Kriebel- en krabbelbeestjes Bouw je eigen insectenhuis - LNE.be
Kriebel- en krabbelbeestjes Bouw je eigen insectenhuis - LNE.be
Kriebel- en krabbelbeestjes Bouw je eigen insectenhuis - LNE.be
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
<strong>Bouw</strong><br />
<strong>je</strong> eig<strong>en</strong><br />
insect<strong>en</strong>huis
Andere werkfiches uit deze reeks zijn:<br />
f E<strong>en</strong> bloemet<strong>je</strong> voor jou, omdat ik … Maak <strong>je</strong> eig<strong>en</strong><br />
bloem<strong>en</strong>weide.<br />
f Knus <strong>en</strong> gezellig. Creëer e<strong>en</strong> zithoek in <strong>je</strong> tuin.<br />
f Lev<strong>en</strong>de bouwsels. Maak zelf e<strong>en</strong> wilg<strong>en</strong>hut.<br />
f De natuur als gezelschap. Gezelschapsspel<strong>en</strong><br />
met natuurlijke material<strong>en</strong>.<br />
f Huis<strong>je</strong>, tuint<strong>je</strong>, boomhut<strong>je</strong>? Maak zelf e<strong>en</strong> (boom)hut.<br />
f Tarzan, puur natuur. Maak zelf avontuurlijke speeltuig<strong>en</strong>.<br />
f E<strong>en</strong> huis<strong>je</strong> voor de geluksvogel. Maak zelf e<strong>en</strong> nestkast<strong>je</strong><br />
voor de koolmees.<br />
f Er zit muziek in de natuur… Maak muziek met<br />
natuurlijke material<strong>en</strong>.<br />
f E<strong>en</strong> tuin om van te smull<strong>en</strong>. Creëer e<strong>en</strong> eetbare tuin.<br />
f Om van te watertand<strong>en</strong>. Aanleg van e<strong>en</strong> minivijver.<br />
f Water br<strong>en</strong>gt lev<strong>en</strong> in <strong>je</strong> tuin. Aanleg van e<strong>en</strong> natuurlijke<br />
vijver.<br />
f Joepie, het reg<strong>en</strong>t. Aanleg van waterspeelt<strong>je</strong>s in <strong>je</strong><br />
eig<strong>en</strong> tuin.<br />
f Symbol<strong>en</strong> <strong>en</strong> fantasie. Maak zelf <strong>je</strong> totempaal<br />
De fiches zijn te download<strong>en</strong> op http://milieueducatie.lne.<strong>be</strong>. Klik onder<br />
het luik “thema’s” op “vergro<strong>en</strong>ing” <strong>en</strong> klik verder op “spel<strong>en</strong> in de tuin”. Je<br />
vindt er ook de contactgegev<strong>en</strong>s van de provinciale NME-di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> die de<br />
fiches mee verspreid<strong>en</strong>.
<strong>Krie<strong>be</strong>l</strong>- <strong>en</strong> <strong>krab<strong>be</strong>l<strong>be</strong>est<strong>je</strong>s</strong><br />
<strong>Bouw</strong> <strong>je</strong> eig<strong>en</strong> insect<strong>en</strong>huis<br />
Kinder<strong>en</strong> vind<strong>en</strong> krie<strong>be</strong>l<strong>be</strong>est<strong>en</strong> super. Ze zijn dol op vlinders, mier<strong>en</strong>, lieveheers<strong>be</strong>est<strong>je</strong>s, bodemdiert<strong>je</strong>s,<br />
waterdiert<strong>je</strong>s, nachtvlinders, bij<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere friemel- <strong>en</strong> krie<strong>be</strong>l<strong>be</strong>est<strong>je</strong>s.<br />
Stap sam<strong>en</strong> met h<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> wereld vol verwondering. Kinder<strong>en</strong> will<strong>en</strong> krie<strong>be</strong>l<strong>be</strong>est<strong>en</strong> onderzoek<strong>en</strong>,<br />
vang<strong>en</strong>, er mee spel<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> huis<strong>je</strong> gev<strong>en</strong>, <strong>be</strong>kijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> volg<strong>en</strong>. Zoveel leergierigheid <strong>en</strong><br />
<strong>en</strong>thousiasme verdi<strong>en</strong>t alle kans<strong>en</strong> om uit te groei<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> leuke familieactiviteit.<br />
Je kan <strong>je</strong> tuin op veel manier<strong>en</strong> met e<strong>en</strong>voudige <strong>en</strong> kleine aanpassing<strong>en</strong> aantrekkelijker mak<strong>en</strong><br />
voor krie<strong>be</strong>ldiert<strong>je</strong>s. Gebruik ge<strong>en</strong> pesticid<strong>en</strong>, varieer in <strong>je</strong> keuze van inheemse plant<strong>en</strong> of laat<br />
(e<strong>en</strong> stuk<strong>je</strong> van) <strong>je</strong> tuin verwilder<strong>en</strong>. Zo wordt <strong>je</strong> tuin niet alle<strong>en</strong> kindvri<strong>en</strong>delijker, maar ook<br />
ecologischer. Veel diert<strong>je</strong>s zijn immers bijzonder nuttig. Zo et<strong>en</strong> oorworm<strong>en</strong> bladluiz<strong>en</strong>, zorg<strong>en</strong><br />
bij<strong>en</strong> <strong>en</strong> hommels voor de <strong>be</strong>stuiving van bloem<strong>en</strong>, …<br />
In deze werkfiche vind <strong>je</strong> <strong>en</strong>kele ideeën om sam<strong>en</strong> met <strong>je</strong> kind krie<strong>be</strong>l<strong>be</strong>est<strong>je</strong>s in <strong>en</strong> om <strong>je</strong> eig<strong>en</strong><br />
tuin te ontdekk<strong>en</strong>. Over <strong>en</strong>kele nuttige insect<strong>en</strong>groep<strong>en</strong>, zoals solitaire bij<strong>en</strong>, hommels <strong>en</strong> oorworm<strong>en</strong>,<br />
vind <strong>je</strong> meer uitleg. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vind <strong>je</strong> e<strong>en</strong> stapp<strong>en</strong>plan waarmee <strong>je</strong> e<strong>en</strong> huis<strong>je</strong> voor<br />
h<strong>en</strong> maakt.<br />
Leer de <strong>be</strong>est<strong>je</strong>s k<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
Ga voor <strong>je</strong> e<strong>en</strong> insect<strong>en</strong>huis<strong>je</strong> bouwt, op zoek naar <strong>be</strong>est<strong>je</strong>s in <strong>je</strong> tuin. Hieronder gev<strong>en</strong> we <strong>en</strong>kele<br />
suggesties die gemakkelijk zijn <strong>en</strong> zeker resultaat oplever<strong>en</strong>.<br />
l In bom<strong>en</strong> <strong>en</strong> struik<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> heel wat kleine dier<strong>en</strong>. Leg e<strong>en</strong> stuk wit plastiek, omgekeerde<br />
paraplu of lak<strong>en</strong> op de grond <strong>en</strong> schud goed met de boom of struik. Er zull<strong>en</strong> zeker<br />
<strong>be</strong>est<strong>je</strong>s uitvall<strong>en</strong>.<br />
l Ga ’s winters binn<strong>en</strong>shuis op zoek naar lieveheers<strong>be</strong>est<strong>je</strong>s in de kier<strong>en</strong> van raamkozijn<strong>en</strong>.<br />
Draai e<strong>en</strong> stuk dood hout of e<strong>en</strong> ste<strong>en</strong> of staptegel weg <strong>en</strong> kijk welke <strong>be</strong>est<strong>je</strong>s wegsnell<strong>en</strong>.<br />
Ook in de compostbak of onder bladstrooisel <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> humus vind <strong>je</strong> pisse<strong>be</strong>dd<strong>en</strong>, duiz<strong>en</strong>dpot<strong>en</strong>,<br />
springstaart<strong>en</strong>, miljo<strong>en</strong>pot<strong>en</strong>… Als <strong>je</strong> net iets dieper dan de strooisellaag spit,<br />
tref <strong>je</strong> andere diert<strong>je</strong>s aan: reg<strong>en</strong>worm<strong>en</strong>, emelt<strong>en</strong>, aalt<strong>je</strong>s, <strong>en</strong>gerling<strong>en</strong> (alle<strong>en</strong> de naam al!).<br />
l Om de <strong>be</strong>est<strong>je</strong>s goed te kunn<strong>en</strong> observer<strong>en</strong> gebruik <strong>je</strong> <strong>be</strong>st e<strong>en</strong> loeppot<strong>je</strong> of e<strong>en</strong> vergrootvergrootglas. Als <strong>je</strong> ge<strong>en</strong> vergrootglas hebt, werkt e<strong>en</strong> omgekeerde verrekijker ook prima.<br />
Er <strong>be</strong>staan teg<strong>en</strong>woordig vele soort<strong>en</strong> loeppot<strong>je</strong>s. Kies voor e<strong>en</strong> zo e<strong>en</strong>voudig mogelijk<br />
model. E<strong>en</strong> loeppot<strong>je</strong> vind <strong>je</strong> in diverse ‘gro<strong>en</strong>e winkels’ van natuurver<strong>en</strong>ging<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>be</strong>zoekersc<strong>en</strong>tra.<br />
Bij de verschill<strong>en</strong>de insect<strong>en</strong>huis<strong>je</strong>s vind <strong>je</strong> nog extra ideeën specifiek voor het<br />
<strong>be</strong>est<strong>je</strong> waar <strong>je</strong> het insect<strong>en</strong>huis<strong>je</strong> voor maakt.
Hommels<br />
Hommels lev<strong>en</strong> van nectar <strong>en</strong> stuifmeel. De suikerrijke nectar is<br />
de <strong>en</strong>ergiebron van de hommel. Hommels kunn<strong>en</strong> tot wel 2 uur<br />
achter elkaar stuifmeel verzamel<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> gewicht van 60%<br />
van hun lichaamsgewicht.<br />
De meeste hommels bouw<strong>en</strong> hun nest op of onder de grond. Vaak mak<strong>en</strong> ze gebruik van<br />
oude muiz<strong>en</strong>nest<strong>en</strong>. In de winter gaan alle hommels dood, <strong>be</strong>halve de koningin. Zij eet<br />
haar buik<strong>je</strong> rond <strong>en</strong> wacht de hele winter in e<strong>en</strong> hollet<strong>je</strong> op het voorjaar. Omdat hommels<br />
in de herfst de bodem verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> op zoek naar e<strong>en</strong> winterverblijf is dit e<strong>en</strong> goed<br />
mom<strong>en</strong>t voor het mak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> huis<strong>je</strong>.<br />
Hommels vervull<strong>en</strong> vooral in de l<strong>en</strong>te e<strong>en</strong> <strong>be</strong>langrijke rol bij het <strong>be</strong>stuiv<strong>en</strong> van plant<strong>en</strong>.<br />
Wie w<strong>en</strong>st dat zijn voorjaarsbloeiers zaad zett<strong>en</strong> of zijn kleinfruit rijkelijk vrucht<strong>en</strong><br />
draagt, verzorgt deze diergroep graag!<br />
E<strong>en</strong> bloempothuis<strong>je</strong> voor hommels<br />
Aan de slag<br />
B<strong>en</strong>odigdhed<strong>en</strong><br />
l Bloempot<strong>je</strong> met e<strong>en</strong> afwate-<br />
ringsgaat<strong>je</strong> onderaan<br />
l Hooi / stro<br />
l Touw<br />
l Hout<strong>en</strong> plank<strong>je</strong> of platte<br />
kei of <strong>en</strong>kele dikke<br />
kiezelste<strong>en</strong>t<strong>je</strong>s<br />
l Kies e<strong>en</strong> zonnige plaats in de tuin waar de bodem voldo<strong>en</strong>de droog is. De hommels<br />
word<strong>en</strong> vroeg in het voorjaar wakker gemaakt door het eerste l<strong>en</strong>tezonnet<strong>je</strong>.<br />
l Graaf e<strong>en</strong> put<strong>je</strong> ev<strong>en</strong> diep als de hoogte van de bloempot. Leg in de ruimte wat droog<br />
hooi of stro. Plaats de bloempot omgekeerd in het put<strong>je</strong>.
l Vul rondom weer op met grond <strong>en</strong> laat de bodem van de pot met het gaat<strong>je</strong> nog net<br />
bov<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />
l Plaats bov<strong>en</strong> de op<strong>en</strong>ing e<strong>en</strong> plank<strong>je</strong> of grote, platte kei op <strong>en</strong>kele keit<strong>je</strong>s zodat de hom-<br />
mel er onderdoor kan <strong>en</strong> het niet kan binn<strong>en</strong>reg<strong>en</strong><strong>en</strong>. E<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> afdak<strong>je</strong> zoals op de<br />
figuur kan ook.<br />
Solitaire bij<strong>en</strong><br />
De honingbij is bij iedere<strong>en</strong> gek<strong>en</strong>d. Maar daarnaast <strong>be</strong>staan er<br />
ook zeer zachtaardige solitaire bij<strong>en</strong>. Ze prikk<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel als ze zich<br />
<strong>be</strong>dreigd voel<strong>en</strong>.<br />
Solitaire bij<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> van nectar <strong>en</strong> stuifmeel. De suikerrijke nectar is de <strong>en</strong>ergiebron<br />
van de volwass<strong>en</strong> bij. Het stuifmeel, rijk aan eiwit, is het voedsel voor de larv<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> vrouwelijke solitaire bij gaat in het vroege voorjaar op zoek naar e<strong>en</strong> geschikte nestplaats<br />
om er eit<strong>je</strong>s <strong>en</strong> voedsel voor de larv<strong>en</strong> in te voorzi<strong>en</strong>. Omdat kinder<strong>en</strong> graag snel<br />
resultaat zi<strong>en</strong>, is dit e<strong>en</strong> goed mom<strong>en</strong>t voor het mak<strong>en</strong> van het huis<strong>je</strong>. Het grootste deel<br />
graaft zelf e<strong>en</strong> ganget<strong>je</strong> in de grond, maar 30% gaat op zoek naar <strong>be</strong>staande holtes<br />
bov<strong>en</strong>gronds. Ze legg<strong>en</strong> hun eit<strong>je</strong>s in kleine, smalle gang<strong>en</strong> <strong>en</strong> hollet<strong>je</strong>s. Ze gebruik<strong>en</strong><br />
de ganget<strong>je</strong>s om er hun broedkamert<strong>je</strong>s in te mak<strong>en</strong>, met telk<strong>en</strong>s 1 ei <strong>en</strong> het nodige<br />
stuifmeel. Tuss<strong>en</strong> elk broedkamert<strong>je</strong> mak<strong>en</strong> ze e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>schot <strong>en</strong> helemaal op het eind<br />
sluit<strong>en</strong> ze de gang ook net<strong>je</strong>s af. Kan <strong>je</strong> ine<strong>en</strong>s zi<strong>en</strong> of de gang al <strong>be</strong>zet is of niet..<br />
Deze bij<strong>en</strong> zijn heel nuttig voor de <strong>be</strong>stuiving, in het bijzonder van vroege bloeiers.<br />
Je kan kiez<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> huis<strong>je</strong> uit hout of e<strong>en</strong> huis<strong>je</strong> van st<strong>en</strong>gels.
Variant 1: E<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> huis<strong>je</strong> voor solitaire bij<strong>en</strong><br />
B<strong>en</strong>odigdhed<strong>en</strong><br />
l Blokk<strong>en</strong> droog hout van minst<strong>en</strong>s 15 cm dik<br />
Gebruik hiervoor ge<strong>en</strong> naaldhout. Naaldhout <strong>be</strong>vat veel hars<strong>en</strong> waar bij<strong>en</strong> niet van houd<strong>en</strong>.<br />
Cell<strong>en</strong><strong>be</strong>tonblokk<strong>en</strong> kan ook in plaats van hout. Neem dan ste<strong>en</strong>bor<strong>en</strong>.<br />
l Boormachine met houtboort<strong>je</strong>s in mat<strong>en</strong> van 3 tot <strong>en</strong> met 10 mm, idealiter met l<strong>en</strong>gte<br />
van 100 mm<br />
l Stuk perspex of plexiglas <strong>en</strong> e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> groot hout<strong>en</strong> plank<strong>je</strong><br />
l 2 scharnier<strong>en</strong><br />
Aan de slag<br />
Hoe boor <strong>je</strong> de gaat<strong>je</strong>s?<br />
l Neem e<strong>en</strong> groot houtblok, waar <strong>je</strong> met de boort<strong>je</strong>s van verschill<strong>en</strong>de mat<strong>en</strong> diepe<br />
gat<strong>en</strong> in boort.<br />
l Boor de gaat<strong>je</strong>s zuiver (dus niet te vlug) uit. Aan houtrafels of uitstek<strong>en</strong>de splinters<br />
kunn<strong>en</strong> de dier<strong>en</strong> immers hun vleugels scheur<strong>en</strong>.<br />
l Ook dikke hout<strong>en</strong> afsluitingspal<strong>en</strong> in de zon kunn<strong>en</strong> doorboord word<strong>en</strong> langshe<strong>en</strong> hun<br />
zuidelijke kant.<br />
l Boor de gat<strong>en</strong> nooit door het hele houtblok van de <strong>en</strong>e tot de andere zijde. De insect<strong>en</strong><br />
houd<strong>en</strong> immers van e<strong>en</strong> wand achteraan hun ganget<strong>je</strong>.<br />
l De gat<strong>en</strong> zijn idealiter 10 cm lang. Voordeel van e<strong>en</strong> lange gang is dat de bij<strong>en</strong> efficiënter<br />
nestgeleg<strong>en</strong>heid bouw<strong>en</strong>.
l Best wordt horizontaal geboord. Zo loopt er ge<strong>en</strong> reg<strong>en</strong>water in.<br />
l Als e<strong>en</strong> gaat<strong>je</strong> na e<strong>en</strong> tijd<strong>je</strong> dichtgemaakt is met aarde, dan is het huis<strong>je</strong> <strong>be</strong>woond.<br />
Waar het insect<strong>en</strong>huis<strong>je</strong>s plaats<strong>en</strong>?<br />
Plaats het blok horizontaal op e<strong>en</strong> zonnige, zichtbare plek in de tuin.<br />
E<strong>en</strong> extra v<strong>en</strong>stert<strong>je</strong> om de<br />
diert<strong>je</strong>s te observer<strong>en</strong><br />
l Boor e<strong>en</strong> aantal gat<strong>en</strong> op de rand<br />
van het blok.<br />
l Dek de op<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> aan de zijkant<br />
af met e<strong>en</strong> stuk perspex.<br />
l Daar zet <strong>je</strong> vervolg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> schar-<br />
nier<strong>en</strong>d stuk<strong>je</strong> hout op. Zorg<br />
voor e<strong>en</strong> sluithaak<strong>je</strong>. Door dat er<br />
slechts e<strong>en</strong> zijde perspex is,<br />
kunn<strong>en</strong> de larv<strong>en</strong> in de buis<strong>je</strong>s<br />
nog voldo<strong>en</strong>de adem<strong>en</strong> <strong>en</strong> treedt<br />
er ge<strong>en</strong> schimmelvorming op.<br />
l Op<strong>en</strong> na <strong>en</strong>ige tijd e<strong>en</strong>s ev<strong>en</strong> het hout<strong>en</strong> luik<strong>je</strong>. Dan zie <strong>je</strong> achter de perspex wat de met-<br />
selbij<strong>en</strong> gepresteerd hebb<strong>en</strong>. Je kan dan verschill<strong>en</strong>de cell<strong>en</strong> onderscheid<strong>en</strong>. Vergeet na<br />
het kijk<strong>en</strong> telk<strong>en</strong>s niet het sluithaak<strong>je</strong> weer toe te do<strong>en</strong>.<br />
Er zijn ook bouwversies die plastiek<strong>en</strong> doorzichtige riet<strong>je</strong>s of glaz<strong>en</strong> buis<strong>je</strong>s aan<strong>be</strong>vel<strong>en</strong> als<br />
manier om de ontwikkeling te observer<strong>en</strong>. We rad<strong>en</strong> dit echter niet aan. Doordat deze buis<strong>je</strong>s<br />
niet adem<strong>en</strong>, <strong>be</strong>schimmelt het broed gemakkelijk.<br />
Aan tafel!<br />
Maak e<strong>en</strong> bij<strong>en</strong>tafel door bloem<strong>en</strong> in felle kleur<strong>en</strong> te tek<strong>en</strong><strong>en</strong> op e<strong>en</strong> scho<strong>en</strong>doos.<br />
In het hart<strong>je</strong> van de bloem steek <strong>je</strong> buis<strong>je</strong>s gevuld met suiker- of honingwater.<br />
Zet de doos op e<strong>en</strong> zonnige plek op de tuintafel of leg e<strong>en</strong> groot <strong>be</strong>d aan vol met<br />
tijm <strong>en</strong> andere honingplant<strong>en</strong>.
Variant 2: E<strong>en</strong> st<strong>en</strong>gelhuis<strong>je</strong> voor solitaire bij<strong>en</strong><br />
B<strong>en</strong>odigdhed<strong>en</strong><br />
l Holle (riet)st<strong>en</strong>gels<br />
Ideaal zijn st<strong>en</strong>gels met diverse diameters dus riet in combinatie met bamboe, vlier,<br />
braam, framboos, siergras, jasmijn …<br />
l (Natuurlijk) touw/koord<br />
l (Breek)mes of schaar<br />
Aan de slag<br />
l Verzamel de st<strong>en</strong>gels <strong>en</strong> snij elke st<strong>en</strong>gel af net achter e<strong>en</strong> knoop. Dit wordt de achter-<br />
wand van het nest. Zo krijg <strong>je</strong> zoveel mogelijk op<strong>en</strong> ruimte tuss<strong>en</strong> de op<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> de<br />
volg<strong>en</strong>de knoop. Als <strong>je</strong> hier niet op let, krijg <strong>je</strong> e<strong>en</strong> aantal zeer ondiepe buis<strong>je</strong>s, want e<strong>en</strong><br />
knoop is voor de bijt<strong>je</strong>s e<strong>en</strong> onoverkoombare barrière.<br />
l Snij vervolg<strong>en</strong>s de st<strong>en</strong>gels langs de andere zijde af op e<strong>en</strong> l<strong>en</strong>gte van 15 cm tot 20 cm.<br />
Zorg voor e<strong>en</strong> mooi snijvlak van de st<strong>en</strong>gels zodat ze allemaal mooie ronde gaat<strong>je</strong>s vorm<strong>en</strong>.<br />
l Maak er e<strong>en</strong> bundelt<strong>je</strong> van met e<strong>en</strong> diameter van 10 tot 20 cm <strong>en</strong> bindt het met koord.<br />
Langs de voorzijd<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> de op<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> die juist achter de knoop zijn afgezet.<br />
l Tip: <strong>je</strong> kan de st<strong>en</strong>gels ook in <strong>en</strong> stuk reg<strong>en</strong>pijp stek<strong>en</strong>.
Waar het insect<strong>en</strong>huis<strong>je</strong>s plaats<strong>en</strong>?<br />
l Hang de bundel op, liefst onder e<strong>en</strong> rand van het dak of e<strong>en</strong> v<strong>en</strong>sterbank, zodat hij uit de<br />
reg<strong>en</strong> hangt. Je kan ook zelf met e<strong>en</strong> hout<strong>en</strong> plank<strong>je</strong> e<strong>en</strong> afdak<strong>je</strong> mak<strong>en</strong>. Let er daarbij wel<br />
op dat het huis<strong>je</strong> nog voldo<strong>en</strong>de zon heeft. Insect<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> van warmte.<br />
l Ook hier: st<strong>en</strong>gels horizontaal hang<strong>en</strong>.<br />
Dagboek vol krie<strong>be</strong>lgeheim<strong>en</strong><br />
Hou e<strong>en</strong> dagboek bij van e<strong>en</strong> nest<strong>je</strong> van e<strong>en</strong> solitaire bij. Hoeveel dag<strong>en</strong> moet <strong>je</strong> turv<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
het toemetsel<strong>en</strong> van het voorste gaat<strong>je</strong> <strong>en</strong> de dag dat de nakomeling<strong>en</strong> er uit kruip<strong>en</strong>?<br />
E<strong>en</strong> bloempothuis<strong>je</strong> voor oorworm<strong>en</strong><br />
B<strong>en</strong>odigdhed<strong>en</strong><br />
l Bloempot<strong>je</strong><br />
l Stro<br />
l Touw
Oorworm<strong>en</strong><br />
Oorworm<strong>en</strong> zijn alleseters (omnivor<strong>en</strong>), net zoals wij m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. De oorworm<br />
voedt zich met bladluiz<strong>en</strong>, mijt<strong>en</strong>, larv<strong>en</strong> <strong>en</strong> eier<strong>en</strong> van insect<strong>en</strong>.<br />
Overdag ver<strong>be</strong>rg<strong>en</strong> ze zich graag in kier<strong>en</strong> <strong>en</strong> splet<strong>en</strong>, op<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> in<br />
vrucht<strong>en</strong> <strong>en</strong> zaaddoz<strong>en</strong> (of in omgekeerde bloempothuis<strong>je</strong>s). Ze zijn<br />
vooral ‘s nachts actief want ze zijn lichtschuw.<br />
Oorworm<strong>en</strong> zijn heel nuttig. Ze verslind<strong>en</strong> heel wat bladluiz<strong>en</strong>. Al durv<strong>en</strong> ze ook wel<br />
e<strong>en</strong>s vret<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> dahlia of e<strong>en</strong> weke plek in e<strong>en</strong> appel.<br />
De vroege zomer is e<strong>en</strong> ideale periode om oorwormpot<strong>je</strong>s te mak<strong>en</strong>. Op dat mom<strong>en</strong>t<br />
vind<strong>en</strong> de oorworm<strong>en</strong> voedsel (bladluiz<strong>en</strong>), maar zijn ze nog net op zoek naar e<strong>en</strong> goede<br />
dagschuilplaats.<br />
Pas maar op want ik eet <strong>je</strong> op!<br />
Houd in e<strong>en</strong> glaz<strong>en</strong> bokaal e<strong>en</strong> oorworm ev<strong>en</strong> te gast. Niet in de zon zett<strong>en</strong>! Zet er ’s avonds<br />
e<strong>en</strong> volledig met bladluiz<strong>en</strong> aangetast tak<strong>je</strong> bij. Oorworm<strong>en</strong> zijn het meest actief in het donker.<br />
Moet<strong>en</strong> de bladluiz<strong>en</strong> eraan gelov<strong>en</strong>?<br />
Aan de slag<br />
l Bind e<strong>en</strong> bundelt<strong>je</strong> stro sam<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> touw. Neem het touw lang g<strong>en</strong>oeg zodat <strong>je</strong> het<br />
bloempot<strong>je</strong> hiermee nog kan vastmak<strong>en</strong> in de boom. Als <strong>je</strong> het stro vouwt, zal het zichzelf<br />
goed klemm<strong>en</strong> in het bloempot<strong>je</strong>.<br />
l Steek het touw door het gaat<strong>je</strong> van de bloempot <strong>en</strong> hang het touw met e<strong>en</strong> lus aan e<strong>en</strong><br />
tak vast.<br />
E<strong>en</strong> andere mogelijkheid is om het touw vast te bind<strong>en</strong> aan twee stok<strong>je</strong>s die <strong>je</strong> kruisvormig verbindt.<br />
De stok<strong>je</strong>s zijn net zo breed als de bov<strong>en</strong>kant van het bloempot<strong>je</strong>. Het touw gaat dan door<br />
het stro <strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s de op<strong>en</strong>ing van het bloempot<strong>je</strong>. Het kruisvormig hout<strong>je</strong> houdt het stro<br />
dan in het pot<strong>je</strong>. Pro<strong>be</strong>er <strong>be</strong>ide opties e<strong>en</strong>s <strong>en</strong> kijk zelf wat <strong>je</strong> het handigst vindt.
Extra tips<br />
l Op http://www.natuureducatie.<strong>be</strong> ga <strong>je</strong> naar educatieve tuin. Onder<br />
<strong>be</strong>est<strong>en</strong>tor<strong>en</strong> vind <strong>je</strong> e<strong>en</strong> hele handleiding die diverse krie<strong>be</strong>ldierlogem<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
combineert. Deze handleiding levert zeker nog inspiratie op.<br />
l Op http://www.geaflecht.nl/<strong>je</strong>ugd/ meer over fauna & flora met quiz<br />
<strong>en</strong> spellet<strong>je</strong>s.<br />
l Het natuur- <strong>en</strong> milieueducatiec<strong>en</strong>trum “De Helix” te Geraards<strong>be</strong>rg<strong>en</strong><br />
heeft e<strong>en</strong> zeer goed uitgewerkte krie<strong>be</strong>l<strong>be</strong>est<strong>en</strong>activiteit op het niveau<br />
vanaf de tweede graad lager onderwijs. Je kan de leidraad van deze activiteit<br />
ook aankop<strong>en</strong> http://www.lne.<strong>be</strong>/organisatie/c<strong>en</strong>tra/de-helix.<br />
Deelactiviteit<strong>en</strong> uit deze handleiding zijn allemaal goed toepasbaar in<br />
<strong>je</strong> eig<strong>en</strong> tuin. Je moet wel zelf zorg<strong>en</strong> voor het nodige materiaal.<br />
l Het Vlaams <strong>be</strong>zoekersc<strong>en</strong>trum “de Nachtegaal” in De Panne geeft e<strong>en</strong><br />
workshop “B&B voor bij<strong>en</strong>” over solitaire bij<strong>en</strong>.<br />
http://www.vbncd<strong>en</strong>achtegaal.<strong>be</strong> . Hierin werk<strong>en</strong> ouders <strong>en</strong> kinder<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong> aan bij<strong>en</strong>nestkast<strong>je</strong>s die ze dan meekrijg<strong>en</strong>. De kinder<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong><br />
dan ook nog e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> zeer mooie educatieve poster mee over solitaire<br />
bijt<strong>je</strong>s.<br />
l Zoekkaart<strong>en</strong> om krie<strong>be</strong>l<strong>be</strong>est<strong>en</strong> op te zoek<strong>en</strong>.<br />
* Bij het KNNV heeft m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> heel leuke uitgebreide lijst met zoekkaart<strong>en</strong><br />
die bruikbaar zijn vanaf 7 jaar. Onderwerp<strong>en</strong> van kaart<strong>en</strong> uit deze reeks die<br />
bij dit thema pass<strong>en</strong> zijn: waterdier<strong>en</strong>, li<strong>be</strong>ll<strong>en</strong>, vlinders, overdag vlieg<strong>en</strong>de<br />
nachtvlinders, mugg<strong>en</strong>, vlieg<strong>en</strong>, bij<strong>en</strong> <strong>en</strong> wesp<strong>en</strong>, bodemdier<strong>en</strong>, rups<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
hommels.<br />
* De di<strong>en</strong>st natuur- <strong>en</strong> milieueducatie van de Vlaamse overheid geeft e<strong>en</strong><br />
aantal zeer kwalitatieve kaart<strong>en</strong> uit, die bruikbaar zijn vanaf 9 jaar. Onderwerp<strong>en</strong><br />
uit deze reeks die bij dit thema pass<strong>en</strong> zijn: waterdiert<strong>je</strong>s, bodemdiert<strong>je</strong>s<br />
<strong>en</strong> vlinders. Ook verkrijgbaar in alle ‘gro<strong>en</strong>e winkels.’<br />
l Extra handleiding<strong>en</strong> van <strong>be</strong>est<strong>en</strong>tor<strong>en</strong>s vind <strong>je</strong> op:<br />
- http://www.natuurpunt.<strong>be</strong>/uploads/natuur<strong>be</strong>houd/Educatie/<br />
docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>/pag_672_<strong>be</strong>est<strong>en</strong>tor<strong>en</strong>.pdf<br />
- www.leudal.info<br />
l Voor ideeën, inspiratie <strong>en</strong> meer info over speelnatuur rad<strong>en</strong> we aan<br />
zeker e<strong>en</strong> kijk<strong>je</strong> te nem<strong>en</strong> op www.springzaad.nl, e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> netwerk<br />
dat zich inzet voor meer ruimte voor kinder<strong>en</strong> <strong>en</strong> natuur.
Colofon<br />
Vlaamse overheid<br />
Departem<strong>en</strong>t Leefmilieu, Natuur <strong>en</strong> Energie<br />
Afdeling Milieu-integratie <strong>en</strong> –subsidiëring<strong>en</strong><br />
www.milieueducatie.<strong>be</strong><br />
Redactie<br />
Muriel Geldhof, met medewerking van het educatief team van<br />
NEC de Vro<strong>en</strong>te (www.devro<strong>en</strong>te.<strong>be</strong>) <strong>en</strong> het NMEC de Helix (www.dehelix.<strong>be</strong>)<br />
VBNC De Nachtegaal - De Panne - (http://www.vbncd<strong>en</strong>achtegaal.<strong>be</strong>)<br />
Nobby Thys van Natuurpunt Educatie<br />
Opmaak<br />
Diane De Smet<br />
Af<strong>be</strong>elding<strong>en</strong><br />
www.springzaad.nl (cover),<br />
http://www.schoolplat<strong>en</strong>.com (schets van de hommel),<br />
http://www.naturalmedia.nl (schets van de bij),<br />
http://www.vbncd<strong>en</strong>achtegaal.<strong>be</strong> (foto insect<strong>en</strong>huis<strong>je</strong>-riet, hout),<br />
http://www.solitairebij<strong>en</strong>.ug<strong>en</strong>t.<strong>be</strong> (nestang bij<strong>en</strong>),<br />
http://www.kindertijd.<strong>be</strong>/insect<strong>en</strong>/index.htm (schets oorworm),<br />
http://www.gro<strong>en</strong>.net (foto insect<strong>en</strong>huis<strong>je</strong> omgekeerde bloempot),<br />
Diane De Smet (overige schets<strong>en</strong>), persoonlijk archief<br />
Bron<br />
www.leudal.info<br />
Uitgave<br />
Mei 2012<br />
Verantwoordelijke uitgever<br />
Jean-Pierre Heirman,<br />
Secretaris-g<strong>en</strong>eraal, Departem<strong>en</strong>t Leefmilieu, Natuur <strong>en</strong> Energie<br />
Koning Al<strong>be</strong>rt II-laan 20 bus 8, 1000 Brussel