail: flip.van.damme@zeelandnet.nl ’t Duumpje<br />
Tel. 0111-422966<br />
www.natutholen.nl<br />
Amfibieënproject voor basisscholen Gerard v. Daele<br />
e-mail:<br />
Tel. 0117-301835<br />
hwdalebout@zeelandnet.nl<br />
Niks leuker dan als 10-jarige met een schepnetje in een poeltje rommelen! En als er dan nog een leuk glibberig<br />
Bevelanden<br />
gvdaele53@zeelandnet.nl<br />
www.nvsd.nl/actief_terreinbeheer.<br />
Beheerswerkgroep beestje in je netje KNNV naar boven komt, dan www.duumpje.nl<br />
is het helemaal feest. Als volwassene vinden html wij het dan weer<br />
Johan belangrijk Vermin om <strong>deze</strong> kinderen te leren wat voor beestje dat dan is en wat het nut is van <strong>deze</strong> waterdieren. 2<br />
Tel. 0113-311813<br />
Walcheren<br />
Heel <strong>Zeeland</strong><br />
vermijn@zeelandnet.nl<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Streekeigen Ervenabonnement<br />
Werkgroep Landschapsverzorging<br />
Thomas Collette<br />
A Rocha werkgroep <strong>Zeeland</strong><br />
Martine Krabbendam<br />
Een abonnement op periodiek advies en Tel. onderhoud 0118-634916<br />
Tel. 0118-640448<br />
Bomenbuurt Een erf met ’s Gravenpolder<br />
verschillende elementen vraagt Na 19.00 nogal uur wat en de onderhoud. hele vrijdag Aanleggen is jl.krabbendam@hetnet.nl<br />
leuk, maar onderhouden<br />
Mevr. D. de Koning<br />
thomas.collette@zeelandnet.nl<br />
http://arochanederland.ning.com<br />
Tel. voelt 0113-311813 vaak als een last. Niet zo per se het werk an sich, maar meer de vraag hoe ga ik eraan beginnen.<br />
tddekoning@zeelandnet.nl<br />
En wat moet wel en wat niet. Daarom hebben Kapsalonwij<br />
een abonnement opgezet om Onderhoud erfeigenaren wandelroutes<br />
te helpen<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Nienke Ensing<br />
Pieter Voets<br />
met het maken van keuzes en adviezen te geven. 6<br />
06-46222419<br />
Tel. 0113-230936<br />
Heemtuinwerkgroep KNNV<br />
ensingn@zeelandnet.nl<br />
pieter@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Diet Wandelen Louwerens door de Franse strijd<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Hout & Co<br />
Tel. 0113-342277<br />
In mei 1940 hielp het 271 Karin Mol<br />
dietlouwerens@yahoo.com<br />
Tel. 0118-628293<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Karin.mol@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Noord- en Midden <strong>Zeeland</strong><br />
Zeeuws-Vlaanderen<br />
<strong>Landschapsbeheer</strong><br />
<strong>Landschapsbeheer</strong><br />
Pieter Voets<br />
Wim Wisse<br />
Doordeweekse<br />
Tel. 0113-230936<br />
Tel. 06-50914013<br />
werkzaamheden:<br />
pieter@slz.landschapsbeheer.nl<br />
wimwisse@zeelandnet.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Kerkuilenwerkgroep<br />
Peter Boelee<br />
Alle dagen van de week:<br />
Tel. 06-25102354<br />
zld-kerkuilen@zeelandnet.nl<br />
Vleermuizen<br />
Meldingen/klachten:<br />
Nanning-Jan Honingh,<br />
tel. 0113-230936<br />
www.kerkuil.com<br />
Heel <strong>Zeeland</strong>:<br />
Nanning@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Herpetologische studiegroep Amfibieën Herstellen Cultuurhistorische elementen Jaarlijkse zomertellingen (kerkzolders) Noord- en<br />
Winant Halfwerk<br />
Sandra Dobbelaar<br />
Tel. 0118-217720<br />
Tel. 0113-230936<br />
sterkwerk@zeelandnet.nl<br />
Sandra@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Midden <strong>Zeeland</strong>: Nanning-Jan Honingh en Zeeuws<br />
Vlaanderen: Luciën Calle.<br />
Jaarlijkse wintertellingen: Zoogdier Werkgroep<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Steenuilen werkgroep <strong>Zeeland</strong><br />
Alex de Smet<br />
Weidevogelbescherming<br />
<strong>Zeeland</strong>, Luciën Calle, 06-22792100,<br />
lucalle@zeelandnet.nl<br />
Tel. 0115-695890<br />
birdtree@zeelandnet.nl<br />
Nanning-Jan Honingh<br />
Tel. 0113-230936<br />
http://www.deltabirding.nl/<br />
Nanning@slz.landschapsbeheer.nl<br />
links-vogelwerkgroepen.html<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
e Grote waterranonkel<br />
Foto: Luciën Calle<br />
Régiment d’Infanterie Kapelle, Wemeldinge en Hansweert zich te verdedigen<br />
tegen de Duitsers. Over de inzet van de Franse eenheden die ons land kwamen helpen is echter weinig<br />
bekend. Voor een aantal enthousiaste vrijwilligers genoeg aanleiding om wandelaars mee te nemen<br />
langs <strong>deze</strong> vrij onbekende maar toch zeer bijzondere route van de Franse Slag. 8<br />
En verder<br />
• Schône mini-struke of vuulte? Mossen op Zeeuwse erven 12<br />
• Bijzondere alledaagse planten en dieren op en rond het Zeeuwse erf:<br />
Een onbekende gast!<br />
• Op Tholen heeft de tijd stil gestaan (of toch niet)<br />
• Paradijsvogels in Koudekerke<br />
16<br />
18<br />
20<br />
• Kerkuilbescherming in <strong>Zeeland</strong>; een beursbericht 24<br />
• Groen en Doen 26<br />
• Wandelnetwerk Schouwen-Duiveland<br />
• Goese poelen uit de put<br />
27<br />
30<br />
• Kort Nieuws<br />
• Overzicht Vrijwilligersorganisaties in <strong>Zeeland</strong><br />
32<br />
33<br />
• Agenda 34<br />
De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 1
Sinds het voorjaar van 2010 worden de<br />
basisscholen in Zeeuws-Vlaanderen in de<br />
gelegenheid gesteld om deel te nemen aan<br />
een amfibieënproject.<br />
Aanleiding van dit project is dat er de<br />
afgelopen 15 jaar veel aandacht is besteed<br />
aan de aanleg en instandhouding van de<br />
leefgebieden van amfibieën. Naast de algemene<br />
soorten als gewone pad, bruine en<br />
groene kikker en de kleine watersalamander<br />
was dit project voornamelijk gericht op<br />
de kwetsbare soorten als kamsalamander,<br />
rugstreeppad en boomkikker. Als er dan<br />
van <strong>deze</strong> mooie gebiedjes worden ingericht<br />
is het leuk om daar als mens ook van<br />
2<br />
Amfibieënproject basisscholen<br />
Door: Theo Aernoudts, medewerker SLZ<br />
Wat zit er in de fuik?<br />
Foto: Theo Aernoudts<br />
te kunnen genieten. Nu zijn er al erg veel<br />
gebieden toegankelijk voor het publiek en<br />
worden er veel excursies georganiseerd<br />
door de verschillende natuurorganisaties.<br />
Maar voor kinderen is het nog leuker als<br />
ze daar zelf actief in kunnen deelnemen.<br />
Scholen kunnen zich inschrijven voor<br />
het amfibieënproject van Natuur- en<br />
Milieueducatie Zeeuws-Vlaanderen, Natuur<br />
& Zo en SLZ.<br />
Veel animo<br />
Het eerste jaar dat dit georganiseerd werd,<br />
voorjaar van 2010, was de belangstelling<br />
overweldigend vanuit de scholen, waardoor<br />
we toen niet konden voldoen aan de grote<br />
Gewone pad<br />
Foto’s: SLZ<br />
vraag. Vervolgens voelden we ons wel verplicht<br />
om in de volgende jaren hier een vervolg<br />
aan te geven. Ook in 2013 staat <strong>deze</strong><br />
activiteit weer op het programma en vindt<br />
plaats vanaf de 2de helft mei tot begin juni.<br />
Lespakket<br />
De uitvoering van het lesprogramma vindt<br />
in het veld plaats maar voorafgaand aan de<br />
excursie krijgen de leerkrachten een lesbrief<br />
met achtergrondinformatie en enkele<br />
binnen-opdrachten. Op de website van de<br />
RAVON, www.ravon.nl (zoekterm lespakket)<br />
kunnen de leerkrachten een uitgebreid lespakket<br />
voor het basisonderwijs vinden. Van<br />
de scholen wordt verwacht dat er per 4 à 5<br />
kinderen 1 begeleider (ouder of leerkracht)<br />
mee gaat. Zij begeleiden de individuele<br />
groepjes bij het uitvoeren van de opdrachten.<br />
De scholen regelen zelf het vervoer<br />
naar de betreffende locatie. De leerlingen<br />
vullen na afloop het evaluatieformulier in en<br />
sturen dit naar Natuur & Zo.<br />
Praktijk<br />
Leerlingen van basisscholen bezoeken een<br />
poel in de buurt van de school. De poelen zijn<br />
eigendom van particulieren, de gemeenten,<br />
Staatsbosbeheer en Het Zeeuwse Landschap.<br />
Een natuurgids vertelt de kinderen van de<br />
groepen 5 tot en met 8 tijdens de veldochtenden<br />
en -middagen over de verschillende<br />
soorten, de voortplanting, het leefgebied<br />
en de bedreiging van amfibieën in Zeeuws-<br />
Vlaanderen. Gezamenlijk bekijken ze wat er in<br />
de fuiken zit, die de dag ervoor zijn uitgezet.<br />
Daarna gaan de leerlingen in groepjes enkele<br />
opdrachten uitvoeren. Ze mogen ook zelf<br />
proberen iets te vangen met een schepnetje.<br />
Naast amfibieën ontdekken kinderen veel<br />
meer over het leven in een poel. Er komen<br />
naast waterplanten ook een heleboel waterdiertjes<br />
voor en ook verschillende soorten<br />
slakjes. Voor dit veldonderzoek is ontheffing<br />
verleend door de stichting RAVON (Reptielen,<br />
Amfibieën en Vissen Onderzoek Nederland).<br />
Als voorwaarde geldt dat de leerlingen de<br />
resultaten van hun onderzoek invoeren op<br />
de site www.telmee.nl.<br />
De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 3
Amfibieën monitoring<br />
Foto: Luciën Calle<br />
Enkele reacties van leerkrachten<br />
‘Ik heb met groep 5 tot en met 8 meegedaan met het<br />
project. Ik vond het erg leuk en leerzaam en zeker<br />
voor herhaling vatbaar! De kinderen mochten zelf op<br />
onderzoek uit en onze gids heeft ons erg goed geholpen<br />
met het bekijken van de beestjes, de planten en<br />
het beantwoorden van de vragen. Erg goed vond ik<br />
dat het niet alleen het zoeken van beestjes was maar<br />
dat er ook opdrachten bij zaten om de temperatuur te<br />
meten en de diepte van het water enz.<br />
Wel jammer was het dat we maar in 1 put konden<br />
zoeken omdat de andere door de droogte was drooggevallen.<br />
Maar hier kunnen we allemaal niks aan<br />
doen natuurlijk. Al met al een hele leerzame ochtend<br />
en ik hoop dat we volgend jaar weer van de partij<br />
zijn.’<br />
‘We hebben er echt van genoten, de kinderen waren<br />
heel enthousiast! Voor groep 5 en 6 is het nog wel lastig<br />
om ter plekke de vragen op het formulier te beantwoorden;<br />
ze zijn nog meer bezig met het “doen”. De<br />
rugzakken met de spullen, de uitleg, het was allemaal<br />
in orde. Ook de kaarten waar ze konden opzoeken wat<br />
ze in de sloot gevonden hadden. Als leerkracht<br />
vond ik het bijzonder fijn dat de put naast<br />
onze school nu eens in het middelpunt<br />
stond en de kinderen zo aan hun verstand<br />
werd gebracht dat de dieren gebaat<br />
zijn met rust, want na schooltijd<br />
4<br />
Foto: Natuur & Zo<br />
is het daar erg druk met kinderen die salamanders<br />
e.d. aan het vangen zijn, tot grote ergernis van ons, de<br />
leerkrachten. Dit zou wel ieder jaar mogen terugkomen,<br />
en wel meer excursies dichtbij huis op dat gebied want<br />
aanschouwelijk onderwijs is toch een geweldige manier<br />
om de kinderen iets te leren. Vooral juist in hun eigen<br />
achtertuin.<br />
‘De kinderen hebben het erg leuk gevonden, ook de rugzak<br />
met de opdrachten er in was heel handig. Zo konden<br />
ze in kleine groepjes allemaal eens aan de beurt komen.<br />
Ik vond het goed voorbereid, er waren spullen genoeg<br />
voor iedereen. Jammer van de regen, maar goed, daar<br />
kunnen we weinig aan doen, we bestellen voor de volgende<br />
keer gewoon een zonnetje!’<br />
Ook dit jaar selecteren we weer een 10-tal<br />
locaties waar scholen op kunnen inschrijven.<br />
Ondanks dat we dit jaar de scholen nog niet<br />
hebben aangeschreven zijn er inmiddels al<br />
5 scholen die zich hebben aangemeld. We<br />
proberen jaarlijks zo’n 20 scholen aan<br />
dit lesprogramma te laten<br />
deelnemen.<br />
Boerderijrestaurant &<br />
streekpakketwinkel<br />
www.debaeckermat.nl<br />
+31 (0)115 45 38 32<br />
Buurtweg 6<br />
4696 RV Stavenisse<br />
T: 0166 65 32 46<br />
n Brandveiligheid<br />
n Bouwadvies<br />
n Bouwbegeleiding<br />
n Bouwkundige<br />
keuringen<br />
n Second opinion<br />
E: info@hagebouwadvies.nl<br />
W: www.hagebouwadvies.nl<br />
M: 0629 15 63 11<br />
n Bouwkundig tekenwerk<br />
n Beheer en Onderhoud<br />
n Directievoering en<br />
Toezicht<br />
n Kostencalculatie<br />
n Vergunningen<br />
BOSBOUW, LOON-, GROND-, CULTUURTECHNISCH- & STRAATWERK<br />
Kerkring 7 | 4444AB ‘s-Heer Abtskerke | t: 0113-311363 | f: 0113-311318 | email: info@markussebv.nl<br />
Aannemersbedrijf<br />
STURM b.v.<br />
voor al uw<br />
NIEUWBOUW<br />
VERBOUW<br />
ONDERHOUD<br />
Schellachseweg 1a<br />
4352 AJ Gapinge<br />
tel: 0118 591447 / fax: 593556<br />
* sfeervolle locatie voor familiefeesten, bruiloften<br />
* personeelsbijeenkomsten met outdoor activiteiten en lunch of diner<br />
* teambuildingsdagen met trainers mogelijk<br />
voor informatie: www.twistvliet.nl<br />
mail: landgoed@twistvliet.nl<br />
nico mesu, tel. 0118-594757
Door: Caroline Geluk, medewerker SLZ<br />
Is het nodig om mijn poel op te schonen,<br />
welke takken van mijn hoogstamfruitbomen<br />
moet ik snoeien en zitten die boombanden<br />
niet te strak? Zomaar een paar<br />
vragen die wij zeer regelmatig horen van<br />
Zeeuwse erf-eigenaren.<br />
Diverse landschapselementen of meerdere<br />
cultuurhistorische elementen sieren<br />
uw erf. Toen het net was aangeplant of<br />
hersteld, zag het er prachtig uit. Maar nu,<br />
een aantal jaar later, begint de drinkput<br />
wat dicht te groeien, is de Zeeuwse haag<br />
wel erg breed geworden en scheuren takken<br />
van de hoogstamappels in.<br />
Erfbeplanting<br />
Foto: Sandra Dobbelaar<br />
Streekeigen Ervenabonnement<br />
Een abonnement op periodiek advies en onderhoud<br />
Het onderhoud en beheer van een erf is<br />
vaak omvangrijker dan men van tevoren<br />
dacht. Ook weten sommigen niet goed hoe<br />
en waar te beginnen. Om het u makkelijker<br />
te maken om het toekomstig onderhoud<br />
van de landschapselementen beter op te<br />
pakken kunt u bij SLZ een ‘Streekeigen<br />
Ervenabonnement’ afsluiten.<br />
Dit abonnement bestaat uit een periodiek<br />
advies en de mogelijkheid om gebruik te<br />
maken van een specialistische onderhoudsploeg.<br />
Aan de hand van de adviezen kunt<br />
u als eigenaar zelf de werkzaamheden uitvoeren.<br />
Verbeter het onderhoud op uw erf<br />
Als u het abonnement afsluit komt één van<br />
mijn collega’s bij u langs die de tijd neemt<br />
om uw erf te bekijken en met u te bespreken.<br />
Alle landschappelijke elementen (knotwilgen,<br />
hoogstamfruitbomen, drinkput, etc.) komen<br />
aan bod, alsmede eventueel aanwezige kleine<br />
cultuurhistorische elementen (hekwerk, bakkeet,<br />
etc.).<br />
De SLZ-adviseur maakt op basis van de rondgang<br />
en de bevindingen een adviserende rapportage.<br />
Hierin staat een plattegrond van het<br />
erf en een omschrijving van de landschapselementen<br />
met onderhoudstoestand. Tevens<br />
ontvangt u een werkplan voor de komende<br />
jaren. Indien nodig zullen wij een vrijblijvende<br />
offerte toevoegen voor het eventueel uitvoeren<br />
van werkzaamheden door onze uitvoeringsploeg<br />
of geven wij u een doorverwijzing<br />
naar gespecialiseerde bedrijven. Ook adviseren<br />
wij u over mogelijkheden voor subsidie voor<br />
onderhoud of herstel van elementen. De volgende<br />
jaren is er jaarlijks tijd beschikbaar voor<br />
een kort, eenvoudig onderhoudsadvies.<br />
Voor slechts € 50,- per jaar wordt u bijgestaan<br />
door onze SLZ-deskundigen en weet u precies<br />
wat u wel en niet moet doen, zodat uw erf<br />
er weer piekfijn bij ligt (Het uitvoerend werk<br />
wordt vooraf geoffreerd en voldaan middels<br />
een factuur na uitvoering werk).<br />
Voor dit tarief krijgt u een bezoek en een uitgebreid<br />
schriftelijk advies in het eerste jaar en<br />
in de volgende jaren een periodiek kort, eenvoudig<br />
onderhoudsadvies. Tevens ontvangt<br />
u een gratis abonnement op De Boom In en<br />
uitnodigingen voor diverse SLZ activiteiten<br />
gericht op erfeigenaren. Ook krijgt u 20%<br />
korting op cursussen gericht op erfeigenaren<br />
en op uitgaven van SLZ, te bestellen via onze<br />
webshop. Met dit abonnement hopen wij dat<br />
natuurwaarden toenemen en de kenmerken<br />
van het typisch Zeeuwse streekeigen erf verbeteren<br />
en behouden blijven. Doordat u veel<br />
zelf leert doen, kunt u ook kosten besparen.<br />
Uiteraard zijn wij altijd bereid om tussentijds<br />
(bij problemen) (telefonisch) advies te geven.<br />
Reeds een ander abonnement?<br />
Sommige klanten van SLZ hebben al een<br />
ander abonnement bij ons afgesloten.<br />
Bijvoorbeeld een hoogstamfruitabonnement<br />
of u doet mee met het kleine bosjes project.<br />
Dat is geen probleem. De abonnementen kunnen<br />
naast elkaar lopen met een aantrekkelijk<br />
kortingstarief (Het goedkoopste abonnement<br />
geeft een korting van 20%).<br />
Het Ervenabonnement wordt mede mogelijk<br />
gemaakt door financiële ondersteuning van<br />
de Provincie <strong>Zeeland</strong> en de Nationale<br />
Postcode Loterij.<br />
Wilt u meer informatie kijk dan op onze<br />
website. Wilt u zich aanmelden voor het<br />
Ervenabonnement, neem dan contact met<br />
ons op.<br />
Voordelen<br />
• Bezoek en een uitgebreid schriftelijk<br />
advies in het eerste jaar<br />
• Volgende jaren: periodiek kort,<br />
eenvoudig onderhoudsadvies<br />
• Gratis abonnement op ons<br />
kwartaalblad De Boom In<br />
• Hulp bij uitvoering door onze<br />
uitvoeringsploeg via een offerte<br />
• U ontvangt uitnodigingen voor<br />
diverse SLZ activiteiten gericht<br />
op erfeigenaren<br />
• Korting van 20% op cursussen<br />
gericht op erfeigenaren<br />
• Korting van 20% op uitgaven van<br />
SLZ, te bestellen via onze webshop<br />
(www.landschapsbeheerzeeland.nl/webwinkel)<br />
6 De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 7
Wandelen door de Franse strijd<br />
Door: Joop Jansen, Paul Bouwens, Louis Brugghe, de vrijwilligers van de Franse Slag wandelroute<br />
Twee jaar geleden vroeg ik Ewoud Voogd<br />
van SLZ of hij me kon informeren over<br />
informatieborden. Bij de Postbrug (over het<br />
Kanaal door Zuid-Beveland, bij Kapelle) zou<br />
een Frans monument komen en enige informatie<br />
over de Franse strijd in mei 1940 langs<br />
het kanaal zou daar goed bij passen.<br />
“Wacht”, zei Ewoud, “je hoort er nog wel<br />
van”. Inderdaad een uitnodiging voor een<br />
voorlichtingsavond in de Caisson kwam,<br />
gevolgd door meerdere bijeenkomsten bij<br />
SLZ. Men is van plan om een tiental thema<br />
wandelroutes te maken door vrijwilligers.<br />
Kan er ook een Franse Slag wandelroute<br />
gemaakt worden?<br />
Hoe het begon<br />
Vier man vonden het een goed idee. Daan en<br />
Louis, twee gepensioneerden (wat niet hetzelfde<br />
is als niets te doen hebben), Joop en Paul die<br />
beiden nog werken en mogelijkheden zagen<br />
om te helpen. In onze eerste bijeenkomst werd<br />
bekeken: wat willen of moeten we doen en hoe<br />
kunnen we dat doen? Het streven was de route<br />
in mei 2013 te openen, dus kwam er een tijdsbalk<br />
met werkzaamheden, data, wie doet wat<br />
en hoe? Langs welke plaatsen loopt de route,<br />
hoeveel kilometer? Hoe vertellen we de Franse<br />
strijd. Zonder schetsen en kaarten is het niet<br />
mogelijk. Wat kost de wandelkaart?<br />
Om een idee te hebben gebruikten we een<br />
wandelkaart van het Kiekendiefpad en plaatsten<br />
daar onze teksten met bijbehorende schetsen<br />
of foto’s. Het lukt ook niet altijd om dit in<br />
goede verhouding op het formaat van ca. 10 x<br />
16 cm te plaatsen. Al snel bleek dat de teksten<br />
“Om de Franse soldaten die in mei 1940 het Kanaal door Zuid-Beveland verdedigden te eren werd in 2011<br />
een monument bij de Postbrug onthuld. Het initiatief en de opdracht hiervoor kwam van de Gemeente<br />
Kapelle en Le Souvir Francais. Het monument werd gemaakt door de Goese kunstenaar Eduard Arutjnian,<br />
die vooral Franse zandsteen gebruikte”. Fotograaf: Louis Brugghe<br />
te lang waren. Schaven, schrappen, zuchten.<br />
Ook de situatieschetsen vormden nog<br />
een probleem. Natuurlijk kunnen we het<br />
aan de drukker overlaten, maar dat kost<br />
geld.<br />
Financiën<br />
En dat is een verhaal apart. De offerte van<br />
de drukkosten gingen geleidelijk aan met<br />
sprongen omboog. Honderd –, tweehonderd<br />
–, driehonderd procent. Hoewel SLZ<br />
ons helpt, moeten wij met z’n vieren het<br />
grootste deel bij sponsoren zoeken. Hoe<br />
doe je dat: e-mailen, per brief, “aan de deur<br />
bellen” en vooral: wie? Daan en ik maakten<br />
eerst een telefonische afspraak en vroegen<br />
om 5 minuten tijd. In het kort vertelden we<br />
over onze wandelroute, samenwerking met SLZ,<br />
de kosten, een logo vermelding bij een grote<br />
donatie en een uitnodiging bij de opening. We<br />
laten een enveloppe met een brief en drie bijlagen<br />
achter waarin onze bedoeling uitgebreid<br />
werd beschreven. We werden altijd goed ontvangen.<br />
Er zijn al donaties binnen en we hopen<br />
op meer.<br />
Over een maand moet het concept wandelboekje<br />
via SLZ naar de drukker gaan. We hebben<br />
de tekst, de foto’s en de schetsen die nodig<br />
zijn voor de wandelroute. Jammer genoeg heeft<br />
Daan moeten afhaken. Hij is ook vrijwilliger bij<br />
het museum in Goes en twee projecten tegelijk<br />
was niet meer mogelijk. Bedankt Daan voor je<br />
inzet in het begin van dit project!<br />
8 De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 9
Wat was de Franse Slag?<br />
Het is de strijd van het 271e Régiment<br />
d’Infanterie (ca. 3000 matig uitgeruste reservisten),<br />
dat op 14 en 15 mei in Zuid-Beveland<br />
arriveerde. De opdracht was de vijand bij het<br />
Kanaal door Zuid-Beveland tegen te houden.<br />
Getalsmatig was de vijand niet indrukwekkend<br />
groot. Wel als de vele vliegtuigaanvallen erbij<br />
worden opgeteld. Eigen vliegtuigen werden<br />
nooit gezien. Op 16 mei viel de vijand aan;<br />
de bruggen en Schore werden veroverd. Vier<br />
tegenaanvallen faalden. In Kapelle boden kleine<br />
groepen Fransen fel verzet, tevergeefs.<br />
Het Franse Slag wandelboekje probeert<br />
de Franse strijd en de belevenissen van<br />
Kapellenaren te vertellen. Daarbij wordt niet<br />
vergeten om de wandelaar door een mooi en<br />
gevarieerd landschap te voeren.<br />
10<br />
Noordhoeksewegeling 3<br />
Kapelle-Biezelinge<br />
0113-341170<br />
www.bermanfruitplants.com<br />
Drukkerij Zoeteweij<br />
Molendijkseweg 2, 4401 NM Yerseke<br />
T +31(0)113 571404<br />
E info@dzy.nl, I www.dzy.nl<br />
Neringweg 11, 4501 PB Oostburg<br />
telefoon: 0117-474000 www.leenhoutsoostburg.nl<br />
www.leenhoutssluis.nl<br />
nieuwbouw<br />
verbouw<br />
restauratie<br />
asbestsanering<br />
erkend restauratieaannemer
Schône struke of vuulte?<br />
Mossen op Zeeuwse erven<br />
Door: Hans de Bruijn<br />
Mossen zijn pionierplantjes die overal groeien<br />
waar nog niets anders zich heeft gevestigd:<br />
op levend of dood hout, op steen en op allerlei<br />
bodems vóór ze worden afgelost door ‘hogere’<br />
planten.<br />
Mossen zijn geen vaatplanten, ze hebben dus<br />
ook geen wortels. Ze leven van voedingsstoffen<br />
die zijn opgelost in water (nu en dan wat dauw<br />
kan voldoende zijn) en die ze absorberen over<br />
hun hele oppervlakte. Mossen zijn sporenplantjes:<br />
geen ‘mosbloempjes’ te verwachten dus,<br />
maar sporenkapsels.<br />
Kwaliteitsmeter<br />
Als pioniers zijn mossen wegbereiders voor<br />
andere planten. Ze bieden onderdak aan een<br />
uitgebreide populatie van minuscule scharrelbeestjes.<br />
Dat weten natuurlijk ook de vogels<br />
weer. Mossen voorkomen erosie en houden<br />
op de bodem water en voedingsstoffen vast<br />
Parapluutjesmos<br />
Foto: Hans de Bruijn<br />
die anders verloren zouden gaan. En zoals alle<br />
groene organismen binden ze kooldioxide uit<br />
de lucht. Het ene kussentje op de muur bindt<br />
niet veel, maar voor de biosfeer zijn mossen<br />
door hun aantal in de tropen en vooral op<br />
grotere breedten een factor van belang. Door<br />
hun passieve voedselopname zijn mossen<br />
goede indicatoren voor de kwaliteit van lucht,<br />
water en bodem.<br />
De Zeeuwse bodem is vruchtbaar en binnendijkse<br />
natuur is in <strong>Zeeland</strong> betrekkelijk<br />
schaars. Naast de natuurgebieden en de<br />
oude steden en dorpen, zijn levensvriendelijk<br />
onderhouden erven voor mossen in <strong>Zeeland</strong><br />
van cruciaal belang. Op het gemiddelde<br />
boerenerf groeit niets. Op verstandig onderhouden<br />
erven zijn soms wel dertig of veertig<br />
mossoorten aan te treffen. Dat komt uiteraard<br />
ook de verdere verspreiding weer ten goede.<br />
Een middelgroot erf bij Hengstdijk spant tot<br />
nog toe in <strong>Zeeland</strong> de kroon met 42 soorten.<br />
Kwaadaardig schoon?<br />
Mossen zijn (anders dan veel tuiniers denken<br />
en gifproducenten beweren) uiterst concurrentiezwak.<br />
In de strijd tegen vaatplanten zijn<br />
ze kansloos. Wie mossen in zijn gazon heeft<br />
(meestal Haakmos) en daar vanaf wil (de<br />
vraag: waarom? ligt voor de hand, maar wordt<br />
weinig gesteld), heeft een ‘probleem’ met zijn<br />
gras, niet met mos. Wordt het mos met succes<br />
bestreden, dan rest een kale plek. Intensieve<br />
bestrijding met gif over grotere oppervlakten<br />
leidt tot troosteloze ellende. Parapluutjesmos<br />
en Halvemaantjesmos (twee ‘thalleuze levermossen’)<br />
hebben aan de bovenkant een<br />
dikke waslaag die ze tegen het gif beschermt.<br />
Nadat de rest (al of niet inclusief bodemfauna)<br />
is vernietigd, zien de twee hun kans<br />
schoon en bedekken ze alles met een aaneengesloten,<br />
dikke koek waar niets doorheen<br />
breekt. De aarde is nu eenmaal tot de laatste<br />
millimeter bevolkt, en tenzij uw erf tweemaal<br />
per dag door de vloed wordt overspoeld of<br />
op de wand van een regelmatig uitbarstende<br />
vulkaan ligt, zult u gasten voor lief moeten<br />
nemen. Weet u zeker dat u een kale bodem<br />
toch mooier vindt, dan is levenslang schoffelen<br />
uw lot.<br />
Op de oude stenen groeien o.a. de zeldzame soorten<br />
Steentjesmos en Gerand muursterretje.<br />
Foto: Luciën Calle<br />
Plantjes zonder wortels die hun voedsel<br />
opnemen uit water dat toevallig passeert, zijn<br />
natuurlijk geen parasieten, zoals wel wordt<br />
gedacht. (Parasieten zijn ook per definitie niet<br />
groen.) Bomen zijn voor mossen alleen maar<br />
een plaats waar nog ruimte is en waar ze wat<br />
opgeloste voeding kunnen verwachten die<br />
van de stam en de takken druipt.<br />
Dorstig mos?<br />
Ook op steen richten ze geen schade aan,<br />
meer dan er staan doen ze niet. Mos wordt<br />
dikwijls geassocieerd met vocht, maar veel<br />
mossoorten zijn droogtespecialisten. Wie<br />
goed kijkt, ziet dat veel muren het grootste<br />
deel van het jaar gortdroog zijn. Zelfs na<br />
langdurige regen zijn bij het eerste zuchtje<br />
wind de meeste mossen uitgedroogd, waarna<br />
ze tot de volgende bui of ochtenddauw in<br />
slaapstand gaan. Alleen héél dikke mospakketten,<br />
die jaren nodig hebben om te groeien,<br />
kunnen korte tijd wat water vasthouden.<br />
(Véél mos betekent trouwens meestal: veel<br />
van hetzelfde, en uit oogpunt van diversiteit<br />
is zo’n pak meestal weinig waardevol en<br />
interessant.) De Rijksdienst voor Archeologie,<br />
Cultuurlandschap en Monumenten heeft over<br />
het onderwerp een brochure Algen,mossen<br />
en kostmossen uitgegeven, die ook gratis is te<br />
downloaden van de website (www.racm.nl).<br />
12 De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 13
Schône mini-struke<br />
Behalve onmisbaar zijn mossen voor wie<br />
er oog voor heeft ook schôn. Als u ze wat<br />
wilt helpen, kunt u het beste zorgen voor<br />
verscheidenheid: nat-droog, zon-schaduw,<br />
verschillende boom- en steensoorten.<br />
Verscheidenheid is er voor mossen al gauw,<br />
want de kleine plantjes leven in even kleine<br />
microklimaatjes. Laat ze komen en volg de<br />
ontwikkeling eens met een loep. U zult versteld<br />
staan van de vormenrijkdom. Bijzondere<br />
maatregelen zijn niet nodig. Sommige mensen<br />
kunnen niet wachten en smeren een<br />
Struikmos<br />
Foto: Luciën Calle<br />
mengsel van yoghurt en bier op hun buitenmuur,<br />
maar u begrijpt dat het ook zonder wel<br />
gaat.<br />
Wie 837 woorden over het onderwerp wat<br />
weinig vindt, kan een bezoek brengen aan de<br />
website van de BLWG (www.blwg.nl). Daar is<br />
ook een uitgebreide literatuurlijst te vinden.<br />
De stand van de mosflora in <strong>Zeeland</strong> en de<br />
rest van Nederland is te volgen op<br />
www.verspreidingsatlas.nl/mossen. Wekelijks<br />
bijgewerkt, want het gaat hard in <strong>Zeeland</strong>.<br />
Voor al uw:<br />
- Grondwerken<br />
- Rioleringen<br />
- Bestrating<br />
- Drainage<br />
- Verhardingen<br />
- Snoeiwerken<br />
Verhuur van:<br />
- Wiel- en rupsgraafmachines<br />
- Minigravers<br />
- Gronddumpers<br />
- Laadschop<br />
- Vrachtwagens<br />
C.G. Harthoorn<br />
Zuidbeekseweg 2 – 4385 NC Vlissingen<br />
Tel: 0118-466130 – Fax: 0118-467235<br />
mail@harthoornvlissingen.nl<br />
www.harthoornvlissingen.nl<br />
Prooijenseweg 26<br />
4332 RD Middelburg<br />
tel: 0118-613984<br />
fax: 0118-642038<br />
email: schellach@wanadoo.nl<br />
Mr. F. J. Haarmanweg 53<br />
4538 AN Terneuzen<br />
t. 0115 - 71 26 20<br />
e. info@eendracht-zeeland.nl<br />
www.eendracht-zeeland.nl<br />
<strong>Zeeland</strong> b.v.<br />
De complete partner in natuur-<br />
en ecologische projecten!
Bijzondere alledaagse planten en dieren<br />
op en rond het Zeeuwse erf:<br />
Een onbekende gast!<br />
Door: Familie de Regt, Willem III polder in Zaamslag<br />
Wij wonen hier vanaf 1989. Het wonen<br />
op de ‘buiten’ is een bewuste keuze. Voor<br />
ons was het intens beleven van de natuur<br />
destijds de hoofdreden, samen met de rust.<br />
Hoe mooi is het niet, om de seizoenen te<br />
volgen. Het is vaak een kwestie van goed<br />
opletten.<br />
Maar soms is dat opletten niet eens nodig.<br />
Begin oktober 2011 was voor ons zo’n<br />
moment. Na een klusje in de tuin, waren<br />
we op weg naar de keuken om wat te drinken,<br />
u herkent dat wel, mijn vrouw ging<br />
voorop, maar draaide zich al snel om. Voor<br />
haar zat een diertje naar haar te blazen; die<br />
voelde zich kennelijk in het nauw. Meteen<br />
gaan er dan allerlei gedachten door het<br />
hoofd; wat is dat?<br />
Eerste opwelling, een rat. Maar daar was<br />
de staart te kort voor. Volgende idee dan,<br />
maar we wisten het niet zo vlug.<br />
We wilden toch wel nader kennismaken<br />
met onze gast, al was de ontmoeting niet<br />
direct hartelijk te noemen. Even leek het of<br />
het diertje richting onze hordeur ging. Dat<br />
was geen gewenste ontwikkeling. Maar<br />
wat dan. We besloten om met een stalveger<br />
(lekker breed) even een barrière op te<br />
werpen. Eén van ons kon zo naar binnen<br />
om een fototoestel te pakken. Wegjagen<br />
was uiteraard geen optie. We werkten heel<br />
behoedzaam en ons plan lukte wonder-<br />
wel. Gelukkig nam hij/zij niet onmiddellijk de<br />
beentjes. Helaas was ons diertje geen fotomodel.<br />
Daarom hebben we het kopje niet goed<br />
op beeld. Nog steeds wisten we niet wat voor<br />
diertje was aan komen lopen.<br />
We zijn toen gaan zoeken, waar hij/zij intrek<br />
had genomen. Dat betekent zoeken naar sporen.<br />
En die vonden we in de vorm van ontlasting.<br />
Maar ook de verblijfplaats in het hoekje<br />
van de schapenstal. We hadden daar al eens<br />
bezoek gehad van een konijn. Hoe gemakkelijk<br />
is het niet om zo’n leegstaande woning te<br />
kraken! Met een ingang binnen én buiten.<br />
Bunzing op het erf<br />
Foto: Familie de Regt<br />
Jonge bunzing<br />
Foto: Luciën Calle<br />
Gewapend met onze kennis en de foto’s hebben<br />
we vervolgens contact opgenomen met<br />
SLZ. Die toonden zich blij verrast, want zij vertelden<br />
dat het om een bunzing ging. Behalve<br />
dode dieren, worden bunzingen zelden levend<br />
waargenomen. Uiteraard zijn we daarna op<br />
internet gaan lezen over de bunzing, dat was<br />
heel leuk. Na de eerste ontmoeting hebben<br />
we de bunzing niet meer gezien. Nog steeds<br />
letten we extra op, maar geen spoor meer.<br />
Waarschijnlijk is het voedsel hier te schaars<br />
geworden; het blijven reizende dieren.<br />
Over sporen gesproken: in de afgelopen<br />
sneeuwperiode was het smullen geblazen.<br />
Wat is het mooi om te zien hoe de routes in<br />
de tuin lopen. Ook de verschillende soorten<br />
zijn goed te herkennen, zoals een kattenvoetje<br />
of een konijn bijvoorbeeld.<br />
Zoals ieder jaar hebben we tafels neergezet<br />
voor een paar ramen. We voeden de vogels<br />
daarop, naast de voersilo’s elders in de tuin.<br />
Het is een goede manier om kennis te maken<br />
met de vogelpopulatie uit de tuin. Ze willen<br />
wel allemaal tegelijk komen eten! Op nauwelijks<br />
een meter afstand vanaf de luie stoel zo’n<br />
prachtige rijkdom aan vogels. Bij ons was het<br />
iedere dag vogeltelling!!<br />
16 De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 17
Op Tholen heeft de tijd stil gestaan<br />
(of toch niet)<br />
Door: Adri Mol,<br />
vrijwilliger Natuurvereniging Tholen<br />
Mijn naam is Adri Mol. Ik ben 58 jaar oud.<br />
Ik woon in Tholen en ben in dit gebied geboren<br />
en getogen. Sinds vele jaren maak ik in<br />
de winter deel uit van een groep personen<br />
die zich bezig houdt met het knotten van wilgen.<br />
Officieel heet dat dat ik vrijwilliger ben<br />
bij de werkgroep <strong>Landschapsbeheer</strong> van de<br />
natuurvereniging Tholen.<br />
Met de knotploeg komen we op de mooiste<br />
plekjes van het eiland Tholen en Sint<br />
Philipsland. Ik doe dit werk graag en als ik<br />
op enig moment van uit een knotwilg de<br />
omgeving bekijk dan bekruipt me het idee<br />
dat sinds mijn jeugd op Tholen de tijd heeft<br />
stilgestaan. Het geeft me een goed gevoel.<br />
In het dagelijks leven heb ik een drukke<br />
baan in en om Rotterdam. In een omgeving<br />
waar de tijd absoluut niet heeft stil gestaan.<br />
De werkdruk is hoog. De budgetten waar<br />
binnen gewerkt moet worden zijn beperkt.<br />
De planning is messcherp. Laptop en smartphone<br />
vragen van ’s ochtends vroeg tot<br />
’s avonds (laat) alle aandacht. Kortom de<br />
hectiek is groot. Ik kan mijn draai in die<br />
wereld goed vinden, maar het is wat je<br />
noemt: het moderne leven.<br />
Terug naar de natuur op Tholen. Is daar de<br />
tijd echt stil blijven staan? De landbouw die<br />
in het verleden letterlijk en figuurlijk dicht<br />
tegen de natuur aanlag is sterk gemoderniseerd.<br />
Met grote machines, uitgekiende<br />
bemestingsprogramma’s en slimme bestrijdingsmiddelen<br />
zijn de landbouwbedrijven<br />
omgevormd tot strak georganiseerde productie-eenheden.<br />
Natuur past daar eigenlijk<br />
niet bij. Denk alleen maar aan overwaaiende<br />
distelpluizen. Door akkerranden een soort<br />
natuurfunctie te geven probeert men de<br />
natuur een handje toe te steken.<br />
De natuurgebieden, op hun buurt, zijn in<br />
beheer bij grote, vaak landelijk opererende<br />
organisaties. Deze organisaties doen er alles<br />
aan om de gebieden die zij in beheer hebben<br />
zoveel mogelijk “natuur te laten” zijn.<br />
Denk hierbij bijvoorbeeld aan het herstel van<br />
drinkputten.<br />
Maar ook de beheersorganisaties hebben te<br />
maken met de nieuwe tijd. Er moet bezuinigd<br />
worden en dat betekent keuzes maken.<br />
De natuur blijkt, als gevolg van <strong>deze</strong> keuzes,<br />
dan vrij achter in de rij te staan. Dit betekent:<br />
kleinere budgetten en minder personeel.<br />
Om het beheer van de natuurgebieden op<br />
een redelijk niveau te kunnen houden zijn<br />
vrijwilligers hard nodig. Vrijwilligers zijn<br />
niet duur. Geef ze een werkjas, werkschoenen,<br />
gereedschap, af en toe een bolus en<br />
ze verzetten bergen werk voor je. In <strong>deze</strong><br />
moderne wereld is vrijwilligerswerk dus keihard<br />
nodig voor het beheer van de natuur.<br />
Vrijwilligerswerk hoort bij de moderne tijd.<br />
Maar toch: ik hang over een knotwilg bij de<br />
eendenkooi in Anna Jacobapolder. Ik heb de<br />
laatste tak er zojuist van af gezaagd. Het is<br />
koud. De sneeuw striemt in mijn gezicht.<br />
Mijn werkjas is echter warm. Door de inspanning<br />
is mijn rug nat van het zweet. Een<br />
voldaan gevoel bekruipt me. Ik bekijk het<br />
besneeuwde landschap en denk: “op Tholen<br />
is de tijd stil blijven staan”.<br />
18<br />
Adri tijdens het knotten op de Natuurwerkdag<br />
Foto: SLZ<br />
De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 19
Paradijsvogels<br />
in Koudekerke<br />
“Buytenhof”<br />
Door: Heleen van Dijk<br />
In <strong>deze</strong> rubriek gaan we op bezoek bij<br />
de eigenaren van de parels in het landschap,<br />
de mooie erven, buitenplaatsen en<br />
boerderijen waar je als passant naar kijkt<br />
en van geniet. Woont u zelf ook op z’n<br />
mooie locatie en voelt u zichzelf een echte<br />
‘Paradijsvogel’? Stuur dan uw verhaal naar<br />
de redactie van De Boom In:<br />
caroline@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Buytenhof<br />
Even buiten Koudekerke ligt het voormalig<br />
buitenverblijf Buytenhof, een uit de 16e eeuw<br />
stammend klein buiten, dat later omgebouwd<br />
werd tot boerderij. De muurankers<br />
geven als bouwjaar1658 aan, echter op oude<br />
kaarten van Walcheren, van enkele tientallen<br />
jaren daarvoor, staat reeds een nederzetting<br />
op die plaats vermeld (Christoffel<br />
Eerste 3 foto’s: Buytenhof<br />
Alle foto’s: Heleen van Dijk<br />
Bernaerds 1641 en Roman-Visscher 1655). Ook<br />
in de overloper van de Westwatering (1574)<br />
wordt er al een hofstede aangegeven. Het<br />
oorspronkelijke huis oogt als een buiten, later<br />
is er bij de ombouw tot boerderij een bakkeet<br />
aangebouwd. Ook werd er een wagenschuur<br />
geplaatst, die na het elimineren van alom aanwezige<br />
boktorren, houtworm en zelfs ratten(!)<br />
en een buitengewoon grondige en vakkundig<br />
uitgevoerde restauratie, een geheel vormt met<br />
het woonhuis.<br />
Karakteristiek<br />
Het oorspronkelijke huis is geheel opgetrokken<br />
uit IJsselsteentjes, waarbij aan de zijkant<br />
enkele staafankers zichtbaar zijn. Op de noord-,<br />
De wagenschuur op de voorgrond ><br />
Wagenschuur van Buytenhof en doorgang<br />
naar het woonhuis (rechtsonder)<br />
oost- en zuidgevel zijn er voor Walcheren zeldzame<br />
banden en symbolen in het metselwerk<br />
aangebracht, waaronder ruitjes, hartjes en<br />
Davidssterren. Karakteristiek voor het huis is<br />
ook het schilddak en de hoge plafonds binnen,<br />
alsmede de geprofileerde korfbogen en gootlijsten<br />
met klosjes en fries.<br />
Monument<br />
Het geheel vormt een Rijksmonument en werd<br />
in 2004 aangepast aan de eisen en wensen van<br />
<strong>deze</strong> tijd. Hetgeen een verbouwing vergde die<br />
na een jaar wachten op de benodigde vergunningen,<br />
negen maanden duurde. Het huis werd<br />
rondom voorzien van binnenmuren waarbij er<br />
isolatie werd aangebracht van hoogwaardige<br />
natuurlijke materialen (vlas), nieuwe vloeren en<br />
een nieuw dak met schoorsteen. Alleen al aan<br />
dit laatste onderdeel werd 6 weken gewerkt.<br />
De ramen, zo karakteristiek voor dit huis, zijn<br />
vervaardigd van speciaal monumentenglas.<br />
De graanopslag werd verbouwd tot slaapkamers,<br />
waarbij de oorspronkelijke details,<br />
zoals luiken waar het graan door naar binnen<br />
werd gebracht, behouden bleven. De zinken<br />
goten en hemelafvoeren werden vernieuwd.<br />
Leidingen en afvoeren werden aangelegd<br />
dan wel vervangen.<br />
Wagenschuur<br />
Tot juni 1994 heeft er een grote, uit 1868<br />
daterende, wagenschuur gestaan die helaas<br />
is ingestort. Het verhaal gaat, dat de toenmalige<br />
bewoonster op een windstille dag<br />
haar stofdoekje op het erf uitklopte, waarna<br />
de grote schuur krakend ineen stortte.<br />
Ternauwernood konden de twee trekpaarden<br />
die daar gestald waren worden gered.<br />
20 De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
21
Streekeigen erf<br />
Het erf was tot de restauratie een kale vlakte,<br />
omgeven door wat oud grasland.<br />
In 2003 heeft SLZ samen met de eigenaars<br />
een plan opgesteld voor het aanplanten van<br />
een boomgaard met Oudhollands hoogstam<br />
fruit (voornamelijk appels) en enkele authentieke<br />
Zeeuwse hagen, passend bij het streekeigen<br />
Zeeuwse erf. Dit plan werd in 2004<br />
uitgevoerd en het is verbazingwekkend om<br />
te zien hoe snel alles zijn beslag heeft gekregen.<br />
Later werden er ook nog enkele oude<br />
populieren aan de rand van de boomgaard<br />
vervangen.<br />
Opvangezel Harold bijgenaamd de doedelzak<br />
in het voormalige varkenskot op Buytenhof<br />
Ezels en zoekplaatje konijn in de wei van Buytenhof<br />
Boomfeestdag<br />
En ook nu nog is SLZ actief in beeld op<br />
Buytenhof. Dit jaar, op 8 maart jl., heeft er<br />
de Zeeuwse Boomfeestdag plaatsgevonden,<br />
waarbij het perceel verrijkt werd met enkele<br />
streekeigen hagen, geplant door kinderen van<br />
de plaatselijke school onder vakkundige begeleiding<br />
van vrijwilligers van SLZ.<br />
Ezelopvang<br />
Buytenhof is wellicht ook bekend van de<br />
ezelopvang. In 2012 zou er zelfs de landelijke<br />
ezeldag plaatsvinden van de Stichting Opvang<br />
Ezels (SOE). Deze stichting, in 1986 opgericht<br />
Ezel Loesje in de sneeuw op Buytenhof<br />
en voortgekomen uit de Vereniging van het<br />
Nederlandse Ezelstamboek, houdt zich bezig<br />
met het opnemen en (her)plaatsen van ezels<br />
die door omstandigheden niet meer door hun<br />
eigenaar verzorgd kunnen worden. Ook geven<br />
zij voorlichting en adviezen over (het houden<br />
van) ezels.<br />
Doedelzakken<br />
Het voormalige varkenskot vormt thans het<br />
verblijf van de ezels Big Ears, Noddy, Chico,<br />
Sara en Loesje. Het gebalk is regelmatig tot<br />
ver in de omtrek te horen, vooral rond voedertijd<br />
maar ook wanneer de langoren, door<br />
bijvoorbeeld een lekker zonnetje in het voorjaar,<br />
een dolle bui krijgen en als luidruchtige<br />
doedelzakken om het hardst rondjes door<br />
de wei rennen. Naast het ezelgebalk en het<br />
gekakel, gekraai en gegak van kippen, hanen<br />
en ganzen is het geloei van de misthoorn<br />
een vertrouwd geluid op Buytenhof, dat<br />
hemelsbreed zo dicht aan zee ligt dat je bij<br />
hoog water vanaf het erf de grote schepen<br />
boven het duin voorbij kunt zien varen. Een<br />
uniek huis, op een unieke plek, zo tussen<br />
Middelburg en Vlissingen gelegen, met uitzicht<br />
op duinen en landerijen en een prachtig<br />
historisch stukje <strong>Zeeland</strong>.<br />
Grenadierweg 15<br />
4338 PG Middelburg<br />
Postbus 8021<br />
4330 EA Middelburg<br />
Tel. 0118-629353<br />
Fax 0118-613488<br />
22 23
Kerkuilbescherming in <strong>Zeeland</strong>;<br />
een beursbericht<br />
Door: Nanning-Jan Honingh, medewerker SLZ<br />
Er bestaat een misverstand dat economie<br />
en ecologie elkaars tegengestelden zijn.<br />
Qua politieke belangen mag dat zo zijn.<br />
Echter, in het dagelijkse leven of de ecologie<br />
van de kerkuil draait alles om economie.<br />
Hoeveel muizen eet een kerkuil<br />
per dag? Is er ruimte voor een groot<br />
broedsel of zal er kindersterfte optreden?<br />
Vinden de uitgevlogen jongen voldoende<br />
ruimte op de territoriamarkt? Een bericht met<br />
een hoop gecijfer.<br />
Geschiedenis<br />
Rond het midden van de 20ste eeuw leefden er<br />
naar schatting minimaal 200 broedparen kerkuil<br />
in de provincie <strong>Zeeland</strong>. Oorlogsinundatie<br />
en de watersnoodramp van 1953 zorgden<br />
plaatselijk voor afname. Grote afname van de<br />
kerkuil werd veroorzaakt door ruilverkavelingen<br />
en het gebruik van zaaiontsmettingsmiddel,<br />
gecombineerd met de strenge winter van<br />
1963. De afname sinds 1962 wordt geschat op<br />
90%! In de jaren zeventig trad licht herstel op,<br />
maar na de strenge winter van 1978-1979 was<br />
de kerkuil nagenoeg verdwenen.<br />
Kentering<br />
Vanaf het begin van de jaren tachtig kwam de<br />
bescherming van de kerkuil op gang. Door het<br />
ophangen van nestkasten in boerenschuren en<br />
het geven van advies door vrijwilligers van de<br />
Kerkuilen Werkgroep <strong>Zeeland</strong>, namen de aantallen<br />
broedgevallen van de kerkuil tussen 1983<br />
Kerkuiljong<br />
Foto: Mieke Bierens<br />
en 1991 toe van ca. 15 naar 35 broedparen (Bron:<br />
Broedvogels van <strong>Zeeland</strong>, KNNV/SOVON 1994).<br />
Mede dankzij het uitblijven van strenge winters<br />
ging de kerkuil vanaf halverwege de jaren<br />
negentig met sprongen vooruit met uitschieters<br />
in 2004 en 2007 naar bijna 150 broedpaar.<br />
Economische situatie<br />
Door <strong>deze</strong> vooruitgang doemde de vraag op<br />
hoeveel kerkuilen er nog in de provincie bij<br />
kunnen. De kerkuil is een broedvogel van kleinschalig<br />
agrarisch cultuurlandschap en broedt<br />
voornamelijk in boerenschuren. Zijn jachtgebied<br />
is ongeveer 40-60 ha., maar dat kan in geschikt<br />
gebied veel kleiner zijn. Tegenwoordig is het<br />
Zeeuwse landbouwgebied grootschalig. De<br />
Zeeuwse kerkuil heeft dus een groot jachtgebied<br />
nodig. Een kerkuil die in een nestkast in een boerenschuur<br />
woont, heeft zijn jachtterritorium binnen<br />
straal van ongeveer 1,5 km. (dat is een cirkel<br />
van 3 km. doorsnee) rondom de nestplaats.<br />
Er is berekend dat een kerkuil daarbinnen<br />
ongeveer 20-25 km geschikte perceelranden<br />
(slootkant, gras- of akkerrand, dijk, houtsingel)<br />
als jachtgebied nodig heeft. Op de huidige kaart<br />
van <strong>Zeeland</strong> kunnen we ongeveer 150 van <strong>deze</strong><br />
cirkels op agrarisch gebied, natuurgebied en<br />
zelfs braakliggend industrieterrein trekken.<br />
Stabilisatie?<br />
<strong>Zeeland</strong> begint dus qua kerkuilen al redelijk vol<br />
te raken. Het geschatte aantal van 200 broedpaar<br />
van rond 1950 zullen we waarschijnlijk<br />
nooit meer bereiken. De uitschieters in 2004<br />
en 2007 kwamen al in de buurt. Maar kerkuilen<br />
zijn een risicovolle belegging. Per jaar kunnen<br />
de aantallen sterk fluctueren en in het verleden<br />
behaalde resultaten bieden geen garantie voor<br />
de toekomst. Met meer dan 625 geplaatste<br />
nestkasten zit de kastenmarkt nog niet vast.<br />
Kerkuilen verhuizen nog al eens en een mannetjeskerkuil<br />
gebruikt in het broedseizoen nog<br />
wel een extra kast. Zachte winters, strenge<br />
winters, muizendal- en piekjaren zijn niet makkelijk<br />
te voorspellen. Vorig jaar werd er in twee<br />
akkerbouwprovincies Groningen en <strong>Zeeland</strong><br />
vroeg geploegd. Hierdoor wordt de muizenstand<br />
op de akkers letterlijk omgekeerd. De kerkuilen<br />
hadden toen jongen waar ineens geen voedsel<br />
meer voor was. Gemiddeld werd slechts 1,5 jong<br />
groot; de helft van het landelijk gemiddelde. Een<br />
gemiddelde van 1,5 was in 2012 nog altijd goed<br />
voor precies 200 (!) jonge uitgevlogen Zeeuwse<br />
kerkuilen.<br />
Waar zijn die gebleven? Hebben ze een nieuwe<br />
kast kunnen vinden; zijn ze niet doodgereden<br />
of gepakt door een kat; misschien in het prikkeldraad<br />
verstrikt geraakt?<br />
To big to fail<br />
Op dit moment zijn er zo’n 50 mensen die<br />
actief beleggen in kerkuilen. Ze controleren<br />
de nestkasten en noteren het koersverloop<br />
van de aantallen jongen. Dat leverde in het<br />
verleden nogal risicovolle situaties op. Kasten<br />
hingen veelal te hoog en alleen bereikbaar via<br />
een trapezium van boerenkarren, fruitkisten,<br />
vermolmde ladders en rot balkwerk. Een brigade<br />
van deskundigen is bezig om de kasten<br />
op veiliger locaties te plaatsen. Verder wordt<br />
er aan gewerkt om de kastcontroles efficiënter<br />
en daardoor misschien ook wat vaker uit te<br />
voeren. Via de zgn. nestkaart worden de broedgegevens<br />
eenduidiger en makkelijker digitaal<br />
te verwerken. Toegegeven; financieel moet er<br />
geld bij. Kilometers en telefoonkosten worden<br />
niet vergoed. Kapitaalinjecties van de overheid<br />
zijn niet meer aan de orde. Daarom gaan we<br />
fondsen benaderen of vragen om een geldbedrag<br />
voor het plaatsen van een kast. In de regio<br />
Beveland heeft een rotaryclub kerkuilkasten<br />
in elkaar gezet en het materiaal daarvoor zelf<br />
bekostigd!<br />
Termijnverwachting<br />
Er zit nog groei in de kerkuilbescherming. In<br />
een paar witte gebieden kunnen nog kasten<br />
worden opgehangen, die een aantal nieuw<br />
te vormen broedparen als broedgelegenheid<br />
kan benutten. Echter de vergrijzing onder de<br />
vrijwilligers baart zorgen. Nieuwe vrijwilligers<br />
zijn van harte welkom om de ouderen te ontlasten.<br />
Ook voor de digitale verwerking van de<br />
gegevens is dringend hulp en ondersteuning<br />
nodig. Heeft u voldoende tijd en durfkapitaal;<br />
zet het in voor de Zeeuwse uilen!<br />
24<br />
Lekker hapje voor de kerkuil<br />
Foto: Sandra Dobbelaar<br />
25
Groen en Doen<br />
Aanplant bomen Foto: SLZ<br />
Door: Peter van der Vliet, medewerker SLZ<br />
Onder de naam ‘Groen en Doen’ verstrekt<br />
het ministerie van ELI aan groene organisaties<br />
en lokale vrijwilligersinitiatieven<br />
budget voor de verbetering van de structuur<br />
van het vrijwilligerswerk in natuur en<br />
landschap. Voor de groene organisaties is<br />
<strong>Landschapsbeheer</strong> Nederland penvoerder<br />
van dit initiatief.<br />
De looptijd is van oktober 2012 tot 1 april<br />
2013. Het plan is om in contact te komen met<br />
mensen die zich in hun eigen omgeving actief<br />
willen inzetten voor het organiseren van<br />
vrijwilligersactiviteiten. Ze krijgen daarbij de<br />
nodige ondersteuning met instructie, cursussen,<br />
uitleen van gereedschappen en veiligheidsmiddelen.<br />
Voor een deel van het project<br />
wordt in <strong>Zeeland</strong> (en vijf andere provincies)<br />
samengewerkt met:<br />
Stichting Veld Onderzoek Flora en Fauna<br />
(VOFF)<br />
VOFF is het samenwerkingsverband van de<br />
Particuliere Gegevensbeherende Organisaties,<br />
die elk gespecialiseerd is in een groep dieren<br />
of planten. Zij beheren databanken met verspreidings-<br />
en ecologische gegevens die door<br />
duizenden vrijwilligers verzameld zijn.<br />
Het idee is om gezamenlijk in kaart te brengen<br />
waar in <strong>Zeeland</strong> ‘witte vlekken’ zijn: leef-<br />
gebieden van bijzondere en/of bedreigde<br />
dier- en plantensoorten die door vrijwilligers<br />
in stand gehouden, verbeterd of uitgebreid<br />
kunnen worden en waar nog geen of onvoldoende<br />
vrijwilligers actief zijn.<br />
In <strong>Zeeland</strong> is onder meer gekozen voor het<br />
oprichten van twee lokale amfibiewerkgroepen<br />
(rond heikikker op Schouwen en<br />
rugstreeppad op Tholen) en het oprichten/<br />
opleiden van een vrijwilligersgroep voor<br />
braakballen pluizen tbv zoogdieronderzoek.<br />
Het deel van het Groen en Doen zonder<br />
VOFF wordt ingezet voor bijvoorbeeld versterking<br />
van de vrijwillige coördinatie van<br />
vrijwilligerswerk rond oude begraafplaatsen,<br />
onderhoud van wandelroutes en stimuleren<br />
van bewonersinitiatieven.<br />
De werving van vrijwilligers is gericht op het<br />
zoeken van mensen die zich vanuit persoonlijke<br />
betrokkenheid bij een locatie of dier/<br />
plantensoort, blijvend willen inzetten. Deze<br />
werving zal gezamenlijk worden opgepakt<br />
door SLZ en VOFF.<br />
De kern van Groen en Doen samengevat:<br />
• in kaart brengen van witte gebieden in de<br />
provincies<br />
• selectie van de meest kansrijke gebieden<br />
• werving van vrijwilligers (plaatselijke trekkers,<br />
mentoren, coördinatoren, buddies)<br />
• kennisoverdracht, opleiding en training<br />
• ondersteuning bij organisatie en uitvoering<br />
van werkdagen<br />
Deel van de uitdaging is om in zeer korte<br />
tijd de prestatie te leveren waarvoor het<br />
budget is bedoeld. De vorderingen met de<br />
uitvoering stemmen positief. Als in <strong>Zeeland</strong><br />
en de andere provincies de gewenste<br />
resultaten worden geboekt, maken we een<br />
goede kans dat Groen en Doen een vervolg<br />
krijgt met een tweede ronde !<br />
Wandelnetwerk<br />
Schouwen-Duiveland<br />
Door: Simone Boots, vrijwilliger Wandelnetwerk<br />
Schouwen-Duiveland<br />
Vanaf 18 april 2013 heeft ook Schouwen-<br />
Duiveland een wandelnetwerk. Het was<br />
de bedoeling om een netwerk aan te leggen<br />
van 200 kilometer. Over verharde,<br />
maar vooral ook over onverharde paden.<br />
Maar om langs alle pareltjes van dit veelzijdige<br />
landschap te wandelen was wel<br />
300 kilometer nodig! Dus zo gezegd is zo<br />
gedaan. De kaarttekenaar heeft 300 kilometer<br />
aan paden ingetekend en u kunt nu<br />
volop aan de wandel!<br />
Het Langs water en land<br />
De naam van het wandelnetwerk is ‘Langs<br />
water en land’. Want als je één naam mag<br />
verzinnen, dekt dit het meest de lading.<br />
Schouwen-Duiveland staat altijd in verbinding<br />
met water en altijd is land in zicht. Je<br />
ogen genieten van weidse blauw-groen-gele<br />
vergezichten met prachtige wolkenpartijen.<br />
Je oren luisteren naar het geluid<br />
van tureluurtjes, grutto’s en nachtegalen.<br />
Of juist naar de stilte. Je neus herkent die<br />
zilte lucht, zonder afleiding van industrie<br />
of files. En in dit landschap bevinden zich<br />
ook nog eens kenmerkende elementen<br />
als de Plompe Toren, de vuurtoren en vele<br />
molens.<br />
Niet opgenomen in het wandelnetwerk<br />
is de kuststrook van 21 kilometer lang.<br />
Want hoe bewegwijzer je een breed en<br />
dynamisch strand in het Nederlandse<br />
weer? De wandelkaart brengt u naar een<br />
strandopgang zodat u vervolgens over het<br />
strand uw wandeling kunt vervolgen en u<br />
krijgt weer een seintje als u een volgende<br />
strandopgang nadert.<br />
Erftrofee<br />
Wandelen langs muraltmuurtjes<br />
Alle foto’s: Arjan de Hulster<br />
26 De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong><br />
27
Tijd, inzet en energie!<br />
Het opzetten en realiseren van het wandelnetwerk<br />
heeft meer dan 4 jaar tijd gekost.<br />
Een veelvoud aan organisaties hebben er<br />
samen met Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong><br />
<strong>Zeeland</strong> hard aan getrokken. En meer dan<br />
30 vrijwilligers hebben meegewerkt aan<br />
het uitzetten van themawandelingen, het<br />
daadwerkelijk aanleggen van het 300km<br />
lange wandelpad en het controleren van<br />
de routes. Chapeau voor iedereen!<br />
Boerenlandpad<br />
Een uitdaging in een dergelijk project is<br />
om zoveel mogelijk kilometers over onverhard<br />
boerenlandpad te laten lopen. Om<br />
een traject ‘boerenlandpad’ te realiseren<br />
heb je al snel 2 of 3 naburige grondeigenaren<br />
nodig die een gezamenlijk akkoord<br />
geven om hun land open te stellen voor<br />
wandelaars. Het is gelukt en de beoogde<br />
28<br />
Aanbrengen van de bewegwijzeringsbordjes<br />
18 kilometer boerenlandpad zijn belangrijke<br />
schakels geworden in het creëren van een verrassend<br />
en veelzijdig netwerk.<br />
Dankzij de provincie <strong>Zeeland</strong> en de gemeente<br />
Schouwen-Duiveland was er ook geld beschikbaar<br />
voor de landschappelijke aankleding. Zo<br />
zijn bijvoorbeeld oude populieren gerooid<br />
en zijn er honderden bomen (terug-)geplant;<br />
o.a. walnoten, kersen, iepen, zomereiken en<br />
inheemse ‘zwarte’ populieren op de karakteristieke<br />
dijken.<br />
Wij hebben ons hard gemaakt om niet alleen<br />
een evenwichtig netwerk te creëren waar de<br />
unieke landschapselementen aan bod komen,<br />
maar wij hebben tevens geïnvesteerd in het<br />
uitbrengen van themawandelingen*. Want<br />
wij weten wel waar de pareltjes liggen, maar<br />
weten onze gasten <strong>deze</strong> ook te vinden?<br />
Wim in actie<br />
Foto: Wim Roose<br />
* Deze themawandelingen zijn net als de wandelkaart<br />
te koop bij de VVV’s op Schouwen-Duiveland.<br />
De mooiste plekjes<br />
En als u naar Schouwen-Duiveland komt om te<br />
wandelen? Mogen wij van de kerngroep van<br />
dit wandelnetwerk u dan drie pareltjes aanraden?<br />
Eigenlijk onmogelijk om te kiezen en<br />
een ander deel van het eiland tekort te doen.<br />
Maar ja, op persoonlijke titel mag het wel een<br />
keertje:<br />
• Suggestie van Paula: ‘Doe’ het rondje<br />
Noordgouwe en geniet al lopende over<br />
oude kerkenpaden van het polderlandschap,<br />
de dijkjes en het ringdorp<br />
Noordgouwe.<br />
• Suggestie van Simone: De Stevensluisroute<br />
door Dijkwater staat in mei-juni vol met<br />
wilde orchideeën en het is er heerlijk rustig!<br />
Aanplant nieuwe bomen<br />
• Suggestie Arjan: het ontstaan van de Kop<br />
van Schouwen; een wandeling door de<br />
duinen, langs elzenmeten, duinwallen en<br />
haaimannen.<br />
Naast <strong>deze</strong> wandelingen heeft de KNBLO<br />
het boekje “Het Watersnoodpad” uitgeven,<br />
een 153 km lange wandeling over de<br />
Watersnoodramp (zie www.wandel.nl/pagina/<br />
wandelroutes/watersnoodpad )<br />
Mocht u na het lezen enthousiast zijn geworden<br />
en wilt u ook iets betekenen voor het<br />
wandelnetwerk? Neemt u dan contact op met<br />
Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> te Goes<br />
(tel 0113-230936 of<br />
info@slz.landschapsbeheer.nl)<br />
De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 29
Goese poelen uit de put<br />
Door: Nanning Jan Honingh, medewerker SLZ<br />
In 2012 kreeg SLZ opdracht van de gemeente<br />
Goes om alle poelen die in eigendom zijn<br />
van de gemeente te inventariseren en er een<br />
beheerplan voor te schrijven. In totaal werden<br />
20 verschillende locaties onderzocht; in<br />
plantsoenen, woonwijken, overhoeken op<br />
kruispunten e.d. Een ding hadden de meeste<br />
poelen gemeen: achterstallig onderhoud.<br />
Poelen oefenen een onweerstaanbare aantrekkingskracht<br />
uit op hun omgeving. Poelen<br />
ontstaan op natuurlijke wijze, bijvoorbeeld bij<br />
een overstroming van beek of rivier waarbij de<br />
kolkende stroom een kuil in de bodem schuurt.<br />
Wanneer het hoogwater is gezakt, blijft er een<br />
poel met water achter. De meeste poelen in<br />
de stad of platteland zijn natuurlijk gegraven.<br />
Vanuit de ondergrond welt vanzelf grondwater<br />
op en vult de poel. En dat is het begin van het<br />
einde.<br />
Poel des verderf<br />
Met regenwater spoelt er grond de poel in. Elke<br />
herfst ‘zuigt’ de poel de bladeren uit de lucht<br />
die van de rondom groeiende bomen vallen.<br />
Kwajongens kunnen de verleiding niet weer-<br />
Bultkroos in poel<br />
Foto: Luciën Calle<br />
staan om er dikke takken en stenen uit de<br />
omgeving in te gooien. Zwerfvuil zoals chipszakken,<br />
blikjes en een afgedankte winkelwagen<br />
komen in de modder langzaam tot rust.<br />
Een enkele afvoer of kolk braakt er het gootwater<br />
met de daarin opgeloste vuiligheid van<br />
de straat in uit. De weelderige plantengroei<br />
die van <strong>deze</strong> ‘kunstmest’ profiteert, sterft af en<br />
ligt onder een dik kroosdek te rotten. Dit zijn<br />
de ingrediënten die dit landschapselement letterlijk<br />
tot een poel des verderfs maakt.<br />
Ecosysteem<br />
Maar gelukkig trekt de poel ook andere dingen<br />
aan. Rondvliegende bootsmannetjes en<br />
geelgerande waterkevers vinden dit braakliggende<br />
gebied binnen de kortste keren<br />
en duiken het water in. Kikkers en padden<br />
hebben niets liever dan een ondiepe poel<br />
die vroeg in het voorjaar al lekker opwarmt.<br />
Zo ontwikkelen de kikker- en paddenlarven<br />
zich lekker snel. Hopelijk valt de poel tijdens<br />
de zomermaanden droog. Zo niet dat komen<br />
er al snel vissen in. Via vogelveren worden<br />
de kleverige viseieren verspreid. Ook waterplanten<br />
als hoornblad en waterranonkel liften<br />
op die manier mee. Zo ontstaat er een klein<br />
Grote lisdodde<br />
Foto: Luciën Calle<br />
ecosysteempje in het stilstaande water. Maar<br />
stilstand is achteruitgang.<br />
Van nature verlandt een poel gewoonlijk.<br />
Waterplanten, riet, lisdodde en andere oeverplanten<br />
en zelfs bomen als els en wilg maken<br />
een eind aan de idylle. Bij een volgende overstroming<br />
ontstaan er elders wel weer andere<br />
poelen, zodat er altijd in de buurt wel voortplantingsplekken<br />
voor bijvoorbeeld kikkers en<br />
padden aanwezig zijn. De meeste planten en<br />
dieren zijn daarop ingesteld; het zijn opportunistische<br />
pioniers.<br />
Beheren en onderhouden<br />
Maar hoe zit het dan met de gegraven poelen<br />
die soms wijd en zijd uit elkaar liggen? Daar<br />
moet regelmatig aan worden gewerkt; die<br />
hebben onderhoud nodig! Standaard adviseren<br />
we dat poelen éénmaal in de tien jaar<br />
worden uitgemodderd. Voor sommige poelen,<br />
of de aanwezige dieren, is dat te weinig en<br />
een te rigoureuze ingreep. Kamsalamanders<br />
in Zeeuws-Vlaanderen bijvoorbeeld, hebben<br />
een soort ‘toernooiveldjes’ nodig in de voortplantingstijd.<br />
Met een hark kun je open plekken<br />
maken door daar de waterplanten weg te<br />
halen. Rugstreeppadden kijken minder nauw.<br />
Die hebben het liefst een kale pas gegraven<br />
poel of nemen genoegen met een plas boven<br />
een verstopte drainagepijp. Hoe groter de<br />
poel, des te beter kun je het beheer gefaseerd<br />
uitvoeren. De ene keer de helft en een paar<br />
jaar later de andere helft. Bij regelmatig onderhoud<br />
hoeft de verwerking van de bagger<br />
minder een probleem te zijn. Bij zwaar achterstallig<br />
onderhoud komt er een enorme hoeveelheid<br />
vrij, die op een klein terrein moeilijk<br />
is weg te zetten. Bij afvoer naar een stortplaats<br />
zijn hoge kosten gemoeid en is er onderzoek<br />
en een vergunning nodig.<br />
Liefde en aandacht<br />
Maar het allerbelangrijkste dat onze poelen<br />
nodig hebben is: liefde en aandacht. Verzet<br />
u eens tegen de drang die u dwingt te kijken<br />
in het blauwe oog van het acht uur journaal.<br />
Neem in plaats daarvan een stekje aan de kant<br />
van de poel. Met de lager hangende zon in<br />
de rug en uw blik op de waterspiegel laat u<br />
zich betoveren door het onderwaterscherm<br />
waarover u zelf de supervisie heeft. Daarin laat<br />
u dan rustig de strekking van bovenstaande<br />
tekst bezinken.<br />
30 De Boom In • LENTE 2013 • Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> <strong>Zeeland</strong> 31
Kort nieuws<br />
Ton de Koning Bedankt!<br />
Colofon<br />
Voor al die jaren dat je als vrijwilliger onderdeel<br />
wilde zijn van de redactie van De Boom In. Fijn<br />
dat je je werk als ‘advertentieman’ nog steeds wilt<br />
voortzetten!<br />
OPROEP<br />
Wie verzint een leuke betekenisvolle naam voor het<br />
Wandelnetwerk Goes-Kapelle? De naam moet iets<br />
zeggen over het gebied; van het kleinschalige landschap<br />
rondom Wemeldinge tot aan het grootschalige<br />
gebied in de omgeving van het Kiekendiefpad.<br />
Locatieleider Natuurwerkdag in de prijzen<br />
De Stichting Welzijn Middelburg SWM en<br />
JaargaNg 27<br />
Gemeente Middelburg reiken samen de Lange<br />
LENTE - 2013<br />
Jan Award uit aan een vrijwilliger die iets bijzonders<br />
heeft gedaan. Marijke de Jonge, locatielei-<br />
De der Boom van In Wijkbeheergroep is een uitgave van Stichting Middelburg <strong>Landschapsbeheer</strong> ‘t Zand/<br />
<strong>Zeeland</strong> (SLZ) en wordt vier keer per jaar verzonden<br />
Stromenwijk is voorgedragen voor <strong>deze</strong> prijs en<br />
aan vrijwilligers in het landschapsbeheer in <strong>Zeeland</strong>,<br />
overeenkomsthouders, heeft <strong>deze</strong> ook gewonnen!<br />
relaties en medewerkers.<br />
Redactie: Loop voor Landschap<br />
Caroline Geluk Sylvia Tuinder<br />
Op donderdag 20 juni organiseren wij een<br />
Robert Wielemaker Luciën Calle<br />
Foort ‘Loop Minnaard voor Landschap’ event. Dit wandelevent<br />
is toegankelijk voor alle geïnteresseerden op het<br />
Verder gebied werkten van aan wandelen. dit nummer Of mee: je nu fervent wande-<br />
Peter van der Vliet Louis Brugghe Joop Janssen<br />
laar, vrijwilliger, (recreatie)ondernemer, agrariër<br />
Theo Aernoudts Familie de Regt Adri Mol<br />
Nanning-Jan of ambtenaar Honingh bent: Hans iedereen de Bruijn is welkom. Paul Bouwens Tijdens<br />
Heleen <strong>deze</strong> dag van Dijk bieden wij Simone verschillende Boot workshops en<br />
Advertenties:<br />
excursies op wandelgebied aan. Meer informatie<br />
Ook volgt uw tzt advertentie op onze in website. De Boom Nu In? al interesse? Geef je<br />
Bel alvast Ton de op! Koning, Via info@slz.landschapsbeheer.nl.<br />
tel. 0113-23 09 36<br />
voor de mogelijkheden.<br />
Foto Erftrofee omslag: 2013<br />
Drinkpoel met kleine watersalamander (Lissotritton vulgaris<br />
Vanaf begin 2013 heeft iedereen zijn of haar<br />
man) Fotograaf: Sandra Dobbelaar<br />
erf kunnen inschrijven om mee te dingen naar<br />
Met dank aan alle fotografen.<br />
de prijs Erftrofee 2013. Deze stimulerende prijs<br />
SLZ heeft getracht alle rechthebbenden van de geplaatste foto’s te achterhalen.<br />
Degenen organiseren die desondanks we menen samen aanspraken met te kunnen de doen Boerderijen<br />
gelden op de<br />
rechten van gebruikte foto’s worden verzocht contact met ons op te nemen.<br />
Stichting, SCEZ en de ZLTO. Op vrijdag 14 juni<br />
Opmaak zal de jury en drukwerk: uit de 20 aanmeldingen een winnaar<br />
Drukkerij Zoeteweij, Yerseke<br />
Oplage: 2250 ex.<br />
32<br />
gekozen hebben. Begin mei zal de uitnodiging<br />
klaar zijn waarbij iedereen welkom is.<br />
Bijna 20 ransuil roestplaatsen gemeld.<br />
Na verschillende oproepen in de Zeeuwse pers,<br />
kwamen er bijna twintig meldingen binnen van<br />
mensen die een roestplaats wisten of in hun tuin<br />
hadden. Voor een eerste keer is dat een groot<br />
succes. We willen de actie ieder jaar herhalen,<br />
zodat we net als in de provincie Groningen een<br />
goed overzicht krijgen van de ransuilen in de<br />
winter. Er zijn vermoedens dat de ransuilenstand<br />
daalt, maar we weten nog niet waarom. Alle melders<br />
hartelijk dank! (Melden kan nog steeds!)<br />
Foto: Karin Mol<br />
Vrijwilligersdag 2013 Grote Keizerlibelle<br />
Zoals eerder aangekondigd willen we de jaarlijkse<br />
Vrijwilligersdag in een ander jasje gieten.<br />
We Redactie- zijn druk en bezoekadres: bezig met de organisatie hiervoor.<br />
Ravelijn de Groene Jager 5<br />
Binnenkort kunnen alle bij SLZ aangesloten<br />
4461 DJ Goes<br />
vrijwilligers Tel. 0113-23 09 een 36 uitnodiging verwachten voor<br />
diverse info@slz.landschapsbeheer.nl<br />
themabijeenkomsten waarop men zich<br />
kan www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
inschrijven. Er komt nu dus niet 1 gezamenlijke<br />
dag maar we bieden jullie verschillende<br />
Abonnement<br />
activiteiten Wilt u ook De Boom aan waaraan In ontvangen? je kunt deelnemen. We<br />
proberen Voor slechts <strong>deze</strong> € 10,- zoveel per jaar ontvangt mogelijk u te verspreiden<br />
over ons kwartaalblad. <strong>Zeeland</strong> en met verschillende thema’s zodat<br />
Bel naar 0113-23 09 36 of meld u direct aan via<br />
er voor ieder wat wils is. De Gouden Jirizaag blijft<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl/<strong>nieuwsbrief</strong><br />
als symbolische waardering bestaan, al wordt de<br />
uitreiking ISSN nummer ook 1876-5491 iets anders vormgegeven. Meer<br />
informatie Stichting <strong>Landschapsbeheer</strong> hierover is binnenkort <strong>Zeeland</strong> zet te zich lezen in voor op<br />
onze behoud, website. beheer en aanleg van kleine landschapselementen.<br />
Zie www.landschapsbeheerzeeland.nl voor meer informatie.<br />
De 2013 Boom is In het is gedrukt Jaar van op FSC-gecertificeerd de Patrijs papier.<br />
In ons vorige nummer<br />
SLZ wordt financieel gesteund door de Nationale Postcode<br />
een uitgebreid artikel<br />
Loterij en Provincie <strong>Zeeland</strong>.<br />
over <strong>deze</strong> akkerbewoner,<br />
nu kun je in<br />
onze agenda diverse<br />
data vinden om<br />
mee te helpen/tellen.<br />
Iedereen is welkom.<br />
Vrijwilligers organisaties in <strong>Zeeland</strong><br />
Onderstaande organisaties zetten zich vrijwillig in voor het landschapsbeheer in <strong>Zeeland</strong> en zijn<br />
aangesloten bij SLZ. Zou je in je vrije tijd eens mee willen werken in het landschap bij jou in de buurt,<br />
neem dan contact op met een van onderstaande contactpersonen voor meer informatie.<br />
Weekendwerkzaamheden:<br />
Tholen<br />
Natuurvereniging Tholen<br />
Flip van Damme<br />
Tel. 0166-602438<br />
e-mail: flip.van.damme@zeelandnet.nl<br />
www.natutholen.nl<br />
Bevelanden<br />
Beheerswerkgroep KNNV<br />
Johan Vermin<br />
Tel. 0113-311813<br />
vermijn@zeelandnet.nl<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Bomenbuurt ’s Gravenpolder<br />
Mevr. D. de Koning<br />
Tel. 0113-311813<br />
tddekoning@zeelandnet.nl<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Heemtuinwerkgroep KNNV<br />
Diet Louwerens<br />
Tel. 0113-342277<br />
dietlouwerens@yahoo.com<br />
www.knnv.nl/beveland<br />
Doordeweekse<br />
werkzaamheden:<br />
Alle dagen van de week:<br />
Heel <strong>Zeeland</strong>:<br />
Herpetologische studiegroep Amfibieën<br />
Winant Halfwerk<br />
Tel. 0118-217720<br />
sterkwerk@zeelandnet.nl<br />
Steenuilen werkgroep <strong>Zeeland</strong><br />
Alex de Smet<br />
Tel. 0115-695890<br />
birdtree@zeelandnet.nl<br />
http://www.deltabirding.nl/<br />
links-vogelwerkgroepen.html<br />
Zeeuws-Vlaanderen<br />
Natuurbeschermingsvereniging<br />
de Steltkluut<br />
Lucien Calle<br />
Tel. 06-22792100<br />
lucalle@zeelandnet.nl<br />
www.steltkluut.nl<br />
Natuurbeschermingsvereniging<br />
’t Duumpje<br />
Gerard v. Daele<br />
Tel. 0117-301835<br />
gvdaele53@zeelandnet.nl<br />
www.duumpje.nl<br />
Walcheren<br />
Werkgroep Landschapsverzorging<br />
Thomas Collette<br />
Tel. 0118-634916<br />
Na 19.00 uur en de hele vrijdag<br />
thomas.collette@zeelandnet.nl<br />
Kapsalon<br />
Nienke Ensing<br />
06-46222419<br />
ensingn@zeelandnet.nl<br />
Hout & Co<br />
Karin Mol<br />
Tel. 0118-628293<br />
Karin.mol@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Noord- en Midden <strong>Zeeland</strong><br />
<strong>Landschapsbeheer</strong><br />
Pieter Voets<br />
Tel. 0113-230936<br />
pieter@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Kerkuilenwerkgroep<br />
Peter Boelee<br />
Tel. 06-25102354<br />
zld-kerkuilen@zeelandnet.nl<br />
www.kerkuil.com<br />
Herstellen Cultuurhistorische elementen<br />
Sandra Dobbelaar<br />
Tel. 0113-230936<br />
Sandra@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Weidevogelbescherming<br />
Nanning-Jan Honingh<br />
Tel. 0113-230936<br />
Nanning@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Werkgroep Oranjebosch<br />
Werkgroep Moesbosch<br />
Peter v.d. Vliet<br />
Tel. 0113-230936<br />
peter@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Schouwen-Duiveland<br />
Actief terreinbeheer<br />
Henk Dalebout<br />
Tel. 0111-422966<br />
e-mail:<br />
hwdalebout@zeelandnet.nl<br />
www.nvsd.nl/actief_terreinbeheer.<br />
html<br />
Heel <strong>Zeeland</strong><br />
A Rocha werkgroep <strong>Zeeland</strong><br />
Martine Krabbendam<br />
Tel. 0118-640448<br />
jl.krabbendam@hetnet.nl<br />
http://arochanederland.ning.com<br />
Onderhoud wandelroutes<br />
Pieter Voets<br />
Tel. 0113-230936<br />
pieter@slz.landschapsbeheer.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Zeeuws-Vlaanderen<br />
<strong>Landschapsbeheer</strong><br />
Wim Wisse<br />
Tel. 06-50914013<br />
wimwisse@zeelandnet.nl<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl<br />
Vleermuizen<br />
Meldingen/klachten:<br />
Nanning-Jan Honingh,<br />
tel. 0113-230936<br />
Nanning@slz.landschapsbeheer.nl<br />
Jaarlijkse zomertellingen (kerkzolders) Noord- en<br />
Midden <strong>Zeeland</strong>: Nanning-Jan Honingh en Zeeuws<br />
Vlaanderen: Luciën Calle.<br />
Jaarlijkse wintertellingen: Zoogdier Werkgroep<br />
<strong>Zeeland</strong>, Luciën Calle, 06-22792100,<br />
lucalle@zeelandnet.nl
Agenda<br />
10 april Cursus Streekeigen erf en boerderij Walcheren<br />
18 april Opening Wandelnetwerk Schouwen-Duiveland<br />
22 april Kerk- en Ransuilavond Schouwen-Duiveland<br />
25 april Kerk- en Ransuilavond Tholen<br />
17 mei Boomkikker excursie Zeeuws-Vlaanderen<br />
18 mei Opening Themawandelroute<br />
“De Franse Slag” Kapelle<br />
22 mei Bacterievuur cursus Beveland<br />
6 juni GPS - basiscursus Walcheren<br />
14 juni Erftrofee uitreiking<br />
15 juni Buitenlui Actief erfexcursie Noord Beveland<br />
20 juni Wandelevent “Loop door Landschap”<br />
n.n.b. Excursie Maaien van je terrein Zeeuws-Vlaanderen<br />
13 sept. Hoogstamfruitdag Zeeuws-Vlaanderen<br />
14 sept. Hoogstamfruitdag Tholen<br />
27 sept. Hoogstamfruitdag Walcheren<br />
28 sept. Hoogstamfruitdag Beveland<br />
n.n.b. Wederopbouwarchitectuur<br />
boerderijen 1945 en 1960 Zeeuws-Vlaanderen<br />
3 nov. Natuurwerkdag 2013 Heel <strong>Zeeland</strong><br />
dec. Basiscursus Hoogstamfruitbomen Beveland<br />
Voor meer informatie kun je terecht op de website van SLZ:<br />
www.landschapsbeheerzeeland.nl/agenda<br />
Voor alle activiteiten geldt: aanmelden verplicht.