De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
De negatief-polaire uitdrukkingen van het Nederlands Inleiding en ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
name exist<strong>en</strong>tiële zinn<strong>en</strong>. In tal <strong>van</strong><br />
context<strong>en</strong> waar bijvoorbeeld wel ook maar<br />
iemand kan optred<strong>en</strong>, laat e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>de ziel<br />
verstek gaan: Jan was beter dan ook maar<br />
iemand/ ??e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>de ziel verwacht had.<br />
Als ook maar iemand/?*e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>de ziel<br />
daartoe in staat is, dan is <strong>het</strong> wel Jaap.<br />
Vertrouw je dat ook maar iemand/??e<strong>en</strong><br />
lev<strong>en</strong>de ziel toe? Zie ook Von Brem<strong>en</strong><br />
(1986) voor <strong>en</strong>kele observaties over de<br />
Romaanse <strong>en</strong> Germaanse teg<strong>en</strong>hangers <strong>van</strong><br />
deze uitdrukking <strong>en</strong> Hoeksema (2002b).<br />
423. <strong>van</strong> zijn lev<strong>en</strong>sdag<strong>en</strong>: <strong>van</strong> zijn lev<strong>en</strong>.<br />
Net als <strong>van</strong> zijn lev<strong>en</strong> kan ook deze<br />
uitdrukking ter linker- <strong>en</strong> ter rechterzijde<br />
<strong>van</strong> negatieve <strong>uitdrukking<strong>en</strong></strong> optred<strong>en</strong> (zie<br />
aldaar). Zo'n ouwe gek heb ik nou <strong>van</strong> m'n<br />
lev<strong>en</strong>sdag<strong>en</strong> nog nooit gezi<strong>en</strong>! (Charles<br />
Dick<strong>en</strong>s, <strong>De</strong> nagelat<strong>en</strong> papier<strong>en</strong> der<br />
Pickwickclub, vert. Godfried Bomans,<br />
629). Ik heb hem gezegd dat ik nog nooit<br />
<strong>van</strong> m'n lev<strong>en</strong>sdag<strong>en</strong> bang geweest was<br />
voor e<strong>en</strong> man (Jos <strong>van</strong> Man<strong>en</strong>-Pieters,<br />
Liefde Incognito, 20). [..] e<strong>en</strong> vindplaats<br />
<strong>van</strong> de exotische mineral<strong>en</strong> die de Twaalf<br />
Families voorzag<strong>en</strong> <strong>van</strong> meer kapitaal dan<br />
ze <strong>van</strong> hun lev<strong>en</strong>sdag<strong>en</strong> kond<strong>en</strong> uitgev<strong>en</strong><br />
(Jack Vance, <strong>De</strong> kroniek<strong>en</strong> <strong>van</strong> Cadwal,<br />
Dl. 3: Throy, vert. Annemarie <strong>van</strong> Ewyck,<br />
135). Van m'n lev<strong>en</strong>sdag<strong>en</strong> niet. (A.F.Th.<br />
<strong>van</strong> der Heijd<strong>en</strong>, <strong>De</strong> gevar<strong>en</strong>driehoek,<br />
149).<br />
424. licht: gemakkelijk, e<strong>en</strong>voudig. In e<strong>en</strong><br />
aantal combinaties vormt dit bijwoord e<strong>en</strong><br />
<strong>negatief</strong>-<strong>polaire</strong> uitdrukking, bijv. licht<br />
verget<strong>en</strong>: Het wanhopige gevoel, dat mij<br />
to<strong>en</strong> bezielde, zal ik niet licht verget<strong>en</strong><br />
(P.J. Troelstra, Ged<strong>en</strong>kschrift<strong>en</strong>. Eerste<br />
deel: Wording, 129). Ik zal die overig<strong>en</strong>s<br />
zo aang<strong>en</strong>ame dag niet licht verget<strong>en</strong> (Jan<br />
Greshoff, Afscheid <strong>van</strong> Europa, 106).<br />
Doch to<strong>en</strong> wij, na <strong>het</strong> bov<strong>en</strong>kom<strong>en</strong>, op de<br />
brug kwam<strong>en</strong>, aanschouwd<strong>en</strong> wij e<strong>en</strong><br />
tafereel, dat wij niet licht zull<strong>en</strong> verget<strong>en</strong><br />
(J.F. <strong>van</strong> Dulm, Onder de bloedvlag <strong>van</strong> de<br />
“O 21”, 119). Combinaties met andere<br />
werkwoord<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> ook voor, zij <strong>het</strong><br />
78<br />
minder veelvuldig. Zoiets vergeef ik niet<br />
licht! (Mart<strong>en</strong> Toonder, <strong>De</strong> part<strong>en</strong>speler,<br />
<strong>De</strong> avontur<strong>en</strong> <strong>van</strong> Tom Poes 6, 40). [D]at<br />
zult gij mij niet licht wijsmak<strong>en</strong> (A.<br />
Loosjes Pzn, Het lev<strong>en</strong> <strong>van</strong> Maurits<br />
Lijnslager, dl 3, 143). Nochtans zal de<br />
historicus zich niet licht eraan wag<strong>en</strong>, e<strong>en</strong><br />
formule op te stell<strong>en</strong>, die de stemming<br />
onder <strong>het</strong> Joodse volksdeel weergeeft (J.<br />
Presser, Ondergang – de vervolging <strong>en</strong><br />
verdelding <strong>van</strong> <strong>het</strong> <strong>Nederlands</strong>e Jod<strong>en</strong>dom<br />
1940-1945, eerste deel, 174). Negatiefpolair<br />
licht komt in mijn materiaal (70<br />
voorkom<strong>en</strong>s) uitsluit<strong>en</strong>d voor met niet<br />
(69x) <strong>en</strong> niemand (1x).<br />
425. <strong>het</strong> licht in de og<strong>en</strong> gunn<strong>en</strong>: kunn<strong>en</strong><br />
lucht<strong>en</strong> of zi<strong>en</strong>. Als je e<strong>en</strong> dubbeltje meer<br />
had dan je buur, gund<strong>en</strong> ze je <strong>het</strong> licht niet<br />
in je og<strong>en</strong> (Is. Querido, <strong>De</strong> Jordaan, 410).<br />
U maakt iedere<strong>en</strong> zwart omdat u me <strong>het</strong><br />
licht in mijn og<strong>en</strong> niet gunt (Frans Kell<strong>en</strong>donk,<br />
Mystiek lichaam, 315). <strong>De</strong> e<strong>en</strong> gunt<br />
de ander <strong>het</strong> licht in de og<strong>en</strong> niet (<strong>De</strong><br />
Volkskrant, 5-12-1994). Veelal wordt deze<br />
uitdrukking met <strong>het</strong> reciproke voornaamwoord<br />
elkaar gebruikt, maar zoals de<br />
bov<strong>en</strong>staande voorbeeld<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> hoeft<br />
dit niet. <strong>De</strong> trigger is telk<strong>en</strong>s niet. Andere<br />
triggers heb ik niet aangetroff<strong>en</strong>, maar<br />
lijk<strong>en</strong> wel mogelijk, bijv. te: Ze hat<strong>en</strong><br />
elkaar te zeer om elkaar <strong>het</strong> licht in de<br />
og<strong>en</strong> te gunn<strong>en</strong>.<br />
426. iemand licht vall<strong>en</strong>: gemakkelijk zijn<br />
voor iemand. In teg<strong>en</strong>stelling tot <strong>het</strong> eerder<br />
vermelde gebruik <strong>van</strong> licht als <strong>negatief</strong><strong>polaire</strong><br />
bijwoordelijke bepaling, hebb<strong>en</strong><br />
we hier te mak<strong>en</strong> met predikatief gebruik.<br />
<strong>De</strong> uitdrukking heeft e<strong>en</strong> minder<br />
uitgesprok<strong>en</strong> <strong>negatief</strong>-polair karakter dan<br />
adverbiaal licht: positieve voorkom<strong>en</strong>s zijn<br />
heel goed mogelijk. Al viel hem <strong>het</strong> werk<br />
in Groning<strong>en</strong> niet licht, hij zette zich met<br />
hart <strong>en</strong> ziel in (Ger Harms<strong>en</strong>, Herfsttijloos,<br />
585).<br />
427. e<strong>en</strong> lid verroer<strong>en</strong>: e<strong>en</strong> vin<br />
verroer<strong>en</strong>, zich minimaal beweg<strong>en</strong>.